1. A ΦIEPΩMA
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999
2-31 AΦIEPΩMA
ⅷ Oδ ς Πατησίων.
Oδ ς Πατησίων
Aπ τα χρ νια του Oθωνα
στο 2000.
Aπ τα χρ νια του Oθωνα στο 2000
Tης Aριστέας Παπανικολάου - Kρίστενσεν
ⅷ Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο.
Oι περιπέτειες σχεδιασμού
και οικοδ μησης του μεγαλύτερου
ελληνικού μουσείου.
Tης Mάρως Kαρδαμίτση-Aδάμη
ⅷ Aπ τα «βιζαβί»
στον ηλεκτρικ .
H συγκοινωνία στα Πατήσια,
απ τις εκδρομές του περασμένου
αιώνα έως τη σημερινή πολύβουη
λεωφ ρο.
Tης Nαταλίας Σαμαρά-Γκαίτλιχ
ⅷ Tο «Aκροπ λ Παλάς».
Tο ξενοδοχείο – στολίδι της Πατη-
σίων σφράγισε την κοινωνική ζωή
της Aθήνας στο Mεσοπ λεμο.
Tου Nικ. Θ. Xολέβα
ⅷ Πανεπιστήμια και σχολεία.
Tο Πολυτεχνείο, η Eμπορική
και τα σημαντικ τερα ιδιωτικά
εκπαιδευτήρια της Πατησίων. O δρ μος που οδηγούσε προς τα Πατήσια (το νομα της περιοχής προέρχεται είτε απ τον Tούρκο κτηματία Πα-
τίς–αγά είτε απ τον επιρρηματικ τύπο Bατήσι του αρχαίου Bατής) ήταν ο πιο δημοφιλής εξοχικ ς περίπατος των
Tης Mάρως Kαρδαμίτση-Aδάμη
Aθηναίων (φωτ.: συλλογή Aντώνη Σ. Mαΐλλη).
ⅷ Mοντέρνα αρχιτεκτονική.
H πυκνή παρουσία αξι λογων Tης Aριστέας Παπανικολάου–Kρίστενσεν νίδι και την Eύβοια. Tμήμα της αρ- Πατήσια ήταν σε λο το διάστημα
κτιρίων της δεκαετίας του ’30 χαίας Aχαρνικής οδού βρέθηκε στις του 19ου αι. ο πιο δημοφιλής εξοχι-
Aρχαιολ γου
στην Πατησίων. πρ σφατες ανασκαφές στην πλατεία κ ς περίπατος των Aθηναίων και τα
Tου Πάνου Eξαρχ πουλου META τη μάχη των Πλαταιών, ο Θεμι- του Δημαρχείου – Kοτζιά. Πατήσια ένας εξαιρετικά ευχάρι-
στοκλής το 478–77 για να προστατέ- στος τ πος αναψυχής των κατοί-
ⅷ H «Kηπούπολη» Kυπριάδη.
ψει την π λη της Aθήνας απ ενδε-
Tα βαφτίσια της οδού κων της πρωτεύουσας. Tο χωριου-
Aξι λογο αρχιτεκτονικ σύνολο χ μενες περσικές επιδρομές, την έ- Στο 1834 η Aθήνα γίνεται πρω- δάκι Πατήσια ήταν γεμάτο δροσε-
με σπίτια του Mεσοπολέμου κλεισε σ’ ένα τείχος που είχε γύρω τεύουσα, τα ριά της επεκτείνο- ρούς κήπους και κυριολεκτικά
στο τέρμα της Πατησίων. στα 6,5 χλμ. μήκος και εννέα πύλες νται, το τείχος του Xασεκή κατεδα- πνιγμένο στα δέντρα και τα άνθη.
Tου Mάνου Mπίρη απ’ που άρχιζαν οι δρ μοι που ένω- φίζεται. Σημαντικά τμήματα των H θέα απ εκεί ήταν υπέροχη
ναν την Aθήνα με τους δήμους της δρ μων που κινούσαν παλιά απ «καθώς άφηνε κανείς τη ματιά του
ⅷ «Xαρά»: πολυκατοικία
Aττικής και την Eύβοια. Πέρασαν πά- τις πύλες άρχισαν να ενσωματώνο- να πλανιέται πάνω απ την Aθήνα
πρ τυπο. και να γλιστράει προς τη θάλασσα»
νω απ χίλια χρ νια και η Aθήνα τει-
Σπάνιο παράδειγμα μεταπολεμι- πως γράφει χαρακτηριστικά ο
χογυρίζεται και πάλι, αυτή τη φορά Eπιμέλεια αφιερώματος:
κής αρχιτεκτονικής με ευχάρι- Stademann το 1835. Tο μικρ αυ-
απ τον Xασεκή που θέλει έτσι να
στους και ανθρώπινους χώρους. OΛΓA ΣEΛΛA τ ν παράδεισο είχε διαλέξει ο
την προφυλάξει απ τις επιθέσεις
Tης Mάρως Kαρδαμίτση-Aδάμη των Tουρκαλβανών. Tο τείχος αυτ Aγγλος ναύαρχος Mάλκολμ για να
ⅷT τε, στην οδ Πατησίων... μικρ τερο απ το παλαι τερο, ήρθε νται σιγά σιγά στον ιστ της π λης κτίσει το 1832 το αρχοντικ του. Eί-
και πάτησε πολλές φορές στα σημά- που λο και μεγάλωνε. O δρ μος ναι η γνωστή βίλα Mάλκολμ με το
Eνθυμήσεις απ το μαγικ
δια του αρχαίου, κυρίως το βορειν που άρχιζε απ τη μενιδιάτικη π ρ- μεγάλο κήπο που σήμερα στεγάζει
μικρ κοσμο της γειτονιάς
του κομμάτι. Oι πύλες που ανοίχτη- τα έγινε γνωστ ς στους ντ πιους το Aσυλο Aνιάτων, στην Aγία Zώνη.
στη δεκαετία του ’50.
καν ήταν επτά και βρίσκονταν περί- και τους ξένους ως ο δρ μος προς Για τη μεταφορά των οικοδομικών
Tου K. I. Aγγελ πουλου υλικών, είχε παραγγείλει ο ναύαρ-
που στα ίδια σημεία με τις αντίστοι- τα Πατήσια γιατί περνούσε μέσα α-
ⅷ «H μεγαλυτέρα εις μήκος οδ ς». χες του αρχαίου τείχους. Eκεί δε, - π το χωριουδάκι Πατήσια, 4–5 χλμ. χος στη Mάλτα, δύο δίτροχα κάρα.
Πατησίων: Eνας ζωνταν ς που σήμερα η οδ ς Aι λου συναντά στα β ρεια της Aθήνας. Σχετικά με Hταν μάλιστα τα πρώτα κάρα αυτού
ασφάλτινος «ποταμ ς» την οδ Σοφοκλέους, στο άκτιστο οι- την προέλευση του τοπωνυμίου του είδους που είχαν έρθει στην
στην καρδιά της πολύβουης π λης. κ πεδο δίπλα στην Eθνική Tράπεζα, Πατήσια οι γνώμες των ειδικών διί- Aθήνα προκαλώντας την περιέρ-
εκεί εντοπίστηκαν τα ερείπια των στανται. O Kαμπούρογλους πιστεύ- γεια και τον έντονο θαυμασμ των
Tου Γιώργου Tσίρου
αρχαίων Aχαρνικών πυλών και λίγο ει τι προέρχεται απ κάποιον αυτ χθονων κατοίκων της.
Eξώφυλλο: Aποψη της Πατησίων στη δια- δυτικ τερα απέναντι απ την είσοδο Tούρκο κτηματία Πατίς–αγά. O H έλλειψη του πράσινου στην
σταύρωση με τη Λ. Aλεξάνδρας (πλ. Aιγύ- της κεντρικής Aγοράς επί της Σοφο- Mπίρης υποστηρίζει την άποψη του πρωτεύουσα, τα πρώτα κυρίως ο-
πτου). Φωτογραφία του Δ.A. Xαρισιάδη, κλέους, βρισκ ταν η μενιδιάτικη Στέφανου Δραγούμη που φαίνεται θωνικά χρ νια ήταν πολύ έντονη. H
τραβηγμένη στις 31 Mαρτίου 1955 (Aρχείο να είναι και η επικρατέστερη τι το
Mουσείου Mπενάκη). π ρτα ή η π ρτα των Aγίων Aποστ - συμβολή της βασίλισσας Aμαλίας
λων. O δρ μος που άρχιζε απ το ση- τοπωνύμιο προέκυψε απ τον επιρ- για τη δενδροφύτευση της Aθήνας
μείο εκείνο ακολουθούσε τα αχνάρια ρηματικ τύπο Bατήσι του αρχαίου υπήρξε πολύ σημαντική. Δένδρα α-
Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών»
EΛEYΘEPIA TPAΪOY του αρχαίου και προχωρούσε με κα- δήμου Bατής. π λα τα μέρη της Eλλάδας φυ-
τεύθυνση την Πάρνηθα, προς το Mε- O δρ μος που οδηγούσε προς τα τεύονταν στις πλατείες και τους
2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

2. H Πατησίων είχε έντονη κοινωνική ζωή. Kατά μήκος του δρ μου υπήρχαν καφενεία, γαλακτοπωλεία, ζαχαροπλαστεία, μπιραρίες, εστιατ ρια, ξενοδοχεία
(φωτ.: συλλογή Xαριλάου Πατέρα).
κεντρικούς δρ μους. Πολλοί δρ - κρού σχετικά τμήματος. Σε πρώτη Παράλληλα με τις παραπάνω της πρωτεύουσας ένας αγαπημέ-
μοι απέκτησαν δενδροστοιχίες με- φάση το σχέδιο αυτ τροποποιη- πολεοδομικές ρυθμίσεις που προ- νος, εξοχικ ς περίπατος και η κυ-
ταξύ αυτών και η οδ ς προς τα Πα- μένο περιέλαβε το τμήμα της ο- χωρούσαν με αργούς ρυθμούς, η ρι τερη ψυχαγωγία για λους μια
τήσια παρ λο που επρ κειτο για ε- δού Πατησίων απ τη Σταδίου ώς οδ ς Πατησίων εξακολουθούσε και το θέατρο με τις παραστάσεις
ξοχικ δρ μο. Γίνονταν ακ μα και τη σημερινή οδ Bερανζέρου. να παραμένει για τους κατοίκους Συνέχεια στην 4η σελίδα
μεταφυτεύσεις φοινικ δεντρων α-
π τα νησιά κυρίως τη Xίο και την
Iο. Tο έργο είχε αναλάβει ο δήμος
Aθηναίων, στην υπηρεσία του οποί-
ου είχε τεθεί για το σκοπ αυτ ο
κηπουρ ς της βασίλισσας Aμαλίας,
Fr. Schmidt.
H επίσημη χάραξη
Tο 1841 με απ φαση του δήμου
Aθηναίων άρχισε η διευθέτηση
και η κατασκευή της οδού που ο-
δηγούσε στο χωρι Πατήσια. Tη
σχετική μελέτη είχε αναλάβει ο
γεωμέτρης J. Beck. Σύμφωνα με
το σχέδιο που συνέταξε, το τμήμα
του δρ μου αυτού απ τη Σοφο-
κλέους ώς τη Σταδίου είχε 12 μ.
και το επ μενο τμήμα ώς το ύψος
της σημερινής οδού Στουρνάρη
14 μ. O δρ μος ακολουθούσε στη
συνέχεια τον άξονα της Aι λου α-
φήνοντας ανατολικά το παλι του
κομμάτι, εκεί που σήμερα περνά
η οδ ς Mαυρομματαίων και το ο-
ποίο συναντούσε στο πλάτωμα, -
που διαμορφώθηκε αργ τερα η
πλατεία Aμερικής. Στο σημείο ε-
κείνο ακολουθούσε πάλι τον πα-
λι δρ μο, ο οποίος αποκτούσε
πλάτος 10 μ. H διευθέτηση της Tο εργοστάσιο ζυθοποιίας και παγοποιίας M. και E. Kλωναρίδη. Σήμερα έχει απομείνει ένα μικρ μέρος του αρχικού
Πατησίων γιν ταν έτσι, επάνω κτιρίου. Δίπλα του βρισκ ταν το κέντρο «Oυράνιος». Στον κήπο του και στις πολυτελείς αίθουσες συγκεντρώνονταν
στον αρχαίο δρ μο πλην εν ς μι- εκλεκτές συντροφιές Aθηναίων (φωτ.: συλλογή X. Πατέρα).
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 3

3. Λεπτομέρεια απ το Παν ραμα των Aθηνών του Fr. Stademann το 1835. Δεξιά, πίσω απ τα τελευταία σπίτια της εικ νας ένας δρ μος διασχίζει έναν στρα-
τιωτικ καταυλισμ και οδηγεί στα Πατήσια που εικονίζονται στο βάθος αριστερά με τα σπίτια, τους κήπους και την έπαυλη του Mάλκολμ.
Συνέχεια απ την 3η σελίδα στικής τάξης των Aθηναίων. ντας το πήγαινε–έλα της κομψής α- E. About είναι πολύ παραστατικ ς
των ιταλικών μελοδραματικών θηναϊκής κοινωνίας. Kι ταν έφτανε στην περιγραφή της γιορτινής αυ-
θιάσων δεν αποτελούσε ψυχαγω- Kοινωνική ζωή το απ γευμα, στις τρεις το χειμώνα τής απ λαυσης των Aθηναίων: «O
γία για τα ευρύτερα κοινωνικά Tις Kυριακές και τις αργίες, το και στις επτά το καλοκαίρι τ τε άρ- κομψ ς κ σμος της Aθήνας έχει για
στρώματα. M νο ο δυνατ ς βο- σκηνικ στην Πατησίων έπαιρνε μια χιζε «η μουσική». Για δύο ώρες μου- κυρι τερη ψυχαγωγία του, χειμώνα
ριάς, καθώς έπνιγε τα πάντα στη πολύχρωμη και πολύβουη χροιά. σικοί του στρατού έπαιζαν καντρίλ- – καλοκαίρι, τον περίπατο στην ο-
σκ νη, μπορούσε να σταθεί εμπ - Hταν μια πραγματική γιορτή για - λιες, βαλς και π λκες. δ ν Πατησίων. Φθάνουν εκεί με τα
διο στον περίπατο, στην Πατη- λους τους κατοίκους της Aθήνας. H Στο διάστημα αυτ εμφανιζ ταν π δια, με αμάξι και κυρίως με άλο-
σίων. Oι περιπατητές μπορούσαν ευκατάστατη αστική τάξη, οι καλο- και ο βασιλιάς με τη βασίλισσα και γο. Kάθε Eλληνας που βρίσκει να
να απολαύσουν μια μπύρα στο πε- στεκούμενοι πολίτες, οι ξένοι πρε- την ακολουθία τους, οι οποίοι στα- δανεισθεί 300 δρχ. βιάζεται να αγο-
ρίφημο «Παυσίλυπο», μπυραρία σβευτές, οι αξιωματικοί και άλλοι έ- ματούσαν τον περίπατ τους για να ράσει ένα άλογο.
και εξοχικ καφενείο που είχε συ- καναν τον καθιερωμένο τους περί- απολαύσουν τους γνώριμους ήχους
Kάθε Eλληνας που έχει στην τσέ-
στηθεί το 1839 απ Bαυαρούς α- πατο, είτε με τα π δια, είτε έφιπποι, της πατρίδας τους.
πη του 3 δρχ. τις διαθέτει νοικιάζο-
ξιωματικούς και λειτούργησε για είτε με τις άμαξες. Παράλληλα ένα O κ σμος σχημάτιζε έναν μεγάλο
ντας ένα άλογο... Συναντάς στη
πολλές δεκαετίες μετά. Bρισκ - πλήθος απ οικογενειάρχες μαζί με κύκλο γύρω απ τη «μουσική» που
μουσική έναν ορισμένο αριθμ απ
ταν στο χώρο που ανοίγεται μπρο- τις γυναίκες και τα παιδιά, φορώ- είχε τη μ νιμη θέση της σε μία ξύλι-
αστές που δεν ξεμυτίζουν έξω παρά
στά στο Eθνικ Aρχαιολογικ ντας λοι τα γιορτινά τους, ακολου- νη, πολυγωνική εξέδρα στημένη
μία φορά την εβδομάδα. Oι σύζυγοί
Mουσείο. Λίγο μακρύτερα στο ύ- θούσαν το ρεύμα του περιπάτου. στο χώρο εμπρ ς απ το εκκλησάκι
τους τις βγάζουν έξω ντυμένες με
ψος του Πεδίου του Aρεως υπήρ- Kάπως παράμερα, κατά μήκος του του Tαξιάρχη, στην αρχή του Πεδί-
ρούχα απ ένα μπαούλο που αυτοί
χε μια σειρά απ αναψυκτήρια και δρ μου και στη σκιά κάποιου τοίχου ου του Aρεως. H πολυγωνική αυτή
έχουν το κλειδί τους. Tις βουρτσί-
καφενεδάκια με τακτικούς θαμώ- κάθονταν μαζεμένες οι εργάτριες εξέδρα έδωσε και το νομα «Πολύ-
ζουν και τις εκθέτουν στο ύπαιθρο
νες τις καθημερινές, μέλη της α- και οι υπηρέτριες παρακολουθώ- γωνο» στη γύρω περιοχή. O Γάλλος
ως το βράδυ! Mετά τη μουσική ξα-
Mοναδική απεικ - ναγυρίζουν στο μπαούλο τους...».
νιση της μπιραρίας Στα 1860 η συμβολή των οδών
– εξοχικ καφενείο Aι λου και Πατησίων γίνεται ο πυρή-
«Παυσίλυπον» που
νας της κοινωνικής και της πολιτι-
είχε συστηθεί
κής ζωής της Aθήνας. Mε αρχή το
το 1839 απ Bαυα-
καφενείο του Γιάννη Xαύτα, η πε-
ρούς αξιωματι-
κούς. Πίσω διακρί-
ριοχή που πήρε το νομα Xαυτεία α-
νεται το κτίριο του πέκτησε με τα χρ νια πληθώρα κα-
Mουσείου στη φά- φενείων και ζαχαροπλαστείων. Στα
ση που έμεινε κεφανεία γίνονταν καθημερινά
μετά το θάνατο θυελλώδεις πολιτικές συζητήσεις
του αρχιτέκτονα κυρίως για το πολιτειακ θέμα της
Kάλκου. «Παυσίλυ- χώρας. Tη νύχτα μεταξύ της 10ης-
πον – Aθήνα 20 11ης Oκτωβρίου 1862 που αποφασί-
Nοεμ. ’78». (A. L. στηκε η έξωση του Oθωνος, η γιορ-
Winstrup, σχέδιο τή για τα επινίκεια ξεκίνησε απ τα
με μολύβι καφενεία της αρχής της Πατησίων
16,5x10,5 εκ. τετρ. και κορυφώθηκε στους στρατώνες
σχ. 18245, Aκαδη- του ιππικού στο Πεδίον του Aρεως,
μία Kαλών Tεχνών ένα διώροφο, παραλληλ γραμμο
– τμήμα Aρχιτεκτο- κτίριο απέναντι στην εκκλησούλα
νικών Σχεδίων, του Tαξιάρχη. Στους χώρους του
Kοπεγχάγη) δ θηκε το γεύμα των επινικείων.
4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

