Successfully reported this slideshow.
We use your LinkedIn profile and activity data to personalize ads and to show you more relevant ads. You can change your ad preferences anytime.
Upcoming SlideShare
Chuyên đề sai số
Next
Download to read offline and view in fullscreen.

4

Share

Download to read offline

Sai so trong phep do cac dai luong vat li

Download to read offline

vật lý

Related Books

Free with a 30 day trial from Scribd

See all

Sai so trong phep do cac dai luong vat li

  1. 1. SAI SỐ TRONG PHÉP ĐO CÁC ĐẠI LƯỢNG VẬT LÍ I. Lý thuyết cơ bản về sai số 1. Khái niệm về sai số Theo định nghĩa, đo một đại lượng vật lý có nghĩa là so sánh nó với một đại lượng cùng loại được chọn làm đơn vị. Phép đo như vậy gọi là phép đo trực tiếp. Trường hợp giá trị của đại lượng cần đo được tính từ giá trị của các phép đo trực tiếp khác thông qua biểu thức toán học, thì phép đo đó là phép đo gián tiếp. Khi đo một đại lượng vật lý, dù đo trực tiếp hay gián tiếp, bao giờ ta cũng mắc phải sai số. a) Sai số hệ thống Sai số hệ thống là sai số làm cho kết quả đo lệch về một phía so với giá trị thực của đại lượng cần đo. Sai số hệ thống xuất hiện do sai sót của dụng cụ đo hoặc do phương pháp lý thuyết chưa hoàn chỉnh, chưa tính đến các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đo. Sai số hệ thống có thể loại trừ được bằng cách kiểm tra, điều chỉnh lại các dụng cụ đo, hoàn chỉnh phương pháp đo, hoặc đưa vào các số hiệu chỉnh. b) Sai số ngẫu nhiên Sai số ngẫu nhiên là sai số làm cho kết quả đo lệch về cả hai phía so với giá trị thực của đại lượng cần đo. Sai số ngẫu nhiên sinh ra do nhiều nguyên nhân, ví dụ sự thay đổi ngẫu nhiên không lường trước được của các yếu tố gây ảnh hưởng đến kết quả đo. Trong phép đo cần phải đánh giá sai số ngẫu nhiên. 2. Phương pháp xác định sai số của phép đo trực tiếp a) Phương pháp chung xác định giá trị trung bình và sai số ngẫu nhiên Giả sử đại lượng cần đo A được đo n lần. Kết quả đo lần lượt là .,..., 21 nAAA Đại lượng: n A n AAA A n i i n     121 .... (1) được gọi là giá trị trung bình của đại lượng A trong n lần đo. Số lần đo càng lớn, giá trị trung bình A càng gần với giá trị thực A. Các đại lượng: nn AAA AAA AAA    ..................... 22 11 được gọi là sai số tuyệt đối trong mỗi lần đo riêng lẻ. Để đánh giá sai số của phép đo đại lượng A, người ta dùng sai số toàn phương trung bình. Theo lý thuyết xác suất, sai số toàn phương trung bình là:    1 1 2     nn A n i i  (2) và kết quả đo đại lượng A được viết:  AA (3)
