Shift Works
‫فیزیولوژی‬ ‫تغییرات‬ ‫و‬ ‫کاری‬ ‫نوبت‬‫ک‬
‫ک‬ ‫فیزیولوژی‬‫ار‬
‫ارگونومی‬ ‫ارشد‬ ‫کارشناسی‬
‫ساری‬ ‫پزشکی‬ ‫علوم‬ ‫دانشگاه‬
3
‫هر‬‫نوع‬‫کاری‬‫که‬‫به‬‫طور‬‫منظم‬‫و‬‫معین‬‫در‬
‫بیرون‬‫از‬‫دریچه‬‫ی‬‫زمانی‬‫کار‬‫روزانه‬
(‫ساعت‬7‫بامداد‬‫تا‬6‫عصر‬)‫انجام‬
،‫پذیرد‬‫نوبت‬‫کاری‬‫تلقی‬‫می‬‫شود‬.
‫سیستم‬‫نوبتکاری‬‫شامل‬‫دوره‬‫های‬
‫زمانی‬‫کاری‬‫در‬24‫ساعت‬‫است‬‫که‬‫به‬
‫صورت‬‫سه‬‫شیفت‬8‫ساعته‬‫و‬‫یا‬‫دو‬
‫شیفت‬12‫ساعته‬‫تعیین‬‫می‬‫گردد‬.
‫کاری‬ ‫نوبت‬
4
ALPINE SKI HOUSE
‫ک‬ ‫شیفت‬ ‫انواع‬‫اری‬
‫شیفت‬‫ثابت‬
‫شیفت‬‫گردشی‬
‫جلوگرد‬
‫گرد‬ ‫عقب‬
5
‫صبح‬ ‫شیفت‬
‫ساعت‬ ‫شیفت‬5‫یا‬8
‫تا‬ ‫صبح‬14‫یا‬16
‫ظهر‬ ‫شیفت‬
‫ساعت‬14‫یا‬16
‫تا‬22‫یا‬2‫صح‬
‫شب‬ ‫شیفت‬
‫ساعت‬222‫یا‬2
‫تا‬ ‫صبح‬5‫یا‬8‫صبح‬
‫کاری‬‫نوبت‬‫های‬‫ریتم‬
6
‫بیولوژی‬ ‫ساعت‬‫ک‬
‫وظایف‬‫فیزیولوژیک‬‫بدن‬‫از‬‫قبیل‬‫ِم‬‫ن‬‫ت‬،‫دما‬‫ف‬‫شار‬
،‫خون‬‫ضربان‬،‫قلب‬‫تولید‬‫هورمون‬،‫ها‬‫فعالیت‬‫ه‬‫ا‬
‫گوارشی‬‫و‬‫چرخه‬‫بیداری‬‫و‬،‫خواب‬‫دارای‬‫تناوب‬24
‫ساعته‬‫هستند‬.
‫این‬‫چرخه‬‫ی‬24،‫ساعته‬‫سیرکادین‬‫نامیده‬‫می‬
‫شود‬.
8
‫ناشی‬ ‫تغییرات‬‫از‬
‫شبانه‬ ‫ی‬ ‫چرخه‬
‫روزی‬
9
‫ساعت‬ ‫در‬ ‫بدن‬ ‫دمای‬ ‫ترین‬ ‫کم‬5‫ساعت‬ ‫در‬ ‫دما‬ ‫بیشترین‬ ‫و‬ ‫صبح‬21‫درجه‬ ‫اختالف‬ ‫و‬
‫نقطه‬ ‫دو‬ ‫این‬ ‫حرارت‬0.7‫است‬ ‫درجه‬.
10
‫دارای‬ ‫که‬ ‫مالتونین‬ ‫و‬ ‫بامداد‬ ‫هنگام‬ ‫در‬ ‫مقدار‬ ‫بیشترین‬ ‫دارای‬ ‫که‬ ‫کورتیزول‬‫بیشترین‬
‫باشد‬ ‫می‬ ‫خون‬ ‫در‬ ‫شب‬ ‫هنگام‬ ‫در‬ ‫مقدار‬.
‫است‬ ‫بیداری‬ ‫هورمون‬ ‫کورتیزول‬ ‫و‬ ‫خواب‬ ‫ی‬ ‫کننده‬ ‫القاء‬ ‫هورمون‬ ‫مالتونین‬.
