Download as PDF, PPTX
กลุ่ม 4
- 2. การสืบพันธุ์ของปลา สิ่งที่มีชีวตทังหลายเมื่อมีการเจริญเติบโตเต็มวัยแล้ ว ก็จะมีการสืบพันธุ์ทังนี เพื่อให้ ิ ้ ้ ้ สิ่งซึ่งมีชีวตเหล่ านัน สามารถคงอยู่ และรั กษาพืชพันธุ์ของมันสืบต่ อไป ภายใต้ สภาวะ ิ ้ ที่เหมาะสมแก่ การ ดารงชีวตของสิ่งที่มีชีวตนันๆ แต่ ในขณะเดียวกัน หากมีสาเหตุ ิ ิ ้ ที่ก่อให้ เกิดการเปลี่ยนแปลงใน เจอร์ มปลาซึม (germ plasm) ของสิ่งที่มีชีวตนันๆ ิ ้ และการเปลี่ยนไปนันยังคงทนในการถ่ ายทอด ก็อาจจะทาให้ เกิดสิ่งที่มีชีวตแบบใหม่ ้ ิ ขึนมา ซึ่งผิดแผกไปจากเดิมได้ ้
- 3. สาหรับปลาก็มีระบบการเช่ นเดียวกัน ในระยะแรกๆของการเจริญเติบโต อาหารที่ปลากินเข้ า ไป จะช่ วยในการเจริญเติบโตของปลาเป็ นส่ วนใหญ่ ต่ อเมื่อปลาโตเต็มวัยแล้ ว ส่ วนใหญ่ ของอาหาร ที่กนเข้ าไป จะไปช่ วยในการเจริญเติบโตของอวัยวะเพศ (gonads) ซึ่งเราเรียกว่ า ถุงนาเชือ ิ ้ ้ (testes) ในปลาตัวผู้ และรังไข่ (ovary) ในปลาตัวเมีย โดยปกติปลาแต่ละตัวมีอวัยวะเพศแยกจากกัน แต่ก็ยงมีปลาบางจาพวก เช่น ปลาในวงศ์ ั ปลากะรัง (Serranidae) บางชนิดมีอวัยวะเพศผู้และเพศเมียในตัวเดียวกัน (protandic hermaphrodite) ได้ พบว่าในปลาจาพวกนี ้ ปลาตัวเดียวกัน ในระยะแรกอาจเป็ นเพศผู้ก่อน แต่ในระยะต่อมาจะ เปลี่ยนเพศ (sex reversal) เป็ นเพศเมีย ปลาบางชนิดอาจออกลูกได้ โดยไม่มีการผสมระหว่างน ้าเชื ้อและไข่ โดยลักษณะ การเช่นนี ้เราเรี ยกว่า ปาร์ เธโนเจนิซส (parthenogenesis) เราพบลักษณะดังกล่าว ิ ในปลาจาพวกกินยุง (Poecilidae) บางชนิด อย่างไรก็ดี ในการสืบพันธุ์ของปลาดังกล่าว จาต้ องมีตวผู้เข้ าร่วมด้ วย แต่อสุจิ (sperm) ของตัวผู้ไม่ได้ มีสวนร่วมในการผสมกับไข่ ั ่ หากแต่เพียงไปกระตุ้นไข่ ให้ เจริญเติบโตเท่านัน ปลาเหล่านี ้จึงออกลูกเป็ นตัวเมียทังหมด ้ ้ และไม่แสดงลักษณะอย่างหนึงอย่างใดของปลาตัวพ่อเลย ่
