Mvh en de rol van rhvk
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

Mvh en de rol van rhvk

  • 128 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
128
On Slideshare
128
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
0
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. H.F. Dollemanregister hogerveiligheidskundige,Safety ManagerR.O.B. Poortjurist enveiligheidskundigeMachines zijn niet weg te denken uit de dagelijksepraktijk, en eigenlijk praktisch onmisbaar. Denk aan eendraaibank, een industriële robot, of een papiermachine.Machines worden ingezet om het werk te verlichtenof om werkzaamheden uit te voeren die werknemerszonder dergelijke hulpmiddelen überhaupt zoudenkunnen doen.In het verleden gebeurden op het werk veel ongevallenmet dodelijke afloop (wordt genoemd: bedrijfsongeval-len). Dit werd uiteindelijk zo erg, dat de wetgever opdit gebied wetgeving heeft opgesteld. Met als doelgevaarlijke situaties en handelingen te voorkomen. Dezewetgeving is in de loop der jaren sterk geoptimaliseerd(zie bijvoorbeeld de Kroniek van de Nederlandse Veilig-heid, Zwaard 2007).WetgevingDe wetgeving is gaan meebewegen met de ontwik-kelingen op het gebied van machineveiligheid. Deontwikkelingen gaan heel erg snel. Denk aan hetconcept om een draaibank geremd uit te voeren. Bijeen noodstop zal de draaibank snel stilstaan, waardoormogelijke ernstige verwondingen bij de gebruiker kun-CE-markering is geen garantie voor een veilige machineMachineveiligheid ende rol van de hogerveiligheidskundigeMachines worden ingezet om het werk te verlichten of om werkzaamheden uit te voeren die werknemers zonderdergelijke hulpmiddelen überhaupt niet kunnen doen. Bij de risicobeoordeling van machines op grond van deArbeidsomstandighedenwet is de inbreng van een gecertificeerde hoger veiligheidskundige zonder meer noodzakelijk.april 2013  I 22info
  • 2. nen worden voorkomen. Of het uitvoeren van complexelaswerkzaamheden door middel van robots, waardoormedewerkers niet meer hoeven te worden blootgesteldaan ongunstige werkhoudingen en lasdampen.Gesteld kan worden dat ontwikkelingen van robotseen belangrijke impuls zijn geweest bij de jongstewettelijke ontwikkelingen. Alle machines die zijngebouwd na 1995, moeten voldoen aan de EuropeseMachinerichtlijn, die in ons land is geïmplementeerd inhet Warenwetbesluit Machines. Dit besluit vereist dateen machine bij normaal gebruik geen gevaar oplevertvoor de veiligheid of gezondheid van de mensen in zijnomgeving. De machine moet juist zijn geïnstalleerd enonderhouden. De veiligheid van deze machine wordtaangetoond door een CE-markering. Dit betekent eenuitdaging voor fabrikanten. Helaas zijn er (te?) veelfabrikanten die dit Warenwetbesluit machines niet goedkennen, of de inhoud tenminste onvoldoende. Hierdoorbrengen ze niet geheel veilig te gebruiken machines opde markt, met alle gevolgen van dien voor de werkgeveren werknemer/gebruiker/bediener.Ook importeurs van machines moeten rekening houdenmet de regels, zoals gesteld in de WarenwetbesluitMachines. Helaas blijkt in de praktijk dat het veiligheids-niveau vaker veel lager is dan vereist (verplicht).Veiligheidsrisico’s wegnemenWanneer met machines wordt gewerkt, zal terdegeaan de veiligheid moeten worden gedacht. Draaiendeonderdelen moeten waar mogelijk worden afge-schermd. Risico’s moeten worden vermeden door hetaanbrengen van integrale veiligheidssystemen en dooraanvullende waarschuwingsmarkeringen. Verder moetvoor de gezondheid van de productiemedewerkers elkebewerking waarbij stof, zaagsel of damp/gas vrijkomt,worden afgezogen. De afgezogen lucht behoortvervolgens ook te worden gefilterd met een doelmatigwerkende luchtfilterinstallatie.Elk veiligheidsrisico dat weggenomen kan worden,moet in beginsel ook weggenomen worden. Eventueleovergebleven risico’s moeten zo mogelijk wordenafgeschermd. De dan overblijvende restrisico’s moetentenslotte nog duidelijk worden gemarkeerd. Een enander is nauwkeurig vastgelegd in het WarenwetbesluitMachines.Edoch: de praktijkUit de dagelijkse praktijk blijkt dat veel machines niet inalle gevallen voldoen aan de gestelde veiligheidseisen.Dit komt doordat de ontwerpers de principes uit hetWarenwetbesluit Machines niet goed kennen of