SlideShare a Scribd company logo
Мэдрэлийн тогтолцоо
Мэдрэлийн тогтолцоо нь бүх эрхтэн
системийн үйл ажиллагааг зохицуулан
бие мах бодийн үйл ажиллагааны
нэгдмэл байдлыг ханган гадаад орчинтой
дасан зохицоход бие мах бодийг нэгэн
цогц байдлаар харьцах нөхцлийг
бүрдүүлдэг.
• Мэдрэлийн тогтолцоог төв мэдрэлийн
тогтолцоо/тархи,нугас/, захын мэдрэл /
тархи нугасыг эрхтэнтэй холбодог
мэдрэлийн судлууд/ гэж байршил бүтцээр
нь ангилдаг. Мэдрэлийн тогтолцооны
үндсэн нэгж нь мэдрэлийн эс/ нейрон/
туслах эс /нейроглия / юм. ЗУРАГ
•
Нейроныг:мэдрэхүйн, холбохуйн, хариу
үйлдлийн гэж хуваана. Мэдрэхүйн эс дотoод
гадаад орчны мэдээллийг хүлээн авч импульс
болгон холбохуйн эсд дамжуулдаг. Холбох эс
нь мэдээллийг
дамжуулах, боловсруулах, хариу урвал
бүрэлдүүлж дамжуулах үүрэгтэй. Үйлдлийн эс
нь боловсорсон шийдвэрийг ажлын эрхтэнд
дамжуулна. Мэдрэлийн эс од хэлбэртэй олон
сэртэнтэй. 1 нь урт бөгөөд уул эсээ нөгөө эстэй
холбох үүрэгтэй: аксон гэнэ. Бусад нь
богинохон түүгээр эсэд гаднаас мэдээлэл орж
ирдэг: дендрит гэнэ.
• Мэдрэлийн эс медиатор нийлэгжүүлдэг.
Медиатор нь 1 эсээс нөгөөд импульс
дамжуулдаг.
• Мэдрэлийн туслах эс- глиоцит.
• Глиоцитуудыг макро-микроглия гэж 2 ангилдаг
ба макроглия мэдрэлийн эдтэй, микроглия
холбогч эдтэй 1 гарал үүсэлтэй.
• Макроглийг
эпендимогли, астрогли, олигодендрогли гэж
ангилна. Эдгээр нь өвөрмөц бүтэц үүрэгтэй.
Микрогли мэдрэлийн эдийн макрофаг юм.
• Мэдрэлийн эсийн сэртэнгүүд ялангуяа
аксон гадуураа холбогч эдэн бүрхүүлтэй
болон явж байгааг мэдрэлийн ширхэг
гэнэ.Ширхэгүүдийг дамжуулах сэрлээс нь
хамаарч мэдрэхүйн, хөдөлгөөний гэж
ангилдаг. Ширхэгийг бүрхүүлээс нь хамаарч
миэлинтэй ба миэлингүй гэж ангилдаг.
Мэдрэлийн ширхэгүүд нийлж мэдрэлийн
судал буюу нервийг үүсгэнэ.
• Бүх мэдрэлийн ширхэг мэдрэлийн төгсгөл үүсгэн
дуусдаг. Үүргээр нь төгсгөлийг: хөдлөхүйн/
эффектор/, мэдрэхүйн /рецептор/, эс хоорондын
уулзвар /синапс/ гэж хуваана. Хөдлөхүйн төгсгөл
ажлын эрхтэнд төгсдөг. Мэдрэхүйн төгсгөл гадна
дотно цочролыг хүлээн авна. Мэдрэл хоорондын
уулзварыг синапс, сэрэл дамжих хэлбэрээр нь
химийн ба цахилгаан уулзвар гэж ангилдаг. Химийн
синапсын сэрэл медиатороор дамжина. Цахилгааны
үед мембраны гадаргуугийн цэнэгийн ялгавраас
хамаарч сэрэл дамждаг. Энэ хэлбэр нь дээд
хөгжилтэй амьтанд бараг байдаггүй.
• Гадны цочролыг хүлээж аваад мэдрэлийн
импульс байдлаар тархи нугасны тодорхой
хэсэгт аваачиж боловсруулаад шийдвэрийг
мөн импульс байдлаар гүйцэтгэх эрхтэнд
авчрах үйлдлийг рефлекс буюу дадсан үйл
гэнэ. Дадсан үйл мэдрэлийн эсүүдийн
хэлхээгээр дамжиж хийгдэнэ. Түүнийг нь
рефлексийн нум гэх ба аливаа нум нь:
•
•
•
•
•
•