4. Aριστερά: Διαφήμιση απ την εφημερίδα «KAIPOI» της 30ής Aπριλίου 1898. O σταθμ ς των λεωφορείων που αναφέρει το κείμενο δεν είναι άλλος απ τον
σταθμ των «βιζαβί» (απ το βιβλίο της Nαταλίας Σαμαρά – Γκαίτλιχ «Iχνογραφία Πατησίων», φωτ.: Tάκης Παπαδ πουλος). Δεξιά: Aπογευματική παράσταση
στο θεατράκι της Aλυσίδας, τέρμα Πατησίων (φωτ.: συλλογή X. Πατέρα).
Παρών ήταν και ο ποιητής Γ. Παρά- δρο Kαυταντζ γλου τα σχέδια για του αρχαιολογικού Mουσείου. H Kάλκος είχε κάνει ουσιαστικές με-
σχος, ο οποίος έκανε την έμμετρη την οικοδ μηση του κτιρίου. Tο Nο- στέγαση των αρχαιοτήτων ήταν ένα τατροπές στο αρχικ σχέδιο. Oι ερ-
πρ ποση «...Eις τιμήν του Oκτωβρί- έμβριο του 1862 ένα μήνα μετά την θέμα που είχε απασχολήσει την κυ- γασίες διεκ πησαν και άρχισαν πάλι
ου το ποτήρι ας κενωθή...». έξωση του Oθωνος, άρχισε η οικο- βέρνηση απ την ίδρυση του ελλη- τον Iούλιο του 1879 με επιβλέποντα
δομή της οποίας οι εργασίες προ- νικού κράτους. Tα χρήματα για την μηχανικ τον Aρμ διο Bλάχο. H α-
«... με ευρωπαϊκά χωρούσαν με πολύ αργ ρυθμ και ανέγερση του Mουσείου είχε προ- ποπέρατωση του κτιρίου έγινε τελι-
λ γω ελλείψεως χρημάτων διεκ - σφέρει ο πλούσιος ομογενής Δημή- κά το 1888 απ τον Ernst Ziller, ο ο-
πρ τυπα» πησαν προσωρινά το 1870. Tελικά τριος Bερναρδάκης, ήδη απ το ποίος στο σχέδιο του Kάλκου πρ -
Tα χρ νια εκείνα είχε επισκεφθεί τα εγκαίνια της κεντρικής πτέρυγας 1856. H οικοδομή άρχισε να κτίζεται σθεσε μια επιμήκη στοά με κεντρικ
την Aθήνα ο Δαν ς θεολ γος έγιναν το 1876. σύμφωνα με σχέδια του Bαυαρού ιωνικ πρ πυλο απ τέσσερις κίο-
Waldemar Schmidt. Kάνοντας έφιπ- Δίπλα στο Πολυτεχνείο, σε οικ - αρχιτέκτονα Ludwig Lange. Tην επί- νες και δυο μικρά ορθογώνια δωμά-
πεδο που δώρισε στο Δημ σιο πάλι βλεψη είχε ο αρχιτέκτονας Πανα- τια στα άκρα της στοάς.
πος έναν περίπατο προς τα Πατή-
η Eλένη Tοσίτσα, ετέθη το 1866 ο γής Kάλκος ως την ημέρα του θανά-
σια, γράφει σχετικά με την οδ Πα-
τησίων, «O δρ μος στην αρχή είναι
θεμέλιος λίθος για την ανέγερση του του, το Nοέμβριο του 1875. O H Πατησίων
εξαιρετικ ς με πολύ καλ πλακ - επεκτείνεται
στρωτο, φτιαγμένο σύμφωνα με τα
ευρωπαϊκά πρ τυπα. Mετά απ μια Eν τω μεταξύ, το 1864, είχε γίνει η
ώρα περίπου αρχίζει και γίνεται έ- επέκταση του σχεδίου π λεως ως
νας στεν ς χωματ δρομος. Eν τού- την οδ ν Στουρνάρη, απ την οδ ν
τοις, κατά ένα περίεργο τρ πο μπο- Bερανζέρου που ήταν ως τ τε. Πέ-
ρεί κανείς να διασχίσει αυτ το δρ - ντε χρ νια αργ τερα, το 1869 επε-
μο με αμάξι σε μια απ σταση που εί- κτάθηκε η ρυμοτομία προς την πλευ-
ναι περίπου 4 ώρες. Στο πρώτο μέ- ρά του Πολυτεχνείου ως τις οδούς
ρος του δρ μου, το πλακοστρωμέ- Aχαρνών, Mαυρομματαίων και Πιπί-
νο, συναντά κανείς σκ ρπιες κατοι- νου. H τελευταία αυτή επέκταση συ-
κίες και μικρούς αμπελώνες. Στ’ α- μπεριέλαβε στο σχέδιο της π λης το
ριστερά του δρ μου ανοίγεται ο ε- Πολυτεχνείο και πολλές νε κτιστες
λαιώνας, πίσω απ έναν λοφίσκο κατοικίες της οδού Πατησίων.
που μοιάζει να ξεφυτρώνει απ το Στη δεκαετία αυτή του ’60 χρονο-
χώμα, έχοντας στην κορυφή του το λογείται και ένα απ τα πρώτα αστι-
μαρμάρινο μνήμα του ξακουστού κά αρχοντικά της Πατησίων. Πρ κει-
αρχαιολ γου Karl Ottfried Muller. ται για τη διώροφη κατοικία, σε ρυθ-
Στη συνέχεια διασχίσαμε το χωρι μ νεογοτθικ , με κήπο στο πίσω μέ-
Πατήσια με μορφα και περιποιημέ- ρος, του κτηματία και υφηγητή του
να σπίτια, το κάθε ένα με το αμπε- Πανεπιστημίου Nικολάου I. Σαριπ -
λάκι του και πνιγμένα μέσα στα συ- λου, στη γωνία των οδών Πατησίων
κ δεντρα, τις πορτοκαλιές και τα και Xαλκοκονδύλη. O αρχιτέκτων
λι δεντρα». του κτιρίου παραμένει άγνωστος,
Eνα σημαντικ δημ σιο κτίριο ήρ- καθώς και ο ακριβής χρ νος της α-
θε να προσδώσει μια ιδιαίτερη αίγλη νέγερσής του. H κατοικία αυτή κατε-
στη μορφή του δρ μου με τις δαφίστηκε το 1956 παρά την παραγ-
«σκ ρπιες κατοικίες». Πρ κειται για γελία του ιδιοκτήτη προς τον γιο του
το κτίριο του Πολυτεχνείου. Tο και κληρον μο του Iωάννη «ίνα μήτε
«Σχολείο των Tεχνών» πως ονομά- εκποιήση μήτε υποθηκεύσει ποτέ
στηκε απ την ίδρυσή του το 1836, αυτήν». Tην ίδια τύχη είχε και μια
στεγαζ ταν σε μια απ τις οικίες δεύτερη οικία επί της Πατησίων κο-
του Γ. Bλαχούτζη, στην οδ Πειραι- ντά στην Oμ νοια την οποίαν ο κα-
ώς. H Eλένη Tοσίτσα με ένα γενναίο θηγητής Σαρίπολος είχε αφήσει σε
χρηματικ ποσ του συζύγου της έναν άλλο του γιο, τον Nικ λαο.
Tο διώροφο αρχοντικ της οικογένειας του N. Σαριπ λου με κήπο στο πίσω
Mιχαήλ και με μια επιπλέον δωρεά μέρος, κτισμένο σε νεογοτθικ ρυθμ με τις χαρακτηριστικές καπνοδ χους, Στην τελευταία τριακονταετία του
δική της, αγ ρασε το 1859 ένα οικ - στη γωνία των οδών Πατησίων και σημερινής Xαλκοκονδύλη. Kατεδαφίστηκε 19ου αι. το σχέδιον της π λεως έχει
πεδο στην οδ Πατησίων το οποίο το 1956. Στη θέση του κτίστηκε ένα ακ μα πολυώροφο κτίριο γραφείων που επεκταθεί ακ μα περισσ τερο. Tο
και χάρισε στο Δημ σιο με σκοπ να επιβάρυνε περισσ τερο μια περιοχή πολύ υποβαθμισμένη αισθητικά. Yδατο- χωριουδάκι Πατήσια έχει γίνει προά-
κτιστεί εκεί το κτίριο του Πολυτε- γραφία 31x36 εκ. της κ ρης του N. Σαριπ λου, Aθηνάς, με ημερομηνία Φε- στιο της πρωτεύουσας, το περικλεί-
χνείου. Δύο χρ νια αργ τερα ανα- βρουάριος 1882 (Aθηνά Σαριπ λου - Λίβα, Mία Aθηναία ζωγράφος του 19ου νουν οι σημερινοί οδοί Tσίλλερ, Σπ.
τέθηκαν στον αρχιτέκτονα Λύσσαν- αιώνα, εκδ. «Mπάστας - Πλέσσας», 1995). Συνέχεια στην 6η σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 5

5. H Aθήνα έχει αρχίσει πλέον να απλώνεται επικίνδυνα. Στην Πατησίων μως κυκλοφορούν ταυτ χρονα τραμ, αυτοκίνητα και άμαξες (φωτ.: αρχείο N. Πολίτη).
Συνέχεια απ την 5η σελίδα Ως τ τε, η σύνδεση γιν ταν με ένα ροπλαστεία, μπυραρίες, εστιατ ρια, τομαγιάς η Πατησίων έσφιζε απ τις
Λάμπρου, Nάξου και Aνάφης και απ μονοπάτι που ακολουθούσε τη ν τια ξενοδοχεία και το 1894 άρχισε να εύθυμες συντροφιές των Aθηναίων
το 1871 ονομάζεται Aνω Πατήσια. Λί- χθη του Kυκλοβ ρου κι έφθανε ώς λειτουργεί το θεριν θέατρο «Aθή- που πήγαιναν στα γεμάτα άνθη Πα-
γα χρ νια αργ τερα το 1879, δημι- τους Aμπελοκήπους. H χάραξη ήταν ναιον», στη συμβολή των οδών Πα- τήσια, να πλέξουν το μαγιάτικο στε-
ουργείται ένα νέο προάστιο μεταξύ έργο του φωτισμένου μηχανικού της τησίων και Kυκλοβ ρου. H δε πλα- φάνι και να υποδεχτούν τον πρώτο
των σημερινών οδών Πατησίων, Aγί- π λης Iωάννη Γενισαρλή στον οποί- τεία Aγάμων, πλατεία Aμερικής απ μήνα του καλοκαιριού με χορούς,
ου Mελετίου και Kνωσού, τα Kάτω ον το σχέδιο της πρωτεύουσας οφεί- το 1927, που και το τέρμα του ιππο- τραγούδια και φαγοπ τια. Στο τέλος
Πατήσια. Mέσα στη δεκαετία του ’70 λει θεμελιώδεις ρυμοτομικές επεμ- τροχι δρομου, πήρε το νομά της α- του αιώνα εκεί που έφτανε πια το
μεταξύ του 1876–78 έγινε η χάραξη βάσεις. π μία συντροφιά μεσήλικων Aθηναί- τέρμα της Πατησίων μπήκε ένα τε-
της οδού Kυκλοβ ρου, της τωρινής H Πατησίων είχε έντονη κοινωνική ων που συνήθιζε απ την άνοιξη του χνητ , μετακινούμενο ριο, μια αλυ-
λεωφ ρου Aλεξάνδρας που συνέδε- ζωή! Kατά μήκος του δρ μου υπήρ- 1887, να συχνάζει σε κάποιο απ τα σίδα με σκοπ να φράζει την ισ πεδη
σε την Πατησίων με την Kηφισίας. χαν καφενεία, γαλακτοπωλεία, ζαχα- εκεί καφενεία. Tην ημέρα της Πρω- διάβαση ταν περνούσε το «Θηρίο»,
το τρένο που πήγαινε στην Kηφισιά.
Eτσι η γύρω περιοχή ονομάστηκε
Aλυσίδα.
Στις μέρες μας η Πατησίων έχει
βέβαια αλλάξει μορφή και λειτουρ-
γία. Eίναι φυσικ επ μενο, γιατί βρί-
σκεται πια στην καρδιά μια μεγαλού-
πολης. Δεν είναι μως καθ λου επ -
μενο να αλλάξει και το νομά της. Eί-
ναι πολύ λυπηρ που οι δημοτικοί
μας άρχοντες παραμέρισαν το γεγο-
ν ς τι «ο δρ μος έχει τη δική του ι-
στορία» και η Πατησίων έγινε επίση-
μα οδ ς 28ης Oκτωβρίου. Mε λο το
σεβασμ που τρέφουμε λοι μας για
την ιστορική αυτή επέτειο η νέα ονο-
μασία δεν υιοθετήθηκε απ τους
Aθηναίους δημ τες, για τους οποί-
ους η Πατησίων παραμένει Πατησίων
και συνάμα αποτελεί άλλο ένα παρά-
δειγμα προς αποφυγήν για τη δι-
γλωσσία που ταλαιπωρεί τους ιστο-
ρικούς δρ μους του κέντρου της
πρωτεύουσας.
Bοηθήματα: K. Mπίρης, «Aι Aθήναι», β΄ έκδ.
Mέλισσα 1995. «Aι τοπωνυμίαι της π λεως
και των περιχώρων των Aθηνών», Aθήναι
1971.
Παιδικ ς κήπος στη συμβολή των οδών Πατησίων και Λ. Aλεξάνδρας. Στο βάθος το κτίριο που σήμερα στεγάζει τη I. Tραυλ ς, «Πολεοδομική εξέλιξις των Aθη-
ΓΣEE (φωτ.: συλλογή X. Πατέρα). νών», Aθήναι 1960.
6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

6. Eθνικ Aρχαιολογικ Mουσείο
Oι περιπέτειες σχεδιασμού και οικοδ μησης του μεγαλύτερου ελληνικού μουσείου
O θεμέλιος λίθος του Mουσείου μπήκε το 1866. Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκαν πέτρες απ το λατομείο των Πινακωτών στο λ φο του Λυκαβηττού,
μάρμαρα απ τον Yμηττ , την Πεντέλη και τον Kοκκιναρά και αρχαίο οικοδομικ υλικ απ το θέατρο του Διονύσου και την περιοχή της Πυργιώτισσας. Tα σχέ-
δια που εγκρίθηκαν τελικά ήταν του Lange και η ομάδα που ανέλαβε την πραγματοποίησή τους οι Π. Kάλκος, Aλ. Pαγκαβής, Γ. Mεταξάς, Eμ. Mανιτάκης, Γ.
Σκουζές και Π. Eυστρατιάδης. Tο 1888 ο Ernst Ziller αναλαμβάνει την επίβλεψη των εργασιών και επιφέρει τροποποιήσεις στο αρχικ σχέδιο (φωτ.: Γ. Mπαρ-
δ πουλος).
Tης Mάρως Kαρδαμίτση–Aδάμη κών συλλογών, περί ανακαλύψεως ν ς αρχιτέκτονας Leo von Klenze ε- ένα συγκρ τημα απ δυο πλευρικά
Eπίκουρης καθηγήτριας στο EMΠ και διατηρήσεως των αρχαιοτήτων τοιμάζει τα σχέδια του Mουσείου. μονώροφα κτίσματα, ένα ορθογω-
και της χρήσεως αυτών» προέβλεπε Oπως είναι γνωστ ο Klenze είχε έρ- νικ και ένα οκταγωνικ και μια
TO ΠPΩTO αρχαιολογικ μουσείο την ανέγερση «Kεντρικού Δημ σιου θει στην Eλλάδα το 1834 ως απε- τριώροφη επιμήκη πτέρυγα στο
της Eλλάδας ιδρύθηκε στην Aίγινα, Mουσείου διά τας Aρχαι τητας» σταλμένος του βασιλιά Λουδοβίκου κέντρο. Παρ’ λο τι το κτίριο σε
με έφορο το γνωστ Kερκυραίο λ - στην Aθήνα. της Bαυαρίας και είχε τροποποιήσει σύγκριση με άλλα έργα του αρχιτέ-
γιο Aνδρέα Mουστοξύδη. Tο Mάιο Oι οργανωμένες ανασκαφές της το σχέδιο π λης της Aθήνας των κτονα ήταν σχετικά απλ , ήταν εν
του 1829 τα πρώτα αρχαία ευρήμα- Aρχαιολογικής Eταιρείας φέρνουν Kλεάνθη και Schaubert. T τε είχε τούτοις εξαιρετικά πολυδάπανο
τα τοποθετούνται προσωρινά σε στο φως σημαντικά ευρήματα. H α- σχεδιάσει στο νοτιοανατολικ άκρο για τις οικονομικές δυνατ τητες
μια απ τις αίθουσες του Oρφανο- νάγκη να βρεθεί ο κατάλληλος χώ- της Aκρ πολης μια «Eθνική Γλυπτο- του νεοσύστατου κράτους. Eτσι
τροφείου. Λίγο αργ τερα ο Mου- ρος για τη φύλαξή τους γίνεται επι- θήκη» στη θέση που αργ τερα χτί- δεν χρίστηκε ποτέ.
στοξύδης αναθέτει στους αρχιτέ- τακτική. «O ενταύθα διαμένων διά- στηκε απ τον Παναγή Kάλκο το μι- Tην ίδια τύχη μως είχαν και τα
κτονες Kλεάνθη και Schaubert τη σημος αρχιτέκτων (χριστιαν ς) Xάν- κρ μουσείο της Aκρ πολης. κατά πολύ απλούστερα του L.
σύνθεση ειδικού κτιρίου για Mου- σεν συνέταξε σχέδιον καταλληλ τα- Tο νέο μουσείο που σχεδιάζει το Lange σχέδια και του αρχιτεκτονι-
σεία. Oι δύσκολες οικονομικές συν- τον επί τούτου του αντικειμένου». 1836 που θεωρείται ένα απ τα καλύ- κού τμήματος του υπουργείου Eσω-
θήκες της καποδιστριακής περι - Tο μουσείο επρ κειτο να κτιστεί στο τερά του έργα προτείνεται απ τον ί- τερικών.
δου και η δολοφονία του Kυβερνή- ανατολικ τείχος της Aκρ πολης. Tο διο να τοποθετηθεί στο λ φο του Aγ. Tο φθιν πωρο του 1836 πάντα, ο
τη δεν επέτρεψε την πραγματοποί- θέμα μως δεν προχώρησε. Aθανασίου στον Kεραμεικ . Ludwing Lange, καθηγητής τ τε
ηση του σχεδίου του. Tο καλοκαίρι του 1836 ο γραμμα- της ζωγραφικής στο Γυμνάσιο της
Στην οθωνική περίοδο που ακο- τεύς (υπουργ ς) της Δημ. Eκπαιδεύ- «...διά Mουσείον δεν Aθήνας, υποβάλλει σχέδια οικοδο-
λουθεί το ενδιαφέρον για τις αρχαι - σεως αναθέτει στο L. Ross να συντά- μής «Bιβλιοθήκης, Mουσείου,
τητες εκδηλώνεται έντονο. O ν μος ξει το κτιριολογικ πρ γραμμα του
είναι κατάλληλοι...» κ.λπ.», το οποίο δεν εγκρίνεται απ
«περί επιστημονικών και τεχνολογι- Mουσείου. Tην ίδια χρονιά ο Γερμα- Tο σχέδιο του Klenze προέβλεπε Συνέχεια στην 8η σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 7

7. τέλη του χρ νου ο υπουργ ς των
Eσωτερικών πληροφορεί μετά πολ-
λής ευχαριστήσεως το συνάδελφ
του επί των εκκλησιαστικών και της
Δημοσίου Eκπαιδεύσεως τι το αρ-
χιτεκτονικ τμήμα του υπουργείου
του πρ κειται να ασχοληθεί με τη
σύνταξη νέων σχεδίων για Mου-
σείο και του ζητά να του αποστείλει
σο το δυνατ ν πιο γρήγορα το
κτιριολογικ πρ γραμμα. H θέση
του μουσείου είναι η καθορισμένη
απ το Σχέδιο Π λεως αρκετά κο-
ντά στην Aκρ πολη και το Θησείο,
έτσι ώστε οι περιηγητές να μπο-
ρούν εύκολα να το επισκέπτονται
και «εν ενί βλέμματι θέλουσι επι-
θεωρήσει τα λείψανα της προγονι-
κής ευκλείας».
H μελέτη ανατίθεται στους Γερά-
σιμο Mεταξά νομομηχανικ Kυκλά-
δων και Δ. Zέζο «αρχιτεκτ νων ει-
δημ νων περί της πολιτικής αρχιτε-
κτονικής». Tο Mάιο του 1854 οι δύο
άντρες υποβάλλουν τα σχέδιά
τους.
Tο κτίριο που προτείνει ο Zέζος
έχει κάτοψη ορθογωνίου παραλλη-
λογράμμου με εσωτερικ αίθριο με
περιμετρική στοά και δεξαμενή στο
O χώρος της β λτας και του καφέ, μπροστά στο Mουσείο, χθες και σήμερα. Πάνω, καρτ ποστάλ (συλλογή A.Σ. Mαΐλλη) κέντρο. Tο κτίριο του Mεταξά είναι
και κάτω, η σημερινή β λτα των Aθηναίων (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). ένα επίμηκες ορθογώνιο κτίσμα
που τερματίζεται στα άκρα με δύο
στιβαρά σώματα κατά το πρ τυπο
της κύριας πτέρυγας του Πανεπι-
στημίου του X. Xάνσεν. Σε αντίθεση
με την πρ ταση του Zέζου, η λύση
του Mεταξά έχει σχεδιασθεί με τέ-
τοιο τρ πο ώστε να μπορεί αργ τε-
ρα να επεκταθεί, πως συνέβη και
στο Πανεπιστήμιο.
H πρ σοψη κοσμείται με σειρά
παραστάσεων, μεταξύ των οποίων
τοποθετούνται πλαίσια συγκροτη-
μένα κατά το πρ τυπο των αρχαίων
θυρωμάτων.
Kαι οι δύο λύσεις ακολουθούν
τους καν νες του νεοκλασικισμού,
ο τρ πος μως που ο Mεταξάς αντι-
μετωπίζει το θέμα επιτυγχάνει ένα
πολύ καλύτερο αισθητικά αποτέλε-
σμα. Παρ’ λες τις σχετικά μικρές
δαπάνες για την κατασκευή του
Mουσείου (85.000 δρχ. η λύση του
Zέζου και 115.000 δρχ. η του Mετα-
ξά) και τις καλές προθέσεις της κυ-
βέρνησης, τα χρήματα δεν βρέθη-
καν και τα σχέδια παρέμειναν στα
χαρτιά.
Tρία χρ νια αργ τερα το 1856 με
την ευκαιρία της οικοδ μησης της
Aκαδημίας Aθηνών, το θέμα επα-
νέρχεται στην επικαιρ τητα. H κυ-
βέρνηση έχει ήδη αρχίσει την εγ-
γραφή στον κρατικ προϋπολογι-
σμ 10.000 δρχ. το χρ νο, ώστε να
Συνέχεια απ την 7η σελίδα τι «Στο σχέδιον του καθηγητού κ. μουσείο δεν κτίζεται. Oι λ γοι που συγκεντρωθεί το απαιτούμενο πο-
αρχιτεκτονικ τμήμα της γραμμα- Λάγγε δεν εμφαίνεται η τοποθέτη- καθυστερούν την ανέγερσή του εί- σ , ενώ διατυπώνει και επίσημα τις
τείας των Eσωτερικών. «Aι αίθου- σις του καταστήματος». ναι κυρίως οικονομικοί. Δεκαεννέα ελπίδες της για την πραγματοποίη-
σαι έχουν εν μ νον παράθυρον και Στη συνέχεια το αρχιτεκτονικ χρ νια αργ τερα, το 1853 ο Kυριά- ση κάποιας δωρεάς.
ακολούθως, δεν θέλουν φωτίζο- τμήμα του υπ. Eσωτερικών μελετά κος Πιττάκης γενικ ς έφορος αρ- O Δημήτριος Bερναρδάκης,
νται αρκετά... αι τετράγωναι αίθου- νέο σχέδιο «τελει τερον και ακο- χαιοτήτων ανακοινοί και πάλι το πλούσιος ομογενής απ τη Pωσία
σαι διά Mουσείον δεν είναι κατάλ- λούθως προκριτ τερον» του θέμα του Mουσείου. Oσον προβαί- ανταποκρίνεται αμέσως προσφέρο-
ληλοι και λως δι λου εναντίον Lange, το οποίο τοποθετείται στη νει ο χρ νος και οι αρχαιολογικές ντας 200.000 δρχ.
του σκοπού του καταστήματος, η θέση που σήμερα η Eθνική Bι- ανακαλύψεις πολλαπλασιάζονται, Aν και υπάρχουν μως ήδη έτοι-
πληθύς των αχιβάδων (niches) καθ’ βλιοθήκη πως προβλεπ ταν απ τ σο γίνεται ευαισθητοτέρα η ανά- μα τα δύο σχέδια που προαναφέρα-
,τι τα εις αυτά τιθέμενα αγάλματα το σχέδιο Π λεως. Oι δαπάνες για γκη οικοδομής μουσείου». με το Mουσείο δεν χτίζεται.
μ νον εκ μίας θέσεως δύνανται να το κτίριο του Lange ξεπερνούσαν Φαίνεται τι τα κτίρια δεν είχαν
θεωρηθώσι», παρατηρεί στην έκ- τις 500.000 δρχ., ενώ του αρχιτε- «Eν ενί βλέμματι...» απ λυτα ικανοποιήσει την κρατική
θεσή του ο προϊστάμενος του τμή- κτονικού τμήματος μ λις φθάναν H επιθυμία να αποκτήσει η πρω- διοίκηση. Eτσι το 1858 προκηρύσ-
ματος Ed. Schaubert και προσθέτει τις 180.000 δρχ. και πάλι μως το τεύουσα Mουσείο είναι γενική. Στα σεται αρχιτεκτονικ ς διαγωνισμ ς
8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

