Download to read offline
Uploaded bySocius - steunpunt sociaal-cultureel werk
Voortgang in het sociaal-cultureel volwassenenwerk
Presentatie 'Voortgang in het sociaal-cultureel volwassenenwerk' van Marc Jans (28 augustus 2025)
Voortgang in het sociaal-cultureel volwassenenwerk
- 1.
- 2. Voortgangsrapporten 2023 (N=128) Financiëlejaarverslagen (2021 en 2022) ▪ kwalitatieve en kwantitatieve analyse • VGR’en: rijk aan informatie, niet eenvormig, geen eenduidige begrippen kwalitatieve analyse (codes, NVivo, betrouwbaarheidstoets) beschrijvende statistiek (N organisaties die rapporteren over …) • financiële jaarverslagen: eenvormig inkomsten, uitgaven en eigen vermogen SCVW ratio’s (solvabiliteit, liquiditeit) ▪ vergelijken met subsidieaanvragen ▪ organisaties vergelijken op basis van kenmerken 2
- 3. Al dan nieteerder erkend in het SCVW 3
- 4.
- 5.
- 6.
- 7. Vervolg op eerderonderzoek 7
- 8. Uitdagingen ▪ sociaal-cultureel werkenin een wereld in verandering ▪ diverse participanten en medewerkers bereiken ▪ vrijwillige inzet op maat organiseren ▪ communiceren en positioneren in een digitale informatiesamenleving ▪ werkzame relaties aanknopen ▪ sociaal-cultureel volwassenenwerk efficiënt en effectief organiseren 8
- 9. Coronapandemie ▪ schakelen omwillevan de coronapandemie ▪ sociaal-cultureel werken in een wereld in verandering ▪ diverse participanten en medewerkers bereiken ▪ vrijwillige inzet op maat organiseren ▪ communiceren en positioneren in een digitale informatiesamenleving ▪ werkzame relaties aanknopen ▪ sociaal-cultureel volwassenenwerk efficiënt en effectief organiseren 9
- 10. Agenda ▪ Het DNAvan sociaal-culturele praktijken en activiteiten • Hfdst 2: Handelingslogica’s van het sociaal-cultureel volwassenenwerk • Hfdst 4: Vrijwillige inzet op maat organiseren • Hfdst 5: Communiceren en positioneren in een digitale informatiesamenleving • Hfdst 6: Werkzame relaties aanknopen Lennart Thienpont en Zahra Eljadid (Voem) en Inez Louwagie (De Transformisten) ▪ Sociaal-culturele participatie van alle belanghebbenden • Hfdst 3: Diverse participanten en medewerkers bereiken • Hfdst 4: Vrijwillige inzet op maat organiseren • Hfdst 5: Communiceren en positioneren in een digitale informatiesamenleving • Hfdst 6: Werkzame relaties aanknopen Akin Beyazi (Avansa Centraal Vlaanderen) en Fie Velghe (Compagnie Cordial) ▪ Strategisch financieren van sociaal-cultureel volwassenenwerk • Hfdst 7: Sociaal-cultureel volwassenenwerk efficiënt en effectief organiseren • Appendix: sociaal-cultureel volwassenenwerk financieren Johan Tourné (Samana) en Jeffrey Matthijs (Way To Go) 10
- 11. Het DNA vansociaal- culturele praktijken en activiteiten 11
- 12. Handelingslogica ▪ Hoe bereikik mijn doelen met mijn sociaal-culturele praktijk? ▪ Logisch verband tussen • wat een SCVW-organisatie doet • en de vooropgestelde doelen Jargon SCVW: • sociaal-culturele praktijk • strategische en operationale doelen • rollen • functies 12
- 13. Activiteitsvormen presentatie | 28/08/202513 workshop vormingssessie lezing coaching tools film publicatie ontmoetings- moment advies kennis- en ervaringsuit- wisseling infosessie netwerkont- wikkeling getuigenis, storrytelling webinar debat studie en onderzoek infotheek of -platform dag of week van uitstap wandeling tentoon- stelling toneel, concert opleiding educatief materiaal
- 14. Activiteitsvormen ▪ subsidieaanvragen 67➞ voortgangsrapporten 105 ▪ activiteitsvormen SCVW • geen eenduidig begrippenkader • geen eenvorminge wijze van rapporteren • interpretatie onderzoekers
- 15.
- 16.
- 17.