1. хүлээн авуур /рецептор/
2. өгсөх зам
3. төв
4.уруудах зам
5. гүйцэтгэх эрхтэн гэсэн 5 хэсэгтэй.
Рефлексийн нумыг бүтээж байгаа эсүүдийг
үүргээр нь :
• 1.Мэдрэх /рецептор, афферент/
• 2.Завсрын /кондуктор/
• 3.Хөдөлгөөний /эфферент/ гэж 3 хуваана.
• Мэдрэх буюу хүлээн авах эсийг хаана
байгаагаар нь:
• Өнгөц мэдрэхүйн /арьс салстад байрлаж
гадны цочролыг хүлээж авдаг/
• Гүн мэдрэхүйн /яс,булчин, шөрмөс, үсэнд
рецептор нь байрласан/
• Ургал мэдрэхүйн/дотор эрхтэний
хана,судасны хананд рец-р нь байрласан
гэж 3 ангилдаг.
• Рефлексийн нумын уруудах замын хэсэг зориудын
хөдөлгөөний/ бодол санаагаар
хийгдэх/, автоматаар хийгдэх, ургал мэдрэлийн
хөдөлгөөний болон шүүрлийн гэж ангилагддаг.
• Үүнээс үзэхэд мэдрэлийн тогтолцоог үйл
ажиллагаагаар нь 2 хуваана:
• Бие мах бодь гадаад орчин 2-ын холбоог ухамсарт
үйл ажиллагаагаар зохицуулдаг анималь
МТ/соматик/
• Бие мах бодийн дотор эрхтэн системийн нэгдмэл
чанар, үйл ажиллагааг удирдан зохицуулдаг
вегетатив мэдрэлийн тогтолцоо.
Мэдрэхүйн эрхтэн
• Мэдрэхүйн эрхтэн тогтолцоо нь бие мах
бодийн өөрт нь болон түүнийг хүрээлж буй
орчинд болж буй үзэгдэл юмсын талаар
мэдээллийг авч тархируу дамжуулж, бие
мах бод орчны нэгдлийг хангаж ажилладаг
эрхтэн тогтолцоо юм.
• Хүн
хүрэлцэх, сонсох, харах, амтлах,үнэрлэх,газ
рын татах хүчийг мэдрэх гэсэн 6
мэдрэхүйтэй амьтанд хамаарагдана.
• Мэдрэхүйн эрхтэн бүхэн 3 хэсэгтэй:
• Хүлээн авагч –рецептор гадны цочролыг мэдрэлийн импульс
болгон хувиргана.
• Дамжуулагч-кондуктор, рецепторд үүссэн сэрлийг төврүү
дамжуулах мэдрэлийн ширхэг
• Төв-рецептороос ирсэн мэдрэлийн импульсыг сэрэл байдлаар
хүлээн авч хариу шийд боловсруулна.Мэдрэхүйн эрхтэнг хүлээн
авагчийнх нь байрлалаар 3 ангилдаг:
• Биеийн гадаргууд хүлээн авагч нь байрладаг/экстероцептив/:
арьс салстад хүл авагч нь байрлаж гадаад орчны мэдээллийг
биед дамжуулдаг хүрэлцэх,амтлах,үнэрлэх г.м. Мэдрэхүй орно.
• Биед рец-р нь байрладаг/проприоцептив/ мэдрэхүй: үүнд:
үений уут, булчингийн шөрмөсөнд рец-р нь байрлаж биеийн
хэсгийн хөдөлгөөн байрлалын талаар мэдээллийг биед
дамжуулдаг мэдрэхүй.
• Биеийн дотор эрхтэн, судсанд рец-р нь
байрладаг/интероцептив/ мэдрэхүй. Эдгээр мэдрэхүйн
эрхтэнүүд :цус,тунгалаг,дотор эрхтний талаарх
мэдээллийг тархинд дамжуулна. Павловын онолоор
мэдрэхүйн эрхтэнийг 2 хэсэг болгон ангилдаг:
• 1- р дохионы системийн мэдрэхүй-хүний биеийн бүх 6
мэдрэхүй хамаарагдана.
• 2-р дохионы системийн мэдрэхүй-хэл яриа ,бичгийн хэл
гэх мэт зөвхөн хүнд төрсний дараа тодорхой идэвхитэй
үйлийн дүнд буй болдог мэдрэхүй хамаарагдана. Энэ
мэдрэхүйн эрхтэнүүд рец-р дамжуулах хэсэг гэж
байхгүй зөвхөн төв хэсэгтэй, мэдээллээ гаднаас 1-р
дохионы ижил төстэй мэдрэхүйгээр дамжуулан авч
бүрэлддэг онцлогтой.