8. Aθήνα, 1906, οδ ς Πατησίων. Aρχαιολογικ Mουσείο. Eλάχιστα τα κτίσματα γύρω, πίσω και απέναντι απ το Mουσείο. Tο κέντρο της Aθήνας στις αρχές του
αιώνα ήταν τελείως διαφορετικ (φωτ.: Aρχείο Mουσείου Mπενάκη).
που συνοδεύεται απ «Oδηγίες πε- ρους του αρχιτεκτονικού διαγωνι-
ρί κατασκευής Mουσείου Aρχαιο- σμού.
λογικού» γραμμένες απ τον Pα- Tα νέα αυτά σχέδια του Lange
γκαβή. Δεν προσδιορίζεται μως η δεν φαίνεται να έχουν καμία σχέση
θέση που πρ κειται να κτιστεί το με την πρώτη του λύση που προέ-
Mουσείο. βλεπε και την ένταξη της βιβλιοθή-
Στο διαγωνισμ συμμετείχαν κης στο ίδιο κτίριο. Oύτε και η πρ -
Eλληνες και ξένοι αρχιτέκτονες. Tα ταση αυτή μως πραγματοποιήθη-
σχέδιά τους υποβάλλονται στην κε παρ’ λο τι εγκρίθηκε τελικά το
κρίση της Bασιλικής Aκαδημίας του 1865. Ως θέση της οικοδομής ορίζε-
Mονάχου, η οποία δεν θεωρεί κανέ- ται ο λ φος του Aγίου Aθανασίου
να κατάλληλο. στον Kεραμεικ . O χώρος δυτικά
Iσως την κρίση της Aκαδημίας να του πανεπιστημίου έχει πια οριστι-
επηρεάσει ένα σχέδιο της «Aθηναϊ- κά προσδιοριστεί για Bιβλιοθήκη.
κής Tριλογίας» του Θεοφ. Hansen Aρχιτέκτονας της οικοδομής ορίζε-
που κυκλοφ ρησε πριν ακ μη λήξει ται ο Παναγής Kάλκος και επιμελη-
ο διαγωνισμ ς και εικονίζει την τές οι Aλ. Pαγκαβής, Γερ. Mεταξάς,
Aκαδημία, το πανεπιστήμιο και αρι- Eμ. Mανιτάκης, Γ. Σκουζές και Π.
στερά απ το πανεπιστήμιο το Eυστρατιάδης.
«Mουσείο». Σε γενικές γραμμές το H ματαίωση της οικοδομής οφεί-
σχέδιο του Mουσείου δεν διαφέρει λεται αυτή τη φορά στις αντιρρή-
ουσιαστικά απ το σχέδιο για την σεις οι οποίες προέκυψαν σχετικά
Eθνική Bιβλιοθήκη που χτίστηκε με την τοποθέτησή του.
στη θέση αυτή τριάντα χρ νια ύ-
στερα.
H λύση
Mετά την αποτυχία του διαγωνι- Tη λύση θα τη δώσει τελικά η Eλέ-
σμού, ο L. Lange καθηγητής πλέον νη Tοσίτσα, η οποία θα δωρίσει στο
στην Aκαδημία του Mονάχου, ανα- κράτος το γήπεδο της οδού Πατη-
λαμβάνει να σχεδιάσει με δική του σίων, δίπλα στο Πολυτεχνείο, το οι-
πρωτοβουλία και πάλι νέα σχέδια κ πεδο του οποίου είχε λίγα χρ νια
για το μουσείο. Στη λύση του, ο πριν παραχωρήσει η ίδια στο Kρά-
Lange διατάσσει τους χώρους γύ- τος.
ρω απ δύο μεγάλα εσωτερικά αί- Tον Oκτώβριο του 1866 τίθεται ο
θρια με περιμετρικές στοές δίνο- θεμέλιος λίθος του Aρχαιολογικού
ντας στο κτίριο περισσ τερο τη Tο θεριν θέατρο «Aθήναιον» απέναντι απ το Aρχαιολογικ Mουσείο έχει Mουσείου επί της οδού Πατησίων.
μορφή γλυπτοθήκης και ακολουθώ- πάρει ήδη τη θέση του στην οδ Πατησίων. Tο ίδιο και οι πολυκατοικίες στο «Πλησίον του Πολυτεχνείου (θα)
ντας μ νο σε γενικές γραμμές τους κέντρο της π λης (φωτ.: συλλογή X. Πατέρα). Συνέχεια στην 10η σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 9

9. Tο σχέδιο που υπέβαλε, το 1863, ο καθηγητής L. Lange, το οποίο δεν εγκρίθηκε τελικά απ το αρχιτεκτονικ τμήμα της Γραμματείας των Eσωτερικών: «οι τε-
τράγωνοι αίθουσαι διά Mουσείον δεν είναι κατάλληλοι και λως δι λου εναντίον του σκοπού του καταστήματος...».
Συνέχεια απ την 9η σελίδα την ολοκλήρωση του έργου. σχέδιο του Lange με αρκετές βέ- αυτών της οδού Tοσίτσα. Hδη άλλω-
εγερθή και το Mουσείον και ούτως Mετά απ αρκετές περιπέτειες βαια τροποποιήσεις. H πρ σοψη, - στε στις αρχές του αιώνα ο Aναστά-
εις εν μέρος της π λεως (θα) συγκε- (πεθαίνει ο Kάλκος και τη θέση του μως, του κτιρίου έχει γίνει με βάση σης Mεταξάς είχε σχεδιάσει και επι-
ντρωθώσι τα δύο ταύτα διά τας ω- παίρνει ο Aρμ. Bλάχος κ.ά.) το 1881 ένα τελείως καινούργιο σχέδιο του βλέψει μια πρώτη επέκταση του κτι-
ραίας τέχνας αναγκαία καταστήμα- τελειώνει η B ρεια πτέρυγα του Ziller, με ένα κεντρικ ιωνικ πρ πυ- ρίου προς την οδ Mπουμπουλίνας.
τα». Eτσι οι φοιτητές του Πολυτε- Mουσείου και το 1885 η ν τια. λο που συνεχίζεται δεξιά και αριστε- Kάποιες αλλαγές επίσης στη διαρ-
χνείου θα είχαν άμεση πρ σβαση Tο 1887 κι ταν οι εργασίες έφθα- ρά απ επιμήκη στοά που καταλήγει ρύθμιση των εσωτερικών χώρων ε-
στο Mουσείο για να μελετούν απ ναν στο τέλος η Eλληνική Kυβέρνη- στα άκρα με δύο μικρούς χώρους πέφερε ο αρχιτέκτων Πάτροκλος
κοντά τα εκθέματα. Aλλωστε πως ση ζητεί τη βοήθεια του Th. Hansen, που προεξέχουν λίγο και καλύπτο- Kαραντιν ς τη δεκαετία του 1950.
έγραψε και ο τύπος της εποχής ο οποίος μως δεν αποδέχεται την νται με αετωματική στέγη. H στέψη Oι μοναδικές και εξαιρετικά πολύ-
«Mετά καιρ ν η θέσις αύτη θέλει κα- πρ σκληση γιατί δεν συμφωνεί με του κεντρικού προπύλου κοσμείται τιμες συλλογές του αρχαιολογικού
ταντήσει κεντρική δι τι η π λις ήρ- τα σχέδια του Lange. Σχεδιάζει - με πήλινα αγάλματα (κάποια απ αυ- μουσείου, τα μυκηναϊκά ευρήματα,
χισε να λαμβάνει έκτασιν προς την μως ένα νέο μουσείο επίμηκες με α- τά σήμερα έχουν αντικατασταθεί α- τα προϊστορικά κυκλαδικά και θεσ-
κάτωθι του Λυκαβηττού ευάερον πε- νοικτή αυλή στο κέντρο. Στις στενές π τα αγάλματα που κοσμούσαν το σαλικά, η συλλογή των αρχαίων γλυ-
διάδα». H οικοδομή άρχισε με τα πλευρές επιμήκεις αίθουσες οδη- Hλίου Mέλαθρον) αντίγραφα αρχαί- πτών και των γλυπτών των ιστορι-
σχέδια του Lange τροποποιημένα - γούν σε δύο ωραία πρ πυλα Iωνικού ων έργων, κάτι που συνήθιζε ο Ziller. κών χρ νων στο ισ γειο και η πλού-
μως απ τον Παναγή Kάλκο που είχε ρυθμού που επικοινωνούν με δύο σια συλλογή των αγγείων στον ρο-
πως είδαμε αναλάβει και την επί- κυκλικά κτίσματα αντίγραφα σε μι- Mετεξελίξεις φο, συγκεντρώνουν καθημερινά
βλεψη. κρογραφία του Πανθέου. Tο νέο αυ- πλήθος επισκεπτών. Λιγ τεροι και
Για την κατασκευή του χρησιμο- τ μουσείο προτείνεται να τοποθε-
και προσθήκες πιο ειδικοί είναι αυτοί που επισκέ-
ποιήθηκαν πέτρες απ το λατομείο τηθεί στη ν τια πλευρά της Aκρ πο- Mπροστά και πίσω απ το Mουσείο πτονται τη νομισματική και επιγρα-
των Πινακωτών στο λ φο του Λυκα- λης, ανάμεσα στο Διονυσιακ Θέα- δημιουργήθηκαν μορφοι κήποι που φική συλλογή που στεγαζ ταν στην
βηττού, μάρμαρα απ τον Yμηττ τρο και το Ωδείο Hρώδου του Aττι- συγκέντρωναν και συγκεντρώνουν πτέρυγα της οδού Tοσίτσα, και με-
την Πεντέλη και τον Kοκκιναρά και κού. Oι δαπάνες για την κατασκευή ακ μα τους Aθηναίους τα καλοκαί- ταφέρθηκε πρ σφατα στο Hλίου
αρχαίο οικοδομικ υλικ απ το θέ- του ανέβαιναν ούτε λίγο ούτε πολύ ρια και τα ηλι λουστα χειμωνιάτικα Mέλαθρον.
ατρο του Διονύσου και την περιοχή στις 7.000.000 δρχ. πρωινά. Oλ κληρες γενιές Aθηναί- Πολύ συχνά θα συναντήσει κανείς
της Πυργιώτισσας. Tο σχέδιο φυσικά δεν εγκρίθηκε. ων μεγάλωσαν παίζοντας ανάμεσα στις αίθουσές του, σπουδαστές της
O προϋπολογισμ ς για το έργο α- Tο Mουσείο άλλωστε της οδού Πα- στα παρτέρια και κάνοντας τσουλή- αρχιτεκτονικής του Πολυτεχνείου,
νέβαινε στις 700.000 δρχ. Kαθώς τα τησίων είχε σχεδ ν τελειώσει. θρα στα μαρμάρινα στηθαία της κε- που σχεδιάζουν τ’ αρχαία αγάλματα.
χρήματα της δωρεάς Bερναρδάκη ε- Tο 1888 ο Ernst Ziller αναλαμβάνει ντρικής εισ δου. O πίσω κήπος αρ- Π σοι είναι αυτοί άραγε που γνωρί-
ξαντλήθηκαν γρήγορα, η Kυβέρνη- την επίβλεψη των εργασιών και επι- γ τερα χρειάστηκε να καταργηθεί ζουν τι ένα απ τα κύρια επιχειρή-
ση βρέθηκε και πάλι σε αναζήτηση φέρει τις δικές του αλλαγές στο ταν το 1938–39 ο πλούτος των συλ- ματα για την ανέγερση του Mουσεί-
χρημάτων. Tο 1871 ο Nικ λαος Bερ- σχέδιο του Lange. λογών του μουσείου υποχρέωσε την ου στην οδ Πατησίων ήταν «το ευ-
ναρδάκης γιος του Δημ. Bερναρδά- Σε γενικές γραμμές η κάτοψη του επέκτασή του τ σο απ την πλευρά πρ σιτον εις τους εν Πολυτεχνείω
κη προσφέρει 100.000 φράγκα για σημερινού μουσείου ακολουθεί το της οδ. Mπουμπουλίνας σο και απ διδασκομένους».
10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

10. Mε μ νιππα, δίιππα, βικτώριες, λαντώ, αραμπάδες και «βιζαβί», τις ανοιχτές άμαξες με τα αντικριστά μουσαμαδένια καθίσματα κυκλοφορούσαν οι Aθηναίοι
στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου στην Πατησίων (φωτ.: αρχείο A. Σ. Mαΐλλη).
Aπ τα «βιζαβί» στον ηλεκτρικ
H συγκοινωνία στα Πατήσια, απ τις εκδρομές του περασμένου αιώνα ώς τη σημερινή πολύβουη λεωφ ρο
Tης Nαταλίας Σαμαρά–Γκαίτλιχ
ME KAΘE είδους άμαξες, οι Aθη-
ναίοι του περασμένου αιώνα οργά-
νωναν εκδρομές στην πιο αγαπη-
μένη απ τις μακρινές, τ τε εξο-
χές, το «προάστιο» Πατήσια. H με-
γαλύτερη μως εξ ρμηση γιν ταν
«διά τον εν ευθυμίαις πάνδημον ε-
ορτασμ ν της πρώτης του Mαΐου
εις τους των Πατησίων κήπους».
M νιππα, δίιππα, βικτώριες, λαντώ
κι αραμπάδες ακ μη, μετέφεραν
τον κ σμο απ τις γειτονιές.
Σημαντική επίσης θέση στη συ-
γκοινωνία κατείχαν και τα «βιζα-
βί»: Mεγάλες ανοιχτές άμαξες με
αντικρινά μουσαμαδένια καθίσμα-
τα, τα λεωφορεία της εποχής. Bεν-
ζινοκίνητα λεωφορεία δεν υπήρ-
χαν, αφού το πρώτο αυτοκίνητο έ-
κανε την εμφάνισή του στην Aθή-
να το 1901. Ως τ τε «η βενζίνη ήτο
είδος το οποίον επωλείτο εις τα
φαρμακεία διά τον καθαρισμ ν
των λεκέδων».
Στις 23 Aπριλίου 1882, η βελγικής
προελεύσεως «Aνώνυμος Eλληνι-
κή Eταιρεία Iπποσιδηροδρ μων
Aθηνών–Περιχώρων» εγκαινίασε
τον ιπποκίνητο τροχι δρομο Συ-
ντάγματος–Πατησίων. Δέκα ιπποκί-
νητα τραμ, στολισμένα με μυρτιές
και μικρές σημαίες, ελληνικές και
βελγικές, μετέφεραν απ το Σύ- Tο 1908 το ηλεκτρικ τραμ έφτασε στα Πατήσια. Eίχε δυο βαγ νια και θεριν (ανοιχτ ) για το καλοκαίρι και η διαδρο-
νταγμα τους επισήμους. Στο τέρμα μή του τελείωνε στο τέλος της οδού Πατησίων. Aπ την αρχή μέχρι και σήμερα ο αριθμ ς διαδρομής είναι ίδιος: «3»
Συνέχεια στην 12η σελίδα (φωτ.: αρχείο A. Σ. Mαΐλλη).
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 11

11. Συνέχεια απ την 11η σελίδα
της διαδρομής (ρέμα Λεβίδη – ση-
μερινή Φωκίωνος Nέγρη) και στην
μπιραρία «Φίσερ», τους περίμενε
πλούσιο πρ γευμα. Aργ τερα, τέρ-
μα του ιπποκίνητου τραμ έγινε η
Aλυσίδα.
H μετάβαση στα Πατήσια με τον
ιπποκίνητο τροχι δρομο ήταν μια
μικρή περιπέτεια. Tα μικροσκοπικά
γαλάζια οχήματα, κλειστά το χει-
μώνα κι ανοιχτά το καλοκαίρι, προ-
χωρούσαν πάνω σε μικρές σιδηρο-
τροχιές και η ταχύτητά τους ήταν
ανάλογη με τη διάθεση των ιπποζυ-
γίων. Tα άλογα, μικροκαμωμένα κι
αυτά έφεγγαν επιπλέον απ αδυ-
ναμία και κυκλοφορούσε η πληρο-
φορία τι δεν χρησίμευαν μ νο για
τη συγκοινωνία αλλά και για το...
φωτισμ της π λης.
Συχνά τα άλογα δεν εννοούσαν
να προχωρήσουν και τ τε οι επιβά-
τες κατέβαιναν κι έσπρωχναν ώ-
σπου το τραμ να ξαναπάρει μπρος.
Eτσι το λαϊκ δίστιχο. «Tο τραμβάι
(απ το αγγλικ tramway) δεν τρα-
βάει» ανταποκριν ταν, πολλές φο-
ρές, στην πραγματικ τητα.
Oταν το ιπποκίνητο «τραμβάι» α-
ντικαταστάθηκε απ τον «ηλεκτρι-
κ τροχι δρομο» τα άλογα δ θη- Σούστες, αυτοκίνητα και λεωφορεία στην Πατησίων του μεσοπολέμου, στο ύψος του «Kήπου του Mουσείου» (φωτ.:
καν στα θηριοτροφεία και τον ζωο- συλλογή X. Πατέρα).
λογικ κήπο, ενώ τα βαγ νια έγι-
ναν μπανιέρες (θαλασσινά αποδυ- Tο 1940 τοποθετήθηκε απ την H.E.M. να αντικαταστήσει τα τραμ που έκαναν οι βραδυκίνητες και ε-
τήρια) στο Nέο Φάληρο. H.E.M. (ΠAOYEP) το μεγάλο πολυ- με τα τρ λεϊ. λαττωματικές μηχανές του, που ξε-
Tο 1908 το ηλεκτρικ τραμ έφτα- τελές κίτρινο τραμ 3/7 Πατήσια – Mία ακ μη αναδρομή στον περα- φυσούσαν καρβουν σκονη, σπίθες
σε στα Πατήσια. Mε δύο βαγ νια Aμπελ κηποι, επειδή λ γω της με- σμένο αιώνα, ταν το 1885 μπήκε και αναμμένα καρβουνάκια, με α-
και θεριν (ανοιχτ ) για το καλο- γάλης επιβατικής κίνησης θεωρή- σε λειτουργία ο ατμήλατος σιδηρ - ποτέλεσμα οι επιβάτες, κυρίως το
καίρι, με χρώμα κρεμ στην αρχή, θηκε η σημαντικ τερη, για την ε- δρομος Aθηνών–Kηφισιάς. Tο περι- καλοκαίρι με τα ανοιχτά βαγ νια,
πράσινο αργ τερα και με τέλος της ποχή εκείνη, γραμμή. β ητο «θηρίο» που ξεκινούσε απ να βγαίνουν ίδιοι ανθρακωρύχοι. Kι
διαδρομής το τέλος της οδού Πα- Tο 1953, ο τ τε υπουργ ς Δημο- το σταθμ Aττικής και αργ τερα α- μως, αυτ το σαράβαλο εξυπηρέ-
τησίων. Aπ την αρχή της κυκλο- σίων Eργων Kωνσταντίνος Kαρα- π την πλατεία Λαυρίου (οδ ς 3ης τησε πολλές γενιές Aθηναίων ώς
φορίας τού δ θηκε ο αριθμ ς 3 μανλής «ξήλωσε» τις γραμμές του Σεπτεμβρίου). Tο φοβερ παρα- το 1938, που σταμάτησε να λει-
(και παραμένει ακ μη στο τρ λεϊ). τραμ στα Xαυτεία και ανάγκασε την τσούκλι τού δ θηκε για τη φασαρία τουργεί και εξέπνευσε οριστικά.
Oταν το «θηρίο» περνούσε απ
το τέρμα της οδού Πατησίων, ο φύ-
λακας «τέντωνε» την αλυσίδα (το
1930 αντικαταστάθηκε απ δύο σι-
δερένιες μπάρες). Σ’ αυτήν οφείλει
το νομά της η γραφική, τ τε, το-
ποθεσία Aλυσίδα.
«H αμαξοστοιχία ουχ ήττον, οσά-
κις υπήρχον επιβάται, ίστατο και εν
Πατησίοις και εν Hρακλείω». Ως τα
τέλη της δεκαετίας του ’70 το μι-
κρ χαριτωμένο οίκημα του σταθ-
μού θύμιζε κάποιες εποχές ανεπι-
στρεπτί χαμένες. H κατεδάφισή
του μ νο σαν καταστροφική μανία
των ανθρώπων ή έλλειψη λογικής
των αρμοδίων για τα κοινά μπορεί
να χαρακτηριστεί.
O γρήγορος, μορφος και αθ -
ρυβος απ γονος του«θηρίου», ο η-
λεκτρικ ς σιδηρ δρομος, επεκτά-
θηκε ώς τα Πατήσια πολύ αργ τε-
ρα (1956), που κατασκευάστηκε
σύρτης αναστροφής των συνθέσε-
ων των αμαξοστοιχιών (τρίτη γραμ-
μή - τοπικ τρένο).
Tελικά, η κατά γενική ομολογία,
άριστη συγκοινωνία (τραμ και αρ-
γ τερα τρ λεϊ, λεωφορεία, ηλε-
κτρικ ς σιδηρ δρομος) μετέτρεψε
τα Πατήσια σε μία απ τις πολυαν-
θρωπ τερες και πιο πυκνοδομημέ-
νες συνοικίες με συνέπεια την ποι-
οτική υποβάθμιση της ζωής των
Δεκαετία του ’50. Oι ράγες των τραμ έχουν πλέον ξηλωθεί. Tα πρώτα τρ λεϊ κινούνται στο οδ στρωμα της Πατησίων κατοίκων του μαγευτικού, κάποτε,
(φωτ.: συλλογή X. Πατέρα). «προαστίου».
12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

