1. GIZARTE ALDAERAK Amaia Ajuria Ainhoa Arrasate Nerea Arrizabalaga Usoa Astola Garazi Lizarralde Maite Munarriz

2. 1.ariketa A egoera : Eleberri bateko elkarrizketa pasartea duzu hau: -Bueno, nenas –dijo Coco, rodeando con su brazo los hombros de su chica-, ¿nos abrimos? Tú, Pepe, ¿qué, te esperamos? -No tío, yo me voy a casa a sobarla, que no puedo con mi alma. -Nosotros deberíamos hacer lo propio –dijo Coco-.Con la llegada de esta señorita hoy casi no hemos dormido. ¿Cogemos un tequi? -Fijo –dijo Mónica, y acto seguido apuró su cerveza de un trago, para dar a entender que ya estaba cansada.

3. A egoeraren erantzuna Taberna giroko elkarrizketa bat dela antzematen da. Neska-mutilak etxerako ordua dela esaten daude. Erabiltzen duten hizkerarengatik (nenas, nos abrimos, sobarla, un tequi, fijo,...) gizarte erdaldun batekoak direla antzematen. Baita maila sozial ezberdin espezifikoa.

4. B egoera: (...) Diabruan abokatua izango naiz, gaur. Ba dago jente ‘alternatibo-buenrollista-txurrero’ bat askotan gaztetxe eta gune okupatuetan zihar ibiltzen dana. Ni halako leku eta orbita zalia naiz, eta estimatzen dittudazelako hain zuzen be, ibiltzen naiz jentian jarrerei erreparatzen. Eta halan, aprobetxategixak eta parasituak bereiztia gustatzen jataz. Ba da ekimen bat, munduan nahikua zabalduta, denda aberatsetan lapurtziana. Bere filosofixia dauka, eta koherentia begittantzen jata. Ondo eresten detzat, azken fiñian. Baiña, ekimen laudagarrixe arrimura askotan egitten dan modura, ba dago jarrera salagarririk: Ezagutzen dot jentia, supermerkatura sartzen dan bakoitzian zeozer etaratzen dabela besapian. ‘¿Eta hori zertako?’ galderiari, ‘¿Hau? Ba...¡hartziarren! Hohohoho...’. Hau konsumismoan kalko alternatibo bat da, kapitalismoan alde txarretako bat bereganatu dau ‘buenrollista’ horrek. (...)

5. B egoeraren erantzuna Testu honetako ezaugarririk adierazgarrienetarikoa gazte hauek erabiltzen duten hizkera euskalkia dela, medenbaldeko jatorrikoa. Gazte arteko euskalki kalekoia dela argi ikusten da eta fonetikarekin jolasten da, hitz egiten den bezala idatzia baitago.

6. C egoera: Bikote berri bat sortu da Oiartzunen!!! Eneldori perrixila aurkeztu yogu ta maitemindu in dia. Ze sortuko ote da bikote hortatik...Ezkontza igandin izango da, Oiartzunen, 3.gunin, eguardiko ordubitan. Elepante Gorriya bertan da ta monjuk rebai. Bazkaya Zeledonen etxe berriko balkoyin izango da. (Gañea, lehengo platera batxuizopa omen da, biño... shhhhhhh, ez esan iñorrei!) Bertan ikusiko galakun, muxu bat!

7. C egoeraren erantzuna Hemen ere ezaugarri nabarmenena hitz egiteko euskalkia erabiltzen dutela da, erdialdeko hiztunak. Ortografiari dagokionean, hemen ere, hitz egiten duten bezala idatzi dute. Gazte hiztuna dela nabarmentzen da.

8. D egoera : - Joder tío! –hasi zen esaten-, Malagak la hostia izan behar du neska kontuetan! -Zer ba? –galdetu genion. -Ez duzue sinetsiko lagunak kontatu didana. -Dirudienez, Malaga kriston txoiloa da ligatzeko. Tipo hori gure modukoa da, ez pentsa. Hemen, behintzat, ez zuen ni hostiaz ligatzen eta hara joan eta lehenengo egunean rrra! -Lehenengo egunean? -Bai. Esan didanez, autobusetik jaitsi eta...

9. D egoeraren erantzuna Hemengo hiztunak ere gazteak direla ikus daiteke. Horren erakusgarri erabiltzen dituzten hitz batzuk dira (joder, tio, lahostia, kriston txoiloa, nihostiaz, ligatzen...). Euskara batuan jardun dute, erdarara jotzeko joera eduki arren hitz batzuetan.

