1. Зайны сургалт – 1
Математик
Хэрчмээр тэмдэглэх арга: Бодлогод өгөгдсөн зүйлийг дүрслэн үзүүлж сурах нь цаашид бодох
аргаа авахад тунч чухал. Харин дүрслэн үзүүлэх хэд хэдэн арга байдаг. Түүний нэг нь хэрчмээр
тэмдэглэх арга юм. Хэрчмээр тэмдэглэхдээ өгөгдсөн нөхцөлөөс бусадтай нь харьцуулан
дүрсэлж болох хамгийн бага хэмжигдэхүүнийг нэгж хэрчим болгон сонгож түүнтэй бусад
хэмжигдэхүүнийг хэмжигдэхүүнийг харьцуулан зурж холбогдох тоон утгуудыг бичдэг. Энэхүү
бүтээсэн загвараа ашиглан бодох аргаа сонгож олно.
Жишээ нь: Галт тэрэг гурван өдөрт 870км явахдаа хоёрдугаар өдөр нэгдүгээр өдрийнхөөс 64км
дутуу гуравдугаар өдрөөс 86км дутуу явжээ. Энэ галт тэрэг өдөр бүр хэдэн км явсан бэ?
Бодолт:
64км
Нэгдүгээр өдөр /________1х______/ __ _ _ _ _ _ /
Хоёрдугаар өдөр /_______1х_______/ бүгд 870км
86км
Гуравдугаар өдөр /________1х______/_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _/
64 + 86 = 150км
870 – 150 = 720км
1хэсэг + 1хэсэг + 1хэсэг = 3хэсэг
720 : 3 = 240км/ 1хэсэг буюу хоёрдугаар өдөр/
240 + 64 =304км /Нэгдүгээр өдөр/
240 + 86 = 326км /Гуравдугаар өдөр/
Бодлого 1
Хүнсний үйлдвэрээс таван жилд 9600кг талх, нарийн боов, чихэр үйлдвэрлэжээ. Талх нь нарийн
боовноос 3 дахин их, чихэр нь талхнаас 4 дахин их байсан дол тус бүр хэдэн кг байна вэ?
Бодлого – 2
Гурван хайрцагт 9400 алим байв. Нэг хайрцагнаас 1700 алим, хоёрдахиас нь түүнээс 900–аар
цөөн алим авахад гурван хайрцагт тэнцүү тооны алим үлдэв. Хайрцаг тус бүрд анх хэдэн алим
байсан бэ?
Бодлого – 3
Харин сагсанд тэнцүү тооны алим байв. Нэг сагснаас 156 алим, нөгөөгөөс 222 алим худалдсаны
дараа эхний сагсанд нөгөөгөөс 3 дахин илүү алим үлджээ. Тус дүрд хэдэн алим байсан бэ?

2. Зайны сургалт – 2
Математик
Хөдөлгөөний бодлого бодох арга:
Бидний ажиглаж мэдсэнээр аливаа хөдөлгөөн хийж байгаа 2 бие угталцан гарвал хоорондох
зай нь багассаар уулздаг. Харин эсрэг зүгт чиглэн явбал хоорондох зай нь ихэссээр холддог нь
мөн нэг чиглэлд хурд багатай нь эхэлж гарсаны дараа хурд ихтэй нь хойноос нь явбал гүйцэж
болдгийг мэднэ.
Ийм хөдөлгөөний бодлогуудыг бодохдоо:
• Өнгөрсөн хугацааг явсан хурдаар үржүүлж туулсан замыг
• Өгөгдсөн замыг хурданд нь хувааж зарцуулсан хугацааг
• Өгөгдсөн замыг явахад зарцуулсан хугацаанд нь хувааж хурдыг нь тус тус олно
• Хөдөлгөөний бодлогыг зургаар дүрсэлж үзүүлэхдээ: Замыг урт хэрчмээр хөдлөх,
уулзах, очих газрыг үсэг ба цэгээр хөдөлгөөний чиглэлийг сумаар явах хугацаа
хоорондох зай, хурд, хугацаа зэрэг өгөгдсөн хэмжигдэхүүнийг бичиж түүнийгээ
ашиглан зохих тооцоог хийнэ.
Жишээ нь: А хотоос В хот орохоор дугуйтай хүн 11 цаг, мотоцикльтой хүн 7 цаг явлаа.
Дугуйчин 21км/цаг мотоцикльтой хүн 49/цаг хурдтайгаар явсан бол тэдний
хоорондох зай хэдэн км вэ?
Бодолт: t = 11цаг /дугуйтай хүний явсан цаг/
t = 7цаг /мотоциклтой хүний явсан цаг/
v = 21кмцаг /дугуйчны хурд буюу 1 цагт явсан зам/
v = 49кмцаг /мотоцикльчны хурд буюу 1 цагт явсан зам/
s = 11 х 21 = 231км /дугуйчны явсан зам/
s = 7 х 49 = 343км /мотоцикльчны явсан зам/
s = 231 + 343 = 574км /А ба В хотын хоорондох зай/
Бодлого: 1
Тойрон аялагчдын нэгдүгээр баг цагт 28км, хоёрдугаар баг тэднээс 16км/цаг -аар бага
хурдтайгаар явдаг бол нэгдүгээр багийн 6 хоногт туулах замыг хоёрдугаар баг ямар хуга-
-цаанд туулах вэ?
Бодлого: 2
Хоорондоо 880км зайтай хоёр суурингаас угталцан нэгэн зэрэг гарсан ачааны ба суудлын
машин 8 цагийн дараа уулзав. Ачааны автомашин цагт 65км/цаг хурдтай явдаг бол
суудлын автомашины хурдыг олоорой.