- 18. Sociaal-culturele praktijken PLEKWERK “aansluitend bijde leefwerelden van burgers die een welbepaalde fysieke plaats delen het potentieel van die plaats als aangrijpingspunt nemen voor sociaal-culturele praktijken” • Inspelen op al aanwezige dynamieken van welbepaalde plekken commoning, bijdragen aan zorgzame buurten en plekken, stiltegebied, … • Herbetekenen van welbepaalde plekken waar traditioneel sociale activiteiten plaatsvinden nieuwe sociaal-culturele praktijken ontplooien in natuurgebied, consultatiebureau kind en gezin, derde plekken (bibliotheken),… • (Her)inrichten van welbepaalde plekken om sociaal-culturele activiteiten mogelijk te maken tijdelijk gebruik en herbestemming, specifieke plaatsen ontwerpen en inrichten (creatieve hub, dorpshuis, buurtpunten, safe space), …
- 19. Sociaal-culturele praktijken Niets ishetzelfde: ▪ 128 missies en visies met bijhorende strategische en operationele doelen voor periodes van 5 jaar ▪ 105 activiteitsvormen ▪ 10 stromen, 43 zijstromen ▪ 7 types praktijken ▪ verschillende doelgroepen ▪ verschillende schalen (van de buurt tot internationaal) ▪ … Bovendien: ▪ praktijk = aaneenschakeling van acitiviteiten, tal van combinaties ▪ doelgerichte en voorwaardenscheppende activiteiten en praktijken ▪ een praktijk kan bijdragen aan de realisatie van meerdere doelstellingen ▪ samenstroom van praktijken van meerdere organisaties ▪ veel concrete samenwerking (ook voorbij de landsgrenzen) ▪ … heel divers, weinig vaste formats en blauwdrukken
- 20.
- 21.
- 22. Werkzame relaties Eigen bijdrageSCVW (N=60/127) ▪ coördineren ▪ communiceren ▪ activiteit organiseren ▪ materiaal ontwikkelen ▪ agogisch ondersteunen ▪ inhoudelijk ondersteunen ▪ administratief en logistiek ondersteunen ▪ deelnemen
- 23. Procesmatig werken sociaal-culturele praktijken,ook al zijn ze doelgericht en strategisch, zijn vooraf niet volledig gepland en te plannen • krijgen hier en nu ‘gaandeweg’ vorm al dan niet in samenwerking • volgen uit de effecten van voorafgaande activiteiten en praktijken (van het één komt het ander) • soms herneemt men een activiteit in andere, betere omstandigheden • soms speelt men ‘ad rem’ en 'ad hoc' in op kansen, mogelijkheden, … • soms volgt een activiteit uit een (onvoorspelbare) gebeurtenis geen allesomvattende eenduidige handelingslogica voor het SCVW belang van casuïstiek (PRO2030, panel, …)
- 24. Procesmatig werken 24 ITERATIVITEIT stapsgewijs herhalenen verfijnen SERENDIPITEIT de ongezochte vondst
- 25. Uitgangspunten en aannames ▪participatie, zowel kenmerk als doel ▪ geen verbinding zonder ontmoeting ▪ werken in nabijheid, dicht bij burgers en hun leefwereld ▪ sociaal-cultureel werken is communiceren ▪ kennis draagt bij tot verandering ▪ publieke opinie stuwt maatschappelijke verandering 25
- 26. Uitgangspunten en aannames participatie,zowel kenmerk als doel ➞ sturende vrijwilligers in het SCVW 26
- 27. Veranderingsstrategie “Verander de wereld,begin bij jezelf”??? de wereld veranderen volgens de VGR’en: ▪ individuele ontwikkeling ▪ groeps- en gemeenschapsvorming ▪ structurele ingrepen 27
- 28. Veranderingsstrategie “Mensen maken desamenleving, de samenleving maakt de mensen en daartussen bewegen groepen en gemeenschappen.”
- 29.
- 30.
- 31. Veranderingsstrategie Aantal organisaties datmet een meerderheid van hun strategische doelen, individuen, groepen, de samenleving (of de organisatie zelf) wil beïnvloeden
- 33.
- 34. Het DNA vansociaal- culturele praktijken en activiteiten Lennart Thienpont en Zahra Eljadid (Voem) Inez Louwagie (De Transformisten) 34
- 35. Dit is Bert,uit Schelle. Samen met zijn vrienden startte hij het Deelatelier Rupelstreek op. Het Deelatelier is een plek waar gereedschap gedeeld kan worden en kapotte spullen een nieuw leven krijgen.
- 37. Bert is nietalleen
- 38.
- 39. Participanten SCVW ▪ overwegendouder dan 60 jaar, vrouw, hoogopgeleid en van Belgische afkomst met een stabiele financiële situatie ▪ SCVW weerspiegelt onze samenleving niet, ondervertegenwoordiging van: • kansengroepen • jongeren (19 tot 30 jaar) Veel organisaties zoeken hoe ze meer diverse participanten (vrijwilligers, leden, deelnemers, …) kunnen bereiken 39
- 40.
