Εφαρμογή της μεθόδου Artful thinking στα Ελληνικά του Ξενοφώντα

1. Artful thinking
Άλλες αναγνώσεις...
Διδάσκουσα: Λιούσα Ελένη, ΠΕ02
3o ΓΕΛ Σερρών

2. Στόχος του προγράμματος Artful Thinking
(http://www.pz.harvard.edu/tc/) είναι να βοηθήσει
τους μαθητές να αναπτύξουν τη σκέψη τους μέσα από
δράσεις και δραστηριότητες που υποστηρίζουν τη
στοχαστική μάθηση μέσω της Τέχνης.
Στα πλαίσια αυτής της προσέγγισης μπορεί να γίνει
αξιοποίηση έργων ζωγραφικής και μουσικής μέσω της
σύνδεσής τους με τα επιμέρους αντικείμενα του
προγράμματος σπουδών.

3. «Τέχνη δεν είναι αυτό που βλέπεις
αλλά αυτό που κάνεις τους άλλους να δουν»
Edgar Degas

4. Μια εφαρμογή του προγράμματος Artful thinking στο μάθημα
των Αρχαίων Ελληνικών της Α’ Λυκείου
3ο Γενικό Λύκειο Σερρών
Τμήματα Α3, Α4 (2023-2024)

5. Ξενοφώντας, Ελληνικά 2, 2. 3-4
Θα μπορούσαν γνωστά έργα ζωγραφικής να ιδωθούν με
μια διαφορετική ματιά;
Ποιο περιεχόμενο θα έπαιρναν άραγε κάτω από την
οπτική του Ξενοφώντα και της ιστορίας του;

6. 1

7. 2

8. 3

9. 4

10. 5

11. 1ο στάδιο - Επεξεργασία των έργων τέχνης
1. Περιγράψτε αυτά που βλέπετε στον πίνακα.
2. Τι είδους συναισθήματα σας δημιουργεί;
3. Ποια στοιχεία (τεχνικής και περιεχομένου) του πίνακα
προκαλούν αυτά τα συναισθήματα;
2ο στάδιο - Επανερμηνεία των έργων τέχνης
1. Ποια από τα ιστορικά γεγονότα που καταγράφει ο
Ξενοφώντας στις παραγράφους 2.2.3-4 θα μπορούσαν να
αποδίδονται στον πίνακα;
2. Ποιος θα μπορούσε να ήταν ο τίτλος του πίνακα αν απέδιδε
τα παραπάνω γεγονότα;

12. Περιγράψτε αυτά που βλέπετε στον πίνακα
● Τρομαγμένος/ Ξαφνιασμένος/
Φοβισμένος/ Τρομοκρατημένος άνθρωπος
● Άνθρωπος σε απόγνωση που κραυγάζει
● Άνθρωπος τρομαγμένος σε μια γέφυρα και
πίσω του μια λίμνη και ένας φλεγόμενος
ουρανός
● Άνθρωπος που τρέχει και φωνάζει/ αγωνιά,
έμαθε κάτι τρομακτικό
● Άνθρωπος χωρίς δάχτυλα, σε πανικό και δύο
άλλοι πίσω του με σκούρα ρούχα, ένα ποτάμι
μικρά πλοία, στεριά

13.  Φόβος
 Αγωνία
 Τρόμος
 Ανησυχία
 Μελαγχολία
 Απόγνωση
 Λύπη
 Περιέργεια
 Στενοχώρια
 Έκπληξη
 Αγανάκτηση
 Θρήνος
 Απογοήτευση
 Πόνος
 Ξάφνιασμα
 Άγχος
;

14. Ποια στοιχεία (τεχνικής και περιεχομένου) του
πίνακα προκαλούν αυτά τα συναισθήματα;
 Έντονα χρώματα
 Ακανόνιστες γραμμές και
σχήματα
 Στάση του σώματος (χέρια)
 Έκφραση του προσώπου
 Ανοιχτό στόμα

15. Ποια από τα ιστορικά γεγονότα που καταγράφει ο
Ξενοφώντας στις παραγράφους 2.2.3-4 θα μπορούσαν
να αποδίδονται στον πίνακα;
 Διάδοση του θρήνου στην Αθήνα
 Θρήνος ενός Αθηναίου
 Ένας Αθηναίος μόλις μαθαίνει την είδηση της
ήττας
 Έκπληξη και συμφορά ενός Αθηναίου
 Μετάδοση της είδησης από τον Πειραιά στην
Αθήνα
 Αθηναίος που μόλις έμαθε το θάνατο κάποιου
αγαπημένου προσώπου
 Τρόμος των Αθηναίων για το μέλλον και τα
αντίποινα