  2. 2. Sai số toàn phương trung bình chỉ được dùng với các phép đo đòi hỏi độ chính xác cao và số lần đo n lớn. Nếu đo đại lượng A từ 5 đến 10 lần, thì ta dùng sai số tuyệt đối trung bình số học nnA =   n A n i i  1 (4) Kết quả đo lúc này được viết dưới dạng: A = A  A (5) Với sai số ΔA là tổng sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống ΔA = ΔAnn + ΔAht. (6) Ngoài sai số tuyệt đối, người ta còn sử dụng sai số tỉ đối  = 0 0100. A A (7) Với sai số tỷ đối, kết quả đo được viết là: 0 0 AA (8) Như vậy, cách viết kết quả phép đo trực tiếp là - Tính giá trị trung bình A theo công thức (1) - Tính các sai số ΔA theo công thức (4) hoặc δ theo công thức (6). - Kết quả đo được viết như (5) hoặc (8). Ví dụ: Đo đường kính viên bi 4 lần, ta có kết quả mm75,81 d , 1d 0,01 mm  mm76,82 d , 2d 0,00 mm  mm74,83 d , 3d 0,02mm  mm77,84 d 4d 0,01 mm  Giá trị trung bình của đường kính viên bi là: d = 8,75 8,76 8,74 8,77 8,76 mm 4     Sai số tuyệt đối trung bình tính được là d = 0,01 0,00 0,02 0,01 0,01 mm 4     Giả sử không có sai số hệ thống thì kết quả là:d = 8,76 ± 0,01 mm. b) Cách xác định sai số dụng cụ - Mỗi dụng cụ có một độ chính xác nhất định. Nếu dùng dụng cụ này để đo một đại lượng vật lý nào đó thì đương nhiên sai số nhận được không thể vượt quá độ chính xác của dụng cụ đó. Nói cách khác, sai số của phép đo không thể nhỏ hơn sai số dụng cụ. - Vì một lý do nào đó, phép đo chỉ được tiến hành một lần hoặc độ nhạy của dụng cụ đo không cao, kết quả của các lần đo riêng lẻ trùng nhau. Trong trường hợp đó, ta phải dựa vào độ nhạy của dụng cụ để xác định sai số. Sai số ΔA thường được lấy bằng giá trị hoặc nửa giá trị của độ chia nhỏ nhất trên báng chia độ của dụng cụ đo. - Với các đồng hồ đo điện cần để ý đến loại dùng kim hay hiện số. Với loại dùng kim chỉ thị trên bảng chia độ thì sai số được xác định theo cấp chính xác của đồng hồ.
  3. 3. Ví dụ: Vôn kế có cấp chính xác là 2. Nếu dùng thang đo 200V để đo hiệu điện thế thì sai số mắc phải là ΔU = 200.2% = 4V. Nếu kim chỉ thị vị trí 150 V thì kết quả đo sẽ là: U = 150 ± 4 V. Với loại hiện số thì sai số phụ thuộc thang đo. - Nếu các con số hiển thị trên mặt đồng hồ là ổn định (con số cuối cùng bên phải không bị thay đổi) thì sai số của phép đo có thể lấy giá trị bằng tích của cấp chính xác và con số hiển thị. Ví dụ: đồng hồ hiện số có ghi cấp sai số 1.0% rdg (ký hiệu quốc tế cho dụng cụ đo hiện số), giá trị điện áp hiển thị trên mặt đồng hồ là: U = 218 V thì có thể lấy sai số dụng cụ là: 0 0ΔU = 1 .218 = 2,18 V Làm tròn số ta có U = 218 ± 2 V. - Nếu các con số cuối cùng không hiển thị ổn định (nhấp nháy), thì sai số của phép đo phải kể thêm sai số ngẫu nhiên trong khi đo. Ví dụ: khi đọc giá trị hiển thị của điện áp, con số cuối cùng không ổn định: 215 V, 216 V, 217 V, 218 V, 219 V (số hàng đơn vị không ổn định). Trong trường hợp này lấy giá trị trung bình U = 217 V. Sai số phép đo cần phải kể thêm sai số ngẫu nhiên trong quá trình đo ΔU = 1Vn . U = 217 ± 3 V. Chú ý: Nhiều loại đồng hồ hiện số có độ chính các cao, do đó sai số phép đo chỉ cần chú ý tới thành phần sai số ngẫu nhiên. 