बीउ, गुणस्तरीय बीउको महत्त्व, गुणस्तर र मापदण्ड, बीउ
उत्पादनका महत्वपूणण पक्षहरु
उपकार भण्डारी
इन्टर्न
प्रधार्मन्री कृ षि आधुनर्कककरण पररयोजर्ा
जजल्ला कृ षि बिकास कायानलय, रुकु म
!= aLp
 afg:klts lx;fan] kl/efiff ubf{ aLpnfO{ Pp6f aLh c08 elgG5 .
 aLp la?jfsf] ;Gtfg pTkfbgsf] ;fwg xf] .
 aLp Ps cfkmgf] hflto cl:tTj sfod /fVg] tyf cfkmgf] hLag ;+/If0f ug]{ ;fwg xf] .
 aLp lhlat xf] / /f]Kbf pd|g] x'g'kb{5 .
 ;a}aLp cGg÷bfgf x'g;S5 t/;a} bfgf jf cGg aLp x'g;Sb}g.
 u'0f:t/o'St aLp dfq k|of]u u/]/!%b]lv @) k|ltzt pTkfbgdf a[l4 ug{ ;lsG5 .
 of] Pp6f ;:tf] tyf sd vr{ x'g]k|ljlB xf] .
 Uf'0f:t/o'St aLpsf] lgof{t ul/ lab]zL d'b|f cfh{g ug{ ;lsG5 .
clxn]g]kfndf aflif{ssl/j #—% cj{ ?k}ofF j/fj/sf] aLp cfoft e}/x]sf] cj:yf 5
of] a9bf] qmddf 5, cfofltt aLpaf6 ;d:of klg pTkGg xF'b}5 .
 ljZjdf ltj| ?kdf ljsf; x'Fb} u/]sf] xfO{lj|8sf] rfk a9bf] 5, xfd|f] /fli6«o aLp ahf/ ax'/fli6«o sDkgLsf]
lgoGq0fdf hfFb}5 .
 Gf]kfndf cg';Gwfg ljsf;ul/Psf hft Pj+ k|ljlwx?cfofltt jLpaf6 qmdz lj:yflkt x'g] l:ylt b]vf kb{}{5 .
xfd|f] s[lif h}ljsljljwtfsl/j sl/jnf]k x'g] cj:yfdf hFfb}5 .
g]kfndfaLp ljhgsf] cj:yf
aLpsf] dxTj M
 ;:tf] nfut ePsf] ;fwg .
 !% —@) Ü pTkfbgdf j[lå .
 pTkfbg j[låsf nflu u'0f:t/Lo aLp
 /fi6|sf] ef}uf]lns ljlzi6tf
 t/ ;xsfo{ / ;dGjosf] 68sf/f] cfjZoStf
@ aLpsf] :t/
@=! k|hgg aLp
@=@ d"n aLp
@=# k|dfl0ft k|yd
@=$ k|dfl0ft lålto
@=% pGgt aLp
@=! k|hgg aLp -Breeder seed_
 of] tf]lsPsf] :t/sf] aLp k|hggstf{ jf ;+3 ;+:yfåf/f dfq pTkfbg ug{ ;lsG5 .
 Af]f6 / aLpsf] hflto z'BtfnfO{ cwf/ dflg k|hggstf{sf] k|ToIf lgu/flgdf o:tf aLp pTkfbg ul/G5 .
 K|fhgg aLp clt ;fawfgLsf ;fy ;Lldt If]qkmndf cGo hft tyf afnLaf6 ld>0f x'g glbO{ /f]u ls/f
nfu]sf] af]6 afnfx6fO{ z'4 aLp dfq k|hggstf{ dfkm{t pTkfbg ul/G5 .
 K|fhgg aLp d"n aLp pTkfbgsf nflu >f]t aLp xf] .
