Aurkezpen honetan Antxon Narbaizak euskararen minorizazioaren historia landu du, EKT ikastaroan eman zuen bezala.

2. EUSKARAREN INTRAHISTORIA

3. EUSKARAREN INTRAHISTORIA LAU GALDEKIZUN KITZIKAGARRI ABIATZEKO Estatu errepresoreak eraman du euskara hondamendira Irakaskuntza izan da politika horren laginik handiena Zer eragin izan dute ideologiek euskararen bilakaeran? Euskararen inguruko diskurtsoa Ezer egin al du euskal hiztunak bere hizkuntzaren alde?

4. 1.- Estatu errepresoreak eraman du euskara hondamendira Kokapen fisikoaren garrantzia Errekonkista Amerika XV-XVI….mendeak Borboiak XVIII. mendea Karlistaldiak Amerika berriro Iraultza industriala (immigrazioa) Asimilazio berezkoa eta berariazkoa

5. 2.- Irakaskuntza Hegoaldean eta Aintzinako Erregimenean: euskararen hondamendia eskolatik? Euskara eskolan. Estatu eskolen sorrera: 1.771 Carlos IIIak maisuak izendatzen ditu. Moyano legea (1857) inflesio puntua.

6. Irakaskuntza Iparraldean : apunte bat Hizkuntza izuak ezusteko ondorioa: sekularizazioa Napoleon-ek unibertsitateei eman nahi die bulkada. Lizeoak sorraraziko ditu (1802) Etenak. XIX. mendea ezegonkorra alde guztietatik, odoltsua eta gatazkatsua: 1870. urtea inflesio puntua. Jules Ferry legea (1882): hizkuntza minorizatuentzako ataka estua. Eskola aberkoia eta laikoa.

7. Irakaskuntza ebazpen modura Errepresioa eraginkorra? Euskara irakaskuntzan: Eliza euskararen alde. Identifikazio mesedegarria? Apaiza versus hermano (a ) Euskararen bide malkartsua: sakristiatik eskolara ezin ESKOLA PUBLIKOA versus ESKOLA PRIBATUA Gainerako eskolak: udal eskolak eta diputazio eskolak Eskola partikularrak Matrikulazioa txikia Absentismoa Errepresio handia Handia Etortze handia Tolerantzia baina…

8. 3.- Ideologiak eta euskara XIX. –XX. mendea: Ideologiak eta euskara Frantziar Iraultzaren eragina: Tayllerand, Barère eta Grégoire Liberal-errepublikanoetatik, sozialisten etorreraraino Unamuno eta Gipuzkoa: 1901eko hitzaldiaren oihartzuna Karlismoa eta euskal nazionalismoa

9. Aurrekariak: Argien mendeko pentsamendua, Frantziar Iraultza (1) Zenbait pentsalari: Rivarol, Talleyrand Iraultza. Hasiera ona, jarraipen okerra: Bouchette diputatua Estatu bat > nazio bat > administrazio bat > hizkuntza bakar bat 1789ko iraultzaileak: Barère, Grégoire Obsesio bat: hexagonoko hizkuntza eta errejioetako patois direlakoak, Errepublikaren etsai dira

10. Frantziar Iraultza (2) Hizkuntza izua: glotofagiarako bidea Bertrand Barère euskarari buruz (1794): “ Errepublikaren beste muturrean bada herri bat…(…) Baina apaizak dituzte eta apaizek hizkuntza baliatzen dute herria fanatizatzeko (…) ez dute frantses hizkuntza ezta Errepublikako legeen hizkuntza ere ezagutzen. (…) Halere, Errepublikaren alde emanak dira, hura defendatu baitute adorez Bidasoan barrena, baita gure eskuadretan ere ”. Frantses irakasle bat jar dadila estatuko herri bakoitzean, eta guri dagokionez, “Basses-Pyrénées-ko partean non hizkuntza arrotz bat mintzatzen den”. Herri elkarteak bultzatu bitez: Errepublikaren lege eta dekretuak hitzez hitz herriari helarazteko; frantses hizkuntzaren ezagutza iritsi dadila herrixka urrunduenetaraino.

