23
24
‫تنفسی‬‫سیستم‬
‫سيستم‬‫تنفسي‬‫به‬‫عنوان‬‫مبادله‬‫كننده‬‫گاز‬‫عمل‬‫م‬‫ي‬‫كند‬‫و‬
‫اكسيژن‬‫الزم‬‫را‬‫براي‬‫متابوليسم‬‫انرژي‬‫و‬‫دفع‬‫مواد‬‫زا‬‫ئد‬
‫ناشي‬‫از‬‫متابوليست‬‫ها‬‫فراهم‬‫ميكند‬.‫اين‬‫سيستم‬‫متشكل‬‫از‬
،‫بيني‬،‫حلق‬،‫حنجره‬،‫ناي‬‫نايژه‬‫و‬‫ريه‬‫ها‬‫است‬.‫سيست‬‫م‬
،‫تنفس‬‫هوا‬‫را‬‫از‬‫طريق‬‫ريه‬‫ها‬‫به‬‫جريان‬‫انداخته‬‫سپس‬
‫اكسيژن‬‫هواي‬‫استنشاقي‬‫جذب‬‫جريان‬‫خون‬‫مي‬‫شود‬.‫ح‬‫جم‬
‫هواي‬‫تبادل‬‫شده‬‫در‬‫ريه‬‫ها‬‫به‬‫شدت‬‫كار‬‫بستگي‬‫دارد‬.‫ه‬‫ر‬
‫فرد‬‫در‬‫حال‬‫استراحت‬10‫تا‬20‫تنفس‬‫در‬‫هر‬‫دقيقه‬‫دارد‬.‫در‬
‫روش‬‫ها‬‫و‬‫تمرينات‬‫سبك‬‫حجم‬‫جاري‬‫در‬‫هر‬‫تنفس‬‫افزاي‬‫ش‬
‫مي‬‫يابد‬‫اما‬‫در‬‫كارهاي‬‫سنگين‬‫تعداد‬‫تنفس‬‫به‬‫سرع‬‫ت‬
‫افزايش‬‫مي‬‫يابد‬(45‫بار‬‫در‬‫دقيقه‬).‫حجم‬‫دقيقه‬‫اي‬‫مي‬
‫تواند‬‫از‬5‫ليتر‬‫در‬‫دقيقه‬‫به‬100‫ليتر‬‫در‬‫دقيقه‬‫برسد‬.
25
26
‫تنفسی‬‫تغییرات‬
‫اولین‬‫دیوار‬‫دفاعی‬‫بدن‬‫در‬‫حین‬‫کار‬‫و‬‫اولین‬‫تطبیق‬‫بدن‬‫انسان‬‫در‬‫حین‬‫انجام‬‫فعالی‬‫ت‬،‫فیزیکی‬
‫تطبیق‬‫دستگاه‬‫تنفسی‬‫است‬.‫چرا‬‫که‬‫الزمه‬‫ی‬‫انجام‬‫فعالیت‬‫ماهیچه‬‫ای‬‫و‬‫فیزیکی‬‫نیمه‬‫سنگین‬
‫و‬،‫سنگین‬‫تأمین‬‫اکسیژن‬‫کافی‬‫جهت‬‫فعالیت‬‫و‬‫انقباضات‬‫هوازی‬‫ماهیچه‬‫ای‬‫است‬.