- 41. Toeleiden en drempelswegwerken
- 42. Toeleiden en drempelswegwerken ▪ (nog) niet het gewenste resultaat (deelnemersonderzoek) ▪ toeleiden en drempels wegwerken is onvoldoende: niet alle groepen vinden aansluiting bij, stellen belang in de vorm en de inhoud van bestaande activiteiten (Diegem-onderzoek) anders werken (transformatie) 42
- 43. Anders werken ▪ anderesociaal-culturele activiteiten en praktijken ▪ diversiteitsbewust communiceren ▪ vrijwilligerbestand diversifiëren ▪ medewerkersbestand diversifiëren ▪ samenwerken en projecten opzetten ▪ expertise over diversiteit ontwikkelen 43
- 44. Andere sociaal-culturele activiteiten enpraktijken Methodes aanpassen (N=38) ▪ differentiëren ▪ buddywerking (subsidieaanvragen N=4 ➞ voortgangsrapporten N=26) • ondersteunend • complementair ▪ verschillende doelgroepen ongedwongen samenbrengen (bridging) ▪ eigen activiteiten van doelgroep(en) ondersteunen (bottom-up) ▪ nieuwe activiteiten, aangepast aan de plek waar een bepaalde doelgroep zich bevindt (plekwerk)
- 45. Andere sociaal-culturele activiteiten enpraktijken Inhoud aanpassen (N=39) ▪ inhoudelijk aanbod op maat van specifieke doelgroepen • dekolonisatie, klimaat, … ▪ via ‘digitalisering’ diverse groepen betrekken • digitale kloof, e-inclusie ▪ aangepast educatief materiaal • herkenbare voorbeelden uit diverse gemeenschappen gebruiken • inhoud die aansluit bij de leefwereld van de doelgroep 45
- 46. Andere sociaal-culturele activiteiten enpraktijken Nieuwe vormen van lidmaatschap ▪ aanbod voor leden aanpassen (beter bij bepaalde doelgroepen aansluiten) ▪ lidmaatschap differentiëren • leden betalen minder en krijgen enkel toegang tot het aanbod dat hen aanspreekt ▪ digitaal lidmaatschap • veel jongeren leren organisaties online kennen • drempel verlagen voor wie fysieke deelname als een grote stap ervaart 46
- 47. Diversiteitsbewust communiceren ▪ inzettenop zichtbaarheid ▪ communicatiestijl ➞ beelden ▪ rebranding ▪ digitale media ▪ rolmodellen of ambassadeurs 47
- 48. Diversiteitsbewust communiceren Rebranding ▪ kleineaanpassingen ➞ volledige transformatie ▪ naam, logo, visuele stijl, communicatiestrategie, positionering ▪ naamsveranderingen • sinds 2016: 38 organisaties • tussen 2021 en 2024: 28 organisaties • in 2021 en 2022: 23 organisaties ▪ vaak (ook) om nieuwe doelgroepen aan te trekken 48
- 49. Diversiteitsbewust communiceren Digitale communicatie ▪sociale media (N=99/128): • Facebook (N=59/99) • Instagram (N=49/99) • Twitter (N=23/99) • LinkedIn (N=21/99) • YouTube (N=10/99) • TikTok (om jongeren te bereiken) ▪ website (N=99/128) ▪ digitale nieuwsbrief en mailings (N=79/128) ▪ werken met influencers 49
- 50. Vrijwilligersbestand diversifiëren Taken opmaat bepalen, verdelen en opvolgen ▪ specifeke taken ontwikkelen voor bepaalde doelgroepen ▪ online vrijwilligerstest om taken te ontdekken en te personaliseren ▪ taaksplitsing (kleinere deeltaken) ▪ buddywerking ▪ talentvrijwilligers ▪ begeleiden via sociale media (WhatsApp) • drempelverlagend voor jongeren en specifeke doelgroepen 50
- 51.
- 52. Vrijwilligersbestand diversifiëren Nieuwe vrijwilligersaantrekken ▪ via sociale netwerken participanten: • ambassadeurs • sneeuwbaleffect • deelnemers persoonlijk aanspreken • getuigenissen vrijwilligers uit kansen- en doelgroepen • jongeren recruteren op ‘vindplaatsen’ (outreach) ▪ andere term voor vrijwilliger • “vrijwilliger” schrikt sommige doel- en kansengroepen af (104 benamingen in de beleidsplannen 2021-2025) ▪ bestuursvrijwilligers diversifiëren (bv. quota) (N=73/128)
- 53. Vrijwilligersbestand diversifiëren Vrijwilligers aanzet voor een meer diverse organisatie ▪ vrijwilligers betrekken bij het diversiteitsbeleid ▪ werkgroep, adviesraad met vrijwilligers • over diversiteit in de organisatie • om bepaalde groepen zeggenschap te geven (bv. jongerenraad) ▪ vrijwilligers opleiden (workshops, ervaringsuitwisseling) ▪ bestuursvrijwilligers met expertise in diversiteit aantrekken
- 54.