- 4. เราไม่สามารถมองเห็นความแตกต่าง ระหว่างอวัยวะเพศผู้และเพศเมีย ขณะเมื่อปลายังอยู่ ในวัยอ่อนแต่เมื่อปลาเจริญเติบโตขึ ้นมาระยะหนึงแล้ ว เราจึงจะสามารถสังเกตเพศจาก ่ อวัยวะดังกล่าวได้ ถุงน ้าเชื ้อมีลกษณะเป็ น แถบสีขาวขุ่น ๑ คู่ อยูทางส่วนบนของท้ องใต้ ไต ั ่ ของปลา แถบนี ้จะมีความหนาขึ ้นเป็ นลาดับ เมื่อปลาเกือบจะสืบพันธุ์ได้ และในฤดูสืบพันธุ์ อาจมีน ้าหนักมากกว่า ๑๒ เปอร์ เซ็นต์ ของน ้าหนักตัวปลา ปลาที่มีอวัยวะเพศสมบูรณ์ เต็มที่ ในขันสุกไหล (running ripe) ถ้ าเราเอามือบีบเบาๆ ที่บริเวณท้ องปลา แล้ วค่อยๆ รูด ้ ไปทางด้ านหลังของตัวปลา น ้าอสุจิจะเคลื่อนออกมาทันที น ้าอสุจิในปลาทัวไปมีสีขาวขุ่น ่ คล้ ายน ้านม เมื่อนาเอาตัวอย่างอสุจิ มาตรวจดูด้วยกล้ องจุลทรรศน์ จะเห็นว่า ตัวอสุจิมี ลักษณะคล้ ายตัวอสุจิของสัตว์ชนสูง และจะไม่คอยเคลื่อนไหว แต่ถ้าหากหยดน ้าลงไปใน ั้ ่ ตัวอย่างอสุจิ จะปรากฏว่า ตัวอสุจิเริ่มมีชีวิตชีวาทันที และเคลื่อนไหวอย่างรวดเร็ว แต่อย่างไร ก็ตามตัวอสุจิจะกระปรี กระเปร่าอยูในระยะเวลาอันสัน คือ ประมาณ ๑๐ วินาทีถง ๖๐ วินาที ้ ่ ้ ึ แล้ วแต่ชนิดของปลา และจะหยุดนิ่งไม่เคลื่อนไหวอีก
- 5. สาหรับรังไข่ ก็มีตาแหน่งที่ตงอยูในบริเวณเดียวกับถุงน ้าเชื้อและมักเป็ นอวัยวะคู่ เราจะเห็น ั้ ่ รังไข่ในระยะแรกของการเจริญเติบโต เป็ นเพียงแถบสีขาวขุ่น แต่ถ้าดูด้วยแว่นขยายจะเห็น ว่าผิว ของรังไข่ไม่เรี ยบเหมือนถุงน ้าเชื ้อ แต่เป็ นเม็ดเล็กๆ เมื่อรังไข่เจริญเติบโตเต็มที่แล้ ว จะมีขนาดใหญ่มาก และอาจมีน ้าหนักถึง ๗๐ เปอร์ เซ็นต์ของน ้าหนักตัวปลาในปลาบางชนิด ส่วนสีของรังไข่ แทนที่จะเป็ นสีขาวขุ่นก็อาจจะเปลี่ยนเป็ นสีเหลือง หรื อสีส้มขณะที่รังไข่มี ไข่สกเต็มที่ ุ
- 6. ปริมาณไข่ที่ปลาวางในฤดูหนึงๆ มีจานวนไม่เท่ากันขึ ้นอยูกบชนิดของปลาปลาพระ อาทิตย์ ่ ่ ั (Mola mola) ซึงเป็ นปลาที่อาศัยอยูในมหาสมุทร มีไข่ขนาดเล็กมาก ในฤดูหนึงๆ ปลา ่ ่ ่ ชนิดนี ้ อาจวางไข่มากกว่า ๓๐ ล้ านฟอง ตรงข้ ามกับปลาฉลาม ซึงเป็ นปลาที่มีไข่ขนาดใหญ่ ่ ใน ฤดูวางไข่ฤดูหนึงอาจวางไข่เพียง ๓-๔ ฟองเท่านัน หน่วยงานอนุรักษ์ ปลาผิวน ้า ่ ้ สถานวิจยประมงทะเล ของกรมประมง ได้ เคยทาการศึกษาความดกของไข่ปลาทูในอ่าวไทย ั ในระยะหลายปี ที่แล้ วมา และได้ ประเมินความดกของไข่ปลาทูไว้ วา อยูในระหว่าง ๕๐,๐๐๐ ่ ่ ถึง ๒๐๐,๐๐๐ ฟอง ทังนี ้ขึ ้นอยูกบขนาดของแม่ปลาที่วางไข่ ปลาน ้าจืดในบ้ านเราหลายชนิด ้ ่ ั ซึงปลาตัวพ่อหรื อตัวแม่ระวังและดูแลรักษาไข่ในระยะฟั กตัว ออกไข่น้อยกว่าปลาทะเล ่ ดังกล่าวข้ างต้ นมาก ปลากัดอาจวางไข่เพียง ๒๐๐-๓๐๐ ฟองในหนึงปี จึงอาจสรุปได้ วา ่ ่ ปลาที่ออกไข่มากที่สดส่วนใหญ่ ได้ แก่ ปลาทะเล ซึงพ่อแม่ปลามักไม่ดแลรักษาไข่ แต่จะ ุ ่ ู ปล่อยให้ ลองลอยไปตามกระแสน ้า พวกต่อมาเป็ นปลาที่วางไข่ให้ เกาะติดตามสาหร่าย ่ หรื อพืชน ้า ส่วนปลาที่ระวังรักษาหรื อซ่อนไข่มีความดกของไข่น้อยที่สดุ
- 7. ความดกของไข่ขึ ้นอยูกบอายุความสมบูรณ์และขนาดของปลา แต่เมื่อปลามีอายุมากขึ้น ่ ั ความดกอาจลดลง หรื อถ้ าเข้ าในวัยแก่มาก ไข่จะไม่ฟักเป็ นตัว สาเหตุที่สาคัญในการควบ คุม การเจริญเติบโตของอวัยวะเพศ ได้ แก่ อาหาร ดังนันความดกของไข่ และปริมาณไข่ที่ปลาวาง ้ แต่ละปี มักจะมีจานวนไม่สม่าเสมอ คือจะเปลี่ยนไปทุกปี
- 8. ในฤดูสืบพันธุ์ของปลาแต่ละชนิด สาเหตุที่กระตุ้นให้ ปลาเริ่มทาการสืบพันธุ์ได้ แก่ สภาพแวดล้ อมที่เหมาะสมกับการดารงชีวิตของลูกปลาที่จะฟั กเป็ นตัวออกมา ใน การศึกษาเกี่ยวกับประ ชากรของปลาทูในอ่าวไทย พบว่า ลูกปลาวัยอ่อน อาจมี ความสัมพันธ์กบปริมาณของแพลงก์ตอน ที่มีมากที่สดในรอบปี เช่น ในบริเวณ ั ุ อ่าวไทยตอนใน ในระหว่างเดือนมีนาคม-กันยายน ทุกปี สาหรับปลาบางชนิด การวางไข่จะอยูในระยะเวลาที่การเจริญเติบโตของศัตรู ซึงเป็ นตัวทาลายไข่ ่ ่ หรื อลูกปลา อยูในระดับต่า ปลาทะเลส่วนใหญ่จะวางไข่ในเวลากลางคืนหรื อเช้ ามืด ่ สาหรับปลาทูในอ่าวไทย เราพบว่า ไข่สกไหลในฤดูสืบพันธุ์ มีปริมาณสูงในเวลาพลบค่า ุ หรื อกลางคืน ซึงอาจจะเป็ นสาเหตุอนหนึงที่ช่วยให้ ไข่ที่สามารถฟั กตัวได้ ในระยะเวลาอันสัน ่ ั ่ ้ รอดพ้ นอันตรายจากการกระทาของศัตรู เพราะในเวลากลางคืน โอกาสที่ศตรู ั จะมองเห็นไข่ ซึงโปร่งใส และมีขนาดเล็ก เช่น ไข่ปลาทูมีน้อยมาก ่
- 9. ปลาในเขตร้ อนแถบบ้ านเราเช่น ปลาทู จะออกไข่ เป็ นระยะเวลายาวนานถึง ๖ เดือน โดยค่อยๆ วางไข่เป็ น รุ่นๆ (fractional spawning) ทังนี ้ นักวิทยาศาสตร์ ้ ได้ ลงความเห็นว่า การทาเช่นนี ้ ก็เนื่องจากว่า ธรรมชาติต้องการ ให้ ลกปลา ที่ออกมา มีอาหารพอเพียง เพราะในเขตร้ อนการ ู เปลี่ยนแปลงสภาวะแวดล้ อมมีไม่มากนัก การงอกงามของอาหาร ปลาในธรรมชาติจงเป็ นไปตาม ปกติ ส่วนในเขตอบอุนหรื อเขตหนาว ึ ่ ซึงการเจริญงอกงามของอาหารปลาในธรรมชาติมีได้ เพียง ระยะเดียวในรอบปี ่ คือ ในระยะระหว่างฤดูใบไม้ ผลิ-ฤดูร้อน ปลาในเขตดังกล่าวส่วนใหญ่จงมีฤดู ึ วางไข่สนเพียง ๑-๒ เดือนเท่านัน และส่วนใหญ่วางไข่ทีเดียวหมดในฤดูวางไข่ มิได้ วางเป็ น ั้ ้ รุ่นๆ เหมือนปลาทะเลในเขตร้ อน