More Related Content

What's hot

амьтны аймаг
амьтны аймагамьтны аймаг
амьтны аймаг
New beginning school
 
сэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологисэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологи
khashkhorol mashbat
 
Хоол боловсруулах тогтолцоо
Хоол боловсруулах тогтолцооХоол боловсруулах тогтолцоо
Хоол боловсруулах тогтолцоо
Сэтгэмж Цогцолбор Сургууль
 
Эс
ЭсЭс
эсийн бүтэц
эсийн бүтэцэсийн бүтэц
хромосомын тоо
хромосомын тоохромосомын тоо
хромосомын тоо
Oidov Tungaa
 
Neurophysiology мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology  мэдрэлийн физиологиNeurophysiology  мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology мэдрэлийн физиологи
Altanzul Bayarsaikhan
 
Нойрны тухай
Нойрны тухайНойрны тухай
Нойрны тухай
Oyuka Oyu
 
эрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вээрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вэ
Gantsetseg Ganbat
 
Лекц №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологи
Лекц   №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологиЛекц   №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологи
Лекц №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологи
Bat-Erdene Tudevvanchig
 
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцооялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
Oidov Tungaa
 
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэнхүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
Oidov Tungaa
 
сэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологи сэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологи
khashkhorol mashbat
 
Бодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцооБодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцоо
Ts. Bayarkhuu, Murun, Khuwsgul, Erdmiin dalai complex school
 
нийгмийн институт
нийгмийн институт нийгмийн институт
нийгмийн институт
Amgaa Amgalan
 

What's hot (20)

амьтны аймаг
амьтны аймагамьтны аймаг
амьтны аймаг
 
Biochemistry l 3
Biochemistry l 3Biochemistry l 3
Biochemistry l 3
 
сэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологисэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологи
 
Хоол боловсруулах тогтолцоо
Хоол боловсруулах тогтолцооХоол боловсруулах тогтолцоо
Хоол боловсруулах тогтолцоо
 
Эс
ЭсЭс
Эс
 
эсийн бүтэц
эсийн бүтэцэсийн бүтэц
эсийн бүтэц
 
Цусны эргэлт
Цусны эргэлт Цусны эргэлт
Цусны эргэлт
 
амьтны ангилал
амьтны ангилаламьтны ангилал
амьтны ангилал
 
хромосомын тоо
хромосомын тоохромосомын тоо
хромосомын тоо
 
Neurophysiology мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology  мэдрэлийн физиологиNeurophysiology  мэдрэлийн физиологи
Neurophysiology мэдрэлийн физиологи
 
