Download to read offline
Araling Panlipunan 7 digmaang pandaigdig
- 2. Ang Timog atKanlurang Asya sa Dalawang Digmaang Pandaigdig Ang pagsiklab ng Una at Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang higit na nag-udyok sa mga Asyano na magkaroon ng pagbabago sa kanilang mga bansa sa Timog at Kanlurang Asya. Ito rin ang nagtulak sa mga Asyano upang higit na ipaglaban ang kalayaang minimithi para sa kani-kanilang bansa, sa pangunguna ng kanilang mga lider nasyonalista. Nagdulot ng malaking pagbabago sa buhay ng mga Asyano ang naganap na dalawang digmaang Pandaigdig.
- 3. Sumiklab ang UnangDigmaang pandaigdig noong Agosto 1914. Kumplikado ang dahilan: pag-aalyansa ng mga bansang Europeo at pag-uunahan sa teritoryo, militarismo at iba pa. May dalawang Alyansa ang naglaban sa labanan na ito. Ang Central Powers na binubuo ng Germany, Austria-Hungary at ang Allied Powers na binubuo ng France, England at Russia.Sumiklab ang Unang Digmaang Pandaigdig nang pinatay si Archduke Francis Ferdinand ng isang Serbian na si Gavrilo Princip. Si Archduke Francis Ferdinand ang tagapagmana sa trono ng Austria-Hungary.
- 4. • Bagamat nakasentrosa Europa ang digmaan, Malaki ang naging epekto nito sa mga Asyano. Tulad sa India, ang nasyonalismo at pangkalayaang kilusan ay nagkaisa at tumulong sa panig ng Allies. Nagpadala sila ng mga Indian upang tulungan sa labanan ang mga Ingles. Kaalinsabay nito ay nagkaisa ang mga Muslim at Hindu.Pinangunahan ni Gandhi ang kilusan sa pamamagitan ng mapayapang pamamaraan ayon sa Satyagraha (non-violence). Nagkaroon ng malawakang demonstrasyon, boykot, at hindi pagsunod sa mga kautusan ng Ingles sa bansang India, na siya namang naging dahilan kalaunan upang bigyan ito ng awtonomiya.
- 5. • Sa pamamagitannaman ng bansang Iran, ang Russia at Great Britain ay nagsagawa ng pag-atake sa Ottoman empire na nakipag- alyado sa Germany. Sa kabila nito, ang Iran ay walang pinanigan. Ang digmaan ay nagdulot ng malawakang pagkasira ng mga pamayanan, ari-arian, pagkamatay ng maraming Iranian, at nagdulot ng pagkagutom.Ang kawalan ng pagkilos ng pamahalaang Iran sa pagkakataong ito ay nagbigay-daan sa malawakang pag-aalsa at pagkilos ng mamamayan na humihingi ng kalayaan para sa Hilagang iran noong 1915-1921.
- 6. Natalo ang CentralPowers sa digmaan at isinagawa ang pagpupulong sa Versailles, France upang pormal ng tapusin ang digmaan at pag-usapan ang kaparusahan ng mga talunang bansa. Sa kabuuan, nanghina lahat ng bansang European dahil sa tagal, hirap, at gastos ng digmaan. Samantala, dahil malayo sila sa lugar ng labanan, lumakas naman ang United States at Japan. Matapos ang digmaan, naiba ang balanse ng kapangyarihan (balance of power) sa daigdig. Matatawag na mga superpower o pinakamakapangyarihang bansa noong panahong yaon ang United States at Japan.
- 7. Pagkatapos ng UnangDigmaang Pandaigdig, isa pa rin sa mga naging epekto nito ay itinatag ang League of Nations upang maiwasan na ang pagkakaroon ng digmaan sa daigdig. Ang Japan ang tanging miyembro nito na galing sa Asya. Ang United States naman ay hindi sumama dahil ayaw nitong sumali sa mga bagay na hindi ukol sa kanya at baka masali lang ito sa mga problema na walang kinalaman sa kanya.