10. Gizarte aldaeraren kontzeptuak Dialektoak geografiaren araberako hizkuntzaren aldaerak dira Greziarrek sortuak, XIX. mendean dialektologia eratuz Soziolektoak klase sozialaren araberako hizkuntzaren aldaerak dira William Labove, gizarte aldaeraren interesaren bultzatzailea (1960-70)

11. Hiri dialektologiaren ekarpen nagusiak (I) Hiri dialektologia: Hirietan sorturiko dialektoak aztertzen dituen zientzia Ondorio orokorrak: Klase sozialak hizkera determinatzen du gramatikan eraginez Dialekto geografikoak hurbilduz  gizarte aldaerak areagotu Zenbat eta hiritarragoa gizarte  aldaera gehiago

12. 2. Ariketa 2.1- Zeintzuk izan daitezke determinatzaileak? Determinatzaileak: lanbide araberakoa, belaunaldi desberdinekoa, klase sozial diferentekoak, menpekotasun harremanak, kultur-formazio desberdintasunak eta sexu-desberdintasunak.

13. 2.2- Sexo-desberdintasuna izan al daiteke determinatzaile bat? Orduan, ze desberdintasun egongo litzake emakume eta gizonen arteko erregistroan? Sexu-desberdintasunak bai dira determinatzaileak, esan dugun bezala. Gizon eta emakumeen artean erregistro desberdintasuna dago: emakumeen erregistroa betiere umiltasun gehiagokoa da, goxotasunez, kortesiaz eta errespetutsuagoa. Sentimenduak adierazteko unean ere ulerkorragoak dira. Gizonezkoena, ordea, erasokorragoa eta agintzaileagoa da. Euren solasaldiak lehiatsuagoak izaten dira, batzu-baztuetan inibitzaileak ere suertatzen dira. Hitz gordin eta biraoak ugari erabiltzen dituzte normalean.

14. Hiri dialektologiaren ekarpen nagusiak (II) Aldagarritasun soziolekto determinatzaileak : Lanbideen araberakoa Belaunaldi desberdintasunak Klase sozial diferentziak Menpekotasun harremanak Kultur-formazio desberdintasunak Sexu desberdintasunak Aldaerak ez dira bakarrik interes linguistikoagatik aztertzen Sexolektoek agerian uzten dituzte sexu rolak hizkuntzaren inguruan

15. Euskaraz ba al da gizarte aldaerarik? Gizarte aldaerak hiri handietako hizkuntzetan bereizten dira. Euskara ez da hiri hizkuntza. Zabaltzeko bidean dago. Aldaera geografikoa errazago nabarmentzen da aldaera soziala baino.

16. Gizarte aldaera al da argota? Argota: hiztegi mailan jokatzen diren aldaketa eta berrikuntzak. XV.mendean sortu zen. Bi funtzio betetzen ditu: Taldeko ezaugarri gisa. Kode sekretu gisa. Argota sortzeko baliabideak: Hitzen esanahiak aldatu edo trukatu Aurrizkiak, artizkiak edo atzizkiak erabili Silabak ugalduz edo tokiz aldatuz Laburdurak Maileguak

17. Euskal Herriak ez dago argotik. Gaur egun euskal gazteek gaztelaniaz eta frantsesez hazi diren argotetara jo. XIX.mendean euskal ijituek argota bat sortu. Euskal argoten sortzea eta hedatzea, gizarte erabilera normalizatuaren seinale da.

18. 3.ariketa: galderak 1. Zeintzuk hasi ziren dialekto kontzeptuarekin? Noiz? Grekoek, XIX.mendean.

19. 2. Nork sortu zuen gizarte aldaerekiko interesa? William Labovek

20. 3. Euskara hiri hizkuntza izan al da? Arrazoitu. Ez, betidanik baserri eta arrantza inguruan erabili baita.

21. 4. Euskararen kasuan zer nabarmentzen da errazago: aldaera soziala ala aldaera geografikoa? Aldaera geografikoa

22. 5. Euskarak izan al du edo badu argotik? Gaur egun ez du argotik, baina aintzina XV.mendean euskal ijitoek euren argota eduki zuten.

23. 6. Garrantzitsua al da hizkuntza batentzako argota edukitzea? Bai garrantzitsua da, euskararen kasuan argota edukitzeak euskara euskal eremuan normalizazioa adieraziko zuelako.