‫برای‬‫اولین‬،‫بار‬‫در‬‫سال‬1999‫دانشمندان‬‫به‬‫تغییرات‬‫دستگاه‬‫تنفسی‬‫طی‬5‫سال‬‫کار‬‫و‬‫فعالیت‬
‫یکنواخت‬‫با‬‫فشار‬‫ثابت‬‫پی‬‫بردند‬.‫این‬‫پژوهشگران‬‫تغییرات‬‫مذکور‬‫ر‬‫ا‬‫به‬‫سه‬
‫شکل‬‫در‬‫ریه‬‫ها‬‫تشخیص‬‫دادند‬‫که‬‫عبارتند‬‫از‬:
‫افزایش‬‫دبی‬‫تهویه‬‫ریوی‬
‫افزایش‬‫حجم‬‫جاری‬
‫افزایش‬‫تعداد‬‫تنفس‬
‫با‬‫توجه‬‫به‬‫مقاالت‬،‫متعدد‬‫می‬‫توان‬‫مشاهده‬‫کرد‬‫که‬‫تغییرات‬‫دبی‬‫تهویه‬‫ریوی‬‫در‬
‫طی‬‫کار‬‫و‬‫فعالیت‬‫فیزیکی‬‫و‬،‫بدنی‬‫در‬‫اثر‬‫تغییرات‬‫در‬‫ابعاد‬‫گویچه‬‫ها‬(‫آلوئول‬‫ها‬)‫و‬‫ق‬‫طر‬‫نایژه‬‫ها‬
‫رخ‬‫می‬‫دهد‬.‫با‬‫عکس‬‫برداری‬‫های‬‫انجام‬،‫شده‬‫مشاهده‬‫می‬‫گردد‬‫که‬‫افرادی‬‫که‬‫بیش‬‫از‬5‫سال‬
‫به‬‫فعالیت‬‫نیمه‬‫سنگین‬‫و‬‫یا‬‫فعالیت‬‫نیمه‬‫حرفه‬‫ای‬‫ورزشی‬‫می‬،‫پردازند‬‫به‬‫مرور‬‫زم‬،‫ان‬‫آلوئول‬
‫های‬‫بزرگ‬‫تر‬‫و‬‫نایژه‬‫های‬‫قطور‬‫تری‬‫دارند‬‫تا‬‫دستگاه‬‫تنفسی‬‫بتواند‬‫هوای‬‫بیشتری‬‫را‬‫در‬‫هر‬
‫تنفس‬‫وارد‬‫و‬‫دی‬‫اکسید‬‫کربن‬‫بیشتری‬‫را‬‫طی‬،‫بازدم‬‫خارج‬‫کند‬.‫به‬‫تبع‬‫همین‬،‫امر‬‫ح‬‫جم‬‫جاری‬
‫تنفسی‬‫نیز‬‫تغییر‬‫کرده‬‫و‬‫بدن‬‫هوای‬‫بیشتری‬‫را‬‫طی‬‫تنفس‬‫منتقل‬‫می‬‫کند‬.
‫ی‬‫و‬‫ری‬‫تهویه‬‫دبی‬‫افزایش‬‫ی‬‫ا‬‫ه‬‫فاز‬
•‫افزایش‬ ‫فاز‬
•‫استقرار‬ ‫فاز‬
•‫بازگشت‬ ‫فاز‬
27
‫تنفس‬‫دستگاه‬‫تطبیق‬‫ی‬
‫افزایش‬‫فاز‬
‫در‬‫این‬‫فاز‬‫پس‬‫از‬‫گذشت‬‫مدت‬‫بسیار‬‫کوتاه‬‫ی‬‫از‬
‫شروع‬،‫جسمی‬‫دبی‬‫تهویه‬‫ریوی‬‫به‬‫میزان‬‫زی‬‫ادی‬
‫افزایش‬‫می‬‫یابد‬.‫این‬‫افزایش‬‫متناسب‬‫با‬‫شدت‬
‫کار‬‫است‬.‫به‬‫طوری‬‫که‬‫هر‬‫قدر‬‫شدت‬‫فعالیت‬
‫زیاد‬‫تر‬،‫شود‬‫میزان‬‫تهویه‬‫ریوی‬‫نیز‬‫بیش‬‫تر‬‫می‬
‫شود‬.‫لیکن‬‫باید‬‫توجه‬‫داشته‬‫که‬‫افزایش‬‫ت‬‫هویه‬
،‫ریوی‬‫تنها‬‫تا‬‫حد‬‫معینی‬‫امکان‬‫پذیر‬‫است‬.‫این‬
‫حد‬‫معین‬‫در‬‫افراد‬‫مختلف‬‫متفاوت‬‫بوده‬‫و‬‫به‬
‫عنوان‬‫حد‬‫اکثر‬‫تهویه‬‫ریوی‬‫محسوب‬‫می‬‫شو‬‫د‬.
28
‫استقرار‬‫فاز‬
‫در‬‫این‬‫فاز‬‫چنانچه‬‫شدت‬‫کار‬‫ثابت‬‫باشد‬،‫دبی‬
‫تهویه‬‫ریوی‬‫نیز‬‫پس‬‫از‬‫گذشت‬‫چند‬‫دقی‬‫قه‬‫از‬
‫شروع‬،‫کار‬‫در‬‫حد‬‫معینی‬‫که‬‫متناسب‬‫با‬‫ش‬‫دت‬
‫کار‬،‫است‬‫ثابت‬‫می‬‫ماند‬.‫در‬‫این‬‫حالت‬‫می‬‫ان‬
‫دستگاه‬‫تنفس‬‫و‬‫شدت‬‫کار‬‫تطابق‬‫حاص‬‫ل‬
‫شده‬‫است‬.