- 10. การวางไข่ของปลา ขึ ้นอยูกบการกระตุ้นทางธรรมชาติที่ปลาอาจมองเห็นได้ รับกลิน หรื อ ่ ั ่ ได้ รับสัมผัส ปลาที่วางไข่ติดตามพืชน ้า เช่น ปลาจีน เมื่อได้ ร้ ูความเจริญงอกงามของพืชน ้าเ รี ยบร้ อยแล้ ว ความรู้สกเช่นนี ้ ก็อาจจะกระตุ้นให้ ปลาวางไข่ได้ ส่วนปลาบางชนิดจะวางไข่ใน ึ ระหว่างที่น ้า เอ่อขึ ้นเท่านัน้
- 11. เราอาจจะแบ่งปลาซึงมีพฤติกรรมในการวางไข่ตางๆ กันออกเป็ นประเภทใหญ่ๆดังนี ้ ่ ่ ก) พวกที่ปลาตัวแม่วางไข่ในน ้า แล้ วปลาตัวพ่อฉีดน ้าเชื ้อออกมา และไข่ได้ รับการผสม จากน ้าเชื ้อทันที หลังจากนันแล้ ว ปลาพ่อแม่ไม่ดแลรักษาไข่เลย ปลาจาพวกนี ้ ได้ แก่ ้ ู ปลาทะเล ส่วนใหญ่ เช่น ปลาทู ปลาโอ ปลาอินทรี ฯลฯ เป็ นต้ น ไข่ที่แม่ปลาเหล่านี ้วาง มักมีขนาดเล็ก มีเป็ นจานวนมากและเป็ นไขประเภทลอยน ้าโดยมีลกษณะโปร่งใส ั
- 12. ข) ปลาที่วางไข่ติดบนสาหร่ายหรื อพืชน้า ได้ แก่ ปลาน ้าจืดเป็ นส่วนใหญ่ เช่น ปลาไน ปลาจีน ฯลฯ ค) ปลาจาพวกที่พอหรื อแม่ปลาทารังเพื่อวางไข่ แต่ไม่อาจดูแลระวังและรักษาไข่ตอไปได้ เช่น ่ ่ ปลาแซลมอน หรื ออาจจะดูแลรักษาจนกระทังไข่ฟักออกมาเป็ นตัว เช่น ปลากัด ปลา สลิด ่ ปลากระดี่ โดยตัวผู้ก่อหวอดแล้ วอมไข่ไปพ่นเก็บไว้ ที่หวอด และดูแลรักษาจนไข่ฟักออก มาเป็ นตัว ง) พวกที่เก็บรักษาไข่ไว้ ในปากหรื อตามร่างกาย เช่น ปลาอมไข่ (Apogonidae) ปลากดทะเล (Tachysuridae) ตัวผู้ รวมทังปลาหมอเทศ หรื อปลานิล (Tilapia spp. ้ ) ตัวเมีย ปลาม้ าน ้าตัวผู้ มีถงเก็บไข่ไว้ ที่หน้ าท้ อง ุ จ) ปลาที่ออกลูกเป็ นตัว เช่น ปลากินยุง และปลาเข็ม เป็ นต้ น
- 13. การเจริญเติบโตของไข่ขึ ้นอยูกบสภาวะแวดล้ อมเช่น ก๊ าซละลายในน ้า ศัตรูหรื ออุณหภูมิ ่ ั แต่สาเหตุที่สาคัญ ได้ แก่ อุณหภูมิ จากผลของการศึกษาของหน่วยงานอนุรักษ์ ปลาผิวน ้า สถานวิจย ประมงทะเล กรมประมง ปรากฏว่า ในการทดลองผสมเทียมของปลาทู ั ไข่ปลาทูที่ได้ รับการ ผสมกับน ้าเชื ้อของปลาตัวผู้แล้ ว จะฟั กออกมาเป็ นตัวเร็วขึ ้นโดยใช้ เวลา ๒๓ ชัวโมง ที่อณหภูมิ ของน ้าประมาณ ๒๗.๒ องศาเซลเซียส และจะต้ องใช้ เวลานาน ่ ุ ประมาณ ๒๗ ชัวโมง หากอุณหภูมิ ลดลงมาเป็ น ๒๔.๔ องศาเซลเซียส ่
