Dokumen ini menerangkan tentang sejarah dan faktor pemilihan petempatan manusia dari zaman purba hingga kini. Ia memberikan contoh kawasan petempatan awal seperti lembangan sungai dan pelbagai pola petempatan luar bandar serta fungsi mereka dalam ekonomi dan kehidupan masyarakat. Selain itu, dokumen juga membincangkan kriteria pemilihan tapak petempatan berdasarkan muka bumi, tanah, sumber air, ketersampaian dan dasar kerajaan.

1. BAB 12 PETEMPATAN

2. MAKSUD PETEMPATAN
Sesuatu tempat manusia tinggal dan
berinteraksi antara satu sama lain melalu
pelbagai aktiviti.

3. Sejarah petempatan awal
 Zaman dahulu manusia hidup secara
nomad(berpindah randah) utk mencari
makanan dengan memburu binatang
dan mencari buah.
 8000 S.M hidup mula berubah kerana
mereka pandai menternak binatang
dan menanam tanaman. Ia
menyebabkan mereka menetap di
sesuatu tempat.

4.  Petempatan awal(lembangan sungai)di
dunia ialah Lembangan Sungai Tigris-
Euphrates(Mesopotamia), Lembangan
Sungai Nil, Lembangan Sungai Indus dan
Lembangan Sungai Hwang He.
Kawasan rumput utk
ternakan
Sungai
Faktor2 yg Dataran sungai
menyediakan
mengalakkan yang rata ,
bekalan air utk manusia tinggal subur serta
kegunaan di lembangan kaya dengan
domestik dan sungai tanih aluvium
pengairan
Sungai menyediakan jalan
pengangkutan serta pergerakan
penduduk, perniagaan dan
perdagangan

5. Petempatan Awal di Malaysia
 Tapak petempatan awal bermula di gua, bukit,
pinggir pantai, delta, muara sungai dan tanah
pamah.
 Contoh: Gua Niah,Sarawak , Kota Tampan Perak,
Kesultanan Melayu Melaka di Sungai Melaka,
Lembah Bujang Kedah dan Kerajaan Johor Riau
di Sungai Johor.
 Terdapat beberapa faktor pemilihan sesuatu
petempatan iaitu:
a) Gua kerana selamat dari musuh dan binatang
buas.
b) Lembah dan muara sungai kerana kawasannya
subur dan sesuai untuk menanam dan
menternak binatang serta air sungai digunakan
utk mengairi tanaman dan kegunaan domestik

6. Faktor yang
membezakan
kedua2 jenis
petempatan:
Petempatan a) fungsi(jenis
luar bandar kegiatan
Jenis ekonomi
petempatan dan aktiviti
Petempatan sosial yg
bandar dijalankan
b) Saiz
penduduk
c) Kepadatan
penduduk

7. Petempatan Luar Bandar
Faktor penentu tapak:
1. Bentuk muka bumi
a. Tanah pamah yang rata yg memudahkan
pembinaan petempatan dan aktiviti pertanian
seperti padi, nanas, kelapa dan sayur-sayuran.
Contoh: Dataran Kedah, Dataran Perlis, Dataran
Kelantan.
b. Kawasan tanah beralun sesuai dijalankan
penanaman getah, kelapa sawit dan kelapa.
c. Kawasan yg rendah , bersaliran buruk dan mudah
banjir tidak sesuai utk petempatan. Contoh :
kawasan berpaya. Jika petempatan dibina di
kawasan ini, ia perlu dibina di atas tetambak
sungai.
d. Kawasan tanah tinggi yg berhutan tebal tidak
sesuai utk membina petempatan dan pertanian.
Namun kawasan lembah di tanah tinggi sesuai di