16. Ποιος θα μπορούσε να ήταν ο τίτλος του πίνακα αν
απέδιδε τα παραπάνω γεγονότα;
 Ο θρήνος
 Η σφαγή/Τα νέα έφτασαν
 Ο νεκρός του πολέμου
 Οϊμέ, τι θ’ απογίνω!
 Φόβος για το μέλλον
 Δυσοίωνη κραυγή
 Η είδηση της ήττας
 Η στιγμή της κρίσης
 Ο φόβος του Αθηναίου

17. Περιγράψτε αυτά που βλέπετε στον πίνακα
 Χαρούμενη συγκέντρωση
ανθρώπων
 Άνθρωποι καλοντυμένοι που
γλεντούν, συζητούν, τραγουδούν
και χορεύουν
 Άνθρωποι αμέριμνοι που
γιορτάζουν ένα χαρούμενο γεγονός
 Χαρούμενοι άνθρωποι με επίσημα
ρούχα και καπέλα σε έναν φωτεινό,
ηλιόλουστο χώρο
 ‘Ένα αριστοκρατικό γλέντι της
βικτωριανής εποχής

18. Τι είδους συναισθήματα σας δημιουργεί;
 Χαρά
 Αγάπη
 Ευτυχία
 Ανεμελιά
 Ενθουσιασμός
 Καλοπέραση
 Ευχαρίστηση
 Ηρεμία
 Ευθυμία
 Κέφι
 Ζωντάνια
 Καλοσύνη

19. Ποια στοιχεία (τεχνικής και περιεχομένου) του
πίνακα προκαλούν αυτά τα συναισθήματα;
 Φωτεινά χρώματα
 Χαρούμενες εκφράσεις
 Αντανακλάσεις φωτός
 Πολυκοσμία
 Ζωντανές κινήσεις

20.  Οι Αθηναίοι διασκεδάζουν
σίγουροι για τη νίκη τους
 Εύθυμη διάθεση πριν την άφιξη
της Παράλου
 Οι Αθηναίοι λίγο πριν την είδηση
της ήττας ανυποψίαστοι γλεντούν
 Οι Σπαρτιάτες χαίρονται και
γιορτάζουν για τη νίκη τους
Ποια από τα ιστορικά γεγονότα που καταγράφει ο
Ξενοφώντας στις παραγράφους 2.2.3-4 θα μπορούσαν
να αποδίδονται στον πίνακα;

21.  Το γλέντι των νικητών
 Η χαρά της νίκης
 Η ζωή πριν τα νέα της ήττας
 Ο τελευταίος χορός
 Η γιορτή της νίκης
 Το πανηγύρι της Σπάρτης
Ποιος θα μπορούσε να ήταν ο τίτλος του πίνακα αν
απέδιδε τα παραπάνω γεγονότα;

22. Περιγράψτε αυτά που βλέπετε στον πίνακα
 Ομάδα προβληματισμένων ανδρών σε ένα
χωράφι
 Άνθρωποι που συσκέφτονται με σοβαρότητα
και συζητούν ένα σοβαρό θέμα
 Συμβούλιο ανδρών που προσπαθούν να
πάρουν μια απόφαση, να λύσουν ένα
πρόβλημα
 13 άνδρες σκεπτικοί που συζητάνε
 Άνθρωποι της δουλειάς με εργατικά ρούχα
 Συμμορία ανδρών/κλεφτών που σχεδιάζουν
την επόμενη επίθεσή τους
 Άνδρες με θυμωμένες εκφράσεις που
κάθονται κυκλικά, μπροστά από σιτάρια και
δέντρα

23. Τι είδους συναισθήματα σας δημιουργεί;
 Αγωνία
 Αποφασιστικότητα
 Ανησυχία
 Αβεβαιότητα
 Σκληρότητα
 Προβληματισμός
 Θυμός
 Απορία

24. Ποια στοιχεία (τεχνικής και περιεχομένου) του
πίνακα προκαλούν αυτά τα συναισθήματα;
 Απότομες γωνίες
 Στάση του σώματος
 Προβληματισμένη έκφραση
 Χρώματα
 Εκφράσεις προσώπων
 Σφιγμένα χέρια
 Έντονα χαρακτηριστικά