12. Tο ξενοδοχείο Acropol Palace μ λις έχει ολοκληρωθεί, εκπροσωπώντας τη νέα αρχιτεκτονική έκφραση στην Aθήνα του Mεσοπολέμου. Eπρεπε μως να πε-
ράσουν πολλά χρ νια για να κηρυχθεί διατηρητέο μνημείο και να τύχει προστασίας απ την πολιτεία (φωτ.: αρχείο N. Πολίτη).
Tο «Aκροπ λ Παλάς»
Tο ξενοδοχείο - στολίδι της Πατησίων σφράγισε την κοσμική ζωή της Aθήνας στον Mεσοπ λεμο
Tου Nικ. Θ. Xολέβα και στο καλλιτεχνικ ξυλουργείο – ντα εναγκαλισμ προσπαθεί να τουργεί δυστυχώς, ήταν και είναι
Kαθηγητή Aρχιτεκτονικής Mορφολογίας επιπλοποιείο του πατέρα του μα- βρει μια δικιά του μορφολογική ακ μη η κερδοσκοπία.
και Pυθμολογίας του Eθνικού Mετσοβίου θαίνει τα πρώτα μυστικά του πλα- έκφραση, την έκφραση της «μετά-
Πολυτεχνείου σίματος της μορφής στα υλικά. βασης» στην αρχιτεκτονική δημι- Xρεία προστασίας
O πατήρ Mαγιάσης είναι απ ουργία, κυρίαρχη στη δεκαετία
ΣTHN καρδιά της οδού Πατησίων τους πιο γνωστούς ξυλογλύπτες του 1920, που την επ μενη δεκαε- H οργανική προστασία της αρχι-
απέναντι απ το νεοκλασικ ιστο- των Aθηνών και αναλαμβάνει πλή- τία, αυτήν του 1930, θα δώσει την τεκτονικής κληρονομιάς είναι ευ-
ρικ συγκρ τημα του Πολυτεχνεί- θος εργασιών με τη διαμ ρφωση έκρηξη της πρωτοποριακής αρχι- θύνη και υποχρέωση της Πολιτείας
ου και του Aρχαιολογικού Mουσεί- τέμπλων, επισκοπικών θρ νων και τεκτονικής του τ που, η οποία και και δεν πρέπει να είναι μονοσήμα-
ου, στη γωνία με την οδ Mάρνη, γενικά διακοσμητικών έργων σε σε βαλκανικ , αλλά και σε πανευ- ντη και μον πλευρη. Kανείς δηλα-
βρίσκεται το επιβλητικ κτίριο του ναούς σ’ λη την Eλλάδα. ρωπαϊκ , επίπεδο κατέχει μια ζη- δή δεν δικαιούται να επιλέγει ποιας
ξενοδοχείου «Acropole Palace». Eτσι, ο νεαρ ς Σωτ. Mαγιάσης λευτή θέση μέσω των επιτευγμά- ιστορικής περι δου μνημεία είναι
H ιστορία του κτιρίου αυτού, που ξεκινά για ανώτατες σπουδές αρ- των της. άξια να διατηρηθούν, αποκλείο-
σφράγισε την εποχή του, συνδέο- χιτεκτονικής στη Γαλλία που το Tο ωραίο λοιπ ν κτίριο του ντας συγχρ νως τα υπ λοιπα λ γω
ντάς το με την έντονη κοσμική ζωή 1922 –έτος της μικρασιατικής κα- Acropole Palace, ένα απ τα σημα- προφανούς έλλειψης π ρων. Γνω-
της Aθήνας του Mεσοπολέμου, αρ- ταστροφής– παίρνει το δίπλωμά ντικ τερα «grandas hotels» της στ είναι, εξάλλου, τι στον κρατι-
χίζει ταν η οικογένεια Kαραδ ντη του απ την παρισινή σχολή, την Aθήνας, παρέμεινε απροστάτευτο κ προϋπολογισμ το υπουργείο
αναθέτει στον αρχιτέκτονα Aλέ- Ecole Nationale Superieure des απ τη σχετική περί διατηρητέων Πολιτισμού λαμβάνει το 0,28%. Aπ’
ξανδρο Nικολούδη την εκπ νηση Beaux Arts. Tην ίδια χρονιά επι- νομοθεσία. Ποιος μπορούσε να αυτ το ποσ πρέπει να καλυ-
της αρχιτεκτονικής μελέτης το στρέφει στην Eλλάδα που και αρ- φαντασθεί ποτέ τι το κτίριο αυτ , φθούν ανάγκες στο χώρο του θεά-
1925. Tα προσχέδια μως αυτά δεν χίζει μια λαμπρή καριέρα. μέχρι το 1991 που τελικά κηρύχθη- τρου, της μουσικής, του βιβλίου,
ικανοποιούν τους ιδιοκτήτες και κε διατηρητέο, δεν έχαιρε καμίας του χορού, των εικαστικών τεχνών,
τελικά η μελέτη ανατίθεται στον Zυμώσεις απολύτως επισήμου κρατικής προ- των μουσείων και αρχαιολογικών
αρχιτέκτονα Σωτήριο I. Mαγιάση στασίας. Aλλά γιατί να απορούμε συλλογών, των αρχαιολογικών χώ-
που είναι συνεργάτης και συγγε-
και ανακατατάξεις γι’ αυτ , ταν μέσα στη μεταπολε- ρων και τέλος της συντήρησης και
νής του Aλ. Nικολούδη. Πράγματι, Πρέπει στο σημείο αυτ να τονι- μική δίνη που σάρωνε μέσω της α- αποκατάστασης της πολιτιστικής
ο Mαγιάσης ολοκληρώνει τη μελέ- στεί τι, η εποχή που δρα ο Mαγιά- ντιπαροχής κάθε αξι λογη αρχιτε- κληρονομιάς. Xρήματα και προσω-
τη τον επ μενο χρ νο (1926) και σης αποτελεί για τα ελληνικά αρχι- κτονική παρουσία στην π λη, με- πικ εξειδικευμένο χρειάζεται για
συγχρ νως αρχίζει η κατασκευή. τεκτονικά πράγματα εποχή μεγά- τατρέποντάς την σε μια άμορφη την αποκατάσταση της αρχιτεκο-
O Σωτ. Mαγιάσης (1894–1966) λων ανακατατάξεων και ζυμώσε- μάζα κτιριακών γκων χωρίς πολε- ντικής κληρονομιάς, χρειάζεται -
προέρχεται απ εύπορη οικογέ- ων. O ελληνικ ς μεσοπ λεμος ξε- οδομικ σχεδιασμ και προοπτική, μως και πολιτική βούληση, πως ε-
νεια με παράδοση στην τέχνη, μια φεύγοντας απ το νεοκλασικίζο- το μ νο που λειτουργούσε και λει- Συνέχεια στην 14η σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 13

13. Συνέχεια απ την 13η σελίδα Tα σχέδια του Aλ. στον σχεδιασμ . Tα αρχιτεκτονικά
πίσης και κριτικές θέσεις απέναντι Nικολούδη του σχέδια είναι πραγματικά έργα
στο πρ βλημα που είναι πολύμορ- δεν ικανοποιούν τέχνης και προκαλούν το θαυμα-
φο και σύνθετο, μια και η αρχιτε- την οικογένεια σμ για τη λεπτ τητα και τη σπά-
κτονική δεν αποτελεί μουσειακ α- Kαραδ ντη, νια ευαισθησία στη σύλληψη, αλλά
που αναθέτει και στην εκτέλεσή τους.
ντικείμενο αλλά αντίθετα «δοχείο
τη μελέτη Oταν κανείς βλέπει αυτά τα αρι-
ζωής», πως επιγραμματικά δήλω- στον αρχιτέκτονα
νε ο Aρης Kωνσταντινίδης. στουργήματα, σε μια εποχή που το
Σωτήριο I. Mαγιά-
H νε τερη τώρα αρχιτεκτονική ση, ο οποίος
«χέρι» του αρχιτέκτονα αντικαθί-
κληρονομιά στην Aθήνα, είναι ε- ολοκληρώνει σταται λο και περισσ τερο απ
κείνη που περισσ τερο ταλαιπω- τη μελέτη τα computer, καταλαβαίνει ίσως
ρήθηκε, αγνοήθηκε και σχεδ ν με- το 1926, οπ τε και μια απ τις αιτίες της παρακ-
θοδικά, θα τολμούσα να πω εξαλεί- αρχίζει και μής και της κρίσης που διέρχεται η
φθηκε μέσα απ την ακολουθία η κατασκευή αρχιτεκτονική στην εποχή μας.
στο χρ νο του αρχιτεκτονικού πο- του κτιρίου. Tο «Acropole Palace» κτίριο ση-
λιτισμού της εικ νας. Aλλά, μην μαντικ μέσα στο συνολικ αρχι-
ξεχνάμε τι οι συστηματικές έρευ- τεκτονικ έργο του Mαγιάση,
νες πάνω στην ιστορία της νε τε- δείγμα σπάνιας ευαισθησίας, λε-
ρης και σύγχρονης ελληνικής αρ- πτ τητας, ικαν τητας συνθετικής
χιτεκτονικής δεν έχουν ζωή πάνω και καλού γούστου, ανθίσταται α-
απ μια δεκαπενταετία. Kαι αυτ κ μη και ίσως μέσα σ’ αυτή του
με χίλες δυο δυσκολίες: χωρίς αρ- την τραγική μοναξιά θυμίζει εκεί-
χεία, βιβλιογραφία και με σχεδ ν νη τη λεύκα που πάντα λυγίζει
ανύπαρκτους οικονομικούς π - στον άνεμο, αλλά δεν σπάει, ένα
ρους! σπάνιο προσ ν που χαρακτηρίζει
Eτσι πώς να μη φτάνουμε σε και τις νεοελληνικές ποι τητες
πραγματικά φαιν μενα πως αυτ σήμερα σο ποτέ. Λυγάνε, αλλά
του Acropole Palace που μέχρι το δεν σπάνε, απλά περιμένουν τον
1991 δεν είχε συμπεριληφθεί στα κατάλληλο χρ νο να ορθωθούν
κιτάπια της κρατικής προστασίας. Πραγματικά η ελληνική «ερμη- χείων απ τη μεγάλη αρχιτεκτονι- ευθυτενείς μπροστά μας, έτσι -
Γεγον ς μως είναι τι πλέον νεία» των διδαγμάτων του διε- κή παράδοση του τ που. πως έγινε πάντα στην μακραίωνη
αυτ το κτίριο–κ σμημα της Aθή- θνούς Art Nouveau, έχει να επιδεί- και συνάμα τραγική μεγαλοσύνη
νας του μεσοπολέμου έχει σωθεί, ξει πολλά και αξι λογα κτίρια σε - Δείγμα σπάνιας της ιστορίας αυτού του τ που.
οι σκαλωσιές που έχουν στηθεί α- λη την Eλλάδα. Στην Aθήνα υπάρ-
ποσκοπούν στην αποκατάστασή χουν ενδιαφέροντα αρχιτεκτονή- ευαισθησίας Bιβλιογραφία: Xολέβας Nικ. Θ., Eισαγωγή
του και χι στην κακοποίησή του ματα που ακολούθησαν μορφολο- Eτσι και στο «Acropole Palace» ο στο έργο του αρχιτέκτονα Σ.I. Mαγιάση,
και αυτ είναι πολύ θετικ . γικά τις αισθητικές επιλογές του μυημένος παρατηρητής θα ανακα- Aθήνα, 1987.
Tο έργο αυτ του Mαγιάση, κα- Art Nouveau, ιδιαίτερα μέσω του Xολέβας Nικ. Θ., Aρχιτεκτονική του Mεσο-
λύψει στις διακοσμητικές λεπτο- πολέμου στα Bαλκάνια, Aθήνα 1994, εκδ.
τ πιν εισήγησης του γράφοντος έργου αρχιτεκτ νων που σπούδα- μέρειες και στα κιγκλιδώματα, Φιλιππ της (κεφ. «Eλλάς»).
κατά τη διάρκεια των εργασιών της σαν, είτε σε μεγάλες σχολές της στις ψεις, αλλά και στο εσωτερι- Xολέβας Nικ. Θ., «Acropole Palace, η περι-
4ης Διεθνούς Συνάντησης για την Kεντρικής Eυρώπης, είτε σε εκεί- κ , την προσπάθεια του Mαγιάση πέτεια εν ς σημαντικού κτιρίου της μεσο-
αρχιτεκτονική Art Nouveau, στη νη της Kωνσταντινούπολης. H τά- να συνδυάσει στην αρχιτεκτονική πολεμικής Aθήνας», στο Aθηναϊκ Hμε-
Bιέννη το Nοέμβριο του 1990, χα- ση επίσης πολλών αρχιτεκτ νων σύνθεση τις επιλογές Art Nouveau ρολ γιο, Aθήνα 1996, εκδ. Φιλιππ της,
ρακτηρίσθηκε απ την ολομέλεια της εποχής, να δώσουν στα έργα με τη χρήση στοιχείων απ την ελ- σελ. 63-70.
Bατ πουλος N., «Δεύτερη νε τητα αρχίζει
εκπροσώπων, ειδικών επιστημ - τους μια μορφοπλαστική λύση που ληνική αρχιτεκτονική παράδοση. για το “Aκροπ λ Παλλάς”, νέα χρήση για
νων διαφ ρων χωρών σαν: «Eξαί- θα παραπέμπει στην «ελληνικ τη- O Mαγιάσης είναι πράγματι ένας το ονομαστ ξενοδοχείο της Aθήνας», εφ.
ρετο δείγμα αρχιτεκτονικής του τα», δίνει σαν αποτέλεσμα την ει- ταλαντούχος και προικισμένος αρ- «H Kαθημερινή», φ. 28-29 Oκτωβρίου
διεθνούς Art Nouveau». σαγωγή πολλών και ποικίλων στοι- χιτέκτων, με ιδιαίτερη ικαν τητα 1995, σελ. 38.
Oψη του Acropol Palace επί της οδού Mάρνη (αριστερά), λίγο πριν το ξενοδοχείο καλυφθεί με σκα-
λωσιές, για την αποκατάστασή του (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
14 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

14. Tο Πολυτεχνείο γύρω στο 1900. Xάρη στη δωρεά της Eλένης Tοσίτσα, αγοράστηκε η γη που κτίστηκε το Πολυτεχνείο, νειρο του Mιχαήλ Tοσίτσα και του ε-
πίσης Mετσοβίτη Nικ. Στουρνάρη, οι οποίοι άφησαν 200.000 τάληρα στο κράτος για «να κτισθή εις Aθήνας εν λαμπρ ν Πολυτεχνείον, που να διδάσκωνται -
λαι αι βάναυσαι και ωραίαι τέχναι» (φωτ.: συλλογή N. Ξανθ πουλου – αρχείο Mουσείου Mπενάκη).
Πανεπιστήμια και σχολεία
Tο Πολυτεχνείο, η Eμπορική και τα σημαντικ τερα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια της Πατησίων
Tης Mάρως Kαρδαμίτση–Aδάμη της σφαίρας και ο κτύπος των κι - τεκτονική δεν μπορούν να συμπλη- λείο μέσης τεχνικής μ ρφωσης πρα-
Eπίκουρης καθηγήτριας στο EMΠ νων μας ενεθύμιζε τη μακράν ευρι- ρώσουν ούτε αριθμητικά το κεν . κτικής και θεωρητικής.
σκ μενην πατρίδα μας». H οικία Bλαχούτση στην οδ Πει-
OKTΩBPIOΣ 1862. Σ’ ένα γήπεδο Eνα μέρος του γηπέδου αυτού α- «Σχολείο Kυριακών ραιώς και τα παραρτήματά της που
40.000 περίπου πήχεων πάνω στο γ ρασε τριάντα περίπου χρ νια αρ- το στέγασαν απ την ίδρυσή του δεν
δρ μο που οδηγεί στα Πατήσια έξω γ τερα η Eλένη Tοσίτσα και τον προ-
και Eορτών» επαρκεί πια.
απ την π λη, θεμελιώνεται το Πο- σέφερε στο Πολυτεχνείο, ώστε να Tο Πολυτεχνείο που λειτουργούσε O Λύσανδρος Kαυταντζ γλου, ο
λυτεχνείο. H γύρω περιοχή ήταν ε- μπορέσει να πραγματοποιηθεί το - απ το 1836 αρχικά ως «Σχολείο Kυ- δημιουργικ τερος ίσως Eλληνας αρ-
ντελώς ακατοίκητη. Mονάχα ένα μι- νειρο του συζύγου της Mιχαήλ Tοσί- ριακών και Eορτών», για τη μ ρφωση χιτέκτονας του 19ου αιώνα και διευ-
κρ πλινθ κτιστο ξενοδοχείο είχε τσα και του ανιψιού του Nικ λαου των τεχνιτών κυρίως και λίγο αργ - θυντής του Πολυτεχνείου απ το
κτιστεί εκεί το 1833 στον αμπελώνα Στουρνάρη, μετσοβίτες και οι δύο, τερα απ το 1840 ως καθημεριν , - 1844, είναι αυτ ς που συνθέτει τα
εν ς Tούρκου που είχε αγοράσει ο που με τις διαθήκες τους είχαν αφή- που σπούδαζαν σοι επιθυμούσαν να νέα κτίρια του Πολυτεχνείου και α-
πρώτος φρούραρχος της Aκρ πολης σει 200.000 τάλληρα στο κράτος για γίνουν ιχνογράφοι (σχεδιαστές) βοη- ναλαμβάνει την επίβλεψη της εφαρ-
μετά την απελευθέρωση, Xριστ φο- «να κτισθή εις Aθήνας εν λαμπρ ν θοί γεωμετρών (τοπογράφων) και ε- μογής του. Aρχικά ο Kαυταντζ γλου
ρος Nέζερ (ο παππούς του γνωστού Πολυτεχνείον που να διδάσκωνται πιστατών οδών, γεφυρών και λοιπών σχεδιάζει ένα μεγάλο συγκρ τημα
ηθοποιού του Bασιλικού Θεάτρου λαι αι βάναυσαι και ωραίαι τέχναι». επιτελουμένων δημοσίων έργων, κα- που αποτελείτο απ έξι ανεξάρτητα
που είχε το νομά του). Tο μικρ αυ- Στα τέλη της δεκαετίας του 1850 θώς και πρωτοτέκτονες, αρχιμάστο- κτίρια. Tο πρώτο μως αυτ σχέδιο,
τ ξενοδοχείο το «Παυσίλυπον» έγι- και, καθώς η πρωτεύουσα μεγαλώνει ρες, εξειδικευμένοι τοιχογράφοι για εξαιρετικά πολυδάπανο, εγκαταλεί-
νε γρήγορα ο τ πος των Bαυαρών α- μέρα με τη μέρα και η έλλειψη αρχι- τις οροφές και τους τοίχους των α- πεται και ο Kαυταντζ γλου σχεδιάζει
ξιωματικών που καθισμένοι κάτω α- τεκτ νων μηχανικών αρχίζει και γί- θηναϊκών κατοικιών, ξυλογράφοι για ένα νέο συγκρ τημα που αποτελεί-
π μια πέργκολα απ κλαδιά άγριας νεται αισθητή, οι αξιωματικοί του μη- τα τέμπλα, τα στασίδια, τους δεσπο- ται απ ένα ορθογώνιο κεντρικ κτί-
ακακίας συγκεντρων ντουσαν για χανικού που μέχρι τ τε αναλαμβά- τικούς θρ νους των εκκλησιών ριο με εσωτερικ αίθριο, δύο κτίρια
να πιουν, να κουβεντιάσουν και να νουν πέρα απ τα οχυρωματικά και κ.λπ., αρχίζει σιγά σιγά να αλλάζει σε σχήμα T προς την οδ Πατησίων
παίξουν μπουκάλες. «O κυλισμ ς δημ σια έργα και την πολιτική αρχι- μορφή και να μετατρέπεται σε σχο- Συνέχεια στην 16η σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 15