11
‫ب‬ ‫تغییرات‬ ‫دیگر‬‫دن‬
12
•‫ضربان‬‫قلب‬
•‫فشار‬‫خون‬
•‫اجزای‬‫تشکیل‬‫دهنده‬‫ی‬‫ادرار‬
(‫الکترولیت‬،‫ها‬‫هورمون‬،‫ها‬‫و‬
‫متابولیت‬‫ها‬)
•‫الکتروانسفالوگرافی‬
•‫واکنش‬‫الکتریکی‬‫پوست‬
BIG IMAGE
ADD A FOOTER 13‫اینفرادین‬ ‫سیکل‬:‫از‬ ‫تر‬ ‫طوالنی‬ ‫های‬ ‫ریتم‬24‫جنسی‬ ‫های‬ ‫هورمون‬ ‫تغییرات‬ ‫مانند‬ ‫ساعت‬
‫دین‬ ‫اولترا‬ ‫سیکل‬:‫از‬ ‫تر‬ ‫کوتاه‬ ‫های‬ ‫ریتم‬24‫عصبی‬ ‫های‬ ‫نورون‬ ‫تغییرات‬ ‫مانند‬ ‫ساعت‬
‫سیرک‬ ‫تغییرات‬‫ادین‬
14
‫مغز‬‫انسان‬‫دارای‬‫ساعات‬‫بیولوییک‬‫است‬‫که‬‫وظایف‬‫فیزیو‬‫لوژیک‬
‫بدن‬‫را‬‫تنظیم‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫به‬‫صورت‬‫چرخه‬‫ای‬‫نوسان‬‫دارد‬.
‫مطالعات‬‫نشان‬‫داده‬‫که‬‫به‬‫طور‬‫معمول‬‫تاریکی‬‫شب‬‫تغییرا‬‫تی‬‫را‬‫در‬
‫بدن‬‫ایجاد‬‫می‬‫کند‬‫که‬‫منجر‬‫به‬‫خواب‬‫می‬‫شود‬‫یعنی‬‫فشار‬‫خ‬،‫ون‬
‫ضربان‬‫قلب‬،‫تنفس‬‫دمای‬‫بدن‬‫و‬‫فعالیت‬‫های‬‫گوارشی‬‫کاه‬‫ش‬
‫یافته‬‫ولی‬‫روشنایی‬‫روز‬‫باعث‬‫باالرتفن‬‫ریتم‬‫های‬‫سیرک‬‫ادین‬‫می‬
‫شود‬.
‫آهنگ‬‫چرخه‬‫ی‬24‫ساعته‬‫در‬‫هورمون‬‫کورتیزول‬‫بدین‬‫صورت‬‫است‬‫که‬‫تراکم‬‫آن‬‫در‬‫خون‬‫هنگا‬‫م‬
‫صبح‬‫به‬‫بیشترین‬‫مقدار‬‫خود‬‫می‬‫رسد‬‫و‬‫هنگام‬‫شب‬‫به‬‫کمترین‬‫مقدار‬.