- 8. Isa pang epektong Unang Digmaang Pandaigdig ay ang pagpasok ng mga kanluranin sa kanlurang Asya. Ang Kanlurang Asya ay bahagi ng Ottoman Empire na nanghina at dahan-dahang bumagsak. Noong 1914 nadiskubre ang langis sa lugar na ito at lumaki ang interes ng mga kanluranin dito. Sinakop at hinati-hati ito ng mga kanluranin noong panahon ng digmaan at pagkatapos, nagtatag sila ng sistemang mandato. Ang mandato para sa Syria at Lebanon ay ibinigay sa mga French at ang mandato naman para sa Palestine ay kinuha ng mga English. Nanatili ang mga lokal na pamunuan ngunit hawak ito ng mga dayuhan, lalo na sa mga aspektong pang-ekonomiya. Ang iba pang mga bansa ay pawang malaya pero sa katotohanan ay kontrolado ng mga kanluranin. Napanatili ng Saudi Arabia ang kalayaan nito sa ilalim ni Haring Ibn SAud, pero lahat ng mga kompanya na naglinang ng mga langis ay pag-aari ng mga dayuhan.
- 9. Noong 1917, nagpalabasng Balfour Declaration ang mga English kung saan sinabi na ang Palestine ay bubuksan para sa mga Jew o Israelite upang maging kanilang tahanan o homeland. Dito nag-ugat ang problema ng mga Jew at mga Muslim, dahil nagsimulang bumalik ang mga Jew na nasa Europa sa Kanlurang Asya.
- 10. Mga Epekto ngIkalawang digmaang Pandaigdig Nagsimula sa Europe ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong Setyembre 1939. Taong 1941 naman ito nagsimula sa Asya ng sorpresang inatake ng Japan ang Pearl Harbor sa Hawaii. Nagdulot ito ng malaking pinsala sa ari-arian at buhay ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Dahil sa digmaan, maraming mga lungsod ang nasira sa Asya at milyon-milyong tao ang namatay. Taong 1942, isang kasunduan ang pinangunahan ng United States ang Tehran Conference. Ang kasunduan ay nagsasaad na kapwa lilisanin ng Russia at Great Britain ang bansang Iran upang makapagsarili at maging malaya ito. Mayo 1946 nang simulang alisin ng Russia ang kanyang mga tropa sa Iran na hindi naman tuluyang naisakatuparan bagkus ay nagdulot pa ito ng Azerbaijan Crisis. Itinuturing ito na unang hindi pagkakaunawaan na dininig ng Security Council ng United Nations. Ito ang nagbigay daan sa Cold War na kinasangkutan ng United States at ng kanyang mga kaalayado, kontra Russia kasama rin ng kaniyang mga kaalyadong bansa.
- 11. Isa rin angbansang India na kolonya noon ng England ang naapektuhan matapos ang digmaan dahil minsan na rin niyang binigyan ng suporta ang England sa pakikipagdigmaang ginawa nito. Si Gandhi at ang kaniyang mga kasamahan ay nagprotesta tungkol dito dahil ayaw nila ng digmaan. Sa pagtatapos ng digmaan lalong sumidhi ang ipinaglalaban ng mga taga-India para sa kalayaan, ngunit ito ay naging daan upang muling hindi magkaisa ang mga Indian. Sa paglaya ng India noong 1947 nahati ito sa dalawang pangkat, ang pangkat ng mga hindu at Muslim. Ang India para sa mga Hindu at Pakistan naman para sa mga Muslim.
- 12. Maituturing na angpinakamahalagang pangyayaring naganap sa Asya ay ang pagtatapos ng Ikalawang digmaang Pandaigdig dahil dito inaasahang makakamit ang kalayaang minimithi ng mga bansa sa Timog at Kanlurang asya. Kasunod nito ang pagtatag ng United Nation o Nagkakaisang mga bansa. Maraming pagbabago ang naganap sa Asya dulot ng dalawang digmaang pandaigdig. Maraming bansa ang lumakas at naging malaya. Subalit kung susuriing mabuti, nakahihigit pa rin ang masamang epekto ng kahit anong digmaan kaysa magandang epekto nito. Hindi natuldukan ng Ikalawang digmaang pandaigdig ang muling pagkakaroon ng hidwaan ng mga bansa at sinundan ito ng Cold War, hidwaan sa pagitan ng US at USSR.