11. Frantziar iraultza (3) Henry Grégoire apaiza eta bere rapport ospetsua (1794) Paradoxa batetik abiatzen da: Frantsesa Europan nagusitzen ari eta etxean 30 patois? 2. paradoxa: hizkuntzaren aldetik Babelgo dorrean gaude, ostera, askatasunaren aldetik, nazioen vanguardia gara (!) Askatasunaren hizkuntza erabat nagusitu behar da Frantzian Bazter ditzagun itzulpenak, hizkera arrunt horiek ez baitaude gertu , eta ez dira gai.

12. Eskaera harrigarri bat Napoleon I.ari Recherches sur le peuple primitif de L´Espagne; sur les révolutions de cette péninsule; sur les basques espagnols et françois (1811) Dominique Joseph Garat (1749-1833): Napoleon I.ari eskaera bitxia: bi puntutan 1.-Departamenduak: De la réunion des basques espagnols et françois en deux ou trois départements de l´empire . 2.-Irakaskuntza: Eskola eta lizeoetan euskara irakats dadila Zeren eta frantses eta espainol euskaldunek euren antzinako karakterra hizkuntzagatik gorde izan dute. Bada, Napoleonen zerbitzura euskaldunak eraginkorrak izan daitezen, beharrezkoa dute euren hizkuntza bikaina lantzea. Horretarako eskolan ikasi behar dute: De l´enseignement de leur langue et dans leur lycées .

13. XIX. mendea: Tocqueville apur bat eta Renan Canadako esperientzia (1831): Bertako frantsesa maldan behera, ilustratuek ere muzin frantses hizkuntzari Renan: Zer da nazio bat? (1882) Nahasmendua: Arraza ez da hizkuntza. Zinismoa: Frantziak ez du inoiz hizkuntz batasuna bilatu bortxazko bitartekoekin!

14. Kontraesankorra : Ez ote daiteke sentimendu edo pentsakera berdinak izan, gauza berdinak maitatu, hizkuntza diferenteak erabiliz? (Gure iparraldeko anai-arreben egoera). Elizanburu Hizkuntza baino handiagoa den gauza bat: borondatea (Suiza). Badirudi hizkuntzari eman nahi ez diona nazioari damaiola: Nazioa arima da, espirituzko printzipioa. Bi gauzak osatzen dute hura. Bata iraganean datza, bestea orainaldian.

15. XIX.–XX. mendea Gipuzkoan Liberal-errepublikanoetatik sozialisten etorreraraino: Unamunoren 1901eko hitzaldiaren oihartzuna Gipuzkoan Karlismoa eta euskal nazionalismoa Euskararen inguruko hiru diskurtso nagusiak

16. XX. mendeko euskalgintza 1936ra arte. Nolako euskalgintza Karlismotik euskal nazionalismora: aurrekariak Nazionalismoa Gipuzkoan: EAJ eta EAE Pizkundea: Euskararen aldeko mugimenduak: Euskal Esnaleak, Euskaltzaleak Tempo politikoa ez da hizkuntzaren tempoa Utopiaren bila: Euskeraren laguntzalleak Lizardi eta Gurbindo: egunerokotasunezko eztabaida

17. 4.-Zer egin du euskal hiztunak euskararen alde? TOPIKOETATIK INTRAHISTORIARA Toki-Administrazioa eta euskaldun elebakarra Euskararen eskakizuna: Autoestima eta diskurtsoa Euskararen kontrako 1. diskurtsoak Adibideak eta kontraesanak: euskaldunon nekrofilia

18. Hizkuntz eskakizuna Gipuzkoa eta Eibar: herri liberalak eta gainerakoak. Desberdintasunak Lekukotasunak: 1855tik 1936raino Euskararen estatusa Zenbait galdekizun haren historiaz

19. “ Baña nik izkuntza larrekoa nai aunat noranaikoa”…(Lizardi 1929) Egin dezagun horrela izan dadin nahiz eta…. Abbé Grégoire (1794): “patois eta hizkuntza errejionalek ezin dituzte Iraultzak ekarri dituen askatasun hitzak isla” Unamuno: “ez euskarak ez katalanak balio dute kultur hizkuntza bezala” (1932) Adolfo Suárez Espainiako presidentea: “ezinezkoa da kimika nuklearra euskaraz irakastea”. (1976). (...) “No cabe concebir otro destino para las pequeñas lenguas que el de los ríos de Manrique: el “se acabar y consumir” ( Nueva Revista , 74, marzo-abril 2001, 184. or.)