29
“
‫ريوي‬ ‫تهويه‬ ‫دبي‬ ،‫كار‬ ‫اتمام‬ ‫از‬ ‫پس‬ ‫فاز‬ ‫اين‬ ‫در‬
‫يابد‬ ‫مي‬ ‫كاهش‬.‫ت‬ ‫كشد‬ ‫مي‬ ‫طول‬ ‫مدتي‬ ‫ليكن‬‫ا‬
‫استراحت‬ ‫حالت‬ ‫به‬ ‫آن‬ ‫ميزان‬(‫ق‬ ‫آن‬ ‫ميزان‬ ‫يعني‬‫بل‬
‫كار‬ ‫به‬ ‫شروع‬ ‫از‬)‫برسد‬.‫ك‬ ‫زماني‬ ‫ي‬ ‫فاصله‬ ‫به‬‫بين‬ ‫ه‬
‫د‬ ‫وجود‬ ‫طبيعي‬ ‫حالت‬ ‫به‬ ‫بازگشت‬ ‫تا‬ ‫كار‬ ‫ختم‬،‫ارد‬
‫گويند‬ ‫مي‬ ‫بهبودي‬ ‫دوره‬.
‫بازگشت‬ ‫فاز‬
1
3
2 ‫بهبود‬‫عملکرد‬‫قلب‬‫در‬‫تأمین‬‫اکسیژ‬‫ن‬
‫بهبود‬‫عملکرد‬‫ریوی‬‫در‬‫دریافت‬
‫اکسیژن‬‫و‬‫دفع‬‫دی‬‫اکسید‬‫کربن‬
‫افزایش‬‫قدت‬‫ماهیچه‬‫ای‬
‫کاهش‬‫نیاز‬‫به‬‫مصرف‬‫انرژی‬
‫افزایش‬‫مویرگ‬‫های‬‫ماهیچه‬‫ای‬
‫افزایش‬‫ضربان‬‫قلب‬
‫در‬‫پی‬‫تغییرات‬‫قلبی‬‫و‬‫ریوی‬‫در‬‫اثر‬‫فعالیت‬‫ب‬،‫دنی‬
‫تغییراتی‬‫نیز‬‫در‬‫ماهیچه‬‫ها‬‫و‬‫عضالت‬‫رخ‬‫می‬‫دهد‬‫که‬
‫بایستی‬‫دیگر‬‫اعضای‬‫بدن‬‫فرد‬‫را‬‫مصارف‬‫اکس‬‫یژن‬‫و‬
‫خون‬‫الزم‬‫و‬‫همچنین‬‫سیستم‬‫دفع‬‫مواد‬‫زاید‬‫از‬‫جم‬‫له‬
‫ادرار‬‫و‬...‫هماهنگ‬‫سازد‬.
‫به‬‫همین‬،‫جهت‬‫با‬‫افزایش‬‫سطح‬‫فعالیت‬‫فیزی‬،‫کی‬‫و‬
‫افزایش‬‫جذب‬‫و‬‫برون‬‫ده‬‫قلبی‬،‫ریوی‬‫میزان‬‫ادرار‬‫و‬
‫تغییرات‬‫الکترولیت‬‫بدن‬‫نیز‬‫بروز‬‫می‬‫کند‬.
‫افزایش‬‫فعالیت‬‫کلیه‬‫ها‬‫در‬‫تنظیم‬‫آب‬‫و‬‫الکتر‬،‫ولیت‬‫و‬
‫افزایش‬‫فعالیت‬‫کبد‬‫در‬‫تأمین‬‫سوخت‬‫و‬‫ساز‬‫و‬‫ق‬‫ند‬
‫الزم‬‫و‬‫انرژی‬‫کافی‬‫برای‬‫کار‬،‫عضالت‬‫در‬‫طی‬‫این‬
‫تغییرات‬‫بسیار‬‫حائز‬‫اهمیت‬‫است‬.
