beatiful

1. ALİ MƏKTƏB PEDAQOGİKASININ
ƏSAS TƏDQİQAT ASPEKTLƏRİ,
KONSEPSİYASI, TƏŞƏKKÜLÜ

2. TƏDQİQAT
ASPEKTLƏRİ
1.1)ali təhsil müəssisəsində təlim
prosesinin elmi surətdə təşkili və
idarə olunması
2)ali məktəbdə təlim prosesinin
komponentlərinin təkmilləşdirilməsi
3)tələbə ilə iş metodlarının
modernləşdirilməsi və onları
yaradıcı təfəkkür fəaliyyətinə cəlb
etmək
-4)ali təhsil müəssisələrində tədrisin
metodlarıının
-modernləşdirilməsi;
Təlimin dörd tərkib
hissəsi (komponenti) var: məzmun,
metodlar, öyrədici mühit və
qiymətləndirmə.
Tələbələri yaradıcı təfəkkür fəaliyyətinə cəlb etmək
üçün müəllim fəal və ya interaktiv təlim
metodlarından istifadə edir:
Ziqzaq, Beyin həmləsi, Təqdimat, Akvarium, Auksion,
Mühazirə, Karusel, Klaster, Venn diaqramı və s.

3. Ziqzaq
Beyin
həmləsi
Təqdimat
Akvarium
Auksion
Mühazirə

4. TƏDQİQAT
ASPEKTLƏRİ
5)tələbələrin təlim-idrak
fəaliyyətinin pedaqoji-psixoloji
əsaslarının öyrənilməsi
6)ali məktəbdə tələbə elmi
işlərinin təşkili metodikası
7)ali təhsil sistemində təlimin ən
müasir texniki vasitələrinin
tətbiqi metodikasının işlənilməsi;
8)ali məktəb pedaqogikasının
yaranınası və inkişafı tarixinin
araşdırılması
Elmi işin mərhələlərində materialın toplanması
mövzuların seçilməsi, ideyaların işlənməsi,ilkin
iş planının tərtibi,vaxtın düzgün
seçilməsi,ədəbiyyat mənbələrindən istifadə
kimi məsələlərə diqqət yetirilir.

5. agenda
Ali məktəb pedaqogikası özünün bir sıra spesifik
qanunauyğunluqlarını müəyyənləşdirə bilmişdir. Bu
qanunauyğunluqlar aşağıdakılardır:
 Mütəxəssis hazırlığının bütöv, tam pedaqoji prosesdən
(təhsil, tərbiyəedici,
 İnkişafetdirici fəaliyyət prosesindən) asılılığı;
 Tələbə şəxsiyyətinin təhsili, təlimi, tərbiyəsi və inkişafının
vəhdətdə götürülməsi;
 Biliklərin varisliyi və tələbənin intellektual inkişafının
vəhdəti;
 Ali məktəbdə təhsilin fasiləsizliyi ilə diskret xarakterinin
vəhdəti;
 Ali təhsil müəssisəsində təlim prosesinin yüksək səviyyədə
aparılması ilə tələbənin axtarıcılıq və tədqiqatçılıq
imkanları arasındakı asılılıq.

6. Tələbələrin yaradıcı təfəkkür fəaliyyətinin təşkili və inkişaf
etdirilməsi istiqamətində aparılan axtarışlar ali məktəb
pedaqogikasının nəzəri, praktik və tətbiqi vəzifələrini
konkretləşdirınəyə imkan verir. Ali məktəb pedaqogikasının
vəzifələri aşağıdakılardır:
 ixtisasla bağlı bilik, bacarıq və vərdişlərin mənimsənilməsinin
ən səmərəli yollarının müəyyənləşdirilməsi;
 tələbələrin təlim-idrak fəaliyyətinin psixi proseslərin
fəallaşdırılması əsasında təşkili və idarə olunınası;
 təhsilin məzmununun müasir dövrün tələbləri baxı- ınından
seçilməsi;
 təlim məqsədlərinin reallaşdırılmasının müntəzəm olaraq
yoxlanıması və qiymətləndirilməsi;
 təlim metodlarının təkmilləşdirilməsi istiqamətlərinin
psixoloji baxımdan əsaslandırılması;
 tələbələrin elmi-tədqiqatçılıq fəaliyyətinin səmərəli təşkili
yollarının müəyyənləşdirilməsi;
 tələbələrə müxtəlif pedaqoji təsirlərin və nəticələrinin
psixoloji təhlili (hansı hallarda və nə üçün müsbət nəticə
alınır, yaxud uğursuzluq nə ilə bağlıdır və s.
20XX presentation title 6

