Araling panlipunan outline

  • 902 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
902
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
9
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. ARALING PANLIPUNAN OUTLINE Rebolusyong Neolitik – Rebulusyong naging basehan ng modernong sibilisisasyon. Lambak – Ilog – Dito nagsimula ang unang sibilisisasyon. Katangian ng Mataas na Antas na Sibilisisasyon : - Maunlad na kasanayang teknikal - Maunlad na batas at Alituntunin upang makapagtatag ng pamahalaan - Dibisyon ng paggawa - Gawaing Pangkatalinuhan 8,000 B.C.E. – 6,000 B.C.E. -Pamumuhay ng tao ay umunlad at nakalabas na mula sa panahon ng bato. Bunga ng pagkatuklas ng metal. Smelting o Pagtutugnas – paglikha ng metal sa pamamagitan ng pag – init ng ugat – minang ito. Matibay na Armas – halong timpla ng tanso at lata na natuklasan ng taong nasa lambak ng Tigris at Euphrates, India at China. Fertile Crescent – lambak na nakalatag sa pagitan ng Tigris at Euphrates na sinasabing tunay na pinagsimulan ng sibilisasyon. Ito’y nasa dalawang ilog na kadalasa’y baha ang dulot. Mesopotamia- ang taguri sa hilagang bahagi nito ang kahulugan ng ay lupain sa pagitan ng dalawang ilog. Babylon- ang taguri sa sa katimugang bahagi nito sa Summer ang kilalang nasa pinakaibabang bahagi. Sumerian- ay natatag ng pamahalaang tinawag na Lungsod Estado. Estado ng UR- ito ay kinikilala sa pinakamatandang estado. Theoracy- ito ang uri ng pamahalaan ng mga lungsod ng estado na naniniwala na ang kanilang estado ay pag-aari ng kanilang mga diyos at diyosa. High Priest- ang sinusunod nilang lider na siyang nagsisilibing gobernador ng lungsod. Ang Sumerian ay Polytheist. Sila ay naniniwala sa at sumasamba sa maraming diyos. Anu- ang kinikilala nilang diyos sa kalangitnan. Enlil- diyos ng ulap at hangin. Ea- diyos ng tubig at baha.
  • 2. Ziggurat- ay ang mga templong nagsisilbing sambahan ng mga Sumerian upang paraangalan ang kanilang mga diyos. Kilala ang Kodigo ni Hammurabi sa prinsipyong “mta sa mata, ngipin sa ngipin” Lipunang Sumerian ay binubuo ng tatlong antas: Pari at Hari- ang bumubuo sa pinakamataas na antas. Mangangalkal at pangkaraniwang maagsasaka- ay bumubuo sa pangalawang antas. Alipin- pinakamababang antas Cuneiform- ito ay ang isang pagsusulat na natuklasan ng mga Sumerian. - Sa kanila nagmula ang prinsipyo Algebra - Dibisyon ng bilog sa 360 degree. - Pagbibilang ng sampuan - Ang isang oras na binubuo ng 60 minuto at ang isang minuto ay 60 segundo. Akkadian- ay kilalang grupo ng mga Semitik na pinamumunuan ni Sargon II. Sargon II- ay naghari ng limampu’t anim na taon sa Sumeria. -Siya ang nagtatag na kauna-unahang imperyo sa kasaysayan ng daigdig. Hammurabi- isang lider na Amorite. -Siya ay kilalang mahusay na mandirigma, matalino, at matapang. Kodigo ng Batas- ito ang pinakamahalagang kontribusyon sa sibilasyon kung saan nakapaloob ang mga batas na gumagabay sa lahat ng aspekto ng buhay ng mga Babylonian. Susa- dito natagpuan ang Kodigo ng Batas Relihiyon- ito ang sentro ng buhay ng mga babylonian. Marduk- ay kinikilala nilang pangunahin at pinakamapangyarihang diyos. Hittite- ay ang mga kilalang grupo ng taong unang gumamit ng bakal na armas. Premeditation – ito ay tumutukoy sa prinsipyong sinadya ba o binalak muna ang krimeng nagawa. Tiglath Pileser- ang teritoryong kontrol ng mga Assyrian. Assurbanipal II- ang kilalang pinakamalupit, marahas ngunit pinakamabisang pinuno ng mga Assyrian.