15. Συνέχεια απ την 15η σελίδα
και δύο κτίρια με σχήμα Π προς την
οδ Mπουμπουλίνας, με τα σκέλη
του Π στραμμένα προς το εσωτερικ
με τρ πο που να σχηματίζεται μια
ευρύχωρη αυλή. Aπ αυτά πραγμα-
τοποιήθηκαν τα τρία πρώτα. Tο Σε-
πτέμβριο του 1870 τα χρήματα των
κληροδοτημάτων εξαντλήθηκαν. Tα
δύο μονώροφα σε σχήμα T κτίρια εί-
χαν σχεδ ν τελειώσει. Oι πρώτοι
σπουδαστές εγκαθίστανται σε αυτά.
Tο κεντρικ μως κτίριο είναι ακ μη
πολύ πίσω. T τε εμφανίζεται ο τρί-
τος ευεργέτης, ο Γεώργιος Aβέρωφ,
Mετσοβίτης και αυτ ς και συγγενής
του Στουρνάρη και του Tοσίτσα που
προσφέρει το απαιτούμενο ποσ για
την αποπεράτωση του κεντρικού κτι-
ρίου υπ τον ρο να γίνει η μετονο-
μασία του σε «Mετσ βιο Πολυτε-
χνείο», νομα που φέρει μέχρι σήμε-
ρα.
Tα δύο προς την οδ Mπουμπουλί-
νας κτίρια δεν υλοποιήθηκαν τελικά.
Στη θέση τους χτίστηκε το 1879 ένα
απλ και βαρύ μονώροφο κτίριο για
να στεγάσει το μηχανουργείο, παρά
την αντίθετη βέβαια γνώμη του Λ.
Kαυταντζ γλου που έβλεπε να μα-
ταιώνεται έτσι η ολοκλήρωση του
σχεδίου του.
Tο Πολυτεχνείο αποτελεί ίσως το
καλύτερο έργο του Λυσ. Kαυταντζ -
γλου. Στα δύο προς την οδ Πατη-
σίων κτίρια χρησιμοποίησε ο αρχιτέ-
Mαζί με την π λη, επεκτείνεται και η λειτουργία του Πολυτεχνείου. Tο 1917 ιδρύονται οι σχολές Πολιτικών Mηχανι-
κτονας τα κλασικά στοιχεία του δω- κών, Mηχανολ γων και Aρχιτεκτ νων. Tο Πολυτεχνείο εξακολουθεί, μέχρι σήμερα, να είναι τοπ σημο για τους Aθη-
ρικού ρυθμού, προσαρμ ζοντας - ναίους (φωτ.: συλλογή X. Πατέρα).
μως της αναλογίες τους στο αισθητι-
κ κλίμα της εποχής, πετυχαίνοντας χανικών, των Mηχανολ γων και των για πάντα, για πάρα πολλά οπωσδή- της Mίνας Aηδονοπούλου που έκλει-
έτσι να συνδυάσει το δωρικ ρυθμ Aρχιτεκτ νων. Σταδιακά προστίθε- ποτε χρ νια ακ μη, το σημαντικ τε- σε πριν απ δυο χρ νια μετά απ 68
με μια ελαφράδα και χάρη σπάνια. νται και οι υπ λοιπες. Tα υπάρχοντα ρο κτίριο της οδού Πατησίων το πε- χρ νια ζωής. Eνα απ τα σημαντικ -
Bαρύτερο το Aβερώφειο, παρά το κτίρια δεν επαρκούν. Προστίθεται ρισσ τερο φορτισμένο με ιδέες και τερα εκπαιδευτικά ιδρύματα της
Iονικ πρ πυλο του ορ φου, δεν το κτίριο Γκίνη επί της οδού Στουρ- μηνύματα, ένα σύμβολο ελπίδας και πρωτεύουσας.
παύει να αποτελεί ένα λαμπρ κτίριο νάρη, έργο του K. Kιτσίκη και αργ - ελευθερίας. Aπ τα πρώτα επίσης ιδιωτικά σχο-
αντάξιο των προσδοκιών των Στουρ- τερα οι πτέρυγες των Tοσίτσα και Tις πρώτες δεκαετίες του αιώνα η λεία, το Aττικ ν Λύκειον του Tρια-
νάρη, Tοσίτσα και Aβέρωφ. Λίγο αρ- Mπουμπουλίνας. Aθήνα επεκτείνεται. Δεξιά και αρι- νταφυλλίδου στην πλ. Aνεξαρτησίας
γ τερα στο διπλαν γήπεδο κτίζεται Tο κτίριο της Πατησίων υπήρξε στερά της Πατησίων η οικοδομική (Bάθης), τα Eκπαιδευτήρια της Mα-
το Aρχαιολογικ Mουσείο. Mπροστά πάντοτε τοπ σημο για τους Aθηναί- δραστηρι τητας είναι έντονη. H μια ρίας Φιλιππίδου και της Eλ. Kαρνα-
του, το μικρ καφενεδάκι, το Παυσί- ους. Στους χώρους του κατά και- μετά την άλλη δημιουργούνται οι νέ- ούρη στα Eξάρχεια, η σχολή Πασχά-
λυπον, λειτουργούσε ακ μα και συ- ρούς στεγάστηκαν εκτ ς απ το Πο- ες συνοικίες των Eξαρχείων, του Πε- λη και το Σμυρναίικο λύκειο κοντά
γκέντρωνε το φοιτητ κοσμο. λυτεχνείο και η Σχολή Kαλών Tε- δίου του Aρεως, της Kυψέλης, της στον Aγ. Παντελεήμονα, η Σχολή Nε-
Λίγο πριν απ το γύρισμα του αιώ- χνών, η Eθνική Πινακοθήκη και το Aγ. Zώνης απ τη μια, της Bάθης, στορίδου Eπτανήσου και Xανίων, ο
να, εκτ ς απ λίγα κτίρια στην αρχή Mουσείο της Iστορικής και Eθνολο- του σταθμού Λαυρίου, της Πλατείας Eλικών Πατησίων και Kεφαλληνίας,
της Πατησίων, μεταξύ των οποίων γικής Eταιρείας της Eλλάδος. Bικτωρίας, του Aγ. Mελετίου, της πλ. το Aθηναϊκ ν Λύκειον του Tυχ που-
και η προσωπική κατοικία του Λ. Στον π λεμο του 1940, ταν τα νο- Aμερικής, της πλ. Kολιάτσου, του Aγ. λου Πατησίων και Λήμνου, του Mι-
Kαυταντζ γλου, Πατησίων και Πανε- σοκομεία είχαν γεμίσει απ τους Λουκά, του Kλωναρίδου, του Λυσ- χαήλ στο τέρμα Πατησίων, ο Kοραής
πιστημίου γωνία, που σύμφωνα με τραυματίες που γύριζαν απ το μέ- σιατρείου απ την άλλη. κ.α. Aνάμεσά τους ξεχωρίζει το Λε -
την περιγραφή του A. Θεοφιλά είχε τωπο, κάποιες απ τις αίθουσες του ντειο Λύκειο της Πατησίων, λίγο κά-
«Oψιν και οικίας και περιστερεώνα κεντρικού κτιρίου μετατράπηκαν σε Nέες ανάγκες, τω απ τον σταθμ του τρένου στην
και φρουρίου Mεσαιωνικού και πα- αίθουσες νοσηλείας. Aγία Bαρβάρα. Tο Λε ντειο Λύκειο ι-
ντ ς άλλου τι αν δυνηθή τις ή θελή- H σημαντικ τερη μως συμμετοχή
νέα σχολεία δρύθηκε το 1889 απ το μεγάλο φι-
σει υποθέση» δύο ακ μη μεγάλα κτί- του στα πολιτικά δρώμενα της χώ- Nέα σχολεία ιδρύονται για να εξυ- λέλληνα Πάπα Λέοντα τον IΓ΄ απ’ -
ρια συναντούσε κανείς στην κατά τα ρας ήταν η δεκάτη εβδ μη Nοεμβρί- πηρετήσουν τις νέες αυτές γειτο- που πήρε και το νομά του. Tο 1907
άλλα έρημη Πατησίων, το Aρχαιολο- ου του 1973. Mέρα σταθμ ς στη νε - νιές. Kοντά στα δημ σια, που ένα φθάνουν στην Aθήνα οι Mαριανοί
γικ Mουσείο και τους Στρατώνες τερη ιστορία του τ που μας, κορυ- πλήθος παιδιών συσσωρεύονται το Aδελφοί και αναλαμβάνουν τη Διεύ-
του Iππικού, εκεί που σήμερα το φαία πράξη αντίστασης. ένα πάνω στο άλλο, μικρές ακατάλ- θυνση του Σχολείου. Tην εποχή αυτή
Πεδίο του Aρεως μεταξύ της οδ. Στα χρ νια που ακολούθησαν κά- ληλες αίθουσες (αρκεί να αναφέρου- το Λύκειο στεγάζεται στο μεγάλο
Mαυρομματαίων και της εκκλησίας ποιοι καπηλεύτηκαν την ιστορική με τι απ τα 170 συνολικά διδακτή- τριώροφο νεοκλασσικ κτίριο της ο-
των Tαξιαρχών. μνήμη, κάποιοι προσπάθησαν να τη ρια Aθηνών και Πειραιώς, 38 μ νον δού Σίνα 45 (κατεδαφισμένο σήμε-
Kτίριο – τοπ σημο σβήσουν, κάποιοι να τη μετατρέ- κρίνονται απ την γενική επιθεώρη- ρα), δίπλα ακριβώς στο Oφθαλμια-
ψουν σ’ έναν ακ μη βαρετ εορτα- ση σε καλή κατάσταση), αρχίζουν να τρείο. Tο πρώτο κύτταρο της Λεο-
Mε το πέρασμα των χρ νων το σμ στα σχολεία ή σε μια ευκαιρία λειτουργούν και αρκετά ιδιωτικά. ντείου Σχολής χρονολογείται ήδη α-
Πολυτεχνείο απ κυριακάτικο Σχο- αργίας για τις δημ σιες υπηρεσίες. Aπ τα παλαι τερα το Πρ τυπον π το 1838, ταν Γάλλοι μοναχοί εί-
λείο που μορφώνει τεχνίτες, έχει γί- Δεν είναι ούτε ο χώρος ούτε το α- Eκπαιδευτήριον Aθηνών του Hλία χαν ιδρύσει δημοτικ σχολείο στην
νει ανώτατο ίδρυμα. Tο 1917 η προ- φιέρωμα κατάλληλο για να προχωρή- Kωνσταντινίδου που ιδρύθηκε το Πλάκα. Kάτω απ τη νέα διεύθυνση η
σωπικ τητα του διευθυντού του σει κανείς σε βαθύτερες αναλύσεις 1910 στις αρχές της λεωφ. Aλεξάν- σχολή γνωρίζει μεγάλη ακμή. Oι Mα-
Aγγ. Γκίνη, σημαδεύει το ίδρυμα και του γεγον τος. Eνα πάντως είναι βέ- δρας με τμήμα Aρρένων, Θηλέων, ριανοί Aδελφοί ακολουθώντας το
επιφέρει ουσιαστικές αλλαγές. βαιο, τι πέρα απ την ουσιαστική α- νηπιαγωγείο και εμπορική σχολή. Tο παράδειγμα του ιδρυτή της αδελφ -
Iδρύονται τ τε οι τρεις πρώτες α- ξία του ως αρχιτεκτονικ μνημείο, Πρ τυπο Eκπαιδευτήριον διαδέχθη- τητας Mαρκελίνου Champagnat έ-
νώτατες σχολές, των πολιτικών Mη- το Πολυτεχνείο θα παραμείνει αν χι καν στη συνέχεια τα Eκπαιδευτήρια χουν μια συνεχή παρουσία στον κ -
16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

16. σμο της εκπαίδευσης. O βασικ ς
στ χος τους αποβλέπει στο να είναι
«Παιδαγωγοί».
Tο σχολικ έτος 1907–1908 στο
Λύκειο της οδού Σίνα φοιτούν 145
μαθητές. Πέντε χρ νια αργ τερα ο
αριθμ ς τους έχει υπερδιπλασια-
σθεί. Στο τέλος του A΄ Παγκοσμίου
Πολέμου έχουν φθάσει τους 700.
Eνας μεγάλος αριθμ ς απ’ αυτούς
είναι οικ τροφοι. Tο κτίριο της οδού
Σίνα δεν επαρκεί. Tη σκέψη των α-
δελφών απασχολεί σοβαρά η αποκέ-
ντρωση και ανεύρεση κατάλληλου
χώρου έξω απ το κέντρο για τη με-
ταφορά του οικοτροφείου. Aγορά-
ζουν τ τε μια μεγάλη έκταση 25
στρεμμάτων στην περιοχή της Aλυ-
σίδας πως λεγ ταν τ τε το τέρμα
Πατησίων. H περιοχή ήταν την εποχή
εκείνη σχεδ ν ακατοίκητη. Yπήρχαν
μονάχα μερικές επαύλεις που πα-
ραθέριζαν οι εύποροι Aθηναίοι. Tρι-
γύρω περιβ λια, πατατοφυτείες, λα-
χανοκαλλιέργειες και χιλιάδες ελιές.
Mονάχα στο γήπεδο της Λεοντείου
Σχολής υπήρχαν πάνω απ 80 ελιές.
Στις 25 Nοεμβρίου του 1923 θεμε-
λιώνεται το νέο κτίριο της Λεοντείου
Σχολής «υπ την ηγεμονία του Πο-
ντίφικος Πίου XI, βασιλεύοντος Γε-
ωργίου του II στο θρ νο της Eλλά-
δας και Aλεξάνδρου Mitterand προέ-
δρου της Γαλλικής Δημοκρατίας». Στις αρχές του αιώνα, η περιοχή Aλυσίδας στο τέρμα Πατησίων ήταν σχεδ ν ακατοίκητη. M νο μερικές επαύλεις υ-
Διευθυντής της σχολής ήταν τ τε ο πήρχαν και περιβ λια, πατατοφυτείες, λαχανοκαλλιέργειες και ελιές. Eκεί θεμελιώθηκε, το 1923, το νέο κτίριο της Λε-
Aδελφ ς Marie Brunon. Tο σχολείο οντείου Σχολής (φωτ.: αρχείο N. Πολίτη).
σχεδίασε ο Tιμολέων Πασχαλίδης,
πολιτικ ς μηχανικ ς, απ φοιτος της Tο εκπαιδευτήριο αποτελείτο απ H μορφολογία του κτιρίου που βά- εγκαίνια του δυτικού κτιρίου και με-
Ecole Nationale des Ponts et δύο παράλληλα κτίρια με μεγάλες φτηκε σε rose – creme χρώμα, ακο- ταφέρθηκαν εκεί λοι οι οικ τροφοι.
Chaussees. O ίδιος είχε σχεδιάσει φωτεινές αίθουσες μαθημάτων και λουθεί τα χαρακτηριστικά του ανα- Aξίζει να σημειωθεί τι το σχολείο
και το Παρθεναγωγείο των αδελφών λους τους απαραίτητους βοηθητι- νεωμένου κλασικισμού που επικρα- διέθετε μέχρι και ανεξάρτητη μονά-
του Aγ. Iωσήφ στην Aθήνα. Mαζί με κούς χώρους, κοιτώνες, τραπεζαρία, τούσε στην Eυρώπη τη δεκαετία του δα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύμα-
τον Πασχαλίδη την οικοδομή επέ- κουζίνα, βιβλιοθήκη, εργαστήρια 1920, και που δείγματά του έχουμε τος. Tρία χρ νια αργ τερα προστί-
βλεπε ο αδελφ ς Marie Florentin. κ.λπ., καθώς και τα ιδιαίτερα διαμε- και στον ελληνικ χώρο. Θυμίζει αρ- θεται και το δεύτερο κτίριο. Tο αρχι-
Tο κτίριο με φέροντα οργανισμ α- ρίσματα των Freres. κετά τα σχέδια του Aντωνιάδη για το κ σχέδιο προέβλεπε να κτιστεί και
π beton arme ήταν απ κατασκευα- Στον ροφο του δυτικού κτιρίου, γυμνάσιο Aριστοτέλης της οδού Mα- μια τρίτη πτέρυγα στη πλευρά του
στικής πλευράς ένα υπερμοντέρνο μια μεγάλη αίθουσα διαμορφώθηκε ρασλή. γηπέδου, ώστε το σχολείο να αποτε-
για την εποχή του έργο. σε να . Tο Σεπτέμβρη του 1924 έγιναν τα Συνέχεια στην 18η σελίδα
Tο κτίριο της Λεοντείου απ κατασκευαστικής πλευράς ήταν υπερμοντέρνο για την εποχή του. Tον Σεπτέμβρη του 1924 μεταφέρθηκαν εκεί λοι οι υπ τρο-
φοι. Σήμερα η Λε ντειος φιλοξενεί περισσ τερα απ 1.000 παιδιά (φωτ.: συλλογή X. Πατέρα).
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 17

17. Συνέχεια απ την 17η σελίδα
λεί ένα Π. H πτέρυγα μως αυτή κτί-
στηκε μ λις τη δεκαετία του 1970 μ’
ένα εντελώς διαφορετικ ύφος. O
χώρος ανάμεσά τους χρησιμοποιεί-
ται για αθλοπαιδιές. Στα χρ νια του
B΄ Παγκοσμίου Πολέμου το σχολείο
παύει να λειτουργεί και μετατρέπε-
ται σε στρατιωτικ νοσοκομείο.
Σήμερα η Λε ντειος Σχολή εξακο-
λουθεί να λειτουργεί συνεχίζοντας
μια παράδοση ζωντανής παρουσίας
και προσφοράς. Στους χώρους της
φιλοξενούνται πάνω απ 1.000 παι-
διά αγ ρια και κορίτσια. Oι χώροι των
κοιτώνων του οικοτροφείου που έχει
πια πάψει να λειτουργεί, έχουν μετα-
τραπεί σε σύγχρονα εργαστήρια η-
λεκτρονικών υπολογιστών και βι-
βλιοθήκη. Oι καιροί αλλάζουν, η Λε -
ντειος προχωρεί μαζί τους.
Tρία χρ νια αργ τερα μετά το Λε-
ντειο το 1926, το Aρχιτεκτονικ
Tμήμα του υπουργείου Παιδείας θε-
μελιώνει στα Πατήσια απέναντι απ
το Λυσσιατρείο το σχολικ συγκρ -
τημα «Nομικ ς» με αρχιτέκτονα τον
Γ. Πάντζαρη.
Στο μεγάλο γήπεδο μεταξύ των ο-
δών Nομικού, Aγ. Παρασκευής και Mε κληροδ τημα Γρηγ ρη Mαρασλή κτίσθηκε το 1935 η Aνωτάτη Σχολή Oικονομικών και Eμπορικών Eπιστημών σε
Nικοπ λεως, ο Πάντζαρης σχεδιάζει σχέδια Aναστ. Mεταξά. Σήμερα στεγάζεται εκεί το Oικονομικ Πανεπιστήμιο (φωτ.: αρχείο A.Σ. Mαΐλλη).
ένα τριώροφο συγκρ τημα που θα
στεγάσει δύο δημοτικά και δύο γυ- διο αρχιτέκτονα τον Γ. Πάντζαρη. αυτ αφιέρωμα στα εκπαιδευτικά μιουργεί μια εσωτερική είσοδο–αυ-
μνάσια, αίθουσα τελετών, υπ στεγο Aργ τερα στην αυλή Nομικού ο N. αυτά κτίρια της οδού Πατησίων, θα λή, αφού το οικ πεδο δεν δίνει περι-
γυμναστικής, εστιατ ριο, λουτρά. Mητσάκης σχεδιάζει ένα μικρ ιερ πρέπει να αναφερθούμε σε ένα ακ - θώριο για περιμετρικ πράσινο.
Tα αρχικά σχέδια των ψεων ήταν εκκλησίας σε καθαρά μοντέρνα μη συγκρ τημα, έργο του μεγάλου Σχεδιασμένο με αυστηρή συμμε-
αρκετά βαριά και ακολουθούσαν μια γραμμή που εικονογραφεί ο γνω- Eλληνα δημιουργού αρχιτέκτονα και τρία η ψη του κτιρίου έχει στον ά-
ρυθμολογία πολύ κοντά στον εκλε- στ ς ζωγράφος Σπ. Παπαλουκάς. H ευπατρίδη Aναστάση Mεταξά. Πρ - ξονά της ως κεντρικ στοιχείο τη
κτισμ που θύμιζε τα παλαι τερα πρωτοποριακή μορφή της μικρής αυ- κειται για την Aνωτάτη Σχολή Oικο- διώροφη αίθουσα του auditorium
πρ τυπα του Aρχιτεκτονικού Tμή- τής εκκλησίας σο και η εικονογρά- νομικών και Eμπορικών Eπιστημών. max που καθορίζεται απ τρία μεγά-
ματος. Στη συνέχεια μως και εδώ φησή της ενταγμένα μάλιστα σε ένα H Σχολή ιδρύθηκε επί Eλ. Bενιζέ- λα ανοίγματα πλαισιωμένα με παρα-
πως και στο λύκειο «Aριστοτέλης» αυστηρ σχολικ συγκρ τημα απο- λου, το 1919 και στεγάστηκε αρχικά στάδες και υαλοστάσια με έγχρωμα
δίπλα στο Mαράσλειο, οι ψεις α- τελούσαν ένα δυνατ ξάφνιασμα για σε κτίριο της οδού Aινιάνος ένα στε- vitreaux.
πλοποιούνται. Tο γενικ πνεύμα πα- τον επισκέπτη. ν δρομάκι μεταξύ Πατησίων και Γ΄ Aπ τα τελευταία έργα του Aνα-
ραμένει κλασικ , φαίνεται μως κα- O «Nομικ ς» μαζί με τον «Aριστο- Σεπτεμβρίου, απέναντι απ την πλα- στάση Mεταξά, η AΣOEE σημεριν
θαρά η προσπάθεια να εισαχθούν τα τέλη» και το «Σωκράτη» αποτελούν τεία Aιγύπτου. Tο 1935 μετακ μισε Oικονομικ Πανεπιστήμιο, παρου-
νέα στοιχεία της μοντέρνας αρχιτε- τα τρία σχολεία προδρ μους των στα νέα κτίριά της στην οδ Πατη- σιάζει λα τα γνωρίσματα μιας ακα-
κτονικής. Tο ενδιαφέρον είναι τι, σχολείων του 1930 της χρυσής αυ- σίων που κτίστηκε με κληρ δοτημα δημαϊκής αρχιτεκτονικής εν ς μο-
ενώ στον «Aριστοτέλη» τα πρώτα τής περι δου των σχολείων του Mε- του Eθνικού ευεργέτη Γρηγ ρη Mα- ντέρνου θα λέγαμε κλασικισμού.
σχέδια οφείλονται στον I. Aντωνιά- σοπολέμου που σημάδεψε τη νεοελ- ρασλή. Συμμετρία, τονισμ ς των κατακορύ-
δη και η τροποποίηση στον N. Mη- ληνική αρχιτεκτονική και ξεπέρασε Tο τετραώροφο κτίριο είναι ενταγ- φων αξ νων με πολυώροφες παρα-
τσάκη εδώ και τα πρώτα και τα δεύ- τα σύνορα της χώρας. μένο στο συνεχές σύστημα του αστι- στάδες, ρυθμική επανάληψη ανοιγ-
τερα σχέδια έχουν γίνει απ τον ί- Tέλος και πριν κλείσουμε το μικρ κού ιστού. H κάτοψη σε σχήμα Π δη- μάτων, οριζ ντια τριμερής διαίρεση
σε βάση κορμ και στέψη κ.λπ.
Aργ τερα, ταν τα κτίρια της Σχο-
λής δεν επαρκούσαν πλέον, ένα νέο
κτίριο προστέθηκε πίσω απ τη Σχο-
λή στο μικρ κηπάριο επί της οδού
Mαυρομματαίων.
Σήμερα η AΣOEE έχει μετονομα-
στεί σε Oικονομικ Πανεπιστήμιο.
Nοέμβριος 1998, η Πατησίων είναι
πια μια γεμάτη κίνηση, βοή και νέφος
λεωφ ρος της πρωτεύουσας.
Oι εποχές που οι φοιτητές του Πο-
λυτεχνείου σύχναζαν στο Παυσίλυπο
που οι μαθητές πήγαιναν ημερήσια
εκδρομή στο Πεδίο του Aρεως ή που
η Λε ντειος ήταν περιτριγυρισμένη
απ ελαιώνες, φαντάζει σήμερα σαν
μακριν παραμύθι.
Σημείωση «Eπτά Hμερών»: Iδιαίτερη ανα-
φορά στο έργο του αρχιτέκτονα Aναστά-
ση Mεταξά περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα
των «Eπτά Hμερών» στις 22 Nοεμβρίου
1998 με τίτλο «Bρετανική Πρεσβεία». Eπί-
σης για το Πολυτεχνείο δημοσιεύθηκε ει-
Aπέναντι απ το Λυσσιατρείο θεμελιώνεται το 1926 το σχολικ συγκρ τημα «Nομικ ς», με αρχιτέκτονα τον Γ. Πά- δικ αφιέρωμα στις 15 Nοεμβρίου 1998, με
ντζαρη. Aργ τερα, ο αρχιτέκτων N. Mητσάκης σχεδιάζει ένα μικρ ιερ εκκλησίας σε μοντέρνα γραμμή, το οποίο ει- αφορμή τα 25 χρ νια απ την εξέγερση
κονογράφησε ο ζωγράφος Σπύρος Παπαλουκάς. των φοιτητών το 1973.
18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

18. Mοντέρνα αρχιτεκτονική
H πυκνή παρουσία αξι λογων κτιρίων της δεκαετίας του ’30 στην Πατησίων
Πατησίων 9. Θυμίζει τον μικρ ουρανοξύστη της Πανεπιστημίου, γι’ αυτ και Πατησίων 225. Πολυκατοικία. Στενομέτωπο, κομψ κτίριο με κύριο χαρακτη-
λέγεται «μικρ REX» (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). ριστικ την ελεύθερη δοκ (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
Tου Πάνου Eξαρχ πουλου ακαδημαϊσμού, εκφράζοντας το μια γενικ τερη διάθεση «εκμο- νέστερων τάσεων, πως ρητά υπα-
Aρχιτέκτονα μέλους της ελληνικής ομάδος «νέο τρ πο ζωής» (νέοι κοινωνικοί ντερνισμού» της μεσοπολεμικής γ ρευε ο «ορθ δοξος» Mοντερνι-
DO.CO.MO.MO. συσχετισμοί, νέες αντιλήψεις για ελληνικής κοινωνίας, η «Nέα Aρχι- σμ ς, δεν έγινε πλήρως αποδεκτή,
τις συνθήκες διαβίωσης, νέες κτι- τεκτονική» διαδ θηκε ταχύτατα τ σο εκ μέρους των αρχιτεκτ νων
H ΠEPIΠTΩΣH της Mοντέρνας αρ- ριολογικές απαιτήσεις), εκμεταλ- στη χώρα μας, έτυχε του ενδιαφέ- σο και απ το κοιν .
χιτεκτονικής του μεσοπολέμου ε- λευ μενη τις κατασκευαστικές δυ- ροντος της ανερχ μενης αστικής O π λεμος διέκοψε τον ελληνικ
πανέρχεται και πάλι τ σο στο διε- νατ τητες του οπλισμένου σκυρο- τάξης και απέδωσε ένα πλήθος αρχιτεκτονικ Mοντερνισμ , αλλά
θνές σο και στο ελληνικ προ- δέματος, η αρχιτεκτονική του Mο- κτιρίων λων των κατηγοριών (κα- και οι συνθήκες της μεταπολεμι-
σκήνιο του αρχιτεκτονικού προ- ντέρνου Kινήματος προέβαλε την τοικίες, σχολεία, νοσοκομεία, κής κοινωνίας απέτρεψαν τη συνέ-
βληματισμού. Aπέναντι στην αρχι- αισθητική, λειτουργική και κατα- κ.λπ.). Oι νέοι και ενθουσιώδεις χισή του. Nέοι ροι στην οικοδομι-
τεκτονική παραγωγή των ημερών σκευαστική απλ τητα σε έργα γε- Eλληνες αρχιτέκτονες πραγματο- κή παραγωγή και τις διαπροσωπι-
μας, που παραθέτει τις απαστρά- μάτα πρωτοτυπία, δυναμισμ και ποίησαν –κυρίως στη δεκαετία του κές σχέσεις, κάτω απ το κυρίαρχο
πτουσες «ευημερούσες» ψεις α- τ λμη. H προσφυγή στην «καθα- ’30– εξαιρετικής ποι τητας μο- αίτημα της γρήγορης αύξησης του
π γυαλί και γρανίτη, ή επιχειρεί ρή» γεωμετρία (απλά γεωμετρικά ντέρνες συνθέσεις στο σύνολο οικονομικού οφέλους, οδήγησαν
τους πιο ακραίους μορφολογικούς σχήματα, πλαστικά διαρθρωμένοι σχεδ ν της χώρας. τους ευαίσθητους μοντέρνους αρ-
και κατασκευαστικούς ακροβατι- γκοι), ο κατασκευαστικ ς ορθο- Πρέπει, πάντως, να επισημάνου- χιτέκτονες της γενιάς του ’30 είτε
σμούς, αντιπαρατίθεται το συνε- λογισμ ς, η κατάργηση της διακ - με πως εκτ ς απ την παραγωγή στον αυτοπεριορισμ τους, είτε
χώς αυξαν μενο ενδιαφέρον –σε σμησης και η ευρηματική επεξερ- μιας αμιγώς Mοντέρνας αρχιτε- στην προσαρμογή τους στα νέα
επίπεδο αρχιτεκτονικής έρευνας γασία των λεπτομερειών συνθέ- κτονικής, επιβίωσαν και υπεισήλ- δεδομένα. Ωστ σο, τα ίχνη της
αλλά και πράξης– για το σχεδιαστι- τουν το νεωτερικ μορφολογικ θαν μέσα στον ελληνικ Mοντερνι- βραχύβιας, αλλά γ νιμης αυτής
κ ήθος του μεσοπολεμικού Mο- της χαρακτήρα. σμ στοιχεία με αναφορές στον περι δου της νεοελληνικής αρχι-
ντερνισμού. Παρακολουθώντας τα επιτεύγ- κλασικισμ , τον εκλεκτικισμ , τη τεκτονικής, εξακολούθησαν και ε-
Aποκηρύσσοντας τις ιστορικές ματα του διεθνούς Mοντέρνου Kι- λαϊκή παράδοση. Kαι τούτο, δι τι η ξακολουθούν να αποτελούν ση-
ρυθμολογίες και τους καν νες του νήματος και συμπορευ μενη με ρηξικέλευθη ανατροπή των προγε- Συνέχεια στην 20η σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 19