7. 1) sivil cəmiyyətdə ali təhsilin rolunun artması;
2)ali məktəbdə fundamental təhsilin həyata
keçirilməsi;
3)ali məktəbdə təhsilin humanistləşdirilməsi və
humanitarlaşdırılması;
4)ali məktəbdə pedaqoji diaqnostika,
proyektləşdirmə və ən yeni pedaqoji texnologiyaların
tətbiqi;
5)distant (latınca distarıtia - məsafə deməkdir) təlim;
6)virtual (latınca virtualis - qüvvətli, qabiliyyətli
deməkdir. Burada mümkün olan mənasında işlədilir)
təlim;
7)tədris fənninin məzmununun modul quruluşu;
8)pedaqoji prosesin keyfıyyətinin diaqnostikası;
9)təlim-tərbiyə prosesinin keyfıyyət təminatı;
10)ali peşə-ixtisas təhsili keyfıyyətinin idarə olunması
texnologiyası və s.
Cəmiyyətin, elmin, texnikanın müasir inkişafı ali məktəb
pedaqogikasnı yeni tədqiqatlara istiqamətləndirir. Bu
prioritet istiqamətləri belə ümumiləşdirınək olar:

8. Qeyd olunan bu prioritet istiqamətlər bir daha sübut
edir ki, müasir cəmiyyətdə təhsil insan fəaliyyətinin ən
genişl sferasına çevrilmişdir. Təhsilin sosial rolu və
əhəmiyyəti artmışdır. Bu gün bəşəriyyətin inkişaf
perspektivləri təhsilin istiqamətləri və effektivliyindən
asılıdır. Təhsil, xiısusən də ali təhsil, sosial və iqtisadi
tərəqqinin əsas və aparıcı qüvvəsinə çevrilmişdir.
Təhsilə bu cür yeni yanaşma tərzi ondan irəli gəlir ki,
müasir cəmiyyətin əsas kapitalı və dəyəri yeni biliklərin
mənimsənilməsinə, elmi axtarışlara, qarşıya çıxan
problemlərin qeyri-standart, orijinal yollarla həllinə
hazır olanj insandır. Hazırda sosial inkişaf- insanın nəyə
sahib olmasından daha çox onun kim olması və malik
olduğundan necə istifadə etməsindən asılıdır.
20XX presentation title 8

9. Respublikamızda ali təhsil sisteminin inkişaf etdirilməsində «Boloniya prosesi»nin rolunu xüsusi qeyd etmək lazımdır.
«Boloniya prosesi»nin əsas mahiyyəti yaxın illərdə «Avropa ali təhsil zonası» adlanan və fundamental fəaliyyət prinsiplərinin
vahidliyinə əsaslanan ümumavropa ali təhsil sisteminin formalaşdırılması respublikamızda ikipilləli ali təhsil və kredit
sistemlərinin tətbiqi, təhsilin keyfiyyətinə nəzarət, mobilliyinin genişləndirilməsi, dərəcələrin tanınması, ali məktəb
məzunlarının işlə təmin olunması, Avropada təhsil alacaq tələbələrin təminatı, fasiləsiz təhsil və digər problemlərin uğurla
həlli üçün geniş imkanlar açır.
Bolonya prosesi — 1990-ci illərin sonunda Avropa universitetlərinin bir-biri ilə müqayisə edilməsi üçün vahid bir əsasın
işlənilməsi üzərində təşəbbüs başlanılır. Fransa, Almaniya, İtaliya və Böyük Britaniya təhsil nazirləri daxil olmaqla ümumi 29
avropa dövlətlərinin nümayəndələri arasında 19 iyun 1999-cu ildə Bolonya (İtaliya) şəhərində razılıq imzalanır. Bu razılığın
hazırlanması və yayılması Bolonya prosesi adlanır. Bu prosesin təşkilatçıları sonrakı
illərdə Praqada (2001), Berlində (2005), Londonda (2007) görüşmüş və məsləhətləşmələr aparmışlar. Hal hazırda bu proses
48 ölkəni əhatə edir. Prosesin əsas məqsədinin, Avropa Ali Təhsil Məkanının yaradılmasının, 2010-cu ildə yerinə yetirilməsi
nəzərdə tutulmuşdu və məkan yaradıldı. Bolonya prosesinin həyata keçirilməsində bir çox azərbaycan ali məktəbləri iştirak
edir
9
Bolonya prosesi üç əsas məqsəd daşıyır: Çevikliyi, beynəlxalq rəqabətə davamlığı
və məşğulçuluq imkanını artırmaq. Alt məqsədlərə aiddirlər:
•Sadə və müqayisə olunabiləcək diplomların, həmçinin əlavə sertifikatların
yaradılması,
•İkipilləli təhsil sisteminin yaradılması,
•Qabiliyyət qiymətləndirmə sisteminin daxil edilməsi, European Credit Transfer
System (ECTS),
•Çevikliyi manelərin aradan qaldırlması sayəsində artırmaq,
•Avropada birgə çalışmağın keyfiyyətinin artırılması,
•Ali təhsil sisteminin Avropada yayılmasının genişləndirilmsi,
•Ömür boyu təhsil,
•Tələbələrin təhsildə qərarların qəbul edilməsində yaxından iştirakı,
Avropada ali təhsildə çərçivə şərtlərinin atraktivliyinin artırılması,
•Avropada təhsil ilə elmi tədqiqat şərtlərinin birləşdirilməsi,
əsasən doktorantura təhsilinin Bolonya prosesinə daxil edilməsi.