‫ی‬‫ا‬‫ماهیچه‬‫کار‬‫تغییرات‬
‫ی‬‫ا‬‫ماهیچه‬‫فعالیت‬‫حین‬‫در‬‫تغییرات‬
‫حججم‬‫خون‬‫در‬‫هر‬‫ضربه‬
‫افزایش‬‫پیدا‬‫می‬‫کند‬(5‫لیتر‬
‫در‬‫دقیقه‬‫در‬‫مواقع‬‫استراحت‬
‫و‬25‫لیتر‬‫در‬‫دقیقه‬‫در‬‫انج‬‫ام‬
‫کار‬‫سنگین‬)
‫افزایش‬‫تعداد‬‫ضربان‬
‫قلب‬(‫در‬‫ساعات‬‫عادی‬
75‫ضربه‬‫در‬‫دقیقه‬‫تا‬
120‫ضربه‬‫در‬‫دقیقه‬
‫افزایش‬‫می‬‫یابد‬)
‫گشاد‬‫شدن‬‫رگ‬‫های‬‫خونی‬‫در‬
‫بخش‬‫های‬‫تحت‬‫فشار‬
‫خون‬‫گردش‬‫دستگاه‬‫تطبیق‬
•‫تغییرات‬‫در‬‫برون‬‫ده‬‫قلب‬
•‫تغییر‬‫در‬‫فشار‬‫خون‬‫و‬‫مقاومت‬
‫عروق‬
•‫تغییر‬‫در‬‫ترکیب‬‫شیمیای‬‫ی‬‫خون‬
33
‫خون‬‫گردش‬‫دستگاه‬
‫مهم‬‫ترین‬‫وظیفه‬‫دستگاه‬‫گردش‬‫خون‬‫که‬‫شامل‬‫قلب‬‫و‬‫رگ‬‫ها‬‫می‬،‫باشد‬‫رس‬‫اندن‬
‫اکسیژن‬‫و‬‫مواد‬‫غذایی‬‫به‬‫سلول‬‫های‬‫بدن‬‫و‬‫همچنین‬‫دفع‬‫مواد‬‫زاید‬‫و‬
‫انیدریدکربنیک‬‫از‬‫سلول‬‫ها‬‫می‬‫باشد‬.
‫مهم‬‫ترین‬‫تغییراتی‬‫که‬‫هنگام‬‫کار‬‫در‬‫عمل‬‫دستگاه‬‫گردش‬‫خون‬‫ایجاد‬‫می‬‫ش‬‫ود‬.
‫عبارتند‬‫از‬:
•‫تغییرات‬‫در‬‫برون‬‫ده‬‫قلب‬
•‫تغییر‬‫در‬‫فشار‬‫خون‬‫و‬‫مقاومت‬‫عروق‬
•‫تغییر‬‫در‬‫ترکیب‬‫شیمیایی‬‫خون‬
‫تغییرات‬‫برون‬‫ده‬‫قلب‬‫هنگام‬،‫کار‬‫در‬‫واقع‬‫مهم‬‫ترین‬‫تغییری‬‫است‬‫که‬‫در‬‫ع‬‫مل‬
‫دستگاه‬‫گردش‬‫خون‬‫ایجاد‬‫می‬‫شود‬‫و‬‫به‬‫آن‬‫تطابق‬‫قلب‬‫گفته‬‫می‬‫شود‬.‫لذ‬‫ا‬‫ابتدا‬
‫تطابق‬‫قلب‬‫با‬‫کار‬‫و‬‫سپس‬‫تغییرات‬‫فشار‬‫خون‬‫هنگام‬‫کار‬‫را‬‫مورد‬‫بررسی‬‫قرار‬‫می‬
‫دهیم‬.