8. 2. Tanih
a. tanih yg subur utk pertanian seperti tanih
aluvium sesuai utk padi. Contoh di
Dataran Sungai Rajang dan Dataran
Kedah Perlis.
3. Sumber air
a. Untuk kegunaan domestik seperti minum,
mandi, memasak dan mencucui
pakaian.Selain itu ia dapat diguna untuk
mengairi tanaman. Contoh: Sungai
Pahang, Sungai Kelantan dan Sungai
Perak.
b. Sungai juga membekal sumber protein
iaitu ikan kepad penduduk yang tinggal di
situ.. Contoh: kaum Perawan di Loagan

9. 4. Ketersampaian(mudah utk sampai ke
sesuatu tempat)
a. Petempatan luar bandar biasanya terletak
berhampiran dengan jalan raya, pinggir
pantai dan sungai. Cth: kampung Merang
dan Kampung Penarik di Terengganu
terletak di tepi pantai.
b. Sungai boleh dijadikan cara pengangkutan
bagi petempatan di pedalaman Sabah,
Sarawak dan Pahang.
5. Kegiatan ekonomi
a. Kegiatan ekonomi seperti pertanian,
perlombongan, perikanan menggalakkan
petempatan luar bandar. Cth: Kuala Besut di
Terengganu, Kuala Sedili di Johor dan
Mukah di Sarawak yg menjadi kampung

10. 6. Dasar kerajaan
a. Rancangan kerajaan juga
menggalakkan petempatan luar
bandar seperti FELDA. Ia merupakan
petempatan terancang yang baru.
b. Contoh: Felda Jengka di Pahang,
Felda Gugusan Sahabat di Sabah.
Penduduk menjalankan kegiatan
penanaman getah dan kelapa sawit.

11. Jenis-jenis pola petempatan luar
bandar
1. Pola petempatan berselerak
a. Ciri-ciri:
i. bangunan atau rumah dibina jauh antara satu
sama lain.
ii. Susun atur rumah berselerak
iii. Dapat dihubungi melalui jalan raya dan lorong
jalan kaki
iv. Terdapat di kawasan kebun kecil, dusun dan
sawah padi.
2. Pola petempatan berjajar
a. Ciri-ciri:
i. Rumah atau bangunan dibina selari sepanjang
sungai, jalan raya, parit, tali air, pantai, landasan
kereta api, lereng bukit dan pinggir kawasan
sawah padi.
ii. Juga dikenali sebagai petempatan linear.

12. 3. Pola petempatan berpusat
a. Ciri-ciri:
i. Rumah dan bangunanyg banyak dibina
rapat-rapat dan padat.
ii. Mempunyai tanda panduan seperti yg
terdapat di simpang jalan yg mempunyai
tempat ibadat, sekolah, kedai atau
pejabat pos.
iii. Terdapat di tanah rancangan FELDA

13. 4. Pola petempatan berkelompok
a. Ciri-ciri:
i. Bangunan dan rumah kurang padat dari
petemptan berpusat.
ii. Tiada tanda panduan yang nyata
seperti pola berpusat.
iii. Terdapat di muara sungai, simpang
jalan dan jalan kereta api.
iv. Contoh: kampung nelayan di Kampung
Bulingsian dan kampung Sen Bantaian
di Semporna Sabah.

14. Fungsi petempatan luar bandar
1. Petempatan yg terletak di kawasan pertanian seperti
padi akan berkaitan dengan pengeluaran padi.
2. Kawasan yg ditanam kelapa sawit dan getah akan
berfungsi sebagai pusat pengumpulan hasil getah
asli dan minyak sawit.
3. FELDA berfungsi sebagai pengeluar minyak sawit
dan pusat pemprosesan kelapa sawit.
4. Jika terdapat kedai, klinik atau sekolah, ia berfungsi
bagi menyediakan perkhidmatan utk memenuhi
keperluan penduduk.
5. Berfungsi sebagai pusat pentadbiran secara
kecilan(penghulu atau pengawa)
6. Berfungsi sebagai pusat pengeluaran hasil dari
sungai , laut dan tasik.
7. Berfungsi sebagai pangkalan perahu tambang atau
feri bagi petempatan yg terletak di sepanjang pantai