Нойрны тухай
Нойрны тухайНойрны тухай
Нойрны тухай
 
Ugzuin zadlal
Ugzuin zadlalUgzuin zadlal
Ugzuin zadlal
 
эрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вээрүүл мэнд гэж юу вэ
эрүүл мэнд гэж юу вэ
 
Лекц №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологи
Лекц   №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологиЛекц   №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологи
Лекц №4-2. Дотоод шүүрлийн эрхтний гистологи
 
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцооялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
 
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэнхүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
 
сэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологи сэрэмтгий эсийн физиологи
сэрэмтгий эсийн физиологи
 
хүний хөгжил
хүний хөгжилхүний хөгжил
хүний хөгжил
 
Бодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцооБодис болон энергийн солилцоо
Бодис болон энергийн солилцоо
 
нийгмийн институт
нийгмийн институт нийгмийн институт
нийгмийн институт
 

Similar to мэдрэлийн тогтолцоо 2 4

PTON111-Хичээл-7
PTON111-Хичээл-7PTON111-Хичээл-7
PTON111-Хичээл-7
E-Gazarchin Online University
 
PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2
E-Gazarchin Online University
 
хэрэглэгдэхүүн
хэрэглэгдэхүүнхэрэглэгдэхүүн
хэрэглэгдэхүүн
tserendulamaa
 
Medreliin togtoltsoo
Medreliin togtoltsooMedreliin togtoltsoo
Medreliin togtoltsoo
DorjkhandBaldorj
 
12 r angi biologi angiin daalgavar
12 r angi biologi angiin daalgavar12 r angi biologi angiin daalgavar
12 r angi biologi angiin daalgavar
Shagaishuu Xoo
 
эрүү нүүрний физиологи 201
эрүү нүүрний физиологи 201эрүү нүүрний физиологи 201
эрүү нүүрний физиологи 201
Г. Хишгээ
 
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Otgoo Lxam
 
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
otgonburenubuns
 
Дээд мэдрэл
Дээд мэдрэлДээд мэдрэл
Дээд мэдрэл
night owl
 
тмт нийлмэл тогтолцоо
тмт нийлмэл тогтолцоотмт нийлмэл тогтолцоо
тмт нийлмэл тогтолцоо
Б. Жаргалмаа
 
Бие даалт Нурка.docx
Бие даалт Нурка.docxБие даалт Нурка.docx
Бие даалт Нурка.docx
NursauleBirjan
 
3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhual3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhual
otgonubuns
 
лекц 3
лекц  3лекц  3
лекц 3
azora14
 
PTON111-Хичээл-7-3
PTON111-Хичээл-7-3PTON111-Хичээл-7-3
PTON111-Хичээл-7-3
E-Gazarchin Online University
 
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛ
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ  НӨЛӨӨЛӨЛМ.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ  НӨЛӨӨЛӨЛ
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛ
batnasanb
 
гэрийн даалгавар 3.унш
гэрийн даалгавар 3.уншгэрийн даалгавар 3.унш
гэрийн даалгавар 3.унш
Changmi Rose
 
төв мэдрэл
төв мэдрэл төв мэдрэл
төв мэдрэл
tserendulamaa
 

Similar to мэдрэлийн тогтолцоо 2 4 (20)

Leg4
Leg4Leg4
Leg4
 
PTON111-Хичээл-7
PTON111-Хичээл-7PTON111-Хичээл-7
PTON111-Хичээл-7
 
Leg6
Leg6Leg6
Leg6
 
PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2PТОN111-Хичээл 1/2
PТОN111-Хичээл 1/2
 
хэрэглэгдэхүүн
хэрэглэгдэхүүнхэрэглэгдэхүүн
хэрэглэгдэхүүн
 
Medreliin togtoltsoo
Medreliin togtoltsooMedreliin togtoltsoo
Medreliin togtoltsoo
 
12 r angi biologi angiin daalgavar
12 r angi biologi angiin daalgavar12 r angi biologi angiin daalgavar
12 r angi biologi angiin daalgavar
 
эрүү нүүрний физиологи 201
эрүү нүүрний физиологи 201эрүү нүүрний физиологи 201
эрүү нүүрний физиологи 201
 
