Download as PDF, PPTX
Uploaded byKorawan Sangkakorn
การถอดบทเรียนจากการทำงานร่วมกับชุมชน
โครงการอบรม “การจัดการความรู้ด้านการวิจัยเพื่อพัฒนาท้องถิ่น” วันที่ 9 มกราคม 2556 ณ ห้องประชุมชั้น 2 อาคารคณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
More Related Content
Similar to การถอดบทเรียนจากการทำงานร่วมกับชุมชน
การถอดบทเรียนจากการทำงานร่วมกับชุมชน
- 1. การถอดบทเรียนจากการทํางานรวมกับชุมชน สามารถ สุวรรณรัตน สถาบนวจยสงคมมหาวทยาลยเชยงใหม ั ิ ั ั ิ ั ี
- 2. กระบวนการอนุรักษและฟนฟู มรดกทางวัฒนธรรม เพื่อการดูแลยาน-ชุมชน-เมือง ดวยพลงของภาคประชาชน ั ชมชนในเขตเทศบาลเมองเชยงใหม, ุ ื ี กลุม คน.ใจ.บาน และภาคีตางๆ ที่เชื่อในศักยภาพของผูคน
- 3.
- 4.
- 5. “ กระบวนการพัฒนาควรจะสรางพื้นที่ใหผูคนไดเปนผูเรียนรูและลงมือปฏิบัติ เพื่อที่เขาเหลานั้นจะสามารถสรางคุณคารวมในการอยูรวมกัน และนําพาการพัฒนาในชุมชน-ยานของเขาไดอยางมั่นใจ เราในฐานะผูสงเสริมการพัฒนา นักวิชาการ นักออกแบบ รัฐ ตองคิดคนนวัตกรรม เครื่องมือ หรือวิถีการทํางาน เพื่อที่จะปลดปลอยพลังและศักยภาพของผูคน เพื่อที่พลังความสรางสรรคในผูคนจะหลอมรวมเปนพลังใหมๆ ในการพัฒนา ชุมชน – ยาน – เมือง ของเรา “ แปลและดดแปลงจากคํากล่าวของ คณ สมสข บุญญะบัญชา ั ุ ุ
- 6.
- 7. เรื่ องไม่ลบริ มคลองเป็นเครื่ องมือที่รวบรวมข้ อมูลการสํารวจพื ้นที่ริมคลอง ั ที่ครอบคลุมประวัตศาสตร์ คน และพื ้นที่ศกยภาพของชุมชน 8 ชมชนริมคลอง ิ ั ุ ผ่านเรื่ องเล่าของคนในพื ้นที่เอง
- 11. Key persons • เหนบทบาท ศกยภาพของตนเองในการพฒนาเมือง • ็ ั ั • เข้าใจ ... บ้ าน ... พื ้นที่ตนเองได้ เป็ นอย่างดี • • 2 คนเพอนตาย... สิ่งที่ดีที่สดเกิดได้ มากกว่า 1 คน ... • ่ื ุ • ศักยภาพชนะทุกสิ่ง • • ยืดหยน ... โลกนี ้ไม่มีอะไรแน่นอน • ุ่ ประธานเครื อข่าย องค์กรชมชนเมือง ุ กลมรักษ์ ล้านนา ุ่ เด็ก ๆ ในชมชน ุ เชียงใหมผ้ เู คย ่ ทํางานพื ้นทีมาก่อน ่ เชียงใหม่เอี่ยม ผ้ มีความร้ ูชมชน ู ุ นายกเทศมนตรี ตาคมคาย เชี่ยว ชาญไม้ ไม้ ไผ่ ผ้ เู ฒา ่ ชาวบ้ าน ประธานชุมชน NGO ในพื ้นที่ สถาบันพัฒนาสังคม ทําจริง นิตยสาร compass สํารวจ กระบวนการ นิทรรศการ นกศกษาคณะ ั ึ นักออกแบบ และดูงาน นักศึกษา อาจารย์ สถาปัตยกรรม SCG SCG ส่ือ อาจารย์มหาวิทยาลย ั นักออกแบบ SCG คน.ใจ.บ้ าน เด็ก ๆ เยาวชนผู้ตองาน ่ อาจารย์มหาวิทยาลย ั
