1. ประเพณีไทยภาคอีสาน
1. ประเพณีผีตาโขน
ช่วงเวลา
ช่วงเดือน พฤษภาคม-มิถุนายน ของทุกปี
ความสาคัญ
การละเล่นผีตาโขนมีมานานแล้วแต่ไม่มีหลักฐานปรากฎแน่ ชัดว่ามีมาตั้งแต่เมื่อใด แต่ชาวบ้านมีความเชื่อว่าการแห่ ผีตาโขน เกิดขึ้นเมื่อครั้งที่พระเวสสันดรและ
นางมัทรี กาลังจะออกจากป่ ากลับสู่เมือง บรรดาผีป่ า และสัตว์นานาชนิด มีความอาลัยจึงแฝงตนมากับชาวบ้าน เพื่อมาส่งพระเวสสันดร และนางมัทรีกลับเมืองซึ่งเรียกกันว่า
ผีตามคน หรือ ผีตาขน
ประเพณีผีตาโขน
พิธีกรรม
มีการจัดทาพิธี 2 วัน คือ วันแรก (วันโฮม) ขบวนผีตาโขนจะแห่รอบหมู่บ้านตั้งแต่เช้ามืด เป็นการทาพิธีอัญเชิญพระอุปคุตเข้ามาอยู่ที่วัด
ในวันที่สองเป็นพิธีการแห่พระเวสสันดรและนางมัทรีเข้าเมือง โดยสมมุติให้วัดเป็นเมือง สาหรับวันที่สองของงานนี้
ชาวบ้านยังได้นาบั้งไฟมาร่วมในขบวนแห่เพื่อเป็นพิธีขอฝนโดยแห่รอบวัด 3 รอบ ในขณะที่แห่อยู่นั้นเหล่าผีตาโขนทั้งหลายก็จะละเล่นหยอกล้อผู้คนไปเรื่อย ๆ
เพื่อทาให้เกิดความสนุกสนาน หลังจากเสร็จพิธีการแห่แล้วบรรดาผู้ละเล่นผีตาโขนจะนาเครื่องเล่นผีตาโขน และอุปกรณ์ที่ใช้ในการประกอบพิธีไปล่องลงแม่น้าหมัน
และในตอนค่าของวันเดียวกัน จะมีการฟังเทศน์มหาชาติทั้ง 13 กัณฑ์
ผีตาโขน จะแบ่งเป็น 2 ชนิด คือ ผีตาโขนใหญ่และผีตาโขนเล็ก
ผีตาโขนใหญ่ จะสานมาจากไม่ไผ่มีขนาดใหญ่กว่าคนประมาณ 2 เท่าแล้วจะประดับตกแต่งหน้าตาด้วยเศษวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น
ในการทาผีตาโขนใหญ่ในแต่ละปีจะทา 2 ตัวคือชายหนึ่งตัว และหญิงอีกหนึ่งตัวเท่านั้น ผู้ที่มีหน้าที่ทาผีตาโขน ใหญ่จะต้องได้รับอนุญาตจากผีหรือเจ้าก่ อน
และเมือได้รับอนุญาต แล้วต้องทาผีตาโขนใหญ่ทุกๆ ปีหรือต้องทาติดต่อกันอย่างน้อย 3 ปีเพราะว่าคนที่ไม่ได้รับอนุญาตก็จะไม่มีสิทธิ์ทาผีตาโขนใหญ่
เวลาแห่จะต้องมีคนเข้าไปอยู่ในตัวหุ่น
ผีตาโขนเล็ก ไม่ว่าจะเป็นเด็ก หรือผู้ใหญ่ก็มีสิทธิ์ทาผีตาโขนเล็กเพื่อเข้าร่วมสนุกสนานกันได้ทุกคน
การเล่นของผีตาโขนเล็กค่อนข้างผาดโผนผู้หญิงจึงไม่ค่อยนิยมเข้าร่วม
การแต่งกายของผู้ที่เข้าร่วมในพิธีแห่ผีตาโขน จะแต่งกายคล้ายกันกับผีปีศาจ ที่สวมศีรษะด้วยที่นึ่งข้าวเหนียวหรือว่ากระติ๊บข้าวเหนียวนั่นเอง
และใส่หน้ากากที่ทาด้วยกาบมะพร้าวแกะสลัก มีการละเล่นร้องราทาเพลงกันอย่างสนุกสนานในขบวนแห่

2. ประเพณีผีตาโขน
สาระ
การละเล่นผีตาโขนนับว่าเป็นสิ่งที่แปลกสาหรับผู้พบเห็น มีการนาเอาก้านทางมะพร้าวที่แห้ง นามาตกแต่งเป็นหน้ากาก โดยการเจาะช่องตา จมูก ปาก และใบหู
นาเอาหวดนึ่งข้าว โดยกดดันหวดให้เป็นรอยบุ๋มหงายปากหวดขึ้น เพื่อสวมศีรษะแต่งแต้มสีสันให้น่าดู ส่วนชุดที่สวมใส่ทามาจากเศษผ้าหลากหลายสีมาเย็บต่อกัน
อุปกรณ์ในการละเล่นมี 2 ชิ้น คือ "หมากกระแหล่ง" มีไว้เพื่อเขย่าทาให้เกิดเสียงดังในเวลาเดิน และ "อาวุธประจากาย"
ผีตาโขนส่วนมากจะใช้ผู้ชายแสดงเนื่องจากต้องกระโดดโลดเต้นไปเรื่อย ๆ จึงไม่เหมาะที่จะใช้ผู้หญิงเป็นตัวแสดง นอกจากเข้าร่วมในงาน "บุญหลวง"
ยังได้เข้าร่วมขบวนแห่ในวันเปิดงานกาชาดดอกฝ้ ายบานมะขามหวานเมืองเลย โดยขบวนผีตาโขนจะเดินรอบเมืองเพื่อโชว์ให้แขกบ้านแขกเมืองได้เห็น