@=@ d"n aLp -Foundation seed ÷Basic seed_
 k|hgg aLpaf6 pTkfbg ul/g] of] klxnf]k':tfsf] aLp xf] .
 of] aLp ;+DalGwt k|fljlBssf] cg'udg tyf ;'kl/a]If0fdf pTkfbg ul/G5 .
 ;dfGotof d"n aLp kmfd{÷s]Gb|df g} pTkfbg ul/G5 .
 pTkflbt aLpsf] k|dfl0fs/0f ;+alGwt lgsfoaf6 u/fpg lgtfGt cfjZos x'G5
.
 of] aLp pTkfbg ubf{ c;n / hflto z'Btfsf] cwf/df dfq k|dfl0fs/0f ug]{
ePsf]n] k|z:t dfqfdf pTkfbg ug{ ;lsGg .
 Df"n aLp g} k|dfl0ft aLpsf] >f]t xf] .
 o; lsl;dsf] aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u ;]tf] x'G5 .
@=# k|dfl0ft k|yd tyf lålto k':tf-Certified l and ll_
 k|dfl0ft aLp g} pGgt aLpsf] >f]t xf] .
 s[lif k|fljlBssf] /]vb]vdf s[ifs:t/df k|dfl0ft k|yd :t/sf] aLpaf6 lålto
k':tfsf] aLp pTkfbg ug{ ;lsG5 .
 k|dfl0ft aLp :jo+ ;]lrt ePdf b'O{ k':tf ;Dd aLp pTkfbg ug{ ;lsG5 .
 k/;]lrt afnLdf k|dfl0ft k|yd k':tfsf] aLpaf6 pTkfbg x'g] aLp k|dfl0ft
lålto k':tfsf] geO{ pGgt aLp g} dflgG5 .
 k|dfl0ft k|yd k':tfsf] aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u lgnf] x'G5 eg]
k|dfl0ft lålto k':tfsf] aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u xl/of] /+usf] x'G5 .
@=$ pGgt aLp
 ;a{;wf/0f s[ifsx?nfO{ ;d]t k'Ug] ul/ ;dfGotof k|dfl0ft lålto k':tfsf]
aLpaf6 pTkfbg ul/g] aLp pGgt aLp xf] .
 pGgt aLp s[ifs:t/d} :yflgo k|fljlBssf]/]vb]vdf pTkfbg ug]{ ul/G5 .
 Xfn aLp lahg s+klg, ;xsf/L tyf laleGGf aLp pTkfbg s[ifs ;d"x dfkm{t
pGgt aLpsf] pTkfbg tyf lals|lat/0f eO{ /x]sf] kfO{G5 .
 pGgt aLp :yfgLo :t/df pTkfbg x'g] xF'bf ;dod} ;'ne ?kdf pknAw x'g
;S5 .
 pGgt aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u kx]nf] x'G5 .
!=aLpsf] a+zfg'ut u'0f
-s_ hftLo u'0f gfz gePsf] -v_ hftLo u'0fdf s'g} las[lt gcfPsf] .
@=aLpsf] ef}lts u'0f
-s_ /fd|/L s]nfPsf] -v_ km'6]sf], 6'qmLPsf] aLp gldl;Psf] .
-u_ 9'+uf, df6f], sf7sf 6'qmfcflb gldl;Psf] . -3_ emf/kft tyf cGoafnLsf] aLp gldl;Psf] .
#=aLpsf] :j:y;DaGwL u'0f
-s_ /f]u ls/fn] gf]S;fgL gk'u]sf] . -v_ aLp af6 ;g]{/f]u gePsf] .
$=aLpsf] zfl/l/s u'0fM
-s_ pdf/zQmL w]/} ePsf] .
-v_ plrt dfqfdf ;'s]sf] .-u_ kf]6Lnf] tyf rDsLnf] bfgf ePsf] .
aLpdf x'g'kg]{u'0fx? M
aLpsf] u'0f:t/ / dfkb08 M
 aLpFsf] z'¢tf , kf]6Lnf]kg , pdf/zlQm, lr:ofg cflb sf]lglZrt dfkb08x? x'G5g , oL dfkb08x?
k|dfl0fs/0f cg';f/ ul/Psf] aLpnfO{ u'0f:t/Lo aLp eG5g .