- 14. หลังจากที่ไข่ได้ ฟักออกมาเป็ นตัวแล้ว ตัวอ่อนของปลายังไม่หาอาหารทันที แต่จะใช้ อาหารเ ดิมซึงสะสมไว้ ในไข่แดงที่ติดกับตัวมันจนหมดก่อน แล้ วจึงเริ่มหาอาหารตามธรรมชาติ ต่อไป ่ ในระยะที่ลกปลาเปลี่ยนวิธีการหาและกินอาหาร อัตราการตายของลูกปลาในระยะนี ้จะสูง ู มาก หากมิได้ รับอาหารที่เหมาะสม เช่น ในบางปี ลูกปลาถูกกระแสน ้าพัดออกไปนอกฝั่ ง สูบริเวณ ที่มีอาหารน้ อย ดังนัน ลูกปลาในปี นันจะเหลือน้ อยมากและอาจทาให้ ประชากร ่ ้ ้ ของปลาในปี ต่อไป ที่อยูในข่ายของการประมงลดลง ่
- 16. ก. ภาพถ่ายของไข่ปลาทูที่เริ่มมีการแบ่งเซลล์ภายหลังที่ได้ รับการผสมของน ้าเชื ้อจากตัวผู้ ข. ข. ภายหลังจากการผสมกับน ้าเชื ้อ ๒ ชัวโมง ไข่มี ๖๔ เซลล์ ่ ค. ภายหลังจากการผสมกับน ้าเชื ้อ ๑๓ ชัวโมง ปรากฏว่าตัวอ่อน เริ่มมีการเจริญเติบโตของเบ้ าน ่ ง. ภายหลังจากการผสมกับน ้าเชื ้อ ๒๑ ชัวโมง ส่วนหางตัวอ่อนหลุดเป็ นอิสระ จากไข่แดง ่ จ. ตัวอ่อนที่เพิ่งฟั กออกมาจากไข่ใหม่ๆ ๒๕ ชัวโมง หลังจากที่ไข่ ได้ รับการผสมจากน ้าเชื ้อ ่ ได้ มีนกวิทยาศาสตร์ ชาวอเมริกนทาการศึกษาอัตราการตายของปลาในสกุลใกล้ เคียงกับ ั ั ก. ปลา- ทู (Scomber spp.) ในมหาสมุทรแอตแลนติก ปรากฏว่าในระยะเป็ นไข่และ ข. ลูกปลาวัยอ่อน อัตรา การตายตามธรรมชาติจะสูงถึง ๙๙.๙๙ เปอร์ เซ็นต์ ซึงหมายความ่ ค. ว่าหลังจากระยะนี ้ผ่านพ้ นไปแล้ ว จะเหลือลูกปลาเจริญเติบโตต่อไปเพียง ๒-๓ ตัวเท่านัน ้ ง. จากไข่ประมาณ ๒๐,๐๐๐-๕๐,๐๐๐ ฟอง ที่แม่ปลาชนิดนี ้วางไข่ในฤดูหนึง ่ จ. ไข่ปลาทะเล ส่วนใหญ่มีขนาดเล็ก โปร่งใสและลอยน ้า (pelagic eggs) ฉ. การที่ไข่ลอยน ้าได้ อาจเนื่องจากมีจดน ้ามัน หรื อไข่มีเปลือกบาง และมีช่อง ระหว่าง ุ ช. ตัวอ่อนและเปลือกไข่ (perivitelline space) กว้ างหรื อมีเมือก ซึงทาให้ ความ ่ ซ. ถ่วงจาเพาะใกล้ เคียงกับน ้าที่ไข่ลอยอยู่ ในภาพเป็ นภาพถ่าย ขยายของไข่ปลาทู ฌ. ซึงมีขนาดเส้ นผ่านศูนย์กลางประมาณ ๘๖๐ ไมครอน (๐.๘๖ มิลลิเมตรนี ้ทดลอง ่
- 17.