25.  Συνεδρίαση στην Αθήνα
 Η επόμενη μέρα στην Αθήνα
 Εκκλησία του Δήμου στην Αθήνα
 Προβληματισμός για τις μελλοντικές
κινήσεις των Αθηναίων
 Οι Αθηναίοι σοκαρισμένοι από την
ήττα
 Προετοιμασία για την πολιορκία
 Αθηναίοι προτείνουν λύσεις για τη
σωτηρία της πόλης τους
Ποια από τα ιστορικά γεγονότα που καταγράφει ο
Ξενοφώντας στις παραγράφους 2.2.3-4 θα μπορούσαν
να αποδίδονται στον πίνακα;

26.  Δυστυχισμένοι Αθηναίοι
 Συνέλευση των Αθηναίων
 Η εκκλησία του Δήμου στην
Αθήνα
 Κρίσιμη συνεδρίαση
 Συμφορά μας!
 Συνεδρίαση των Αθηναίων
 Απόφαση για τη σωτηρία
 Αγχωμένοι Αθηναίοι
Ποιος θα μπορούσε να ήταν ο τίτλος του πίνακα αν
απέδιδε τα παραπάνω γεγονότα;

27. Περιγράψτε αυτά που βλέπετε στον πίνακα
 Σφαγή, χάος
 Διαμελισμένα σώματα
 Περίεργες μορφές
 Σκοτωμένοι άνθρωποι
 Πόλεμος , φρίκη
 Μητέρα και νεκρό παιδί
 Άνθρωποι και ζώα παραμορφωμένα
 Σοκαρισμένα πρόσωπα
 Άνθρωποι που κραυγάζουν και
προσπαθούν να φύγουν

28.  Τρόμος
 Φόβος
 Απόγνωση
 Στενοχώρια
 Πόνος
 Θρήνος
 Θυμός
 Αγωνία
 Αγριότητα
 Απελπισία
 Πανικός
 Άγχος

29.  Σκούρα μουντά χρώματα
 Ανοιχτά στόματα
 Πρόσωπα που ουρλιάζουν
 Περίεργες γραμμές
 Κινήσεις χεριών
 Ένταση στα πρόσωπα

30.  Χάος στην Αθήνα
 Ήττα των Αθηναίων
 Οι Αθηναίοι μόλις έμαθαν το
χαμό των δικών τους
 Πανικός στην Αθήνα μετά την
ήττα
 Θρήνος και απελπισία των
Αθηναίων
 Η πόλη της Αθήνας μετά την
άφιξη της Παράλου
 Οι Αθηναίοι μαθαίνουν την
ήττα τους
Ποια από τα ιστορικά γεγονότα που καταγράφει ο
Ξενοφώντας στις παραγράφους 2.2.3-4 θα μπορούσαν
να αποδίδονται στον πίνακα;

31.  Ο πανικός της είδησης
 Από ‘δω και πέρα τι;
 Καθόλου έλεος
 Το χάος της Αθήνας
 Πρώτες αντιδράσεις
 Ολική καταστροφή
 Η ήττα της Αθήνας
 Πόλεμος Αθηναίων -
Σπαρτιατών
 Η καταστροφή της Αθήνας
Ποιος θα μπορούσε να ήταν ο τίτλος του πίνακα αν
απέδιδε τα παραπάνω γεγονότα;

32. Περιγράψτε αυτά που βλέπετε στον πίνακα
 Άνθρωπος μεγάλης ηλικίας που
προσεύχεται
 Άνθρωπος ταλαιπωρημένος με
σταυρωμένα χέρια
 Άνθρωπος σε ένα σκοτεινό
δωμάτιο που κοιτάει ψηλά στο
φως
 Άνθρωπος που προσεύχεται. Γύρω
του είναι σκοτεινά αλλά από
κάπου μπαίνει φως

33.  Μετάνοια
 Απόγνωση
 Συγχώρεση
 Θλίψη
 Πίστη
 Έλεος
 Ελπίδα
 Ικεσία
 Παράκληση
 Ευσέβεια

34.  Σκούρα χρώματα
 Έκφραση προσώπου
 Ένταση στα μάτια
 Σταυρωμένα χέρια
 Χρήση του φωτός
 Ύφος
 Αντίθεση φωτός -σκιάς