werkenmet verouderde wet- en regelgeving, en ook geen inputkrijgen van gebruikers. Dat wordt wellicht veroorzaaktdoor de omstandigheid dat een ontwerper bij hetontwerpen van een machine over veel zaken natuurlijkgoed nadenkt, maar dat het in de praktijk werken met enonderhouden van een machine uiteindelijk anders kanuitpakken dan de ontwerper voor ogen had.Veel fabrikanten hebben door schade en schandegeleerd om veilige machines op de markt te brengen.De beste en juiste weg zou natuurlijk moeten zijn, dat zijal in de ontwerpfase gaan nadenken over het gebruiken onderhoud van die machines door de uiteindelijkegebruikers, zoals werknemers in bedrijven, onderhouds-monteurs of consumenten. Daarbij zal rekening moetenworden gehouden met het kennisniveau, eventuelestoringen en andere zaken die niet lopen zoals bedoeldbij het basisontwerp van de machine.Relatie tussen ontwerp en gebruikvan een machineDe machine die op de markt wordt gebracht, moetdus voldoen aan alle eisen van het WarenwetbesluitMachines. Het is zaak dat de fabrikant dit ook kanaantonen als dat nodig mocht zijn, bijvoorbeeld na eenbedrijfsongeval met de machine.De machine hoort te zijn voorzien van een technischconstructiedossier met daarin een risicobeoordelingvan de machine. Aantoonbaar moet zijn dat de machineconform de eisen op een veilige wijze kan wordengebruikt.infoapril 2013  I 23
  • 3. De machine die wordt geplaatst bij een bedrijf, wordtfeitelijk door dat bedrijf geaccepteerd. De machinemoet dan nog wel geplaatst en ingeregeld worden,e.d. Daarmee wordt nieuwe wetgeving van toepassing,die zich richt tot de werkgever die de machine gaatgebruiken en die voortvloeit uit de richtlijn Arbeidsmid-delen. De richtlijn Arbeidsmiddelen is opgenomen in deArbeidsomstandighedenwet. Nagegaan moet wordenof de machine veilig is aangesloten, voldoende lichtheeft en of gevaarlijke vrijkomende gassen adequaatworden afgevoerd. Een en ander valt onder de risico-inventarisatie-verplichting van art. 5 Arbeidsomstandig-hedenwet.Het gaat hier om een ingebruikname-inspectie: daarbijmoet niet alleen worden gekeken naar de opstellings-eisen, maar is het ook noodzakelijk om na te gaan ofde machine veilige kan worden gebruikt. Ook bij defabrikant kan wel eens iets mis gaan. Een dergelijkeinventarisatie, zeker als het gaat om de eindtoets,is daarmee wettelijk voorgeschreven. Daarom isinbreng van een kerndeskundige voor veiligheid – degecertificeerde hoger veiligheidskundig – noodzakelijken op grond van de Arbeidsomstandighedenwet zelfsverplicht. Dit wordt vaak vergeten, maar het kan eenhoop ellende voorkomen.De veiligheidskundigeDe veiligheidskundige is een deskundige die zichheeft gespecialiseerd op het gebied van met nametechnische veiligheid. De (hoger) veiligheidskundigeheeft meestal een technische achtergrond, zoals HTSof een andere, gelijkwaardige technisch-georiënteerdeopleiding. Om veiligheidskundige te worden is eenvervolgopleiding noodzakelijk op hoger veiligheids­kundig niveau.Er zijn diverse instituten die deze opleiding als verdie-ping aanbieden. In de opleiding komen de principes vanpreventie aanbod. Preventie wil zeggen: het voorkomenvan ongevallen en incidenten.De hogere veiligheidskundige kan zich laten certificerenop grond van de Arbeidsomstandighedenwetgeving.Daarmee mag hij (of zij) optreden als zogeheten kern-deskundige. Deze kerndeskundige behoort te wordenbetrokken bij de toetsing van de uitgevoerde risico-inventarisatie en -evaluaties (zie art. 14 en 14a Arbeids-omstandighedenwet). In sommige gevallen, zeker als ersprake is van complexe technische machines, kan hetnuttig zijn de hogere veiligheidskundige – gezien zijnkennis – ook te betrekken bij de risico-inventarisatie zelf.DilemmaVanuit de machinerichtlijn is te herleiden dat de machineveilig op de markt moeten worden gebracht, waarbijaantoonbaarheid een must is. De machinerichtlijn richtzich tot fabrikanten. Deze fabrikanten hebben feitelijkniets te maken met de Arbeidsomstandighedenwet,waar het de latere gebruikers van hun productenbetreft. Maar indirect is dat natuurlijk wel zo. Dat blijktook uit de preambule van de Machinerichtlijn. Daarinstaat immers onder meer:‘Overwegende dat de sociale kosten die voortvloeienuit het grote aantal ongevallen, dat rechtstreeks hetgevolg is van het gebruik van machines, kunnen wordenverlaagd door de veiligheid in het ontwerp en de bouwvan de machines zelf te integreren, alsmede doorbehoorlijke installatie en onderhoud; (Overweging 4);’‘Overwegende dat het de taak van de lidstaten is om ophun grondgebied zorg te dragen voor de veiligheid enapril 2013  I 24info