‫هورمون‬‫مالتونین‬‫عکس‬‫این‬‫حالت‬‫است‬‫و‬‫در‬‫بامداد‬‫به‬‫کمترین‬‫تراکم‬‫خود‬‫رسیده‬‫و‬‫هنگ‬‫امی‬‫که‬
‫فرد‬‫به‬‫صورت‬‫شیفت‬‫چرخشی‬‫کار‬‫می‬،‫کند‬‫مجبور‬‫است‬‫چرخه‬‫خواب‬‫و‬‫بیداری‬‫خود‬‫را‬‫برای‬
‫شیفتی‬‫که‬‫در‬‫آن‬‫کار‬‫می‬‫کنند‬‫تنظیم‬‫نماید‬‫ولی‬‫با‬‫وجود‬،‫این‬‫ریتم‬‫های‬‫دیگر‬‫سیرک‬‫ادین‬‫به‬‫صورت‬
‫آنی‬‫با‬‫شیفت‬‫تنظیم‬‫نمی‬‫شوند‬‫و‬‫یک‬‫هفته‬‫یا‬‫بیشتر‬‫طول‬‫می‬‫کشد‬‫تا‬‫با‬‫چرخه‬‫ی‬‫ج‬‫دید‬‫بیداری‬‫و‬
‫خوب‬‫تنظیم‬‫شود‬.(‫دستگاه‬‫سیرکادین‬‫هنگام‬‫تغییر‬‫نوبت‬،‫کاری‬‫از‬،‫روزکاری‬‫برای‬‫تط‬‫ابق‬‫کامل‬
‫ممکن‬‫است‬‫به‬‫دو‬‫یا‬‫سه‬‫هفته‬‫شب‬‫کاری‬‫مداوم‬‫و‬‫پیوسته‬‫نیاز‬‫داشته‬‫باشد‬.).‫چگونگ‬‫ی‬‫تنظیم‬‫این‬
‫ریتم‬،‫ها‬‫با‬‫یک‬‫چرخه‬‫ی‬‫جدید‬‫خواب‬‫و‬،‫بیداری‬‫بستگی‬‫به‬‫فاکتور‬‫های‬‫درونی‬‫از‬‫قبیل‬‫س‬،‫ن‬،‫جنس‬
‫سالمت‬،‫جسمی‬‫و‬‫فاکتور‬‫های‬‫بیرونی‬‫از‬‫جمله‬‫الگوی‬،‫شیفت‬‫بار‬،‫کاری‬‫محیط‬‫اجتماعی‬‫و‬
‫خانوادگی‬‫دارد‬.
“
‫سیرکادی‬ ‫های‬ ‫ویژگی‬‫ن‬
1-‫ذاتی‬‫و‬‫خود‬‫بقا‬‫بودن‬:‫موجب‬‫می‬‫شود‬‫تغییرات‬‫دوره‬‫ای‬
‫سیرکادین‬‫در‬،‫رفتار‬‫عملکرد‬‫و‬‫فیزیولوژی‬‫بدن‬‫حتی‬‫در‬‫زمانی‬‫که‬
‫تمام‬‫نشانه‬‫های‬‫زمانی‬‫از‬‫بین‬‫رفته‬،‫اند‬‫و‬‫خواب‬‫مختل‬‫شده‬‫اس‬،‫ت‬
‫ایجاد‬‫گردند‬.
2-‫مقاومت‬:‫بخش‬‫بزرگ‬‫آن‬‫در‬‫برابر‬‫تغییرات‬‫ناگهانی‬‫برنام‬‫ه‬‫عادی‬
‫و‬‫روزمره‬‫است‬.‫لذا‬‫تغییرات‬‫سیرکادین‬‫درجه‬،‫حرارت‬‫ترشح‬
‫کورتیزول‬‫و‬‫تمایل‬‫به‬،‫خواب‬‫حتی‬‫پس‬‫از‬‫چند‬‫روز‬‫که‬‫از‬‫تطابق‬‫با‬
‫برنامه‬‫ی‬‫جدید‬‫گذشته‬،‫است‬‫به‬‫محض‬‫ملغی‬‫شدن‬،‫آن‬‫به‬‫سر‬‫عت‬‫به‬
‫حالت‬‫و‬‫برنامه‬‫ی‬‫پیشین‬‫باز‬‫می‬‫گردد‬.
3-‫تمایل‬‫به‬‫کند‬‫کار‬‫کردن‬(25‫ساعته‬)
4-‫در‬‫طی‬24‫ساعت‬‫می‬‫تواند‬2‫تا‬3‫ساعت‬‫به‬‫عقب‬‫یا‬‫جلو‬‫برود‬
5-‫تطابق‬‫راحت‬‫تر‬‫با‬‫سیستم‬‫های‬‫جلو‬‫رونده‬‫در‬‫جهت‬‫عقربه‬‫ی‬
‫ساعت‬
15
“
‫دس‬ ‫روزمره‬ ‫و‬ ‫عادی‬ ‫ی‬ ‫برنامه‬ ‫ناگهانی‬ ‫تغییرات‬ ‫با‬ ‫تطبیق‬ ‫فرایند‬‫تگاه‬
‫شبکاری‬ ‫مانند‬ ‫گوناگون‬ ‫عوامل‬ ‫اثر‬ ‫در‬ ‫است‬ ‫ممکن‬ ‫که‬ ‫سیرکادین‬‫ایجاد‬
‫است‬ ‫کندی‬ ‫فرایند‬ ،‫شود‬.