3. Phương pháp xác định sai số gián tiếp Giả sử đại lượng cần đo A phụ thuộc vào các đại lượng x, y, z theo hàm số ),,( zyxfA  Trong đó x, y, z là các đại lượng đo trực tiếp và có giá trị x = x  x y = y  y z = z  z Giá trị trung bình A được xác định bằng cách thay thế các giá trị x, y, z vào hàm trên, nghĩa là A = f ( x , y , z ). Sai số A được tính theo cách sau: - Lấy logarit cơ số e của hàm ),,( zyxfA  - Tính vi phân toàn phần hàm ln A = ln ),,( zyxf , sau đó gộp các số hạng có chưa vi phân của cùng một biến số. - Lấy giá trị tuyệt đối của biểu thức đứng trước dấu vi phân d và chuyển dấu d thành  ta có  = A A - Tính A = A. II. Cách viết kết quả 1. Các chữ số có nghĩa Tất cả các chữ số từ trái sang phải, kể từ số khác không đầu tiên đều là chữ số có nghĩa. Ví dụ: 014030,0 có 5 chữ số có nghĩa bắt đầu từ số 1 đến hết số. 2. Quy tắc làm tròn số - Nếu chữ số ở hàng bỏ đi có giá trị 5 thì chữ số bên trái nó vẫn giữ nguyên. Ví dụ: 0,64 ≈ 0,6. - Nếu chữ số ở hàng bỏ đi có giá trị ≥ 5 thì chữ số bên trái nó tăng thêm một đơn vị.
  4. 4. Ví dụ: 5,76 ≈ 5,8 3. Cách viết kết quả - Sai số tuyệt đối A và sai số trung bình đều được làm tròn theo quy tắc trên. - Khi viết kết quả, giá trị trung bình được làm tròn đến chữ số cùng hàng với chữ số có nghĩa của sai số tuyệt đối. Ví dụ: không thể viết m=5,3456 g ± 0,036 g mà phải viết m = 5,35 g± 0,04 g. Chú ý rằng khi viết kết quả cuối cùng, sai số toàn phần sẽ bằng tổng sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống: ∆tp = ∆nn +∆ht. Trong trường hợp phép đo chỉ thực hiện một lần thì sai số toàn phần được lấy chính là sai số do dụng cụ. III. Sai số trong một số bài thực hành XÁC ĐỊNH TỐC ĐỘ TRUYỀN ÂM Phân tích kết quả thí nghiệm Tần số âm f = 440Hz ± 10 Hz Độ dài cột không khí Lần 1 Lần 2 Lần 3 l , 'l , 'l l  Khi có cộng hưởng âm lần đầu: l (cm) 17,5 17,9 18,2 17,9 0,3 Khi có cộng hưởng âm lần hai: l’ (cm) 57,0 57,5 58,2 57,6 0,4  2 l' l 79,4cm     2 l' l 1cm      f = 440Hz ± 10 Hz v f 349m / s   f v v 17m / s f           v v v 349 17m/s     ĐO BƯỚC SÓNG BẰNG GIAO THOA Phân tích kết quả thí nghiệm Xác định bước sóng ánh sáng laze: a = 0,1 ± 0,03 mm, n = 6 Lần thí nghiệm D (mm) l (mm) i (mm) λ (mm) 1 450 15 2,5 0,556 x 10-3 2 500 16,5 2,75 0,55 x 10-3 3 550 18 3 0,545 x 10-3  = 0,55 x 10-3 (mm) ; Δλ = 0,0055 (mm) λ =  ± Δλ = 0,55 x 10-3 ± 0,0055 (mm) Xác định bước sóng ánh sáng laze: a = 0,2 ± 0,03 mm, n = 6 Lần thí nghiệm D (mm) l (mm) i (mm) λ (mm) 1 450 10 1,67 0,742 x 10-3 2 500 11 1,83 0,732 x 10-3 3 550 12 2 0,727 x 10-3  = 0,734 x 10-3 (mm) ; Δλ = 0,0075 (mm); λ = ± Δλ = 0,734 x 10-3 ± 0,0075 (mm).
  • tl123456

    Mar. 27, 2020
  • LuliBabinTho

    Sep. 5, 2019
  • TrngAnNGUYN4

    Nov. 27, 2017
  • TrangNng1

    Oct. 23, 2017

vật lý

Views

Total views

18,141

On Slideshare

0

From embeds

0

Number of embeds

4

Actions

Downloads

50

Shares

0

Comments

0

Likes

4

×