19. Συνέχεια απ την 19η σελίδα
μείο αναφοράς για πολλούς μετα-
πολεμικούς αρχιτέκτονες.
H περίπτωση
της οδού Πατησίων
O εκτεταμένος άξονας της οδού
Πατησίων αρχίζοντας απ την
Oμ νοια και καταλήγοτας στα Aνω
Πατήσια, διατρέχει περιοχές της
Aθήνας με πυκνή παρουσία μο-
ντέρνων κτιρίων της δεκαετίας
του ’30, κυρίως κτιρίων κατοικίας
μικρής και μεσαίας κλίμακας. Aντί-
στοιχη πυκν τητα δεν παρατηρεί-
ται στα μέτωπα της Πατησίων, τα
οποία μάλιστα, παρουσιάζουν ποι-
κιλία αρχιτεκτονικών μορφών δια-
φ ρων περι δων, λ γω και της ι-
στορικής υπ στασης της οδού.
Παρουσία μοντέρνων κτιρίων του
’30 στην οδ Πατησίων έχουμε κυ-
ρίως μέχρι την πλατεία Aμερικής,
αφού στη συνέχεια ακολουθούσαν
αδιαμ ρφωτες τ τε προαστιακές
περιοχές. Eπιπλέον, η μεταπολεμι-
κή ανάπτυξη της Πατησίων, ως ση-
μαντικού κυκλοφοριακού και ε-
μπορικού άξονα, αποτέλεσε ίσως
αιτία κατεδάφισης αρκετών μο- Πατησίων 56 και Iουλιανού. Πολυκατοικία Kαρυστιανάκη, αρχιτέκτων Φοίβος Zούκης, 1934-36 (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
ντέρνων κτιρίων μικρής κλίμακας
και αντικατάστασής τους απ τα (κλειστές προεξοχές), τα επιμήκη δους συντήρησης στα 70 περίπου ξύστη» της Πανεπιστημίου. Στη
σημερινά πολυώροφα στο πλαίσιο ή γωνιακά παράθυρα με τα ξύλινα χρ νια ζωής τους. Eυδιάκριτες αλ- συμμετρικά διαρθρωμένη πρ σο-
«αξιοποίησης» της αυξημένης ε- κεκλιμένα ρολά, οι στρογγυλοί λοιώσεις έχει υποστεί κυρίως η ι- ψη κυριαρχούν κατακ ρυφες συ-
μπορικής αξίας της οδού. φεγγίτες, οι ημικυκλικές απολή- σ γεια ζώνη, ταν αυτή διατίθεται νεχείς προεξοχές με υψίκορμα
Ωστ σο, σε λο το μήκος της ο- ξεις και τα συμπαγή στηθαία των ε- για τη στέγαση καταστημάτων. παράθυρα ανάμεσά τους.
δού Πατησίων εντοπίζονται αρκε- ξωστών, τα ελεύθερα στρογγυλά Πατησίων και Kαποδιστρίου 28:
τά και ενδιαφέροντα έργα του με- υποστυλώματα, οι ιδι τυπες πέρ- Tα κτίρια «Mέγαρο Λινάρδου», πολ. μηχ.
σοπολεμικού μοντερνισμού. O τύ- γκολες – απολήξεις της στέψης, τα Kώστας Bουτσινάς, περ. 1933.
πος της πολυώροφης αστικής πο- λιτά κιγκλιδώματα, το «αρτιφισιέλ» Aς επιχειρήσουμε, λοιπ ν, ένα Eπταώροφο κτίριο γραφείων, με
λυκατοικίας (συχνά με εμπορική επίχρισμα (πελεκητή τσιμεντοκο- σύντομο οδοιπορικ στην οδ Πα- μεγάλα έρκερ των οποίων η ποδιά
χρήση στο ισ γειο) υπερτερεί πο- νία με πρ σμιξη ώχρας), κάνουν ά- τησίων, επικεντρώνοντας την επεκτείνεται ως συμπαγές στη-
σοτικά, καθώς έδινε λύση στο οξύ- μεσα αναγνωρίσιμη την αρχιτεκτο- προσοχή μας στα πιο αξι λογα, θαίο των παρακείμενων εξωστών,
τατο στεγαστικ πρ βλημα της ε- νική ταυτ τητα των κτιρίων αυτών. κατά τη γνώμη μας, μοντέρνα κτί- συνεχ μενα παράθυρα με παρεμ-
ποχής, ενώ συνεχίζει μέχρι και σή- H κατάσταση διατήρησής τους ρια της δεκαετίας του ’30. βολή παραστάδων σε εσοχή, γω-
μερα να συνιστά μια οικονομικά είναι αρκετά καλή, λ γω της γενι- Πατησίων 9: Kτίριο γραφείων. νιακά παράθυρα και λείο επίχρι-
βιώσιμη περίπτωση. Xαρακτηριστι- κά υψηλής ποι τητας κατασκευής Θα το ονομάζαμε «μικρ REX» α- σμα με οριζ ντιους αρμούς.
κά στοιχεία, πως τα «έρκερ» και παρά την έλλειψη στοιχειώ- φού θυμίζει το γνωστ «ουρανο- Πατησίων 54 και Mετσ βου: Πο-
λυκατοικία, αρχ. Nικ λαος Nικο-
λαΐδης, δεκαετία ’30. Πρ σφατα
ανακαινισμένη και διαρρυθμισμέ-
νη για γραφειακή χρήση. O συν-
δυασμ ς του βασικού επιπέδου
της πρ σοψης με αυτ των έρκερ
– εξωστών προσδίδει έντονη πλα-
στικ τητα στο κτίριο. Oι ημικυκλι-
κές απολήξεις των γωνιακών εξω-
στών, τα στρογγυλά υποστυλώμα-
τα με τη λεπτή πλάκα έδρασης
των ξύλινων δοκίδων της πέργκο-
λας και το λιτ σωληνωτ κιγκλί-
δωμα των εξωστών συμπληρώ-
νουν το σύνολο.
Πατησίων 56 και Iουλιανού: Πο-
λυκατοικία Kαρυστινάκη, αρχ.
Φοίβος Zούκης, 1934–36. Tα ψηλά
συμπαγή στηθαία των εξωστών
προσδίδουν μια αίσθηση στιβαρ -
τητας, η οποία αναιρείται στη στέ-
ψη του κτιρίου απ τη γραμμική ε-
λεύθερη δοκ και τα στρογγυλά
υποστυλώματα.
Πατησίων 59 και Σκαραμαγκά:
Πολυκατοικία Ξακουστή, αρχ.
Eμμανουήλ Kριεζής, 1934. Πρ -
σφατα ανακαινισμένη. Kεντρικά
έρκερ με περιμετρικά παράθυρα,
εκατέρωθεν συνεχείς εξώστες,
μείωση του ύψους προς την οδ
Πατησίων 54 και Mετσ βου. Πολυκατοικία, αρχιτέκτων Nικ λαος Nικολαΐδης, δεκαετία ’30 (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). Σκαραμαγκά, περιμετρικ ελεύθε-
20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

20. Πατησίων 59 και Σκαραμαγκά. Πολυκατοικία, αρχιτέκτων Eμμανουήλ Kριεζής, Πατησίων 70 και K τσικα. Πολυκατοικία Zηρίνη, αρχιτέκτων Eμμανουήλ Λα-
1934. Aνακαινίστηκε πρ σφατα (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). ζαρίδης 1934-35 (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
ρο μπετονένιο γείσο στον τελευ- ταλλικού πλέγματος στα στηθαία
ταίο ροφο. των μικρών εξωστών και ο πρ βο-
Πατησίων 70 και K τσικα: Πολυ- λος στέγασης της ισ γειας ζώνης.
κατοικία Zηρίνη, αρχ. Eμμανουήλ Πατησίων 225: Πολυκατοικία.
Λαζαρίδης, 1934–35. Mε το γαιώ- Στενομέτωπο, κομψ κτίριο με
δες αρτιφισιέλ να τη διακρίνει α- κύριο χαρακτηριστικ την ελεύ-
π μακριά, η πολυκατοικία αυτή θερη δοκ και το στρογγυλ υπο-
παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέ- στύλωμα στη στέψη της πρ σο-
ρον στον τρ πο κλιμάκωσης του ψης.
γκου και της ψης προς την οδ Tην παραπάνω εικ να συμπλη-
K τσικα. H πέργκολα ερδαζ μενη ρώνουν τα κτίρια στους αριθμούς:
σε ζεύγη τετράγωνων στύλων, οι 86 (αρχ.K. Iβράκης, 1932), 89, 114,
τραπεζοειδείς προεξοχές – ζαρ- 130, 149, 151, 162, 185, 188, γωνία
ντινιέρες και η παρουσία κεραμι- με Iμβρου 2, γωνία με Λέσβου 2,
διών είναι στοιχεία που συναντά- 213, 223 (πολ. μηχ. Γ. Mένανδρος,
με συχνά στα έργα του αρχιτέ- 1937) 255, γωνία με K. Kοντού 2,
κτονα. 296, γωνία με Nεϊγύ 2.
Πατησίων 175: Πολυκατοικία. Kλείνοντας το σημείωμα αυτ ,
Aσύμμετρη οργάνωση της πρ σο- θεωρούμε απαραίτητο να τονί-
ψης με δυο πλευρικά έρκερ δια- σουμε το π σο επιτακτική προ-
φορετικού μεγέθους και βαθιά υ- βάλλει η ανάγκη για την ουσιαστι-
ποχώρηση του μισού μετώπου του κή προστασία, αξιοποίηση και α-
τελευταίου ορ φου. Iδιαίτερα νάδειξη της πλούσιας κτιριακής
πλαστικ αποτέλεσμα. παραγωγής του ελληνικού μεσο-
Πατησίων 186 και Θάσου: Πολυ- πολεμικού Mοντερνισμού. Oι πα-
κατοικία Φάμπρα, αρχ. Θουκυδί- λαι τερες, αλλά και πρ σφατες
δης Bαλεντής, 1938. Λιτή ψη με κατεδαφίσεις αξι λογων κτιρίων
κυρίαρχο μορφολογικ στοιχείο της περι δου –με την έγκριση, μά-
την καμπύλη διαμ ρφωση της γω- λιστα, των ιθυν ντων– η εγκατά-
νίας μέσω έρκερ μικρής προεξο- λειψη της πλειοψηφίας των υφι-
χής (τα μεγάλα έρκερ καταργήθη- στάμενων στη φθορά του χρ νου
καν νομοθετικά το Nοέμβριο του ή η αλλοίωσή τους με ασυμβίβα-
1937, ύστερα απ πολλές αντι- στες επεμβάσεις, προοιωνίζουν
δράσεις). Aξιοσημείωτη είναι η την οριστική εξαφάνιση των δειγ-
αρμολ γηση του επιχρίσματος Πατησίων 186 και Θάσου. Πολυκατοικία Φάμπρα, αρχιτέκτων Θουκυδίδης Bα- μάτων αυτής της καθ’ λα αξι λο-
που δίνει την εντύπωση ισ δομης λεντής, 1938. Λιτή ψη με κυρίαρχο μορφολογικ στοιχείο και καμπύλη δια- γης περι δου της νεοελληνικής
τοιχοποιίας, η χρήση πυκνού με- μ ρφωση της γωνίας (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). αρχιτεκτονικής.
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 21

21. H «Kηπούπολη» Kυπριάδη
Aξι λογο αρχιτεκτονικ σύνολο με σπίτια του Mεσοπολέμου στο τέρμα της Πατησίων
Tου Mάνου Mπίρη
Eπ. Kαθηγητή EMΠ
H OΔOΣ Πατησίων διακρίνεται απ
τους άλλους μεγάλους οδικούς άξο-
νες της Aθήνας, κυρίως ως προς τη
δυνατ τητα που παρέχει να ανα-
γνωρίζεται σε λο της το ανάπτυγμα
η εξέλιξη της πολεοδομικής ιστο-
ρίας της πρωτεύουσας, σημείο προς
σημείο, πως ακριβώς «διαβάζεται»
η ζωή εν ς δένδρου στην τομή του
κορμού του, πάνω στα ετήσια στρώ-
ματα του ξύλου.
Παρά τη συντριπτική ανοικοδ μη-
ση των μεταπολεμικών χρ νων, εί-
ναι εν τούτοις έκδηλη η ποι τητα
της αρχιτεκτονικής γύρω στο 1930,
στην υφιστάμενη ακ μη εικ να κά-
ποιας αστικής διώροφης κατοικίας
κοντά στην πλατεία Aμερικής –άλ-
λοτε πλατεία «Aγάμων»– στο αρι-
στοκρατικ στυλ του γαλλικού μο-
ντερνισμού ή ακ μη λίγα μέτρα βο-
ρει τερα προς την πλατεία Kολιά-
τσου, στη γραφική παρουσία εν ς α-
πλοϊκού σπιτιού, με την τετράρριχτη
στέγη του, το ταπειν μπαλκ νι
στην ψη και το περιβ λι γύρω του.
Mία παρουσία –σήμερα φυσικά σπά-
νια– που μαρτυρεί τι προφανώς ε-
δώ βρισκ μαστε πλέον έξω απ την
π λη του 1920–25. Eτσι, παρά τα
σποραδικά «αστικά» οικοδομήματα,
διατρέχουμε μία ζώνη που κάποτε
είχε άφθονα κτήματα, με λαχαν κη-
πους και οπωροφ ρα δένδρα, κα-
θώς και ορισμένες χαρακτηριστικές
παράγκες (πάνω στην Πατησίων) με
αποθήκες... σανού για τα κάρα –των
οποίων η θορυβώδης παρουσία ακ -
Kάτοικος της συνοικίας Kυπριάδη, ανάμεσα σε άλλους καλλιτέχνες και διανοούμενους του Mεσοπολέμου, ήταν και ο
μη δεν έχει σβήσει απ τη μνήμη
ζωγράφος Σπύρος Παπαλουκάς, ο οποίος αποτύπωσε στα έργα του τον τ πο κατοικίας του. (Σπίτια στου Kυπριάδη,
των παλαιών Πατησιωτών.
1941, λάδι σε χαρτ νι, 50,5 x 61 εκατ., 1941. Aπ το λεύκωμα της Iονικής Tράπεζας «Σπύρος Παπαλουκάς – Zωγραφι-
Λίγα μέτρα πιο πάνω η Πατησίων, κή 1892 - 1957»).
αφού αφήσει αριστερά της το παγο-
ποιείο Kλωναρίδη, τερματίζει στις
χείρησης για την εκμετάλλευση οι- Δημοτικ Συμβούλιο, ενεκρίθη - O Kυπριάδης, παρά το γεγον ς τι
γραμμές του τρένου – που και η
κοπέδων εκτ ς σχεδίου π λεως. μως απ το –αρμ διο εκείνη την ε- στην προσφορά των προσχεδιασμέ-
Aλυσίδα (που έκλεινε στο πέρασμα
T τε λοιπ ν ο πλούσιος επιχειρημα- ποχή– υπουργείο Συγκοινωνιών (η νων εξοχικών κατοικιών του δεν α-
του «Θηρίου» προς την Kηφισιά)–
τίας Mίνως Kυπριάδης απέκτησε το «ανωτέρα αρχή» ήταν και τ τε προ- πέβλεπε στην ενεργ συμμετοχή
για να μεταβληθεί σε έναν ακαν νι-
μεγάλο κτήμα του και συνέστησε με σφορ τερη για τέτοιου είδους τε- του στο δραματικ στεγαστικ πρ -
στο χωματ δρομο που κατηφορίζει
ένα φίλο του την εταιρεία «Kυπριά- χνάσματα) αφού πέρασε και απ την βλημα των προσφύγων (οι πλησιέ-
προς τα βορειοδυτικά διασχίζοντας
δης – Kυριαζής και Σία» με σκοπ να πολεοδομική επιτροπή Kαλλιγά. στεροι προσφυγικοί συνοικισμοί της
τα κτήματα του Φιξ και τις πυκνές
δημιουργήσει εκεί «υποδειγματική Tελικά πέτυχε και τη θετική γνω- Nέας Φιλαδέλφειας, Nέας Iωνίας και
καλαμιές του ρέματος του Ποδονί-
κηπούπολη» κατά το πρ τυπο της μοδ τηση –πράξη αρ. 3027– του Δή- της Pιζούπολης δημιουργήθηκαν ε-
φτη. Δεξιά μας στην ελαφρώς ανη-
Φιλοθέης. Oμως, δεν θέλησε να ορ- μου Aθηναίων (ποιος φαντάστηκε κείνη την περίοδο) σε μια κατ’ εξο-
φορική έκταση που εκτείνεται προς
γανώσει το σχέδι του κατά το υπ - τι δεν υπήρχαν και τ τε αιφνίδιες χήν αστική πλατεία, δεν δίστασε να
το Γαλάτσι, ανατολικά της οδού Πα-
δειγμα του αυτ νομου οικισμού – - «μεταλλαγές» στην πλειοψηφία των επωφεληθεί απ τα ευεργετικά δια-
τησίων, θα μας εντυπωσιάσει η πα-
πως π.χ. έγινε με το Ψυχικ βάσει δημοτικών συμβουλίων), παρά τη τάγματα εκείνης της περι δου, ι-
ρουσία κάποιων εξοχικών σπιτιών,
του διατάγματος του 1923– αλλά σφοδρή αντίδραση του αρμ διου δίως του σημαντικού «περί ατελούς
παλαιών, αλλά καλού γούστου, που
προτίμησε την... πονηράν οδ ν, δη- διευθυντή τεχνικών υπηρεσιών του εισαγωγής οικοδομησίμων υλικών
αποτελούν ,τι έχει απομείνει απ
λαδή την προσάρτηση του οικισμού δήμου, του Δημοσθένη Πρωτοπα- προς ανέγερσιν ευθηνών οικιών»
την κηπούπολη των καλλιτεχνών
του στο μορο τμήμα των Aνω Πα- παδάκη. (ΦEK 163/924).
του μεσοπολέμου, την περίφημη συ-
τησίων, το οποίο τ τε ήταν ιδιαίτε- Λίγο αργ τερα ξέσπασε η καταιγί- Aπ τ τε ρυμοτομούσε και έκτιζε
νοικία «Kυπριάδη».
ρα αραιοκατοικημένο και είχε ε- δα της μικρασιατικής καταστροφής ανεν χλητος έως την πλήρη κατο-
Συνοικία «Kυπριάδη» γκριθεί μ λις το 1916. Mε τον τρ πο του 1922, που είχε ως συνέπεια την χύρωση του οικισμού του με διάταγ-
αυτ ο επιχειρηματίας θα ωφελείτο έντονη οικιστική δραστηρι τητα σε μα του 1933.
H ιστορία της που ξεκινά γύρω απ τις πάσης φύσεως δημοτικές ε- απ κεντρες περιοχές της πρωτεύ- Πάντως, παρά τα έντονα ωφελιμι-
στο 1920 είναι ενδιαφέρουσα, μως ξυπηρετήσεις, υποσχ μενος απλώς ουσας, πως το Πολύγωνο, την Kυ- στικά συστατικά αυτής της διαδικα-
χι και τ σο... γοητευτική. Aφού «εφθηνές κατοικίες, φωτισμ ν και ψέλη, τα Πατήσια, εκτ ς φυσικά απ σίας –η οποία άλλωστε επαναλήφθη-
πρ κειται για την περίπτωση εφαρ- ύδρευσιν του συνοικισμού». Φυσι- τα οργανωμένα περιαστικά συγκρο- κε περί το 1925 πολλαπλώς και εις
μογής μιας τυπικής ιδιωτικής επι- κά, η αίτησή του απερρίφθη απ το τήματα. βάρος της Aθήνας, πως π.χ. στον
22 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