34
‫کار‬‫با‬‫قلب‬‫تطبیق‬
‫افزايش‬‫فعاليت‬‫قلب‬‫هنگام‬‫كار‬‫را‬‫مي‬‫توان‬‫در‬‫ميزا‬‫ن‬‫برون‬
‫ده‬‫آن‬‫مشاهده‬‫نمود‬.‫برون‬‫ده‬‫قلب‬‫عبارت‬‫است‬‫از‬‫مقدار‬
‫خوني‬‫كه‬‫در‬‫هر‬‫دقيقه‬‫از‬‫قلب‬‫خارج‬‫مي‬‫شود‬.‫هر‬‫قدر‬‫بر‬‫ون‬
‫ده‬‫قلب‬‫زياد‬‫تر‬،‫باشد‬‫مقدار‬‫خون‬‫بيشتري‬‫به‬‫اعض‬‫اي‬‫بدن‬
‫فرستاده‬‫مي‬‫شود‬.‫برون‬‫ده‬‫قلب‬‫از‬‫حاصل‬‫ضرب‬‫دو‬‫ع‬‫امل‬
‫حجم‬‫ضربه‬‫اي‬‫كه‬‫عبارت‬‫است‬‫از‬‫مقدار‬‫خوني‬‫كه‬‫در‬‫هر‬
‫ضربه‬‫از‬‫بطن‬‫خارج‬‫مي‬‫شود‬‫و‬‫ضربان‬‫قلب‬‫كه‬‫عبار‬‫ت‬
‫است‬‫از‬‫تعداد‬‫ضربه‬‫ي‬‫قلب‬‫در‬‫مدت‬‫يك‬‫دقيقه‬.‫در‬‫ح‬‫ال‬
‫طبيعي‬‫در‬‫شخصي‬‫كه‬‫در‬‫حالت‬‫استراحت‬،‫است‬‫قل‬‫ب‬‫در‬
‫هر‬‫دقيقه‬70‫بار‬‫ضربان‬‫دارد‬‫و‬‫در‬‫هر‬،‫ضربه‬70‫سانتي‬‫متر‬
‫مكعب‬‫خون‬‫را‬‫خارج‬‫مي‬‫كند‬..‫لذا‬‫برون‬‫ده‬‫قلب‬‫طبيع‬‫ي‬
‫حدود‬5‫ليتر‬‫است‬. 3
5
‫افزایش‬‫حجم‬‫ضربه‬‫ی‬‫ا‬
36
‫با‬‫شروع‬‫کار‬‫و‬،‫فعالیت‬‫حجم‬‫ضربه‬‫ای‬‫افزایش‬‫م‬‫ی‬
‫یابد‬.‫لیکن‬‫این‬‫افزایش‬‫تنها‬‫هنگام‬‫پیشرفت‬‫از‬‫حالت‬
‫استراحت‬‫به‬‫کار‬‫متوسط‬‫دیده‬‫می‬‫شود‬‫و‬‫پس‬‫از‬‫آ‬‫ن‬‫با‬
‫افزایش‬‫شدت‬،‫کار‬‫حجم‬‫ضربه‬‫ای‬‫ثابت‬‫می‬‫ماند‬.
‫بعبارت‬،‫دیگر‬‫افزایش‬‫حجم‬‫ضربه‬‫ای‬‫تا‬‫فعالیت‬‫های‬
‫متوسط‬‫ادامه‬‫دارد‬‫و‬‫ازدیاد‬‫برون‬‫ده‬‫قلب‬‫در‬‫فعالیت‬
‫های‬‫متوسط‬‫تا‬‫سنگین‬‫تنها‬‫از‬‫طریق‬‫افزایش‬‫ض‬‫ربان‬
‫قلب‬‫امکانپذیر‬‫خواهد‬‫بود‬.‫به‬‫این‬،‫ترتیب‬‫هنگ‬‫امی‬‫که‬
‫فرد‬‫به‬‫کاری‬‫مشغول‬‫می‬‫باشد‬‫که‬‫تنها‬40‫درصد‬‫از‬
‫حد‬‫اکثر‬‫ظرفیت‬‫هوازی‬‫او‬‫را‬‫اشغال‬‫کرده‬،‫باشد‬‫می‬‫زان‬
‫حجم‬‫ضربه‬‫ای‬‫به‬‫حد‬‫اکثر‬‫مقدار‬‫خود‬‫رسیده‬‫است‬‫و‬
‫پس‬‫از‬‫آن‬‫افزایش‬‫نمی‬‫یابد‬.