  • 3. Ang sinaunang sibilasyon ay nagsimula sa mga lambak-ilog. Nebuchadnezzar- ay isang maalam at masipag na pinuno ng Chaldean. Chaldean- ay kilalang ng mga arkeologo ng babylon. -nag aral sila ng pag-galaw ng mga bituin. -12 konstelasyon na tinatawag na Zodiac Sign. Iran- ang kasalukuyang pangalan ng persia ngayon. Cyrus the Great- siya ang nagpasimula ng pananakop ng mga Persian noong 550 B.C.E. Cambyses- siya ang pumalit kang Cyrus, naa siyang nadagdag sa imperyo ng Egypt. Darius the Great [Hari ng mga Hari]- siya naman ang pumalit kang Cambyses. Sa kanyang pamumuno, kinilala ang Persia bilang pinakamakapangyarihang emperyo sa panahon nila. Persian – kinilala bilang mahuhusay at bihasang administrador. - binigyan nila ng KALAYAAN ang kanilang nasakupan na ipagpatuloy ang pagsunod sa nakagawian nilang gawi, batas, at religion. Satrapies – tawag sa lalawigang hinati – hati ni Darius. Satraps – gobernador na namumuno sa Satrapies. Mayroon siyang mga inspektor upang masiguro ang trabaho nila na tinatawag niyang –mata at tainga sa hari. Pagmomoneda – ipinakilala nila sa daigdig. Zoroastrianismo – relihyon ng mga Persian. Zoroaster – Ipinakilala niya ang Zoroastrianismo. Ipinaliwanag niya ang ukol sa kalangitan at impyerno. Ahura Mazda – diyos ng katotohanan at kaliwanagan ng relihyon. Ahriman – diyos ng kasamaan at kadiliman. Xerxes – sumunod sa kay Darius. Hindi naging makapangyarihan ang pamamahala pagkatapos sa kay Xerxes. Kung kaya’t sinakop ang Persia ni Alexander the Great. Dulo ng Fertile Crescent- Jordan, Israel, Lebanon at Syria. – dito nakita ang dalawang grupo ng tao na tunay na naka – impluwensya sa makabagong panahon.
  • 4. Lungsod Tyre & Sidon – napasailalim sa mga Assyrian, Hittite, Chaldean, Egyptian & Greek. Phoenician – dakilang mangangalakal ng sinaunang panahon. - mahusay sa paggawa ng gamit yari sa metal. - unang grupo na gumawa ng babasaging bote at pangkulay (or tyre) - sumasamba sa maraming diyos. Tyre – galing sa susong dagat na nagbibigay ng biyoletang kulay; may amoy bawang. Baal – galit ng diyos [phoenician] Natuklasan ng mga Phoenician ang 22 katinig. Aleph – unang letra ng mga Phoenician Beth – ikalawang letra. Alpha & Beta – salitang griyego na pumalit sa ‘’aleph at beth’’ Palestine – tahanan ng Hebrew. - tulay sa pagitan ng Asia, Africa at Mediterranean Sea. - daanan ng mga hukbo patungong Fertile Crescent. Abraham – namuno sa mga Hebrew na tumira sa Lupain ng Goshen. Lupain ng Goshen – sila’y lubos na inalipin hangga’t sa dumating si Moses noong 1275 B.C.E. Passover – nilampasan ng kamatayan ang tahanan ng mga Hebrew. Kodigo ng Batas ng mga Jews- sa Hebrew nagmula. [10 commandments ] Batas Mosaic – kahilingang mabuting pagtrato sa mga alipin at mahihirap. Nagmula ang Lupang Tipan Monotheism – paniniwala sa iisang Diyos. TRIVIA  Sa pagbagsak ng mga Lungsod – estado sa Fertile Crescent, ang kabuuan nito ay napag – isa sa iisang imperyo. Sa pagbagsak ng kapangyarihan ng mga Assyrian, muling itinaguyod ng mga Chaldean ang Babylon. Pinaganda ni Nebuchadnezzar ang Babylon. Palestine/ “Lupang Pangako”
  • 5. 2400 B.C.E. - nagsimulang sumibol ang sibilisisasying Indus sa lambak ng Ilog Indus. Indus ay sakop ng Pakistan Mohenjo – Daro & Harappa - naging pamayanan ng lambak. Ilog Indus – dumadaloy sa timog – kanlurang bahagi ng Pakistan. Gaya ng Tigris, Nile, at Euphrates, ang Ilog Indus ay umaapaw din at nagiging sanhi ng baha. ^ nag- iwan ng pataba sa lupang sakahan Gusaling ladrilyo – ang mga tao’y naninirahan sa mga nakapader na lungsod na gawa nito. Pagsasaka at pag – aalaga ng hayop - ikinabubuhay ng tao. Selyong gawa sa putik – natagpuan at pinaniniwalaang ang mga tao noon ay nakipagkalakalan sa ibang grupo ng tao. Sibilisisasyong ito ay bumagsak noong 2500 o 2000 B.C.E. Aryan – unang grupo ng taong nagmana ng sibilisisasyong Indus. - nomad na mula sa hilagang – kanluran ng India sa kabila ng Khyber Pass. Indus + Aryan = [kakaibang uri ng sibilisisasyon] Hinduismo. Sindhu - Indus + Sanskrit, wika ng mga Aryan. Vedas – apat na aklat panrelihyon ng mga Aryan. Baka – espesyal sa mga Aryan, ito’y banal para sa kanila. Sinakop ng mga Aryan ang subkontinente; Sila’y naninirahan sa hilaga ^^ Dumating ang mga Munda & Dravidian sa katimugan ng lupain. Dasyu - taong dinatnan ng mga Aryan sa Indus. - maitim & alipin Sistemang Caste – nagsimula dahil sa kaibahan ng kulay. - pirmihan ang posisyon/estado, di lang ng isang tao.Pati na rin ang inapo nito. Buddhismo – malakas ang paghimok sa mababang uri ng myembro ng caste. Hilagang – Silangan India – sa maliliit na bahagi nito kumalat ang aral ng Buddhismo. 512 B.C.E. – naranasan ng India ang sentralisadong pamamhala sa ilalim ng kontrol ng mga Persian.