- 12. Key Areas สวนสาธารณะ ต้ นทุนเดิมจากเทศบาล แหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ สวนสาธารณะของเมอง ื สวนผัก เต้ นแอโรบิก วันพระ ทางเดินริ มคลอง ออกกําลงกาย ั แหล่งเรี ยนรู้นิเวศริ มคลอง ภูมปัญญาชุมชน ิ แหล่งเรี ยนรู้ประวัติศาสตร์ โรงหนัง โรงอาหารชมชน ุ ศาลาพักผ่อน
- 13. ·íÒäÁµŒÍ§Í¹ØÃÑ¡É ? …¾Åѧ¨Ò¡¼ÙŒ¤¹? µŒ¹·Ø¹-ÈÑ¡ÂÀÒ¾ áÅФس¤‹Ò “¤ÇÒÁà¢Áᢧ¢Í§ÂÒ¹ Œ ç ‹ ÊÙ‹¡ÒùíÒàʹÍá¹Ç¤Ô´ ¡ÒÃŧÁ×Í·íÒ ¡ÒûÃѺ»Ãا¾×é¹·Õè â´Â¼ÙŒ¤¹ã¹Â‹Ò¹ à¾Í‹ҹ áÅÐàǧࡋҔ è× Õ *¡ÒûÃЪØÁ‹ҹÊÁྪÃ-àªÕ§Áѹ ¤ÃÑ駷Õè ñ ³ ÇÑ´Å‹ÒÁªŒÒ§ è Çѹ·Õè òô Á.Ô Â.õõ ǧ»ÃЪØÁÊÁྪà ŋÒÁªŒÒ§ àªÕ§ÁÑè¹ : ªÁª¹ÅÒÁªÒ§-àªÕ§Á¹ ÂÒ¹à¢Áᢧ Ø ‹ Œ èÑ ‹ Œ ç ˹ÇÂ͹áÉÀÒ¤»ÃЪҪ¹ ‹ ØÑ à»š¹ªØÁª¹·Õè¾ÃÑ觾ÌÍÁ´ŒÇ¡íÒÅѧ¤ÇÒÁ¤Ô´ ¤ÇÒÁËÇÁäÁŒÃ‹ÇÁÁ×Í ªØÁª¹Å‹ÒÁªŒÒ§-àªÕ§ÁÑè¹ ÁÕÈٹ¡ÒÃàÃÕ¹ÃÙŒáÅÐ͹ØÃÑ¡ÉÈÔÅ»ÇѲ¹¸ÃÃÁ áÅФÇÒÁÃÙŒÊ֡໚¹Íѹ˹Öè§Íѹà´ÕÂǡѹ ·Õè¾ÃŒÍÁ¨Ð¢Ñºà¤Å×è͹á¹Ç¤Ô´¡ÒþѲ¹Ò Ōҹ¹Ò â´Â¡ÒÃËÇÁÁ×ͧ͢¤¹ã¹ªØÁª¹ ¼ÅÑ¡´Ñ¹àÂÒǪ¹½ƒ¡ËÑ´¹Ò®ÈÔÅ»Š ÊÙ‹¡ÒÃŧÁ×Í»¯ÔºÑµÔ ÊÌҧ¤ÇÒÁà»ÅÕè¹á»Å§·Ñé§ã¹ÃٻẺ¢Í§ Ōҹ¹Ò¨¹¦ŒÍ§Ç§»‚›¾Ò¡Â-¿‡Í¹ ÇÑ´Å‹ÒÁªŒÒ§ÁÕª×èÍàÊÕ§ÃдѺ¨Ñ§ËÇÑ´ ÃÙ»¸ÃÃÁ áÅСÒâѺà¤Å×è͹¹âºÒÂÊÒ¸ÒóРºÒ¹-ÇÑ´-âçàÃÕ¹ áÅСͧ·Ø¹ËÁÙ‹ºŒÒ¹ sml ·Ñé§ËÁ´¨Ñ´¡ÒôŒÇ Œ ¤³Ð¡ÃÃÁ¡ÒÃ㹪ØÁª¹ *¡ÒûÃЪØÁ‹ҹÊÁྪÃ-àªÕ§Áѹ ¤ÃÑ駷Õè ñ ³ ÇÑ´Å‹ÒÁªŒÒ§ Çѹ·Õè òô ÁÔ.Â.õõ ÁռٌࢌÒËÇÁËÅÒ¡ËÅÒÂ˹‹Ç§ҹ ઋ¹ ªÒǺŒÒ¹Â‹Ò¹ÊÁྪÃ-àªÕ§ÁÑè¹ è µÑÇá·¹ËÍÈÔÅ»ÇѲ¹¸ÃÃÁàÁ×ͧàªÕ§ãËÁ‹, ¡ÅØ‹Á¤¹µÑÇàÅ硡Ѻ¡ÒÃ͹ØÃÑ¡É, ¤Ïºº´Õ¤³Ðʶһ˜µÂ¡ÃÃÁ Áª. âçàÃÕ¹͹ØÈÖ¡ÉÒ
- 14. สรุปกระบวนการทํางาน “ผังชีวิต-ผังตําบล” 3พื้นที่นํารอง ต. แมทา จ. เชียงใหม และ ต. เมองลี, ต. บัวใหญ จ. นาน ื และขอเสนอในการจัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการเพื่อขยายผล โดย กลุม คน.ใจ.บาน
- 15. กระบวนการเรียกรองและยืนยันสิทธิ์ที่ดินทํากินที่ทับซอน และ กระบวนการวางผังชีวต-ผังตําบล เพื่อการจัดการที่ดินแนวใหม ิ สนับสนุนกันอยางไร ?