‫قلب‬‫ضربان‬‫افزایش‬
‫از‬ ‫يكي‬ ،‫كار‬ ‫حين‬ ‫در‬ ‫قلب‬ ‫ضربان‬ ‫ازدياد‬
‫مي‬ ‫قلب‬ ‫ده‬ ‫برون‬ ‫افزايش‬ ‫در‬ ‫مهم‬ ‫عوامل‬
‫باشد‬.‫هاي‬ ‫فعاليت‬ ‫در‬ ‫اي‬ ‫ضربه‬ ‫حجم‬ ‫زيرا‬
‫و‬ ‫رسد‬ ‫مي‬ ‫خود‬ ‫مقدار‬ ‫اكثر‬ ‫حد‬ ‫به‬ ‫متوسط‬
‫سنگ‬ ‫هيا‬ ‫فعاليت‬ ‫در‬ ‫قلب‬ ‫دق‬ ‫برون‬ ‫ازدياد‬‫و‬ ‫ين‬
‫ض‬ ‫افزايش‬ ‫دليل‬ ‫به‬ ‫تنها‬ ‫سنگين‬ ‫خيلي‬‫ربان‬
‫بود‬ ‫خواهد‬.
37
‫عروقی‬‫مقاومت‬‫و‬‫خون‬‫فشار‬‫تغییرات‬
‫فشار‬‫سیستولی‬:
‫با‬‫شروع‬،‫کار‬‫افزایش‬‫می‬‫یابد‬‫و‬‫پس‬‫از‬
‫گذشت‬‫مدتی‬‫به‬‫تطابق‬‫با‬‫کار‬‫مورد‬‫نظر‬‫م‬‫ی‬
‫رسد‬.‫یعنی‬‫اگر‬‫شدت‬‫کار‬‫ثابت‬،‫بماند‬‫ف‬‫شار‬
‫سیستولی‬‫نیز‬‫ثابت‬‫خواهد‬‫ماند‬.‫پس‬‫از‬‫اتمام‬
،‫کار‬‫فشار‬‫سیستولی‬‫تا‬‫مدتی‬‫باال‬‫بود‬‫ه‬‫و‬‫به‬
‫تدریج‬‫به‬‫وضعیت‬‫قبلی‬‫خود‬‫باز‬‫می‬‫گر‬‫دد‬.‫هر‬
‫چه‬‫کار‬‫زیاد‬‫تر‬،‫باشد‬‫فشار‬‫سیستولی‬‫د‬‫ر‬
‫مرحله‬‫تطابق‬(‫استقرار‬)‫بیشتر‬‫خواهد‬‫ب‬‫ود‬.
‫بنا‬‫بر‬،‫این‬‫تغییرات‬‫فشار‬‫خون‬‫سیست‬‫ولی‬‫نیز‬
‫مانند‬‫تغییرات‬‫ضربان‬‫قلب‬‫در‬‫حین‬‫کار‬‫در‬‫سه‬
‫مرحله‬(‫فاز‬،‫افزایش‬‫فاز‬‫استقرار‬‫و‬‫فاز‬
‫برگشت‬)‫انجام‬‫می‬‫شود‬.
38
‫دیاستولی‬‫فشار‬‫تغییرات‬‫فشار‬‫دیاستولی‬‫در‬‫حین‬‫کار‬‫بس‬‫یار‬
‫کمتر‬‫از‬‫تغییرات‬‫فشار‬‫سیتولی‬‫است‬.‫ب‬‫ا‬‫شروع‬
،‫کار‬‫فشار‬‫دیاستولی‬‫افزایش‬‫بسیار‬‫کمی‬‫پیدا‬
‫می‬‫کند‬‫و‬‫بعد‬‫از‬‫اتمام‬‫کار‬‫به‬‫سرعت‬‫به‬‫حال‬‫ت‬
‫طبیعی‬‫بر‬‫می‬‫گردد‬.‫در‬‫نتیجه‬‫فاز‬‫برگش‬‫ت‬‫مانند‬
‫آنجه‬‫در‬‫مورد‬‫فشار‬‫سیستولی‬‫ذکر‬،‫شد‬‫در‬‫م‬‫ورد‬
‫فشار‬‫دیاستولی‬‫وجود‬‫ندارد‬.
‫مقاومت‬‫عروقی‬‫نیز‬‫در‬‫حین‬،‫کار‬‫کاهش‬
‫پیدا‬‫می‬‫کند‬.‫این‬‫کاهش‬‫به‬‫علت‬‫اتساع‬‫عر‬‫وق‬
‫مربوط‬‫به‬‫عضالت‬‫فعال‬‫رخ‬‫می‬‫دهد‬.
39
ThankYou
Work related physiological changes

Work related physiological changes