‫زمان‬ ‫های‬ ‫نشانه‬ ،‫سیرکادین‬ ‫دستگاه‬ ‫سرشتی‬ ‫مقاومت‬ ‫بر‬ ‫عالوه‬‫رقابت‬ ‫ی‬
‫کند‬ ‫می‬ ‫کند‬ ‫را‬ ‫تطبیق‬ ‫که‬ ‫دارد‬ ‫وجود‬ ‫نیز‬ ‫ای‬ ‫کننده‬.
‫دهد‬ ‫می‬ ‫رخ‬ ‫ندرت‬ ‫به‬ ‫نیز‬ ‫دائم‬ ‫کاران‬ ‫شب‬ ‫در‬ ‫حتی‬ ‫کامل‬ ‫تطبیق‬.
‫سیرکادین‬ ‫دستگاه‬ ‫اصلی‬ ‫عمل‬‫ش‬ ‫اوقات‬ ‫در‬ ‫خواب‬ ‫ی‬ ‫مرحله‬ ‫تنظیم‬‫بانه‬
‫است‬ ‫خاص‬ ‫ساعات‬ ‫در‬ ‫بیداری‬ ‫و‬ ‫روز‬.‫سیر‬ ‫دستگاه‬ ‫یک‬ ،‫این‬ ‫بنابر‬‫کادین‬
‫میزن‬ ‫برهم‬ ‫را‬ ‫روزانه‬ ‫فعالیت‬ ‫و‬ ‫خواب‬ ،‫قطع‬ ‫طور‬ ‫به‬ ،‫نیافته‬ ‫تطابق‬‫د‬.
‫ای‬ ،‫کیفیت‬ ‫کنترل‬ ‫و‬ ‫بازرسی‬ ‫و‬ ‫رانندگی‬ ‫نظیر‬ ،‫مشاغل‬ ‫برخی‬ ‫در‬‫پدیده‬ ‫ن‬
‫تولی‬ ‫قدرت‬ ‫و‬ ‫شود‬ ‫کاری‬ ‫بازده‬ ‫کاهش‬ ‫سبب‬ ‫تواند‬ ‫می‬ ‫که‬ ‫دهد‬ ‫می‬ ‫رخ‬‫و‬ ‫د‬
‫کند‬ ‫متأثر‬ ‫را‬ ‫ایمنی‬.
‫و‬ ‫قراری‬ ‫بی‬ ‫احساس‬ ‫موجب‬ ‫ذاتی‬ ‫طور‬ ‫به‬ ‫تواند‬ ‫می‬ ،‫ناهماهنگی‬ ‫این‬
‫معدی‬ ‫اختالالت‬ ‫بروز‬ ‫همچنین‬ ‫و‬ ‫خستگی‬-‫شود‬ ‫ای‬ ‫روده‬
‫سیرکادین‬ ‫از‬ ‫ناشی‬ ‫تنش‬ 16
BEST FOR You
O R G A N I C S C O M P A N Y
‫سیرکادین‬ ‫از‬ ‫ناشی‬ ‫فشار‬
17
»‫در‬‫برنامه‬‫های‬‫چرخشی‬‫نوبت‬‫کاری‬‫نیز‬‫تنش‬‫عمدتا‬‫در‬‫اثر‬‫فعا‬‫لیت‬
‫ساز‬‫و‬‫کار‬‫تطابق‬‫از‬‫یک‬‫طرف‬‫و‬‫عدم‬‫تطابق‬‫دستگاه‬‫از‬‫طرفی‬‫دی‬‫گر‬
‫بروز‬‫می‬‫کند‬.
»‫در‬‫نظام‬‫های‬‫چرخشی‬‫نه‬‫چندان‬‫طوالنی‬‫و‬‫نه‬‫چندان‬‫کوتاه‬‫تطابق‬
‫کامل‬‫هرگز‬‫رخ‬‫نمی‬‫دهد‬‫و‬‫ممکن‬‫است‬‫کارگر‬‫خود‬‫را‬‫در‬‫وضعیت‬‫عد‬‫م‬
‫تطابق‬،‫دائم‬‫ناهماهنگی‬‫و‬‫غیر‬‫آهنگین‬‫بودن‬‫همیشگی‬‫دستگ‬‫اه‬
،‫سیرکادین‬‫خواب‬‫مختل‬‫شده‬‫و‬‫کاهش‬‫کارایی‬‫بیابد‬.