10. o Bütün dünyada bazar iqtisadiyyatının inkişafı əhəmiyyətli kapital qoyuluşu və yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə tələbat
doğurur. Bu da istehsal proseslərinin yenidən qurulmasını, yeni texnologiyalar yaradılmasını, ən başlıcası isə, intellektual
potensialın artırılmasını tələb edir. Çünki intellektual potensial olmadan tərəqqi mümkün deyil.
 Təhsil sistemində aparılan islahatların daim dövlətin diqqət mərkəzində
olması və cəmiyyətin sosial tələblərinə cavab verməsi;
 Təhsil proseslərinin və strukturlarının idarə olunması;
 Təhsil alanların və təhsil verənlərin cəmiyyətdəki statusunun düzgün
müəyyənləşdirilməsi və hüquqlarını müdafıə edilməsi;
 Təhsilin məzmununun təkmilləşdirilməsi;
 Təlimin metod və vasitələrinin yeniləşdirilməsi, interaktiv təlim
metodlarına geniş yer verilməsi;
 Pedaqoji prosesdə innovasiyaların geniş tətbiqi;
 Yeni təlim texnologiyalaırının hazırlanması;
 Təhsil sferasının maddi təminatının yaxşılaşdırılması və maliyyə
ehtiyatlarından səmərəli istifadə olunması;
 Azərbaycan təhsil sisteminin dünya təhsil sisteminə inteqrasiyası;
 Kompüterlərin, müasir informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının
təhsil sistemində geniş istifadəsi;

11. Bütün dünyada bazar iqtisadiyyatının inkişafı əhəmiyyətli kapital qoyuluşu və yüksək ixtisaslı mütəxəssislərə tələbat
doğurur. Bu da istehsal proseslərinin yenidən qurulmasını, yeni texnologiyalar yaradılmasını, ən başlıcası isə, intellektual
potensialın artırılmasmı tələb edir. Çünki intellektual potensial olmadan tərəqqi mümkün deyil.
 Təhsil müəssisələrinin inkişaf rejimində işləməsi və gələcək fəaliyyətinin dəqiq
proqnozlaşdırılması;
 Təhsil müəssisələrində pedaqoji proses iştirakçılarının fəaliyyətinin müntəzəm olaraq
qiymətləndirilməsində müasir modellərinin tətbiqi;
 Müasir monitorinq və qiymətləndirmə mexanizmlərinin geniş tətbiqi;
 Təhsilin keyfıyyətinin dövlət standartlarına müvafıqliyinin təmin edilməsi;
 Idarəetmənin dövlət-ictimai və ictimai-dövlət xarakterinin müəyyənləşdirilməsi;
 Yeni sertifikatlaşdırma, lisenziyalaşdırma, attestasiya və akkreditasiya sistemlərinin
yaradılması;
 Elmlərin vüsətli inkişafı ilə onların insan tərəfindən mənimsənilməsi imkanları arasındakı
ziddiyyətlərin rasionalhəlli;
 Təhsil verənlərin və təhsil alanların fıziki və psixoloji sağlamlığının təmin edilməsi.
 Ətraf mühitin dərk edilməsi və qorunması, cəmiyyətin hər bir üzvündə ekoloji mədəniyyətin
formalaşdırılması;
 Baza təhsilinin əsas elementlərini saxlamaqla onun təkmilləşdirilməsi və strategiyasının
inkişaf prioritetlərinin müəyyənləşdirilməsi;
 Təhsil sisteminin hər bir insanı öz həyatını düzgün qura bilməsi üçün zəruri olan biliklər və
təcrübə ilə silahlandırması, mədəni inkişafını təmin etməsi.