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
 
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2Haraanii erhten togtoltsoo2 2
Haraanii erhten togtoltsoo2 2
 
Дээд мэдрэл
Дээд мэдрэлДээд мэдрэл
Дээд мэдрэл
 
Лекц 3
Лекц 3Лекц 3
Лекц 3
 
тмт нийлмэл тогтолцоо
тмт нийлмэл тогтолцоотмт нийлмэл тогтолцоо
тмт нийлмэл тогтолцоо
 
Бие даалт Нурка.docx
Бие даалт Нурка.docxБие даалт Нурка.docx
Бие даалт Нурка.docx
 
3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhual3. deed medrel chuhual
3. deed medrel chuhual
 
лекц 3
лекц  3лекц  3
лекц 3
 
PTON111-Хичээл-7-3
PTON111-Хичээл-7-3PTON111-Хичээл-7-3
PTON111-Хичээл-7-3
 
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛ
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ  НӨЛӨӨЛӨЛМ.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ  НӨЛӨӨЛӨЛ
М.Золзаяа - ӨНГӨ СЭТГЭЛ ЗҮЙД ҮЗҮҮЛЭХ НӨЛӨӨЛӨЛ
 
гэрийн даалгавар 3.унш
гэрийн даалгавар 3.уншгэрийн даалгавар 3.унш
гэрийн даалгавар 3.унш
 
төв мэдрэл
төв мэдрэл төв мэдрэл
төв мэдрэл
 

More from otgonburenubuns

2 5 дархлааны эрхтэн
2 5 дархлааны эрхтэн2 5 дархлааны эрхтэн
2 5 дархлааны эрхтэн
otgonburenubuns
 
ялгаруулах тогтолцоо 2 1
ялгаруулах  тогтолцоо 2 1ялгаруулах  тогтолцоо 2 1
ялгаруулах тогтолцоо 2 1
otgonburenubuns
 

More from otgonburenubuns (6)

Vrjiliin erhten 2 7
Vrjiliin erhten  2 7Vrjiliin erhten  2 7
Vrjiliin erhten 2 7
 
Urgal medrel 2 8
Urgal medrel  2 8Urgal medrel  2 8
Urgal medrel 2 8
 
Tenzver 2 3
Tenzver 2 3Tenzver 2 3
Tenzver 2 3
 
Darhlaanii erhten 2 5
Darhlaanii erhten 2 5Darhlaanii erhten 2 5
Darhlaanii erhten 2 5
 
2 5 дархлааны эрхтэн
2 5 дархлааны эрхтэн2 5 дархлааны эрхтэн
2 5 дархлааны эрхтэн
 
ялгаруулах тогтолцоо 2 1
ялгаруулах  тогтолцоо 2 1ялгаруулах  тогтолцоо 2 1
ялгаруулах тогтолцоо 2 1
 