»‫چرخش‬‫سریع‬‫نوبت‬،‫کاری‬‫باعث‬‫می‬‫گردد‬‫که‬‫ناهماهنگی‬‫در‬
‫عملکرد‬‫دستگاه‬‫سیرکادین‬‫بروز‬‫نکند‬‫و‬‫ممکن‬‫است‬‫موجب‬‫م‬‫ختل‬
‫شدن‬‫خواب‬‫و‬‫کاهش‬‫کارایی‬‫شود‬.
‫خواب‬ ‫مشکالت‬ ‫در‬ ‫تنش‬
18
‫خواب‬‫فرد‬‫نوبت‬‫کار‬‫ممکن‬‫است‬‫در‬‫اثر‬‫عوامل‬
‫درونی‬‫یا‬‫بیرونی‬‫مختل‬‫شود‬.
‫عوامل‬‫درونی‬‫از‬‫دستگاه‬‫سیرکادین‬‫تطابق‬‫نیافته‬
‫سرچشمه‬‫می‬‫گیرند‬.‫که‬‫قادر‬‫نیست‬‫جسم‬‫و‬
‫روان‬‫را‬‫برای‬‫خواب‬‫آماده‬‫کند‬‫یا‬‫باعث‬‫بیدار‬
‫شدن‬‫دستگاه‬‫برای‬‫کار‬‫های‬‫روزمره‬‫پیش‬‫از‬7‫یا‬
8‫ساعت‬‫خواب‬‫مفید‬‫گردد‬.
‫اغلب‬‫شخص‬‫نوبت‬‫کار‬‫از‬‫عوامل‬‫بیرونی‬‫که‬
‫موجب‬‫بیدار‬‫شدن‬‫وی‬‫می‬،‫گردد‬‫شکایت‬‫می‬
‫کند‬.‫این‬‫در‬‫حالی‬‫است‬‫که‬‫در‬‫حقیقت‬‫آنچه‬
‫موجب‬‫بیدار‬‫شدن‬‫وی‬‫می‬،‫شود‬‫دستگاه‬
‫سیرکادین‬‫تطابق‬‫نیافته‬‫است‬.
‫بررسی‬‫ها‬‫نشان‬‫می‬‫دهد‬‫که‬‫بیماری‬‫های‬‫قلبی‬‫و‬‫عروقی‬‫و‬‫حم‬‫الت‬
‫قلبی‬‫در‬‫میان‬‫افراد‬‫نوبت‬،‫کار‬‫نسبت‬‫به‬‫افراد‬،‫روزکار‬‫بیش‬‫تر‬‫دیده‬
‫می‬‫شود‬.
‫نوبت‬‫کاری‬‫خود‬‫می‬‫تواند‬‫به‬‫عنوان‬‫عامل‬‫مستعد‬‫کننده‬‫در‬‫ب‬‫روز‬
‫بیماری‬‫های‬‫قلبی‬‫و‬‫عروقی‬‫مطرح‬،‫شود‬‫بنابر‬‫این‬‫سفارش‬‫م‬‫ی‬
‫گردد‬‫افرادی‬‫که‬‫در‬‫خانواده‬‫آن‬‫ها‬‫بیشینه‬‫ی‬‫بیماری‬‫هیا‬‫ارثی‬‫قلبی‬
‫وجود‬،‫دارد‬‫از‬‫نوبت‬‫کاری‬‫دوری‬‫کنند‬.
‫کاری‬ ‫نوبت‬ ‫از‬ ‫ناشی‬ ‫عروقی‬ ‫قلبی‬ ‫های‬ ‫بیماری‬
19
20
‫سیرکادین‬‫و‬‫درجه‬‫حرارت‬‫بدن‬
‫آبادی‬ ‫محسن‬ ‫محسن‬
Phone:
+98-919-492-2018
Email:
m.mohsenabadi@gmail.com

Shift work physiology