- 16. โจทยรวมที่ทาทาย ของการจัดการที่ดินโดยชุมชนในอนาคต ที่มากกวาเรื่องการไดมาซึ่งสิทธิ์ - การขยายตัวของพืชเชิงเดี่ยว ที่กระทบระบบนิเวศน และฐานทรัพยากร - การจัดการภัยพิบัติ และ รองรับการเกิดภัยพิบัตในอนาคต ิ - การจัดการระบบผลผลิตในที่ดินที่จํากัด - ขาดภาพรวมของการพฒนาทางกายภาพทกาหนดมาจากชาวบาน ั ่ี ํ เพื่อเปนเครืองมือกลางในการสื่อสาร วางแผนรองรับการเปลี่ยนแปลงในอนาคต ่ - การวางแผนการพัฒนาพื้นที่ที่มาสอดคลองกับบริบทที่ตั้ง
- 17. ผังชีวิต-ผังตําบล คือ ? -กระบวนการทําความเขาใจภูมินิเวศนของตําบล สํารวจตนทุนของตําบล วิเคราะหที่มาของปญหา คาดเดาอนาคตที่จะเกิด และ สรางโอกาสในการกําหนดการพัฒนา ผานการทําแผนที่ - กระบวนการวางผังการใชประโยชนที่ดินในอนาคต เพื่อการอนุรกษและฟนฟูฐานทรัพยากร ั รองรับการขยายตัวของประชากร กิจกรรมการผลิต และวางแผนพัฒนากายภาพของตําบล - ผังชีวิต-ผังตําบล ที่คนทั้งตําบลเปนเจาของแผนการพัฒนา รวมกับ หนวยงานตางๆ - แผนที่ที่เปนเครืองมือกลาง เครื่องมือรวมในการสื่อสารกับ รัฐ และ หนวยงานตางๆ ่ หรือ ตําบลในภูมินิเวศนเดียวกัน - การสรางความรวมไมรวมมือ ในการสรางวิสัยทัศนการพัฒนาในระดับตําบล
- 18. กระบวนการทําผังชีวิต-ผังตําบล โจทยวิจัย ๑ ทําความเขาใจพื้นที่ รวบรวมขอมูลพื้นฐาน ทบทวนวรรณกรรม สํารวจ เก็บขอมูล ๒ ทําแผนที่ทํามือ วิเคราะหภาพรวมรวมกัน วิเคราะห ๓ พัฒนาประเด็นรวมในการขับเคลื่อน เรื่องการจัดการทรัพยากร และ ที่ดิน ๔ ทดลองปฏิบัติ สรุปบทเรียน กระบวนการเรียกรองสิทธิ์ (ทําคูขนานกันไป) นวัตกรรม และ องคความรูใหม ๕ นําไปสูกลไก การจัดการผังตําบล การใชงานจริง ๖ รับรองและประกาศใชตามกฎหมาย (โดยผูคนในพื้นที่)
- 19. ๑ ทําความเขาใจพื้นที่ รวบรวมขอมูลพื้นฐาน
- 20. ขอมลเชงสถติ ู ิ ิ ขอมูลเชิงแผนที่ ขอมลเชงความคดเหน ู ิ ิ ็ การใช้ประโยชน์ท่ ดนปี 2539 ี ิ ประเภทการใช้ท่ดน ี ิ ตารางเมตร ไร่ % 1 ทงหญ้าเลี ้ยงสตว์และโรงเรือนเลี ้ยงสตว์ ุ่ ั ั 35,377.73 22.11 0.46 2 นาข้าว 1,063,441.65 664.65 13.96 3 พืชสวน 94,848.68 59.28 1.25 4 พืชไร่ 4,079,249.20 2,549.53 53.56 5 พื ้นที่ป่าไม้ 5,686.84 3.55 0.07 6 พื ้นที่สาธารณะประโยชน์ 45,265.85 28.29 0.59 7 สถานที่ราชการและสถาบันต่างๆ 4,439.02 2.77 0.06 8 แหล่งนํ ้าที่สร้ างขึ ้น 883.16 0.55 0.01 9 ไม่ได้ ทําประโยชน์ 1,922.96 1.20 0.03 10 ไม้ผล 1,903,751.72 1,189.84 24.99 11 ไม้ผลผสม 343,429.07 214.64 4.51 ไร่/สวน 12 ไม้ ยืนต้ น 38,531.69 24.08 0.51 ผลผลิตไม่คงที่ ขยาย เพิ่มขึ ้นเรื่อยๆ รวม 7,616,827.57 4,760.52 100.00 การประกอบอาชีพ ร้ อยละ 1.05 ของพื ้นที่ หรือ 456 ไร่ อาชพ ี จํานวน(ครัวเรือน) รอยละ เป็ นที่ราบ ใช้ เป็ นท่ ีอย่ ูอาศัย และพื ้นทีเกษตรกรรมหวงผล ่ ั ทําสวน ทําไร ทํานา 445 60.37 สําหรับเลี ้ยงคนทั ้งตําบล รับจาง 111 15.06 ป่ าสงวนแห่ งชาติ ป่ าฝั่ งขวาแม่ นําน่ านตอน ้ การคาขาย 21 2.84 ใต้ เลี้ยงสัตว 151 20.48 อุตสาหกรรมในครัวเรือน 18 2.44 รับราชการ 10 1.19 รวม 737 100.00
- 21.
- 22. ๓ พัฒนาประเด็นรวมในการขับเคลื่อน เรื่องการจัดการทรัพยากรและ ที่ดิน ตัวอย่าง : Workshop กับกลุ่มผูเลี้ยงวัวนม ้
- 23. โคดาย โครีด โคสาว โคแรก เกิด ยาฉีด โครุ่น ท่ีดอน ผสมแล้ ว แหล่งนํ ้า รอผสม ถนน ลักษณะพืนท่ ี ้ ไฟฟา ้ เหมาะสม 0-18เดือน วัว ยา ววรีด ั โคสาวท้ อง อายุการรี ด/ตว 5-6 ปี ั 5-6 กก -ที่พกอาศัย ั -โรงรี ด พื ้นท่ ี ปัจจยการ ั ข้น -ลานเดน ิ อาหาร ต้ นข้ าวโพด -ท่ีเก็บอาหาร พืนที่เลียง ้ ้ เลี ้ยงโคนม ,ยา -โรงตากอึ หยาบ ข้ าวโพด -แปลงหญ้ า+ อ่ืนๆ ศนย์รับซื ้อ ู ต่อตัว/วัน โรงงาน ปรับปรุงนํ ้า ขนสง(ลาปาง) ่ ํ นํ ้านม 600-800บ.2-3 ครัง/ ้ อปกรณ์รีด( 2 หว) ุ ั การรวมกลม ุ่ สปดาห์ ั วว 30 ตัว ใช้ พื ้นที่เลี ้ยง 5ไร่ ั 30,000 ฟางข้ าว โรง ยืน 3-4 ตารางเมตร/ตว ั TK + FRESH MILK หญ้า ถังนํ ้านม ขาดพื ้นท่ีปลก ปลูกเองลดได้ เดือน ู 7-13กม. กองทุนยา กองทุน ทนโรงเรือน 150,00-200,00 บาท ุ เป็นหม่ืน ออมผ้ เู ลี ้ยงสตว์ ั เริ่มที่โครี ด 5ตัวพอเลี ้ยงครอบครัวได้ 2-3 คน ระยะกู้ 5 ปี ถึงคืนทุน 200บาท/ฟาร์ มเริ่มมาแล้ว 1ปี ปัจจยท่ ส่งผลต่อการทาฟาร์มวัว Zoning ฟาร์ ม,แหล่ งอาหาร + จัดระบบขนส่ งนํานมและสหกรณ์ อาหาร ั ี ํ ้
- 25. นักศึกษาปริ ญญาโท รุ่น ๓ คน.ใจ.บาน ้ สาขาวิชาการจัดการศิลปะและวัฒนธรรม บัณฑิตวิทยาลัย มช. ชาวพวกแต้ม
- 26. รู ปการทํางานพวกแต้ม นักศึกษาและชาวบ้าน กิจกรรม ๑.จัดทําพิพิธภัณฑ์ชุมชน ๒. ฟ้ อนเล็บ ๓. กลองจุมจัยมงคล ๔. วงเสวนาเรื่ องการดูแลชุมชน ๕. กาดหมั้ว
- 28.