мэдрэлийн тогтолцоо 2 4

  • 1. Мэдрэлийн тогтолцоо Мэдрэлийн тогтолцоо нь бүх эрхтэн системийн үйл ажиллагааг зохицуулан бие мах бодийн үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг ханган гадаад орчинтой дасан зохицоход бие мах бодийг нэгэн цогц байдлаар харьцах нөхцлийг бүрдүүлдэг.
  • 2. • Мэдрэлийн тогтолцоог төв мэдрэлийн тогтолцоо/тархи,нугас/, захын мэдрэл / тархи нугасыг эрхтэнтэй холбодог мэдрэлийн судлууд/ гэж байршил бүтцээр нь ангилдаг. Мэдрэлийн тогтолцооны үндсэн нэгж нь мэдрэлийн эс/ нейрон/ туслах эс /нейроглия / юм. ЗУРАГ •
  • 3. Нейроныг:мэдрэхүйн, холбохуйн, хариу үйлдлийн гэж хуваана. Мэдрэхүйн эс дотoод гадаад орчны мэдээллийг хүлээн авч импульс болгон холбохуйн эсд дамжуулдаг. Холбох эс нь мэдээллийг дамжуулах, боловсруулах, хариу урвал бүрэлдүүлж дамжуулах үүрэгтэй. Үйлдлийн эс нь боловсорсон шийдвэрийг ажлын эрхтэнд дамжуулна. Мэдрэлийн эс од хэлбэртэй олон сэртэнтэй. 1 нь урт бөгөөд уул эсээ нөгөө эстэй холбох үүрэгтэй: аксон гэнэ. Бусад нь богинохон түүгээр эсэд гаднаас мэдээлэл орж ирдэг: дендрит гэнэ.
  • 4. • Мэдрэлийн эс медиатор нийлэгжүүлдэг. Медиатор нь 1 эсээс нөгөөд импульс дамжуулдаг. • Мэдрэлийн туслах эс- глиоцит. • Глиоцитуудыг макро-микроглия гэж 2 ангилдаг ба макроглия мэдрэлийн эдтэй, микроглия холбогч эдтэй 1 гарал үүсэлтэй. • Макроглийг эпендимогли, астрогли, олигодендрогли гэж ангилна. Эдгээр нь өвөрмөц бүтэц үүрэгтэй. Микрогли мэдрэлийн эдийн макрофаг юм.
  • 5. • Мэдрэлийн эсийн сэртэнгүүд ялангуяа аксон гадуураа холбогч эдэн бүрхүүлтэй болон явж байгааг мэдрэлийн ширхэг гэнэ.Ширхэгүүдийг дамжуулах сэрлээс нь хамаарч мэдрэхүйн, хөдөлгөөний гэж ангилдаг. Ширхэгийг бүрхүүлээс нь хамаарч миэлинтэй ба миэлингүй гэж ангилдаг. Мэдрэлийн ширхэгүүд нийлж мэдрэлийн судал буюу нервийг үүсгэнэ.
  • 6. • Бүх мэдрэлийн ширхэг мэдрэлийн төгсгөл үүсгэн дуусдаг. Үүргээр нь төгсгөлийг: хөдлөхүйн/ эффектор/, мэдрэхүйн /рецептор/, эс хоорондын уулзвар /синапс/ гэж хуваана. Хөдлөхүйн төгсгөл ажлын эрхтэнд төгсдөг. Мэдрэхүйн төгсгөл гадна дотно цочролыг хүлээн авна. Мэдрэл хоорондын уулзварыг синапс, сэрэл дамжих хэлбэрээр нь химийн ба цахилгаан уулзвар гэж ангилдаг. Химийн синапсын сэрэл медиатороор дамжина. Цахилгааны үед мембраны гадаргуугийн цэнэгийн ялгавраас хамаарч сэрэл дамждаг. Энэ хэлбэр нь дээд хөгжилтэй амьтанд бараг байдаггүй.
  • 7. • Гадны цочролыг хүлээж аваад мэдрэлийн импульс байдлаар тархи нугасны тодорхой хэсэгт аваачиж боловсруулаад шийдвэрийг мөн импульс байдлаар гүйцэтгэх эрхтэнд авчрах үйлдлийг рефлекс буюу дадсан үйл гэнэ. Дадсан үйл мэдрэлийн эсүүдийн хэлхээгээр дамжиж хийгдэнэ. Түүнийг нь рефлексийн нум гэх ба аливаа нум нь:
  • 8. • • • • • • 1. хүлээн авуур /рецептор/ 2. өгсөх зам 3. төв 4.уруудах зам 5. гүйцэтгэх эрхтэн гэсэн 5 хэсэгтэй. Рефлексийн нумыг бүтээж байгаа эсүүдийг үүргээр нь : • 1.Мэдрэх /рецептор, афферент/ • 2.Завсрын /кондуктор/ • 3.Хөдөлгөөний /эфферент/ гэж 3 хуваана.
  • 9. • Мэдрэх буюу хүлээн авах эсийг хаана байгаагаар нь: • Өнгөц мэдрэхүйн /арьс салстад байрлаж гадны цочролыг хүлээж авдаг/ • Гүн мэдрэхүйн /яс,булчин, шөрмөс, үсэнд рецептор нь байрласан/ • Ургал мэдрэхүйн/дотор эрхтэний хана,судасны хананд рец-р нь байрласан гэж 3 ангилдаг.
  • 10. • Рефлексийн нумын уруудах замын хэсэг зориудын хөдөлгөөний/ бодол санаагаар хийгдэх/, автоматаар хийгдэх, ургал мэдрэлийн хөдөлгөөний болон шүүрлийн гэж ангилагддаг. • Үүнээс үзэхэд мэдрэлийн тогтолцоог үйл ажиллагаагаар нь 2 хуваана: • Бие мах бодь гадаад орчин 2-ын холбоог ухамсарт үйл ажиллагаагаар зохицуулдаг анималь МТ/соматик/ • Бие мах бодийн дотор эрхтэн системийн нэгдмэл чанар, үйл ажиллагааг удирдан зохицуулдаг вегетатив мэдрэлийн тогтолцоо.
  • 11. Мэдрэхүйн эрхтэн • Мэдрэхүйн эрхтэн тогтолцоо нь бие мах бодийн өөрт нь болон түүнийг хүрээлж буй орчинд болж буй үзэгдэл юмсын талаар мэдээллийг авч тархируу дамжуулж, бие мах бод орчны нэгдлийг хангаж ажилладаг эрхтэн тогтолцоо юм. • Хүн хүрэлцэх, сонсох, харах, амтлах,үнэрлэх,газ рын татах хүчийг мэдрэх гэсэн 6 мэдрэхүйтэй амьтанд хамаарагдана.
  • 12. • Мэдрэхүйн эрхтэн бүхэн 3 хэсэгтэй: • Хүлээн авагч –рецептор гадны цочролыг мэдрэлийн импульс болгон хувиргана. • Дамжуулагч-кондуктор, рецепторд үүссэн сэрлийг төврүү дамжуулах мэдрэлийн ширхэг • Төв-рецептороос ирсэн мэдрэлийн импульсыг сэрэл байдлаар хүлээн авч хариу шийд боловсруулна.Мэдрэхүйн эрхтэнг хүлээн авагчийнх нь байрлалаар 3 ангилдаг: • Биеийн гадаргууд хүлээн авагч нь байрладаг/экстероцептив/: арьс салстад хүл авагч нь байрлаж гадаад орчны мэдээллийг биед дамжуулдаг хүрэлцэх,амтлах,үнэрлэх г.м. Мэдрэхүй орно. • Биед рец-р нь байрладаг/проприоцептив/ мэдрэхүй: үүнд: үений уут, булчингийн шөрмөсөнд рец-р нь байрлаж биеийн хэсгийн хөдөлгөөн байрлалын талаар мэдээллийг биед дамжуулдаг мэдрэхүй.
  • 13. • Биеийн дотор эрхтэн, судсанд рец-р нь байрладаг/интероцептив/ мэдрэхүй. Эдгээр мэдрэхүйн эрхтэнүүд :цус,тунгалаг,дотор эрхтний талаарх мэдээллийг тархинд дамжуулна. Павловын онолоор мэдрэхүйн эрхтэнийг 2 хэсэг болгон ангилдаг: • 1- р дохионы системийн мэдрэхүй-хүний биеийн бүх 6 мэдрэхүй хамаарагдана. • 2-р дохионы системийн мэдрэхүй-хэл яриа ,бичгийн хэл гэх мэт зөвхөн хүнд төрсний дараа тодорхой идэвхитэй үйлийн дүнд буй болдог мэдрэхүй хамаарагдана. Энэ мэдрэхүйн эрхтэнүүд рец-р дамжуулах хэсэг гэж байхгүй зөвхөн төв хэсэгтэй, мэдээллээ гаднаас 1-р дохионы ижил төстэй мэдрэхүйгээр дамжуулан авч бүрэлддэг онцлогтой.