  • 6. Sinakop ang India ni Alexander the Great at isinama sa kanyang imperyo noong 320 B.C.E. Nang namatay si Alexander, napag – isa ang India bilang isang imperyo sa ilalim ng Imperyong Mauryan. Chandragupta Maurya – nagtatag ng Imperyong Maurya noong 322 B.C.E. Asoka – namuno ng Imperyong Maurya noong 261 B.C.E. - Siya ang pinakatatanging hari ng Imperyong Maurya at dakilang tagapagpalaganap ng Buddhismo. - siya ang nagsabi – “daang libo ang aking naipatapon, daang libo rin ang aking naipapatay’’ - pinaunlad ang Buddhismo >> pagpapadala ng misyonero sa Timog – silangang Asya. Magadha (sentro ng imperyo ni Asoka noon) - itinatag ang dinastiyang Gupta. Chandragupta II – ang nagtatag ng Dinastiyang Gupta. Panahon ng Gupta – Ginintuang Panahon ng Hinduismo Hun – tribu na sumira sa sibilisisasyong Gupta noong ika – 6 na siglo. Kamasutra ng panahong Gupta - nagbigay ng tunay na porma ng sining ng India. Astronomiya umunlad sa panahong Gupta Aryabhata – isang astronomer, ng ika – 5 siglo, -- nagbigay ng paniniwalang ang mundo ay bilog at ito’y umiikot sa araw. European – takot sa paglalakbay sa karagatan dahil sa paniniwalang ang mundo ay patag at baka sila’y mahulog sa dulo. TRIVIA  Lambak ng Ilog – Indus matatagpuan sa timog ng Himalayas. Nang namatay si Asoka, ang estado ay pinamumunuan ng dinastiyang Gupta. Ito’y tinaguriang Ginintuang Panahon ng Hinduismo. -Ilog Huang Ho o Yellow River China – naliligiran ng matataas na bundok at talampas. Bundok ang naghihiwalay sa dalawang ilog na nakahilera sa kalagitnaan ng china. – Yang Tze & Huang Ho Ang China ay nahahati sa dalawang bahagi :
  • 7. - China Proper [o Pusod ng China/Gitnang Kaharian/Middle China] Binubuo ng 18 lalawigan. - Teritoryong nakapaligid nito ( Tibet, Sinkiang, Mongolia, & Manchuria) Ilog Huang Ho (2,900km) – nagdedeposito ng dilaw na animo pinulbos na lupa sa lambak. - mahabang Ilog at mababaw - Pighati ng China Loess – dilaw na animo pinulbos. Ilog Yangtze (3,900km)– nagdedeposito ng masaganang burak. - malalim; maaring daanan ng barko patungong Wuham Ilog Si (1,200km) - katimugan ng China ; mahalagang daanang komersyal. DINASTIYANG SHANG Paninirahan noong mga panahong ito ang nagbigay – daan sa higit na maunlad na lipunan. 1930 – Pagbubungkalna isinagawa, ang mga taong namuhay ay gamit sa yari sa bronze. Kalendaryong Lunar – Nalinang ito. 1,000 Chinese Characters – ang kailangan para maituring ang isang Chinese na marunong bumasa at sumulat. 5,000 – 10,000 – Kailangan para maging iskolar. Animism – relihiyong nalinang sa dinastiyang ito. Ito’y pagsamba sa kalikasan at ninuno na napapalooban ng lubusang paggalang sa mga taong nakatatanda sa pamilya at mga ninuno nito. Pagsasaka – pangunahang gawain ng tao. Millet at Bigas – Karaniwang tanim nila. Elepante – Ginamit sa pakikidigma sa t’wing naghahayupan sila. Paghahabi ng Sedang Tela na gawa sa sedang sinulid Seramiks – manggagawang Shang ang nagpasimula. ^Maputi at pinong putik ng kaolin – yari ang seramiks. 1028 B.C.E. – Taong naging malupit at mapang – api. DINASTIYANG CHOU 1028 B.C.E. – Nagsimula ang dinastiyang Chou at bumagsak noong 256 B.C.E.