 Go'gtd :t/ sf] ,k|dfl0fs/0f u/]/ 6ofu nufPsf] / oyfy{ ;+s]t kq;lxt Kofs]lh+Ëul/osf] aLp sf]
dfu ahf/df w]/} x'G5 lsgsL o:tf] aLpx? cflwsf/Ls , e/kbf]{ / ljZjf;of]Uo x'G5 .
s:tf] aLpnfO{ u'0f:t/o'Qm aLp eGg]==
aLpsf] :jf:Yo
hLljt aLp, aLpsf] pd|g]
Ifdtf
aLpsf] cf]h;
aLpsf] ef}lts z'4tf
aLpsf] ;dfgtf
aLpsf] hftLo z'4tf
aLpsf] lr:ofgsf] dfqf
hflto z'$tf
 jfnL k|hggn] gof+ hftsf] ljsf; ubf{ ljlzi^tfkg, Ps?ktfkg, :yfloTjkg tyf v]tL ug{ k|of]u ug{ pkof]uL u')f sfod u/]sf] x'G%
.
 To;}sf] cfwf/df hflto klxrfg ul/G% .
 ToxL afnLsf] cGo hft jf cGo
afnLsf] aLp gx'g' g} hflto z'$tf xf] .
 aLpdf c? hftx? ldl;Psf] % ls %}g egL hfGgsf nflu hftLo z"$tf k/LIf)f ul/G% . of] vf; u/]/ k|of]uzfnfdf
On]S^|f]kmf]/f]l;; lalwaf^ kQf nufOG% .
u')f:t/LoaLp%fgf}u/Ln]vfhf]vf,
To;f]ug{;Sof]eg]x'g]%}gwf]vf
aLpsf] ef}lts z'$tfM
 n^df emf/kftsf] jLp / lg:s[o
kbf{ysf] ;ld>)fn]] u')f:t/ #^fOlbG% .
 aLpsf] n^df cGo afnLsf] aLp,
emf/kftsf] aLp / lgl:qmo kbfy{
2 k|ltzt eGbf a(L x'g' x'+b}g .
 of] k/LIf)f ug{ k&fOPsf] gd"gfaf^ sl/a 2500 aLp a/fa/sf] tf}ndf pkgd"gf tof/ u/LG% .
;+ut u'gfsf] kmn, aLp u'gfsf] afnf] .
aLpsf] hLljtkg / pdf/zlQm
 aLp lahg klg cGo hLljt j:t' h:t} xf], To;}n] aLp ;s];Dd /fd|f] hLljtkg / pdf/zlQm
ePsf] x'g'kb{% .
 aLpsf] hLljtkg k/LIf)f k|of]uzfnfdf ^]^«fhf]lnod ljlwaf^ ul/G% .
 pdf/zlQm k/LIf)F xfdLn] cfkmgf] #/df klg sf]/f sk*f jf s]/fsf] ;'Tnf, df^f]
jf afn'jfsf] k|of]u u/]/ ug{ ;lsG% .
 pdf/zlQm afnLsf] lsl;d cg';f/ km/s kb{% . h:t}M wfgsf] nflu pdf/zlQm
80 k|ltzt, ux'+ / ds}sf] pdf/zlQm 85 k|ltzt x'g' kb{% .
aLpsf] cf]hz
 h"g aLp ljhgn] v]tLjf/Ldf /f]k]kl% /fd|f] glthf lbg ;S% To:tf] aLpnfO{ cf]h; a(L ePsf] / /fd|f] glthf
gb]vfpg]nfO{ sdhf]/ cf]h; ePsf] aLp elgG% .