20. Ad futurum: gogoeta Hiztun ideala: metafora moduko bat: euskaltzalea: stand by-n Erdararena: berez dabilen motorra. Euskararen aldeko diskurtsoak, oro har, euskaratik irten behar du Hizkuntzaren helburu finalistak balio al digu? Militantismoa, onuragarria? Irakaskuntzaren kalitatea: curriculumaren garrantzia Idealismo antzua Euskararen lorpenak: behin betikoak Disimetriak ekidin Iritziak: hizkuntza ez erabiltzearen errua, norena ote? Euskararen aldeko ekimenak, nolakoak? Demografia euskararen kaltetan: hizkuntz ideologiaren garrantzia

21. Zer da hizkuntza? Herder ( 1769): ( Volksseele ): Herriaren barne indar sortzailea eta berak damaigun osotasun sentimendua. Hizkuntzan herri baten adimena eta karakterra markaturik daude. Herri baten espiritua hizkuntzaren baitan baino inon ez da nabaritzen .

22. Humboldt (1801) : Hizkuntzak gizakiaren beste edozein produziok –bitez historia, ohiturak, usadioak, gertakariak – baino hobeto adierazten du nazio baten karakterra. Hizkuntza ez da jada esistitzen den zerbait ergon, ekimena baizik: energeia . Hau da, hizkuntza sorkuntza da. Froga enpirikoa: hizkuntza aldaketa da, hizkuntzaren izakera sortzailearen froga hain zuzen (=Sprachwandel). Gizaki bakoitzak berekin darama bere nazioa, bere garaia, bere banakotasuna. Pentsamenduaren eta adierazpidearen arteko harremana dugu hizkuntza.

23. Nai aunat noranaikoa…. Eunoak (Eunos, Heunos): Itxita dauden labrantzako lurrak. (...) “Las tierras que están coteadas (cerradas) se llaman eunos ”. 1462. urtea Macoa : Mugarria. XV. mendean erruz ageri den berba honek horixe esan nahi duela dirudi: (...) “que los dichos montes fasta las dichas macoas e dende fasta la dicha villa de Eybar” 1430. urtea Okoak : “ Ocoas o Bárcenas que al igual que los eunos son tierras destinadas para la labrança de çeberas”. Eunoek baino estimazio gutxiago izaten zuten: “por lo que en estas bárcenas se sembraba cereal de clase inferior, especialmente mijo o artua”. XV. mendekoa.

24. Euskara noranahikoa Usak : Herri lurrak. Exidos, ejidos. XIV. mendea. Isastu (Ysastu): Sel. Larre sail bat markatua bertan abereak eukitzeko. 1498. urtea. Egurtzak (Egurças). 1498. urtea. Baso markatuak, nondik herriarentzako egur horniketa egiten zen. Zeo (Çeo): Errota martxan jartzeko burdinazko tresna. “Ynstrumento sobre que anda la piedra de moler del molino, que se llama en bascuence çeoa ”. 1522. urtea Galarra : Egur lehorra, “leña seca”. Dindua : Sagarra pisatzeko neurria. “Medida de peso de las manzanas”. Matxura (Machura): Gauzen konponketa: (...) “hazían algún reparo o machuras en el dicho molino”. XVI. mendea.

25. Pertsonaia gogoangarriak XVI. mendea: Etchepare, Perez de Lazarraga, Garibai XVII. mendea: Axular, Oihenart, Claveria XVIII. mendea: Larramendi, Peñaflorida kontea XIX. mendea: L. Luciano Bonaparte, D´Abbadie XX. mendea: Arana, Azkue, Lizardi, Barandiaran, Mitxelena…