- 55.
- 56. Expertise over diversiteitontwikkelen advies en ondersteuning inwinnen (N organisaties)
- 57. Expertise over diversiteitontwikkelen Kwaliteitszorg ▪ data verzamelen en analyseren: • noden en interesses kansen- en doelgroepen peilen • bereik doelgroepen in kaart brengen • peilen naar de beleving en ervaring van doelgroepen • databank met doelgroeporganisaties ▪ overleggen • werk- en focusgroepen over verjonging, culturele diversiteit, kruispuntdenken (N=27/128) ▪ planningstools gebruiken • visieteksten, charters, … • draaiboeken, eventfiches, … (inclusieve activiteiten en praktijken ontwerpen)
- 58. Sociaal-culturele participatie van alle belanghebbenden AkinBeyazi (Avansa Centraal Vlaanderen) Fie Velghe (Compagnie Cordial) 58
- 59.
- 60. Uitdagingen ▪ toenemende aandachtvoor efficiëntie en effectiviteit ▪ overheidsdruk en overheidsbesparingen ▪ stijgende levensduurte meer aandacht besteden aan zakelijk, financieel beleid financiële situatie gezond houden financiële duurzaamheid realiseren 60
- 61. Financieel beleid enkwaliteitszorg 61
- 62. Financieel beleid enkwaliteitszorg Afstemming inhoudelijk en financieel beleid (N=71/128) • bedrag toewijzen • herallocatie financiële middelen na bijsturing • aan specifieke inkomstenbronnen koppelen • opbrengsten of kosten van werkzame relaties berekenen • … 62
- 63. Financieel beleid enkwaliteitszorg ▪ planningstools • begroting ▪ monitoringsinstrumenten • financiële fiches (per activiteit, praktijk, OD, SD, …) ▪ dataverwerkings- en analyse-instrumenten • analytische boekhouding ▪ rapportage-instrumenten • financieel jaarverslag ▪ methodieken voor overleg, participatie en betrokkenheid • financieel comité 63
- 64. Financiële gezondheid SCVW Liquiditeit kortetermijnverplichtingenkunnen betalen ▪ liquiditeitsratio SCVW: 5,77 (mediaan 4,70) > 1,5: norm financieel gezonde vzw’s kunst- en cultuursector (Cultuurloket) ▪ 2021: < 1,5 (N=9) ▪ 2022: < 1,5 (N=6) • minder inkomsten uit eigen werking • lagere subsidies dan verwacht • subsidies later uitbetaald dan voorzien ▪ beperkt aantal organisaties onder de norm spelen daar op in
- 65. Financiële gezondheid SCVW Solvabiliteit financiëleonafhankelijk van externen ▪ Solvabiliteitsratio SCVW: 59,83% (mediaan 65,65%) > 30%: norm financieel gezonde vzw’s kunst- en cultuursector (Cultuurloket) ▪ 2021: < 30% (N=15) ▪ 2022: < 30% (N=13) • gebrekkige opvolging leningen • overbruggingskredieten (lager dan verwachte subsidie-uitkering, …) ▪ goede redenen voor een tijdelijke lagere richtwaarde of plan van aanpak
- 66. Financiële gezondheid SCVW Eigenvermogen totaal van alle bezittingen min schulden SCVW (gemiddelde voor de boekjaren 2021 en 2022) 111.046.690,89 euro gemiddeld per organisatie 867.552,27 euro mediaan 394.157,93 euro toename eigen vermogen, gemiddeld per organisatie (2021 ➞ 2022) 18.086 euro
- 67.
- 68.
- 69.
- 70.
- 71. Subsidieafhankelijkheid Subsidieafhankelijkheid, alle subsidies(boekjaren 2021 & 2022)
- 72.
- 73.
- 74.
- 75.
- 76.
- 77.
- 78.
- 79.
- 80.
- 81.
- 82. Uitgaven strategisch beheren ▪Besparen (N=54/128) • op personeel (51/54) • op werkplek (24/54), (thuiswerk, co-working space, …) • op publicaties (overschakeling naar digitale publicaties) ▪ Reserves opbouwen (N=107/128) • nieuwe bestemde fondsen aanleggen of bestaande fondsen verhogen • weinig duiding in de VGR’en: ▪ geplande reorganisatie ▪ geplande infrastructuurinvesteringen (digitaal systeem, huisvesting) ▪ overschotten coronapandemie (minder uitgaven/gelijke inkomsten) (N=26/128)
- 83. Strategisch financieren van sociaal-cultureel volwassenenwerk JohanTourné (Samana) Jeffrey Matthijs (Way To Go) 83