  • 8. Pinakamatagl na namuno sa China. Wu Wang – nagtatag ng Chou. Sa kanyang pamumuno, pinalawak pa niya ang teritoryo ng China. Ayon sa utos ng kalangitan – ang pamumuno nila ay utos ng Diyos. Civil Service Examination – sinimulan nilang binigay, sa mga taong may interes magsilbi sa pamahalaan. Sistemang Feudal – sa ilalim ng pamamahala ng gobernador. Confucius, Mencius, Lao Tzu, etc. – philisophers na pinagtalunan nila ang relasyong dapat sundin at maganap sa pagitan ng namumuno at pinamumunuan. Confucius – Pag – uugnayang panlipunan ang hinihkayat Legalista – higpit na pamamahala na may sistemang pagpaparusa at pagbibigay ng pabuya. DINASTIYANG CHIN Sa ilalim ng dinastiyang ito, ang Tsina ay nadominahan ng mga ‘’mapag – usig ‘’ na legalista. Shih Huang Ti – unang emperador ng emperyo - Nakontrol ang teritoryong sinlaki ng Tsina sa ngayon - Sinakop ang barbari sa >> katimugang bahagi ng emperyo - Sinupli ang mga ‘’Han’’. - Ipinagawa ang Great Wall of China. Hsiung Nu - namumuno sa ‘’Han’’ Nang namatay si Shih Huang Ti pinalitan siya ng kanyang anak na ‘di nakayanang pamahalaan ang imperyo. Inagaw ng mga Han ang kapangyarihan mula sa kanila. DINASTIYANG HAN Liu Pang – ang nagtatag nito ‘’Taong Han’’ – ang laging bukambibig. Confucianismo- tuluyang nagwagi ito Confucius – ay sinamba ng tao na animo’y santong patron ng mga iskolar. Pagsusulit – paraang ginagawa upang mapili ang opisyal ng Han sa paaralang Confucian. Klasikong Confucianismo – hinayaang bumasa at isaisip ng mga iskolar.
  • 9. Limang Klasiks ni Confucius – mahalagang aklat at pampanitikang sulatin ni Confucius. - Koleksyon ng mga ginintuang sulatin ni Confucius. Analects – matalinong kasulatan ni Confucius na isinulat ng kanyang mga mag – aaral. Pan Chao – pinakadakilang “babaeng” sumusulat ng mga pansining sulatin. Ssu – ma Ch’ien – ang kauna – unahang dakilang historyan ng China na syang nagtipon ng kumpletong kasaysayan ng China. -Wu Ti – Marsyal na Emperador - Pinaka dakilang emperador ng Han Kalakalan sa ibang lupain – bunga sa kanyang matagumpay na pakikipaglaban sa Kanlurang China. Sa kanilang paglalakbay – natuklasan ng mga Tsino ang mga ruta patungo sa pamilihan ng Syria at iba pang lupain sa silangang bahagi ng Mediterranean. ^ Great Silk Road / Bantog na Daang Sutla Sutla – dala-dalahing telang sutla ng mangangalakal na Tsino at iba pang mahalagang gamit sa araw – araw na buhay. Ideyang Buddhismo – dala ng mangangalakal na tsino pagbalik. Buddhismo – lumaganap sa Tsina sa panahon nga kaguluhan. When the Han Dinasty gradually fell, Buddhism was getting widespread. TRIVIAS  Pinaniwalaang nagsimula ang kasaysayang ng China noon pang panahong Paleolitik, dahil sa pagkatuklas dito sa Taong Peking. Huang Ho at Yangtze River – Nagsimula ang sibilisisasyon ng China. Shang – unang namuno na dinastiya. Chou – dinastiyang namuno nang pinakamahabang panahon. Chin – itinatag ni Shih Huang Ti na nagabayan ng mga palaisipang legalista ng estado. Han – mataas ang naging reputasyon nito sa China. Nagtagumpay ang Confucianismo sa panahong ito.