22. Kαρέα, στου Zωγράφου, στη N.
Σμύρνη, κ.ο.κ.– το τελικ αποτέλε-
σμα στην εικ να του οικισμού Kυ-
πριάδη αναδεικνύει σίγουρα ένα α-
π τα αξιολογ τερα αρχιτεκτονικά
σύνολα στην περίμετρο της πρωτεύ-
ουσας.
Eνα μικρ προάστιο
H ποικιλία των τύπων των σπιτιών,
οι φαρδιές πρασιές και οι καταπρά-
σινοι κήποι (υπήρχαν εδώ άφθονα
υπ γεια νερά), που προσφέρουν ευ-
χάριστες οπτικές γωνίες απ τους
δρ μους και τις μικρές πλατείες α-
σφαλώς αποτελούν και σήμερα –πα-
ρά την ταχεία δυστυχώς ανοικοδ -
μηση– μια ν τα ανθρωπιάς και ανά-
σας μέσα στην ασφυκτική ομοιογε-
νοποίηση του ευρύτερου δομημέ-
νου περιβάλλοντος. Συνιστά έτσι ο
οικισμ ς την ουσιαστική οντ τητα
εν ς «προαστίου», που καθορίζεται
απ τη διακεκριμένη λειτουργική
σχέση του ως προς το κυρίαρχο πο-
λεοδομικ συγκρ τημα της Aθήνας,
της οποίας κατά κάποιο τρ πο απο-
τελεί δορυφ ρο.
Tα σπίτια στου Kυπριάδη, τα ο-
ποία ανεγέρθηκαν στη μορφή μι-
κρών διώροφων επαύλεων, κατα-
σκευάστηκαν με πρωτ τυπη μέθο-
δο, με τη χρήση ειδικά διαπλασμέ-
νων ασβεστοπυριτιακών πλίνθων
και τσιμεντολίθων, των οποίων η ε-
Xαρακτηριστικ ς τύπος σπιτιού στου Kυπριάδη, στην οδ Λασκαράτου: ειδικά διαπλασμένοι, ασβεστοπυριτιακοί πλίν-
ξωτερική επιφάνεια εμιμείτο την α-
θοι και τσιμεντ λιθοι και τετράρριχτες ξύλινες στέγες με κεραμίδια γαλλικού τύπου (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
δρ τητα της ημιλάξευτης τοιχοποι-
ίας (ρούστικο). Για τα μεγάλα ανοίγ-
ματα και τις βεράντες χρησιμοποιή-
θηκαν σκυροδέματα, ενώ οι τε-
τράρριχτες ξύλινες στέγες –με ση-
μαντικές κλίσεις– εκαλύπτοντο με
κεραμίδια γαλλικού τύπου. Tον α-
σβέστη παρασκεύαζε η επιχείρηση
σε δικ της μέγα ασβεστοκάμινο
συνεχούς λειτουργίας, γερμανικών
προδιαγραφών (κηρυγμένο ήδη
διατηρητέο).
Δεν είναι επί του παρ ντος εύκο-
λο να τεκμηριώσει κανείς τους πρω-
ταγωνιστές τεχνικούς αυτού του
ποιοτικού σχεδιασμού. Iσως οι πρω-
ιμ τερες σχέσεις του επιχειρηματία
με την ίδρυση του οικισμού της Nέ-
ας Aλεξάνδρειας (δηλαδή της Φιλο-
θέης), που εκεί αναφέρονται τα ο-
ν ματα των αρχιτεκτ νων N. Zου-
μπουλίδη, K. Παπαδάκη κ.ά., πιθα-
ν ν να οδηγούν σε κάποιες ταυτί-
σεις – καθ σον μάλιστα διαπιστώνο-
νται ομοι τητες των «προτύπων οι-
κιών» μεταξύ των δύο οικισμών.
Aπ την άλλη πλευρά η μετεξέλι-
ξη των αρχιτεκτονικών μορφών
στου Kυπριάδη, σε έναν πλουραλι-
σμ στιλιστικών ιδιωμάτων μαρτυ-
ρεί την εκεί παρουσία πολλών και
μάλιστα επώνυμων δημιουργών
του μεσοπολέμου. Kυρίαρχος πά-
ντως είναι ο τύπος των «γραφι-
κών» (pittoresque) εξοχικών σπι- H μετεξέλιξη των αρχιτεκτονικών μορφών στου Kυπριάδη σε έναν πλουραλισμ στυλιστικών ιδιωμάτων μαρτυρεί την
τιών, ενταγμένων στην αισθητική εκεί παρουσία πολλών και μάλιστα επώνυμων δημιουργών του Mεσοπολέμου. Σπίτι στην οδ ς Πολυλά και Aγίας Λαύ-
αντίληψη που επικρατούσε στις κη- ρας (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
πουπ λεις της Eυρώπης. Xαρακτη-
ριστικοί είναι οι ασύμμετροι γκοι σμένες– επιφάνειες των τοίχων. σμού, μέσα απ τη ρευστή πλαστι- κλασικισμού. Eπικρατούσα είναι ο-
τους με τις βεράντες και τις πέρ- Συχνά τα σπίτια αυτά μας φέρ- κ τητα της σχολής της Beaux–Arts πωσδήποτε η ομάδα των αρχιτε-
γκολες, τις επικλινείς κεραμοσκε- νουν στο νου τις χαριτωμένες ιτα- στο ύφος των μικρών επαύλεων κτονημάτων που χτίστηκαν γύρω
πές με τα φαρδιά ξύλινα γείσα, που λικές «βίλες» της τοσκανικής εξο- (chalets) της εποχής του 1900, ενώ στο 1930, τα οποία αντανακλούν με
ρίχνουν τη σκιά τους πάνω στις α- χής. Σε άλλα πάλι είναι φανερές οι σπανι τερες είναι οι συντηρητικές σαφήνεια, τα μεν πρωιμ τερα το
δρές –σε γαιώδεις τ ννους επιχρι- επιδράσεις του γαλλικού εκλεκτικι- συνθέσεις στο πνεύμα του ψιμου Συνέχεια στην 24η σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 23

23. Συνέχεια απ την 23η σελίδα
Art–Nouveau του κεντροευρωπαϊ-
κού χώρου, τα δε μεταγενέστερα
τον νεωτερισμ του Art–Deco, έως
και τις ριζοσπαστικές ρασιοναλιστι-
κές τάσεις του γερμανικού
Bauhaus.
Oι εναλλασσ μενες αισθητικές
ροπές φανερώνουν πάντως τι οι
οικιστές της κηπούπολης Kυπριά-
δη, προερχ μενοι ως επί το πλεί-
στον απ μια διακεκριμένη ομάδα
αστών διανοουμένων και καλλιτε-
χνών, φάνηκαν απρ θυμοι να προ-
σαρμοσθούν στα επαναλαμβαν με-
να πρ τυπα κατοικιών του αρχικού
σχεδιασμού. Πράγματι, την περιοχή
αυτή δημιουργήθηκε μια συγκέ-
ντρωση εργαστηρίων των πιο γνω-
στών ζωγράφων, αντιπροσωπευτι-
κών της προοδευτικής γενιάς του
’30, καθώς και της πρώτης μεταπο-
λεμικής περι δου. Aνάμεσά τους ο
Oυμβέρτος Aργυρ ς, ο Φώτης K -
ντογλου, ο Σπύρος Παπαλουκάς, οι
αδελφές Kαναρέλη, ο Γιώργος Bα-
καλ , ο Γιάννης Σπυρ πουλος κ.ά.
Eκεί έζησε επίσης και ο αρχιτέκτο-
νας Δημήτρης Πικιώνης που απέ-
δωσε –με απαράμιλλη ευρηματικ -
τητα και στοχαστικ ύφος στην έ-
μπνευσή του– τις αισθητικές αξίες Φαρδιές πρασιές και καταπράσινοι κήποι προσφέρουν μέχρι και σήμερα ευχάριστες οπτικές γωνιές σ’ ένα προάστιο
της αν θευτης ελληνικής παράδο- κοντά στο κέντρο της Aθήνας, στη συνοικία Kυπριάδη. Oδ ς Πολυλά (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
σης. Γείτονές του ήταν εξάλλου ο
νεωτεριστής της λογοτεχνίας μας σμένο χώρο της κηπούπολης. Iδιαί- οδηγούσαν στην ανταλλαγή κριτι- δρ μων της που φέρνουν στη σκέ-
Γεώργιος Δροσίνης και ο αγωνι- τερα οι καλλιτέχνες συναντι ντου- κών απ ψεων πάνω στα κρίσιμα αι- ψη του αυτούς τους πρωτεργάτες
στής της εκπαιδευτικής μεταρρύθ- σαν μεταξύ τους είτε στα εργαστή- σθητικά ζητήματα της μεταβατικής της νεοελληνικής διαν ησης, πως
μισης Δημήτρης Γλην ς. Hταν οι ριά τους είτε στα φιλ ξενα ταβερ- δεκαετίας του ’30. Eτσι έδωσαν οδ ς Λυκούδη, οδ ς Πολυλά, οδ ς
διανοούμενοι της εποχής, που απο- νάκια των γειτονικών εξοχών, προς στην κηπούπολη τη φήμη εν ς μο- Λασκαράτου, οδ ς Ψυχάρη, πλα-
τελούσαν εκεί, λοι μαζί, μια συνε- τα Aνάκασα (δυτικά του Ποδονί- ναδικού –για τα δεδομένα της Aθή- τεία Παπαδιαμάντη, οδ ς Mητσάκη
κτική μικρή κοινωνία ατ μων με λί- φτη), προς το Γαλάτσι, προς τον νας– κέντρου εικαστικών πρωτο- και άλλες παρ μοιες ονομασίες.
γο πολύ συγκλίνουσες νοοτροπίες Aγιο Λουκά της οδού Πατησίων. Aυ- βουλιών, το οποίο εύστοχα ο μεγά- Πίσω απ τις πρασιές αυτών των
και αρχές. Iδι τητες δηλαδή που τές οι συναντήσεις –πέρα απ το α- λος ζωγράφος μας Γ. M ραλης α- δρ μων και παρά τη δραστική ανοι-
συνέτειναν στην ανάπτυξη εν ς ναπ φευκτο κουβεντολ ι γύρω α- ποκαλούσε «σχολή Kυπριάδη». κοδ μηση επιβιώνουν μερικά σπί-
σπάνιου συλλογικού αισθήματος π τα ευχάριστα και δυσάρεστα του Στο σημεριν επισκέπτη της συ- τια συντηρημένα με δυσκολίες και
των κατοίκων, μέσα στον περιορι- καθημερινού βίου– αναπ φευκτα νοικίας είναι ίσως τα ον ματα των κάτω απ τη βούληση της δεύτε-
ρης γενιάς των παλαιών οικιστών.
Για τη διατήρησή τους και στην κα-
λύτερη περίπτωση (δι τι δεν λεί-
πουν τα clubs και οι μπιραρίες)
καλλιεργούνται ενδιαφέρουσες ι-
διωτικές πρωτοβουλίες, πως π.χ.
η πρ σφατη επαναχρησιμοποίηση
μιας ωραίας μονοκατοικίας (στην
οδ Ψυχάρη 36), διαρρυθμισμένης
σε καλλιτεχνικ κέντρο που στεγά-
ζει χαρακτηριστικά δημιουργήμα-
τα, απ τα καλύτερα της εικαστι-
κής παραγωγής ζωγράφων και γλυ-
πτών του μεσοπολέμου και νεωτέ-
ρων, οι οποίοι έζησαν στην περιο-
χή. Aλλού βεβαίως προσφέρονται
χρηστικές λειτουργίες, πως νη-
πιαγωγεία και παιδικοί σταθμοί,
που απαιτούν ασφαλείς προσβά-
σεις, επιφάνειες πρασίνου και γενι-
κά ένα ευχάριστο και οικείο περι-
βάλλον. Eνα περιβάλλον που οφεί-
λει να διατηρηθεί πάση θυσία – ως
«εν ανεπαρκεία αγαθ ». Eνας
πλούτος φυσικ ς και πολιτιστικ ς,
που κινδυνεύει σήμερα να χαθεί. H
καθημερινή απειλή για τον περιορι-
σμ του έχει ξεσηκώσει τους κα-
τοίκους του Kυπριάδη και ανάμεσά
τους τον Aριστομένη Προβελέγγιο,
τον βετεράνο της αρχιτεκτονικής
μας πρωτοπορίας, που δεν παύει
Oδ ς Πολυλά, Λυκούδη, Λασκαράτου, Ψυχάρη, Mητσάκη, πλατεία Παπαδιαμάντη... Tα ον ματα των δρ μων στου Kυ- σε κάθε ευκαιρία να εκδηλώνει την
πριάδη μαρτυρούν τι εκεί έζησαν διανοούμενοι, που αποτέλεσαν μια συνεκτική μικρή κοινωνία ανθρώπων. Σπίτι ηθική του συμπαράσταση για τη
στην οδ Mητσάκη (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). σωτηρία της κηπούπολης.
24 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

24. «Xαρά»: πολυκατοικία πρ τυπο
Σπάνιο παράδειγμα μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής με ευχάριστους και ανθρώπινους χώρους
TETPAΩPOΦO συγκρ τημα κα- Aπ τις πρώτες
τοικιών επί των οδών Πατησίων φωτογραφίες
337, Σκρα, Aννίνου και Tσίλλερ του τετραώρο-
στο ύψος της Kυπριάδου. φου συγκροτή-
Tο συγκρ τημα χτίστηκε το ματος κατοι-
1959–61 απ την AOTE Nέστωρ, κιών «Xαρά»,
με αρχιτέκτονες τον Iπ λλυτο στον αριθμ 337
Παπαηλι πουλο και τον Aχιλλέα της οδού Πατη-
σίων. Kτισμένο
Σπαν και πολιτικ μηχανικ τον
στο διάστημα
Mάριο Kαρδαμίτση.
1959–1961,
Oι τρεις άνδρες συνεργάστη- ανήκει
καν με πολύ κέφι και ραμα για να στα ελάχιστα
δημιουργήσουν μια πολυκατοικία κοιν χρηστα
πρ τυπο. Tο συγκρ τημα κατα- κτίρια
λαμβάνει ένα πλήρες οικοδομικ της Aθήνας που
τετράγωνο με ενιαίο τον εσωτερι- πέτυχε να δημι-
κ ακάλυπτο χώρο που διαμορ- ουργήσει ευχά-
φώθηκε σε κοιν χρηστο κήπο ριστους και βιώ-
34x18 μ., με πράσινο, πισίνα και σιμους χώρους
παιδική χαρά, τ πο συγκέντρω- για τους ενοί-
σης των ενοίκων και των παιδιών κους του.
τους.
O κοιν χρηστος αυτ ς κήπος ε-
ξασφαλίζει τη διαμπερ τητα και
τον άνετο φωτισμ και αερισμ
σε λα τα διαμερίσματα, περιορί-
ζοντας τη χρήση των φωταγωγών
μ νο στα λουτρά.
Tο συγκρ τημα περιλαμβάνει
συνολικά 116 διαμερίσματα (εν ς απ τέσσερα στοιχεία με κάτοψη απολήξεις των κλιμακοστασίων λυκατοικία» των Eξαρχείων του
έως έξι δωματίων) και εννέα ισ - Γ, που ενώνονται και δημιουρ- και των ανελκυστήρων στο δώμα. K. Παναγιωτάκου είναι δυο απ τα
γεια καταστήματα επί της οδού γούν ένα κλειστ ορθογώνιο. H ορθολογική οργάνωση της οι- σπάνια παραδείγματα μεταπολε-
Πατησίων. Eνας αυστηρ ς κάνναβος χαρα- κοδομής επέτρεψε να βελτιωθεί μικής, η μια, και μεσοπολεμικής η
H είσοδος στα διαμερίσματα κτηρίζει τ σο τις κατ ψεις σο η ποι τητα της κατασκευής χωρίς δεύτερη πολυκατοικία, που οι
του ισογείου που βλέπουν στις και τις ψεις του συγκροτήματος, αύξηση του κ στους και η παροχή αρχιτέκτονές τους προσπάθησαν
τρεις οδούς Aννίνου, Σκρα και που το κατασκευαστικ σύστη- στους ενοίκους εκτ ς απ την και πέτυχαν σε μεγάλο βαθμ να
Tσίλλερ έχουν ανεξάρτητη είσο- μα εκφράζεται με σαφήνεια και κοιν χρηστη αυλή και άλλων κοι- δημιουργήσουν χώρους ευχάρι-
δο. Στα υπ λοιπα εξασφαλίζεται ειλικρίνεια. H επιρροή της Unite ν χρηστων εγκαταστάσεων, - στους και βιώσιμους για τους ε-
απ τέσσερα ανεξάρτητα κλιμα- d’ habitation της Mασσαλίας του πως φρεάτια πτώσης απορριμμά- νοίκους τους, που να διευκολύ-
κοστάσια· τρία έως τέσσερα δια- Le Corbusier που αν και άρχισε το των και κλιβάνους καύσης τους νουν την πιο ανθρώπινη επαφή
μερίσματα σε κάθε ροφο. Oυσια- 1946 ολοκληρώθηκε μ λις το κ.ά. μεταξύ τους.
στικά το συγκρ τημα αποτελείται 1952 είναι φανερή, ιδιαίτερα στις H «Xαρά» πως και η «Mπλε Πο- M. KAPΔAMITΣH–AΔAMH
Eξωτερική ψη και κοιν χρηστοι χώροι στη «Xαρά». O κήπος του συγκροτήματος, 34X18 μ., εκτ ς απ πράσινο, παιδική χαρά και τ πο συγκέντρωσης των ε-
νοίκων, εξασφάλισε τη διαμπερ τητα και τον φυσικ φωτισμ σε λα τα διαμερίσματα (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 25

25. T τε, στην οδ Πατησίων...
Eνθυμήσεις απ το μαγικ μικρ κοσμο της γειτονιάς στη δεκαετία του ’50
Δεν πρ λαβε να συμπληρώσει ούτε τα πέντε της η δεκαετία του ’50 και οι γραμμές του τραμ ξηλώθηκαν απ την οδ Πατησίων επί των ημερών K. Kαραμαν-
λή, υπουργού Δ. Eργων, στην κυβέρνηση Aλ. Παπάγου. Tο έργο θεωρήθηκε τ τε σπουδαίο και τολμηρ , στο πλαίσιο του «εκσυγχρονισμού» της πρωτεύου-
σας. Tο ξήλωμα πάντως επιδοκιμάστηκε ενθουσιωδώς απ τα παιδιά που επί μεγάλο διάστημα έπαιζαν διάφορα παιχνίδια στα χώματα και στα χαλίκια της ο-
δού Πατησίων χωρίς το φ βο τι θα τους «πατήσει» κανένα χημα... (φωτ.: συλλογή N.E. T λη).
Tου K. I. Aγγελ πουλου γρι χορτα. Στις καθέτους, λες νία του αρέσει! Eίναι εκείνη την ε- γίνεται με αργούς ρυθμούς και η
χωματ δρομοι, αφθονούν οι «αλά- ποχή τ ση η ησυχία στην οδ Πατη- γειτονιά μας, στην περιοχή που ε-
TA TZAMIA της μπαλκον πορτας νες», μικροί παράδεισοι για παιδι- σίων, ιδιαιτέρως τα βράδια, ώστε α- κτείνεται απ την οδ Aγίου Mελε-
στην τραπεζαρία έτριζαν δυνατά κά παιχνίδια και ποδ σφαιρο. Tα π το μπαλκ νι ακούγονται καθαρ - τίου έως την πλατεία Kολιάτσου
κάθε που περνούσε απ’ έξω το αυτοκίνητα είναι τ σο πολύ λίγα τατα οι διάλογοι και η μουσική της και καθέτως απ την πλατεία του
τραμ, αλλά κανένας στο σπίτι δεν στους δρ μους, ώστε η εμφάνισή προβαλλ μενης ταινίας. Aγίου Aνδρέα, στην οδ Λευκω-
αισθαν ταν εν χληση απ αυτ . τους συνοδεύεται απ γιουχάισμα Tην ησυχία διακ πτει μ νο το πέ- σίας, έως τη σπουδαία Φωκίωνος
Σεπτέμβριος 1951, και η οικογέ- των πιτσιρίκων, που αναγκαστικώς ρασμα του τραμ, αλλά είναι πολύ μι- Nέγρης, έχει ακ μη μπροστά της
νεια ήταν ευτυχής που είχε μετα- διακ πτουν για λίγα δευτερ λεπτα κρ αυτ το κακ , ταν κάθε βράδυ κάμποσα ωραία χρ νια. Στην οδ
κομίσει σε διαμέρισμα καινούργιας το παιχνίδι τους. μπορείς να βλέπεις τον Xάμφρεϊ Πατησίων τα άκτιστα οικ πεδα αρ-
πολυκατοικίας στην οδ Πατησίων, H δική μας πολυκατοικία δεν μοι- Mπ γκαρντ, την Mέριλιν Mονρ ε, χίζουν να λιγοστεύουν, μως απ
κοντά στη στάση Kαλιφρονά, προ- άζει με κάποια άλλη της περιοχής. τον Oντι M ρφι, τους ιππ τες της την άλλη πλευρά αρχίζει να αυξά-
ερχ μενη απ το σπίτι της αγρίως Eίναι δακτυλοδεικτούμενη, ιδίως α- Στρογγυλής Tραπέζης, τη Γεωργία νει ο αριθμ ς των νέων κινηματο-
ταλαιπωρημένης και κατατρυπη- π τον παιδ κοσμο, για ένα σπου- Bασιλειάδου, τον Λογοθετίδη... γράφων και των ζαχαροπλαστείων,
μένης απ τα Δεκεμβριανά του ’44 δαίο λ γο: Aκριβώς απέναντί της, πράγμα που ανοίγει νέες «ευκαι-
οδού Eυρυπίδου. Στην οδ Πατη- γωνία με την οδ Σκαλιστήρη, βρί- Tο τελευταίο τραμ ρίες» για καλύτερη αξιοποίηση του
σίων, αρχές του ’50, λα είναι ανοι- σκεται το καλοκαιριν σινεμά «Λί- ελεύθερου χρ νου, ιδιαιτέρως των
κτά και φωτεινά. Παλιά διώροφα ντο». Aυτ σημαίνει τι απ τα Στα μέσα της δεκαετίας του ’50 η νεανικών παρεών. Tέλη του ’50,
σπίτια, λίγες προπολεμικές πολυ- μπαλκ νια της αριστερής πλευράς Πατησίων, χωρίς τραμ πια, με τα κί- αρχές της δεκαετίας του ’60 κά-
κατοικίες, πολλά περιβ λια, μονώ- της πολυκατοικίας και απ την τα- τρινα τρ λεϊ να προειδοποιούν για νουν την εμφάνισή τους και τα
ροφα σπίτια με αυλή, μικρά μαγα- ράτσα παρακολουθεί κανείς άνετα τον επερχ μενο «εκσυγχρονισμ », πρώτα σφαιριστήρια, που μαζεύουν
ζιά και οικ πεδα πνιγμένα στα α- επί τρεις και πλέον μήνες ποια ται- αρχίζει να αλλάζει. Aλλά η αλλαγή λα τα «κακά παιδιά» των σχολεί-
26 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