12. Elmlərin hələ az diferensiasiya etdiyi dövrdə
təhsil xarakter və məzmununa görə ümumi
səciyyə daşıyırdı. Təhsilin məzmunu fəlsəfə,
teologiya (yunanca theologia; theos - allah
deməkdir) və yeddi sərbəst sənətdə ifadə
olunduğundan dinləyicilər həmin sahələr üzrə
eyni hazırlıq mərhələləri keçirdi. Orta əsrlərdə
yaranan ilk universitetlər ümumi təhsil-
ensiklopedik biliklər vermək məqsədilə
yaradılırdı.
Zaman keçdikcə elm inkişaf edir, təkmilləşir,
genişlənir, dərinləşir, müxtəlif istiqamətlərə
şaxələnir və diferensiasiya prosesləri baş verirdi.
Beləliklə, bir nəfərin bütün elm sahələrinə
yiyələnməsi qeyri-mümkün işə çevrilirdi.
Digər tərəfdən, orta əsrlərdə şəhərlərin
böyüməsi, mədəniyyətin inkişafı yeni sosial
tələbatlar doğurdu. Kilsənin öz dini məqsədlərini
uğurla həyata keçirməsi üçün yüksək təhsil
görmüş keşişlərə ehtiyacı artdı. Kilsənin hakim
dairələrdə mübahisəli məsələləri həll etməyə
qabil olan hüquqşünaslara, siyasətçilərə tələbatı
meydana gəldi. Əhali içərisində yayılmış müxtəlif
xəstəliklərin müalicəsi üçün həkim hazırlığına
ehtiyac yarandı.

13. o Bu tələbat nəticəsində orta əsrlərdə universitet təhsili üç xas istiqamət
üzrə müəyyənləşdirildi: ilahiyyat, tibb və hüquq fakültəsi bir çox hallarda
kanonik, yəni «kilsə hüququ» fakültəsi adlanır)- Bu ali təhsildə
ixtisaslaşmanın başlanması demək idi. Ali təhsil sahəsində sonra
ixtisaslaşma cəmiyyətin əsasında elmin inkişafı ilə vəhdətdə baş verdi.
o Ali təhsilin inkişaf dinamikası bu gün də həmin istiqamət üzrə davam
etməkdədir. Elmin və texnikanın tərəqqisinə rəğmən ixtisasların da sayı
artır, yeni tipli ali təhsil müəssisələri yaranır. Universitetlər isə, həmişə
olduğu kimi, indi də «elm məbədi» rolunu oynayır, elmin yeni sahələrinin
yaranmasına təkan verir, bununla əlaqədar olaraq yeni ixtisaslar və ixtisas-
laşma istiqamətləri müəyyənləşir, hətta ali təhsilin yeni sahələri təşəkkül
tapır. Fakültativlər, tələbələrin seçiminə əsaslanan alternativ kurslar tədris
edilir. Bir sözlə, universitetlər elmi-tədqiqat, tədris, ixtisas hazırlığı
mərkəzinə çevrilərək, ölkənin ictimaisiyasi, iqtisadi-mədəni həyatına
qüvvətli təsir edir.
Təbii ki, ali təhsilin inkişafı ali məktəb pedaqogikasına ehtiyac doğurdu.
Çünki dəqiq elmi-nəzəri əsaslar olmadan ali təhsilin sonrakı inkişafına nail
olmaq mümkün deyildi.
Ümumi pedaqogikanın sahələrindən biri olan tələbə şəxsiyyətinin inkişafı
və ali təhsil müəssisəsində peşə-ixtisas hazırlığı problemlərini öyrənməklə
məşğul olan ali məktəb pedaqogikası məqsədyönlü inkişaf yolu keçmişdir.
M.F.Kvintiliandan başlayaraq qədim dünyanın klassik pedaqoqları öz
əsərlərində ali məktəbdə təlimin təşkili formaları kimi mühazirə və disputlardan
geniş istifadə etmişlər. Bu cəhətdən XI- XII əsrlərdə Avropada fəaliyyətə
başlayan Bolonya, Okstort, Paris, Praqa və başqa universitetlərin təcrübəsi
diqqətəlayiqdir. Zaman keçdikcə ali məktəblərin fəaliyyət parametrlərini
müəyyən edən əsasnamə və nizamnamələri yazılmış, həmin sənədlərdə ali
təhsilin bir sıra nəzəri və praktik məsələləri ümumiləşdirilmişdir.

14. Təşəkkürlər!