- 30. สิ่งที่ไดเรียนรูจากการทํางานเกือบ 3 ปที่ผานมา - กระบวนการสรางชุมชนจะเกิดขึ้นไดก็ตอเมื่อเกิดความสนใจและการเห็นคุณคารวม - การเกิดขึ้น และ เปลี่ยนแปลงตางๆในชุมชน แปรผันตาม “คุณคาและความหมาย” ที่คนในชุมชนรวมกันสรางขึ้น - เราไมสามารถควบคุมการเปลี่ยนแปลงได แตเราสรางสรางกระบวนการใหเกิด คุณคาและความหมายรวมได - คําตอบของปญหาตางๆใน ชุมชน-ยาน-หรือทุกระบบ เหลาซอนอยูในระบบนั้นอยู แลว การนําคําตอบจากภายนอกเขาไปใสในระบบอาจจะชวยไดในระยะเริ่มแรก แตระยะยาวนั้นระบบนั้นตองหาคําตอบของระบบเอง - สิ่งที่เราขาด มิใชอะไรอื่นนอกจากความเชื่อวา เรามีศักยภาพ มีอํานาจ และเริ่มทํา
- 31. ณ จุดนี้ในประวัติศาสตรของเรา เราตองการกระบวนการที่จะชวยใหเรากลับมาถักทอ ความเชื่อในการอยูรวมกันอีกครั้ง ในขณะที่เราสูญเสียความเชื่อมั่นในการอยูรวมกัน เราขาดความเชื่อมั่นวาตัวเรานั้นคือศักยภาพ และมีศักยภาพ สวนหนึ่งมากจากระบบคิดและความกลัวที่ถูกฝงมาจากระบบความเชื่อ และองคกรที่แบงแยกเราออกจากกัน มันทําใหเราขาดความเชื่อและไววางใจซึ่งกันและกัน เราตองการกระบวนการที่จะชวยเราประสานสัมพันธอีกครั้ง และคนหาสิ่งที่เราใหคุณคาและความหมายรวมกัน รับฟงเรื่องราวและความฝนที่เราอยากเห็น ที่เราตางมีรวมกัน เราตองการกระบวนการที่จะเชื่อมความสามารถของเราในฐานะปจเจกใหกอกําเนิดเปนเครือขาย และการพูดคุณกันอยางเปนธรรมชาติถึงคุณคาทีกาลังเกิดขึ้นตอเรา ่ ํ เราตองการกระบวนการที่จะเชื้อเชิญใหเราเขารวม และใหเคารพยอมรับความสรางสรรคของพวกเรา ในฐานะชุมชน และ องคกรที่มีชีวิต แปลจาก finding our way ของ Margaret J. Wheatly
- 32. กลไกหรือแนวทาง ขนตอนดาเนนงาน ้ั ํ ิ ถอดความรู ประเมิน กระบวนการออกแบบ อยางมีสวนรวม Small-Action โจทยที่ชัดเจน แผนการดําเนินงาน สํารวจเชิงลึก ประชุมชุมชน สังเคราะหพื้นที่ สํารวจเบื้องตน พื้นที่ใหม
- 33. ขนตอนกระบวนการและกรอบแนวคด ้ั ิ สํารวจเบื้องตน โจทยที่ชัดเจน สังเคราะหชุมชน Action plan & Priority Basic survey ศักยภาพ mapping ความรวมมือไมมีประมาน Keys dialogue สายสัมพันธนอก-ใน partnership ดีกวามีสวนรวม เครือขาย ความเขาใจรวม ลงมือทําดวยกัน 3W-H-E พาโจทยสูที่แจง Small success-big impact วงสุทรียสนทนา แรงบันดาลใจ และความเชื่อมั่น เตรียมใจไวเลยวามันจะ chaos มากอนผลงาน สํารวจเชิงลึก อานผูคน-พื้นที่ เชื่องชาในการตัดสิน ถอดความรูรวมกัน ปญหา-ความกังวัล แตรวดเร็วและเปดกวาง มาตรฐาน-แนวทาง-คูมือ ความคาดหวัง ในการรับฟงและตั้งคําถาม โครงสรางการทํางาน พื้นที่ปลอดภัย หลีกเลี่ยงคัดคานกันทางความคิดเชิงตรรกะ “เคลื่อนไหวและปรับเปลี่ยน –เปาหมาย คือ เสนทาง คือกระบวนการระหวางทาง” ชมชนในเขตเทศบาลเมองเชยงใหม, กลุม คนใจบาน และภาคีตางๆ ที่เชื่อในศักยภาพของผูคน ุ ื ี