26. Kατηφορίζοντας τη λεωφ ρο Aλεξάνδρας πριν απ 40 χρ νια, έτσι συναντούσες την οδ Πατησίων, εκεί στην πλατεία Aιγύπτου (αριστερά). Tα τρ λεϊ μ λις
έχουν κάνει την εμφάνισή τους κι σο για την κίνηση στους δρ μους, μπορεί κανείς να την κρίνει απ τη φωτογραφία αυτή. Στο κέντρο διακρίνεται, επί της
Πατησίων, το κτίριο που στεγάζει σήμερα τα γραφεία της ΓΣEE. Δεξι τερα, στο χαμηλ διώροφο, που δεν υπάρχει σήμερα, στεγαζ ταν ο «Λουμπιέ», ένα α-
π τα (πολύ λίγα) σπουδαία ζαχαροπλαστεία της περιοχής. Δεξι τερα, στην επ μενη γωνία που μ λις διακρίνεται, έκαναν τις Kυριακές πιάτσα τα ταξί που με
ένα δίφραγκο ανέβαζαν τους φιλάθλους στο γήπεδο του «Παναθηναϊκού», ψηλά στη λεωφ ρο Aλεξάνδρας (φωτ.: K. Mεγαλοκον μου).
ων, που ασκούνται εκεί, κυρίως στα
«ποδοσφαιράκια» και στα «φλιπε-
ράκια», προκαλώντας την οργή γο-
νέων και καθηγητών. (Γενικώς τα
παιδιά που μεγαλώνουν στην οδ
Πατησίων και στους γύρω δρ μους
εκείνα τα χρ νια είναι «ατίθασα»
και πολύ «του έξω».)
Tα «στέκια»
Σήμερα η οδ ς Πατησίων είναι
γεμάτη καταστήματα λων των ει-
δών και μεγεθών. Στα χρ νια της
δεκαετίας του ’50 και στα μέσα της
επ μενης δεν υπήρχαν παρά μ νο
μικρά μαγαζιά για την κάλυψη κα-
θημερινών αναγκών. Mπακάλικα,
μανάβικα, κρεοπωλεία, φούρνοι,
κουρεία, ήταν κυρίως τα εμπορικά
της περιοχής. Tα υπ λοιπα ψώνια
γίνονται στο κέντρο της Aθήνας. H
οδ ς Πατησίων προσφερ ταν πιο
πολύ για β λτες, για σινεμά, για κα-
φέ και παγωτ στα ζαχαροπλα-
στεία. Aυτ που λέμε σήμερα «κα-
φετέρια» δεν υπήρχε ακ μη. Tα θε- Aρχή της οδού
ρινά «στέκια» ήταν ο κήπος του Πατησίων, γωνία με
Mουσείου, η πλατεία Aμερικής Πανεπιστημίου,
(Aγάμων για τους παλαι τερους), η δεκαετία του ’50.
πλατεία Kολιάτσου και τα ζαχαρο- Δεξιά το ξενοδοχείο
EXCELSIOR, σήμερα
πλαστεία στο τέρμα Πατησίων. Oι
Eθνική Tράπεζα.
πιο «κοσμικοί» ανηφ ριζαν εκατ
Aπέναντι η «Aστ -
μέτρα για να καθήσουν στο «Σελέ- ρια», που δεν υπάρ-
κτ» και στο «Oριεντάλ» στη Φωκίω- χει πια. Στη θέση της
νος Nέγρη, ενώ «σπέσιαλ» βραδιές υψώνεται ένα
με τραγουδιστές και «νούμερα» «μοντέρνο» κτίριο
προσέφερε λίγα μέτρα πάνω απ (φωτ.: αρχείο
Συνέχεια στην 28η σελίδα N. Πολίτη).
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 27

27. Συνέχεια απ την 27η σελίδα
την οδ Πατησίων δίπλα στο Πάρ-
κο, το «Γκριν Παρκ», στις αρχές του
’60. Στις παρ δους της Πατησίων α-
φθονούσαν οι ταβέρνες (καθώς και
τα «κ κκινα φανάρια» στα ημιυπ -
γεια των πολυκατοικιών). Oι «τινέι-
τζερς» της εποχής κινούνταν σε
στέκια που είχαν να κάνουν κυρίως
με τα σχολεία στα οποία φοιτούσαν.
Tα παιδιά του διάσημου 2ου Γυμνα-
σίου σύχναζαν στην πλατεία Bικτω-
ρίας, τα παιδιά του 8ου Γυμνασίου
στον Aγιο Nικ λαο ή στην πλατεία
Kολιάτσου και οι μαθητές του θρυ-
λικού «Aθηναϊκού Λυκείου» του Aυ-
ξέντιου Tυχ πουλου, της οδού Λή-
μνου, στην πλατεία του Aγ. Aνδρέα
και στην πλατεία Aμερικής. Kάθε
τέτοια «περιοχή» είχε και τα δικά
της σφαιριστήρια και τα στέκια των
ποδοσφαιρ φιλων.
Mε λίγα λ για, στην παλιά οδ
Πατησίων ο κ σμος ήταν μικρ ς.
Eτσι και στη δική μας γειτονιά, λοι
λίγο–πολύ γνωρίζονταν μεταξύ
τους. Kαθένας ήξερε τουλάχιστον
ποιος μένει απέναντι ή πιο πέρα.
Kαι για κάμποσα χρ νια μέσα στις
πολυκατοικίες οι ένοικοι διατηρού-
σαν τις συνήθειες της παλιάς γειτο-
νιάς. Oι π ρτες των διαμερισμάτων Mικρ ς και ασήμαντος φαντάζει σήμερα ο κινηματογράφος «Pάδιο Σίτυ», έτσι στριμωγμένη πως είναι η πρ σοψή
έμεναν για πολλές ώρες την ημέρα του, δίπλα στα υψηλ τερα απρ σωπα κτίρια απ τα πολλά που άλλαξαν την εικ να της οδού Πατησίων απ τα τέλη
ανοικτές, οι νοικοκυρές κουβέντια- της δεκαετίας του ’60 και πέρα. Γνώρισε μως μεγάλες δ ξες το «Pάδιο Σίτυ», που τέλη του ’50 εντυπωσίαζε με την
ζαν και αντάλλασσαν φαγητά, τα πολυτελή αίθουσα, τα σύγχρονα μηχανήματα ήχου και τη «σούπερ οθ νη» του. Tο 1958, αν θυμ μαστε καλά, λη η
παιδιά των οικογενειών έπαιζαν στο γειτονιά, εκεί δίπλα στο παλι Λυσσιατρείο, ζούσε ένα βράδυ το μεγάλο γεγον ς: η Eλίζαμπεθ Tέιλορ αυτοπροσώπως
κλιμακοστάσιο. ερχ ταν να παρακολουθήσει την ελληνική «πρώτη» της ταινίας «O γύρος του κ σμου σε 80 ημέρες», μαζί με το σύ-
ζυγ της, παραγωγ Mάικ Tοντ! Tο «Pάδιο Σίτυ» φάνταζε στα παιδικά μάτια μας σαν ουρανοξύστης εκείνη την ημέρα
Γοργές αλλαγές (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
H κίνηση των οχημάτων στην οδ δρ μιο έπρεπε πλέον να προσέχεις φά», παραβαίνοντας τον καν να σχολείο, γιατί η ίδια ήταν άρρωστη
Πατησίων άρχισε να μεγαλώνει απ πολύ. Aκ μη δεν υπήρχαν τα φανά- που ήθελε να γίνεται το πέρασμα και δεν μπορούσε να βγει στο δρ -
τα τέλη της δεκαετίας του ’50. ρια και τα ατυχήματα άρχισαν να μ νο με συνοδεία κάποιου μεγαλύ- μο. Oλα αυτά μως δεν κράτησαν
Aσυνήθιστος ο κ σμος στην πολλή πληθαίνουν. H μεγάλη ανησυχία τερου. Γυμνασι παις, θυμάμαι να πολύ. Tα φανάρια, ο «Σταμάτης»
κυκλοφορία μπήκε σε μπελάδες. των γονιών για τα παιδιά ήταν μή- μου ζητάει η γειτ νισσα να περάσω και ο «Γρηγ ρης», έβαλαν τα πράγ-
Για να περάσεις στο απέναντι πεζο- πως και περάσουν απέναντι «κρυ- απέναντι τον μικρ που θα πήγαινε ματα στη θέση τους. Kαι η κίνηση
μαζί και ο θ ρυβος στην κάποτε ή-
συχη Πατησίων άλλαξαν την ατμ -
σφαιρα της διάσημης οδού, που
στα τέλη της δεκαετίας ’60 είχε χά-
σει πια τις πιο πολλές απ τις χά-
ρες της. Oι παλιές ωραίες μονοκα-
τοικίες είχαν χαθεί, για περιβ λια
και «αλάνες» ούτε λ γος πια, και
–το χειρ τερο– τα θερινά σινεμά
άρχισαν να λιγοστεύουν στη συνέ-
χεια. H οδ ς Πατησίων δεν έπαψε
να είναι ζωντανή, αλλά η «γλύκα»
της είχε χαθεί, μετά το κλείσιμο ε-
κείνης της δεκαετίας. Λίγα χρ νια
αργ τερα έκλεισε και το «Λίντο»,
και έτσι η πολυκατοικία μας έμοια-
ζε πια με τις εκατοντάδες άλλες,
που είχαν συμπληρώσει την «ανά-
πτυξη» της περιοχής.
Σήμερα η οδ ς Πατησίων είναι
πνιγμένη απ αυτοκίνητα, υπάρ-
χουν καταστήματα, σούπερ μάρ-
κετ, «φαγάδικα» και καφετέριες
για λα τα γούστα, δεν υπάρχει
πλέον ούτε μια ισ γειος κατοικία
σε λο το μήκος της, τα στέκια εί-
ναι τελείως απρ σωπα και οι παλιοί
κάτοικοι πούλησαν ή νοίκιασαν τα
σπίτια τους και έγιναν «καπν ς».
Mαζί μ’ αυτούς και εγώ. Πάντο-
τε ευγνώμων στην καλή τύχη μου,
να έχω ζήσει είκοσι θαυμάσια
Πλατεία Aμερικής (Aγάμων, για τους παλαι τερους). Σήμερα μοιάζει με πολλές άλλες αθηναϊκές πλατείες, χάρη στις χρ νια στην πιο μορφη Πατη-
κατά καιρούς «εμπνευσμένες» παρεμβάσεις δημαρχιακών αρχών. Tη θυμ μαστε κλεισμένη γύρω γύρω με πυκνές σίων που γνώρισαν οι Aθηναίοι
φυλλωσιές, μορφη και δροσερή έως τα χρ νια της δεκαετίας ’60 (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). μεταπολεμικώς.
28 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

28. «H μεγαλυτέρα εις μήκος οδ ς»
Πατησίων: ένας ζωνταν ς ασφάλτινος «ποταμ ς» στην καρδιά της πολύβουης π λης
Aπ τις κεντρικ τερες οδικές αρτηρίες της πρωτεύουσας, η οδ ς Πατησίων δέχεται καθημερινά μεγάλο αριθμ οχημάτων. H κυκλοφοριακή συμφ ρηση είναι
συχνή και αναπ τρεπτη (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
Tου Γιώργου Tσίρου το. H κίνηση στον ασφάλτινο «ποτα- νη «παρέμβαση» των αρμοδίων μετά λαιά κτίρια που διασώθηκαν απ
μ » λίγο απέχει απ την ακινησία. τις ζαρντινιέρες, τους λεωφορει - την αντιπαροχή, αυτά τα «αξιοθέα-
MIA ΦOPA κι έναν καιρ η οδ ς Πα- M νον σοι βλέπουν πολλές ει- δρομους, τους φανοστάτες και τα τα» ξεγελούν το βλέμμα και κρατά-
τησίων διέσχιζε τις καλύτερες συ- δήσεις (ξέρετε, εκείνες που θυμί- καγκελάκια. Kαι βρίσκουν παρηγοριά νε ζωντανή την ελπίδα τι δεν απο-
νοικίες των Aθηνών και κατέληγε ζουν αστυνομικά θρίλερ) «διαβε- στη σκέψη τι υπάρχουν και χειρ τε- κλείεται, κάποτε, να γίνει μία και-
στην ομώνυμη... εξοχική περιοχή, βαιώνουν» τι η περιοχή θα κατρα- ρα‘ εύκολα επιχειρήματα τους προ- νούργια αρχή.
άλλως γνωστή και ως «Aλυσίδα», κυλήσει κι άλλο, στην «γκετοποίη- σφέρει η παράλληλη οδ ς Aχαρνών, Kι αν χρειαστεί να βάλει το χέρι
που κατακλυζ ταν κάθε Πρωτομαγιά ση» (sic). Eίναι οι ίδιοι που ζουν με σε σύγκριση με την οποία ακ μη και του κάποιος... θε ς στην αναγέννη-
απ κ σμο και κοσμάκη. Στη σημερι- την υποψία τι η ημιυπ γεια γκαρ- η Πατησίων αποπνέει μία ψευδαί- ση του δρ μου, αυτ ς δεν μπορεί να
νή οδ Φωκίωνος Nέγρη ζούσαν κά- σονιέρα της πολυκατοικίας τους έ- σθηση μεγαλείου... είναι παρά ο Kερδώος Eρμής, που
ποτε αλεπούδες, ενώ στη σκοτεινή χει μεταβληθεί σε κρησφύγετο αλ- βάλθηκε τα τελευταία χρ νια να με-
κι έρημη πλατεία Aνθεστηρίων –κα- λοδαπών κακοποιών και βάζουν Eναπομείναντα τατρέψει το κεντρικ κομμάτι της ο-
τ πιν Aγάμων και νυν Aμερικής– κα- τους θυρωρούς να διώχνουν ποι- δού σε δεύτερο Kολωνάκι (σ.σ. σιγά
τέφευγαν για κρυφά αγκαλιάσματα ον επίδοξο ενοικιαστή τους ζητήσει στολίδια τη φιλοδοξία, αλλά απ το τίποτα...).
τα ζευγαράκια... πληροφορίες, μιλώντας σπαστά ελ- Στο κάτω – κάτω της γραφής, η Tις ώρες αιχμής γεμίζουν τα πεζο-
Γενιές ολ κληρες μεγάλωσαν α- ληνικά. «Eχουν δει πολλά τα μάτια Πατησίων έχει κρατήσει μερικά δρ μια και τα δοκιμαστήρια με κ -
κούγοντας παραλλαγές της ίδιας ι- μας», είναι η τυποποιημένη εξήγη- «στολίδια» για να διασκεδάζει την σμο· έναν ολ κληρο στρατ , «οπλι-
στορίας. Eν ς μοντέρνου, αστικού ση που δίνουν. ασχήμια της. Eχει το Mετσ βιο Πο- σμένο» με πιστωτικές κάρτες, σε κα-
παραμυθιού που, προς απογοήτευ- Oσοι έχουν αρκετά χρήματα στην λυτεχνείο και το Aρχαιολογικ ταναλωτική επιδρομή! Παλιοί και νέ-
σιν σων νιώθουν κάτι να τους δένει άκρη φεύγουν ρίχνοντας μαύρη πέ- Mουσείο, έχει το «Aκροπ λ Παλάς» οι μικροπωλητές απλώνουν σε πά-
με το δρ μο αυτ ν, την «μεγαλυτέ- τρα πίσω τους. Eκείνοι που δεν έ- που ήταν κάποτε το πολυτελέστερο γκους την πραμάτειά τους, απ άν-
ρα εις μήκος οδ των Aθηνών», δεν χουν – ή βρίσκουν αδύνατο να δώ- ξενοδοχείο στην π λη και τώρα επι- θη και βιβλία μέχρι κοσμήματα, θυ-
τελειώνει μ’ ένα «έζησαν αυτοί καλά σουν τέλος στο συμβιβασμ της συ- σκευάζεται, έχει δίπλα της και τον μιάματα και πίνακες ζωγραφικής,
κι εμείς καλύτερα». Για την ακρίβεια νήθειας – παραμένουν στην πυκνο- πνεύμονα του Πεδίου του Aρεως συμβάλλοντας κι αυτοί στο πανηγύ-
η ζωή εδώ, στην Kυψέλη, τα Πατήσια κατοικημένη, τσιμεντένια ζούγκλα, για να ξεκλέβει ανάσες οξυγ νου. ρι... Kορνάρουν τα αυτοκίνητα,
και τα πέριξ, για χρ νια ακολουθού- ασφαλίζοντας με διπλές κλειδαριές Tης έχουν μείνει μερικά θέατρα και μπλέκονται οι κεραίες των αργοκί-
σε αργά και σταθερά τον κατήφορο τα υπάρχοντα και τα νειρά τους σε κινηματογράφοι για να της δίνουν νητων τρ λεϊ, ψάχνουν «απάγκιο»
της υποβάθμισης, ώσπου σταθερο- διαμερισματάκια τριακονταετίας. ζωή τα βράδια, της έχει μείνει και να «αράξουν» τα ταξί, επικρατεί το
ποιήθηκε – στον πάτο. Tι άλλο πια να Eχουν για συντροφιά τις αναμνήσεις το ερείπιο του Φιξ που απέκτησε αλαλούμ που κρατά στη ζωή λες τις
φοβηθούν οι περίοικοι; Περισσ τε- τους, τα απομεινάρια του παρελθ - πλέον και παρκάκι με σιντριβάνι για μεγάλες π λεις...
ρες πολυκατοικίες δεν χωρούν. O ντος (αν χι ένδοξου, σίγουρα πιο να παίρνουν τον αέρα τους οι συ- T τε είναι που ο δρ μος βρίσκε-
θ ρυβος και το νέφος έχουν αγγίξει ανθρώπινου) και τα καχεκτικά φυτά νταξιούχοι και να παίζουν τα προ- ται στα καλύτερα ή τα χειρ τερά
προ πολλού τις μέγιστες τιμές τους. στις γλάστρες. Bάζουν στοιχήματα νήπια με τα κουβαδάκια τους... Mα- του, ανάλογα με τη διάθεση. Yπάρ-
Tο παρκάρισμα είναι σχεδ ν αδύνα- για το ποια μπορεί να είναι η επ με- ζί με τις πλατείες και τα λιγοστά πα- Συνέχεια στην 30ή σελίδα
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 29

29. Tο Πεδίον του Aρεως διευκολύνει τον περίπατο πρωτίστως των κατοίκων της Πατησίων και φυσικά των γύρω περιοχών (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
Συνέχεια απ την 29η σελίδα
χουν εκατομμύρια πράγματα να
δεις –αρκεί να προσέξεις– και πρ -
σωπα αμέτρητα που προκαλούν να
μαντέψεις τη δική τους, καθημερινή
ιστορία. Παιδιά με τα σακίδιά τους
γεμάτα τετράδια κι ελπίδες, περιμέ-
νουν το τρ λεϊ για το φροντιστήριο
ή τη σχολή. Zευγάρια περπατούν
χέρι – χέρι απ βιτρίνα σε βιτρίνα,
για να διαλέξουν μαζί ρούχα και πα-
πούτσια. Φιντανάκια του γειτονικού
«Πανελληνίου» επιστρέφουν με βή-
ματα βαριά και κουρασμένα απ την
προπ νηση. K σμος πάει κι έρχεται,
απ’ τη δουλειά στο σπίτι – ως δρ -
μος διπλής κατεύθυνσης, η Πατη-
σίων εξυπηρετεί και τις δύο διαδρο-
μές. Kαμιά φορά, ταν ο ουραν ς
είναι καθαρ ς, αν σηκώσει κανείς
το βλέμμα βλέπει στο βάθος την
Aκρ πολη, να του θυμίζει απ πού
ξεκίνησε η π λη αυτή και πού κατέ-
ληξε...
Oταν πια πέφτει το σούρουπο, οι
παρέες ανηφορίζουν για καφέ στη
Φωκίωνος Nέγρη ή μπαίνουν στα σι-
νεμά που απέμειναν... «Tριαν ν»,
«Aθηνά», «Aελλώ», «Mπροντγουέι»,
«Aττικα», «Pάδιο Σίτι»... Kάποιοι άλ-
λοι, δυστυχώς, δεν κατάφεραν να α-
κολουθήσουν το ρεύμα της ανακαί-
νισης και να επωφεληθούν απ την
πρ σφατη στροφή του κοινού στον
κινηματογράφο: O «Aχιλλεύς» έχει
γίνει αίθουσα μπ ουλινγκ. H «Aντζε-
λα» έκλεισε και το υπέροχο κτίρι
της είναι εγκαταλειμμένο.
Tο «MINION» είναι ένα απ τα παλαι τερα εμπορικά καταστήματα της Πατησίων. Σήμερα, η εμπορική αγορά του δρ - Tα τελευταία χρ νια έχουν ανοίξει
μου είναι απ τις πλέον εύρωστες (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος). και καινούργια στέκια, τα «δικτυω-
30 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999

30. O,τι απέμεινε απ το παλι εργοστάσιο του «ΦIΞ». O κήπος του, τελευταία, δέχθηκε τις περιποιήσεις του δήμου. Tο κτίριο παραμένει πάντα ετοιμ ρροπο...
(φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
μένα» καφενεία που περνούν ώρες
ατέλειωτες οι πρωτάρηδες ερευνη-
τές του Iντερνετ ταξιδεύοντας στον
Kυβερνοχώρο συνοδεία καφέ και
τσιγάρου. Oι «ψαγμένοι» πηγαίνουν
για ποτ στη «Στοά» ή στο «Blue
Café». Oι π τες της παλιάς σχολής
ξεχνιούνται στη νοσταλγική ηρεμία
του «Au Revoir», του παλι τερου
μπαρ της Aθήνας (απ το 1958!)
Tουλάχιστον αυτ , αντιστέκεται.
Oι διανομείς «γρήγορου» φαγη-
τού αρχίζουν δρομολ για. Στην Πα-
τησίων, το φαγητ είναι μ νο «γρή-
γορο». Διαλέξτε: σουβλάκι – πίτσα ή
χάμπουργκερ; Oικογένειες μετανα-
στών κάνουν τις β λτες τους και
σταματούν στα μεγάλα περίπτερα
για να αγοράσουν εφημερίδες απ
την πατρίδα τους. Στο «Eβερεστ»
της Aγίου Mελετίου, οι ξενύχτηδες
κάνουν ουρά για σάντουιτς και οι
ταξιτζήδες σταματούν για να αγορά-
σουν φραπέ σε πλαστικ ποτήρι. Oι
ρυθμοί πέφτουν αλλά η «καρδιά»
του δρ μου ποτέ δεν σταματά να
κτυπά και να κρατά στη ζωή αυτ το
γέρικο, ταλαιπωρημένο «κορμί».
Mάλλον, ποτέ δεν πρ κειται να στα-
ματήσει...
Tο Mουσείο Mπενάκη, ο Aντώνης Σ.
Mαΐλλης, ο Xαρίλαος Πατέρας, ο Nί-
κος Πολίτης, η Aριστέα Παπανικολά-
ου–Kρίστενσεν και η Nαταλία Σαμα-
ρά–Γκαίτλιχ στήριξαν πρ θυμα την ει- H «Aντζελα» έχει απομείνει στην οδ Πατησίων να θυμίζει άλλες εποχές. Tο «Tρίανον», η «Aθηνά», το «Aελλώ», το
κονογράφηση αυτού του αφιερώματος. «Mπροντγουέι», η «Aττικα», το «Pάδιο Σίτυ» (1954) προβάλλουν ακ μα ταινίες, παραμένοντας πάντα π λος έλξης των
Tους ευχαριστούμε. κατοίκων μιας πυκνοδομημένης και πυκνοκατοικημένης περιοχής. H «Aντζελα» ήταν χαρακτηριστικ δείγμα του μο-
ντέρνου κινήματος, που στέγαζε στην ταράτσα και θεριν κινηματογράφο (φωτ.: Γ. Mπαρδ πουλος).
KYPIAKH 28 MAPTIOY 1999 - H KAΘHMEPINH 31