35.  Αθηναίος που προσεύχεται να
μην πάθει όσα έκανε στους
άλλους
 Ικεσία Αθηναίου στους θεούς
για τη σωτηρία του
 Αθηναίος που θρηνεί και
παρακαλεί για συγχώρεση
 Αθηναίος που σκέφτεται το
μέλλον του
 Αθηναίος σε έντονη
συναισθηματική φόρτιση,
απεγνωσμένος ψάχνει βοήθεια
στους θεούς
Ποια από τα ιστορικά γεγονότα που καταγράφει ο
Ξενοφώντας στις παραγράφους 2.2.3-4 θα μπορούσαν
να αποδίδονται στον πίνακα;

36.  Το πρόσωπο του ηττημένου
 Προσευχή για τη σωτηρία
 Έλεος!
 Βοήθειά μας!
 Τελευταία προσευχή
 Το αποχαιρετιστήριο του πατέρα
 Η τελευταία ελπίδα
 Απόγνωση Αθηναίου στρατηγού
 Η προσευχή του Αθηναίου
 Απεγνωσμένος Αθηναίος ικετεύει
τους θεούς
Ποιος θα μπορούσε να ήταν ο τίτλος του πίνακα αν
απέδιδε τα παραπάνω γεγονότα;

37. Πληροφορίες για
τα εξεταζόμενα
έργα τέχνης

38. 1. Edvard Munch , Η κραυγή (1893)
Η Κραυγή είναι μία σειρά από εξπρεσιονιστικούς ζωγραφικούς πίνακες του
Νορβηγού Edvard Munch (1863-1944), που απεικονίζει μια αγωνιούσα μορφή με
φόντο ουρανό σε χρώμα κόκκινο του αίματος. Θεωρείται από μερικούς πως
συμβολίζει το ανθρώπινο είδος κάτω από τη συντριβή του υπαρξιακού τρόμου. Το
τοπίο στο υπόβαθρο είναι κοντά στο Όσλο της Νορβηγίας.
Σε μια σελίδα στο ημερολόγιό του με την επικεφαλίδα Νίκαια 22.01.1892, ο Μουνκ
περιγράφει την έμπνευσή του για τον αρχικό πίνακα:
«Περπατούσα σ' ένα μονοπάτι με δυο φίλους - ο ήλιος έπεφτε - ξαφνικά ο ουρανός
έγινε κόκκινος σαν αίμα - σταμάτησα, νιώθοντας εξαντλημένος, και στηρίχτηκα στο
φράχτη - αίμα και γλώσσες φωτιάς πάνω από το μαύρο-μπλε φιόρδ και την πόλη -
οι φίλοι μου προχώρησαν, κι εγώ έμεινα εκεί τρέμοντας από την αγωνία - κι ένιωσα
ένα ατέλειωτο ουρλιαχτό να διαπερνά τη φύση.»
(https://www.fractalart.gr)

40. 2. Pierre-Auguste Renoir, Le Moulin de la
Galette (1876)
Ο Bal du Moulin de la Galette (Χορός στο Μύλο της Γαλέττας) είναι ένας πίνακας του Γάλλου
καλλιτέχνη Πιερ Ωγκύστ Ρενουάρ (1841-1919). Στεγάζεται στο Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι και
είναι ένα από πιο φημισμένα αριστουργήματα του ιμπρεσιονισμού. Ο πίνακας απεικονίζει
ένα τυπικό κυριακάτικο απόγευμα στο Moulin de la Galette, στην περιοχή της Μονμάρτρης
στο Παρίσι. Ο Μύλος της Γαλέττας ήταν ένας ανεμόμυλος και φούρνος ο οποίος είχε
μεταβληθεί σε κοσμικό κέντρο. Στα τέλη του 19ου αιώνα, η εργατική τάξη των Παριζιάνων
ντύνονταν καλά και περνούσαν το χρόνο τους εκεί χορεύοντας, πίνοντας, και τρώγοντας
γαλέτες ως το βράδυ. Όπως και άλλα έργα της πρώιμης ωριμότητας του Ρενουάρ, είναι ένα
τυπικό ιμπρεσιονιστικό στιγμιότυπο της πραγματικής ζωής. Παρουσιάζει πλούτο στη μορφή,
μια ρευστότητα της πινελιάς, και ένα τρεμάμενο φως.
(https://el.wikipedia.org)