  • 4. gezondheid van personen – en, in voorkomend geval,huisdieren en voor de veiligheid van de goederen – enin het bijzonder die van de werknemers, met name waarhet gaat om de risico’s die voortvloeien uit het gebruikvan machines (Overweging 5);’Een en ander geeft daarmee helder aan dat de fabrikan-ten verder moeten kijken dan alleen het vervaardigenvan een product. Zij moeten daarbij ook letten opde omstandigheden waaronder dit product later kanworden gebruikt en dan niet alleen bij het gebruik zelf,maar ook tijdens het onderhoud. Dit beginsel vindenwe ook terug in het Warenwetbesluit Machines, zoalsartikel 3 aangeeft:Artikel 31. De fabrikant of diens gemachtigde draagt erzorg voor dat machines zodanig zijn ontworpen,samengesteld en vervaardigd, zodanige eigen-schappen hebben en van zodanige vermeldingenzijn voorzien, dat zij geen gevaar opleveren voorde veiligheid of gezondheid van de mens en, invoor­komend geval, huisdieren of de veiligheidvan zaken, wanneer zij op passende wijze zijngeïnstalleerd en onderhouden en overeenkomstighun bestemming of in redelijkerwijs voorzienbareomstandigheden worden gebruikt.2. Indien op grond van de richtlijn van toepassing,draagt de fabrikant of diens gemachtigde er tevenszorg voor dat machines zodanig zijn ontworpen,samengesteld en vervaardigd, zodanige eigen-schappen hebben en van zodanige vermeldingenzijn voorzien, dat zij geen gevaar opleverenvoor het milieu, indien zij op passende wijze zijngeïnstalleerd en onderhouden en overeenkomstighun bestemming of in redelijkerwijs voorzienbareomstandigheden worden gebruikt.ConclusiesIn het Warenwetbesluit Machines staat niet explicietvermeld dat een bepaalde deskundige de machine zoumoeten beoordelen op arbeidsveiligheid. Wel bevathet besluit de verplichting dat de machine veilig moetkunnen worden gebruikt en CE-gemarkeerd moet zijn.Maar indirect kan wel worden gesteld dat een deskun-dige de machine zou moeten beoordelen op arbeids-veiligheid. De werkgever moet immers een machineaanschaffen en gebruiken, die voldoet aan de eisenop grond van de Warenwetbesluit Machines. MaarCE-markering is in de praktijk niet een garantie vooreen veilige machine. Daarom kan worden onderbouwddat bij de fabricage van de machine, en zeker ook bijde ingebruikname een gecertificeerd hoger veiligheids­kundige wordt ingeschakeld.Dit zal in de praktijk de veiligheid van de ontworpenmachine verhogen en dat kan weer resulteren inverhoging van de veiligheid van de gebruikers.Een werkgever mag en kan zich – als het mis gaat – nietberoepen op de CE-markering, daar is de rechtspraakhelder over. De werkgever zal zelf moeten nagaanof de machine die hij aanschaft voor zijn fabriek ofwerkplaats, daadwerkelijk veilig kan worden gebruikt.Die verplichting heeft hij op grond van de beleids­bepalingen van bijvoorbeeld artikel 3 Arbeidsomstan-dighedenwet.Dat kan hij bewerkstelligen door enerzijds te zoekennaar een veilige en betrouwbare machine(fabrikant),anderzijds door te zorgen dat de machine – vóórdat diein gebruik wordt genomen – wordt onderworpen aaneen grondige inspectie (via de RI&E van art. 5 Arbeids-omstandighedenwet). Een inspectie door een daartoeopgeleide deskundige, wel te verstaan.In elk geval zal deze inventarisatie en evaluatie (opgrond van de geldende wetgeving, art. 14 Arbeids­omstandighedenwet) ook door één van de vier gecer-tificeerde kerndeskundigen moeten worden getoetst.Gezien de daarvoor benodigde competenties is hetverdedigbaar dat daarvoor de hoger veiligheidskundigewordt ingeschakeld. Die kan in voorkomende gevallenook zelf de risico-inventarisaties uitvoeren, zeker als hetmeer complexe systemen betreft.Gelet op het voorgaande wordt gepleit voor actieve enaantoonbare inbreng door een gecertificeerd hogereveiligheidskundige bij het ontwerp, ontwikkelen enmodificeren van machines bij fabrikanten.infoapril 2013  I 25