42. 3. Βάλιας Σεμερτζίδης,
Συνεδρίαση αυτοδιοίκησης στα Άγραφα (1944-55)
Ο Βάλιας Σεμερτζίδης (1911-1983) ήταν Έλληνας ζωγράφος και χαράκτης. Στα πρώτα
χρόνια της καλλιτεχνικής του πορείας ασχολείται κυρίως με τα τοπία, καθώς και με τις
προσωπογραφίες, οι οποίες συχνά φανερώνουν την ψυχογραφική του δεξιότητα. Στις
αρχές του 1944, ο Β. Σεμερτζίδης, μαζί με το μεγάλο φωτογράφο Σπύρο Μελετζή,
ανεβαίνει στη Βίνιανη Ευρυτανίας και αργότερα στ' Αγραφα. Στα βουνά αρχίζει μια
σειρά από μεγάλα έργα αφιερωμένα στη ζωή και τους αγώνες του λαού. Τα θέματα
των έργων αυτών είναι σημαντικότατα: «Συνεδρίαση αυτοδιοίκησης», «Λαϊκό
δικαστήριο», «Φλογέρα του τσοπάνη», «Διαδήλωση» κ.ά. «Χορωδιακά έργα», όπως
χαρακτηρίστηκαν, στα οποία οι συμμετέχοντες στα γεγονότα ζουν και δρουν σαν ένας
άνθρωπος. Μέχρι το τέλος του πολέμου μελετάει, ζωγραφίζοντας, τη σκληρή ζωή του
βουνού και τον αγώνα των ανταρτών.
(https://el.wikipedia.org)

44. 4. Pablo Picasso , Guernica (1937)
Η Γκερνίκα είναι το διασημότερο ίσως έργο του Πάμπλο Πικάσο (1881-1973). Αυτός ο
τεράστιος καμβάς (3,54x7,82μ.)περιγράφει την απανθρωπιά, τη βιαιότητα και την απόγνωση
του πολέμου. Ήταν παραγγελία της δημοκρατικής κυβέρνησης της Ισπανίας για τη Διεθνή
Έκθεση του Παρισιού το 1937. Ο Πικάσο εμπνεύστηκε το έργο όταν, στις 26 Απριλίου της ίδιας
χρονιάς, στα πλαίσια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, Γερμανοί πιλότοι της αεροπορίας των
εθνικιστών βομβάρδισαν την κωμόπολη Γκερνίκα της Χώρας των Βάσκων. Στο βομβαρδισμό
εκείνο σκοτώθηκαν 1.650 άνθρωποι και ισοπεδώθηκε το 70% της πόλης με 32 τόνους
εκρηκτικά. Ο Πικάσσο πληροφορήθηκε τα γεγονότα από την εφημερίδα Le Soir, μόνο την 1η
Μαΐου και το ολοκληρώνει στις 3 Ιουνίου του 1937.
Ο Πικάσο απέφυγε να ζωγραφίσει αεροπλάνα, βόμβες ή ερείπια. Οι δύο κυρίαρχες μορφές του
έργου είναι ένας ταύρος και ένα πληγωμένο άλογο με διαμελισμένα κορμιά και τέσσερις
γυναίκες που ουρλιάζουν κρατώντας νεκρά μωρά. Αρχικά ο Πικάσο πειραματίστηκε με χρώμα,
αλλά τελικά κατέληξε στο άσπρο-μαύρο και αποχρώσεις του γκρι, καθώς θεώρησε ότι έτσι
δίνει μεγαλύτερη ένταση στο θέμα. Πολλές φορές μετακίνησε φιγούρες και μορφές πριν
καταλήξει στην οριστική τους θέση. «Η αφαίρεση του χρώματος και του αναγλύφου αποτελεί
διακοπή της σχέσης του ανθρώπου με τον κόσμο: όταν διακόπτεται, δεν υπάρχει πια η φύση ή
η ζωή»
(https://el.wikipedia.org)

46. 5. Anthony van Dyck ,
Peter the Apostle (1618-1620)
Ο Σερ Άντονι βαν Ντάικ (1599 - 1641), ήταν Φλαμανδός ζωγράφος της μπαρόκ
τεχνοτροπίας του 17ου αιώνα, ιδιαίτερα παραγωγικός στον τομέα των πορτρέτων
Ευρωπαίων αριστοκρατών, αλλά και πινάκων με θρησκευτικά θέματα και σκηνές
της μυθολογίας. Ήταν, επίσης, επιδέξιος σχεδιαστής και χαράκτης. Tο συγκεκριμένο
έργο αποτελεί ένα έξοχο δείγμα θρησκευτικής ζωγραφικής που διακρίνεται από μια
ανεπίσημη αυθεντικότητα.
(https://el.wikipedia.org)