 h'g aLpdf /fd|f] cf]hz x'G% To:tf] aLpn] cg'ko'Qm cj:yfdf klg /fd|f] / :j:y lj?jf pTkfbg u/L /fd|f]
pTkfbg tyf pTkfbsTj lbG% eGg ;lsG% .
 lapsf] cf]hz kl/If)fsf] nflu k|of]uzfnfdf tfkqmd / cfb|{tf sfod u/L df^f]d'lgsf] cj:yfsf] l;h{gf u/L
k/LIf)f u/LG% .
aLp u'gf jf]^, jf]^ u'gf kmn
aLpsf] lr:ofgM
 aLpsf] lr:ofg eGgfn] aLpdf ePsf] kfgLsf]
dfqf a'lemG% . cfjZostf eGbf j(L lr:ofg ePsf]
aLp e)*f/)f ubf{ l%^f] s'lxg], /f]u ls/f a(L nfUg] / aLpsf] cfo' #^g] x'G% . o;sf] dfkg k|ltztdf u/LG% .
 k|of]uzfnfdf cf]egdf ljpnfO{
;'sfpg] ljlwaf^ klg lr:ofg
dfkg ug{ ;lsG% .
 olb aLpsf] lr:ofg 1 k|ltzt dfq sd ug{ ;s] klg aLpsf] cfo' bf]Jj/ ug{ ;lsG% elg k|dfl)ft e};s]sf] % .
 aLpsf] lr:ofg k|ltzt afnLsf] lsl;d tyf hftdf km/s kb{% .
aLpsf] :jf:Yo
 aLp lahgsf] :jf:Yo eGgfn] aLpdf /f]usf hLjf)f" jf sL/fx?sf] pkl:ylt jf cg"kl:yltnfO{ hgfp% .aLp lahg :jf:Yo
gePdf aLp gpd|g] / pd|]sf] lj?jfaf^ klg pTkfbg #^g"sf] ;fy} aLpsf] u")f:t/ klg #^g hfG% .
 aLpsf] :jf:Yo /fd|f] gePdf :jR% lj?jf lbg ;Sb}g / pTkfbgdf sd cfp+%
 To;}n] ;d:ofd'ns aLpnfO{ e)*f/ jf %g"{ k'j{ k/LIf)f u/L pkrf/ u/]/dfq k|of]u ug{ kb}% .
 of] k/LIf)f k|of]uzfnfdf dfq ;Dej % . aLp k|dfl)fs/)fsf] nflu 1 k|ltzteGbf a(L aLpdf sL/fn] Iflt k"/ofPsf]
x"g" x"+b}g. k|of]uzfnfdf Anl+^+u ljlwAff^ laleGg /f]ux?sf] kl/If)f ul/G%.
Figure: conidiophores
and conidia of Alternaria
radicina and chains of
conidia of the
saprophyte.
Figure. Rice seed plating
in blotter method
tf}n
 k|hggstf{n] s'g} klghft pGdf]rg ubf{ To; hftsf] !))) jf !)) bfgfsf] tf}n clgafo{ pNn]v u/]sf] x'G5
.
 pTkflbt aLpsf] tf}n / cg';+wfgaf6 k|fKt tf}n Ps} gf;sf] x'g' kb{5 .
 tf}n sfod ePsf] aLpaf6 /fd|f] a]gf{ lglSn :j:y af]6 eO{ /fd|f] pTkfbg lbg] x'G5 .
;dfgtf
 aLpsf] nflu k|of]u ug{ /flvPsf] n6 jf y'k|f]df ePsf] bfgfx? cfsf/df Ps cfk;df ;dfg x'g' clt cfjZos
x'G5 .
 ;dfg ePsf] aLpaf6 Ps gf;sf] af]6 pd|g'sf] ;fy} k|lt OsfO{ hldgdf Ps gf;n] af]6x? pld| /fd|f]
pTkfbg lbg] x'G5 .
धार्, गहुुँ, मकै लगायतका षिभभन्र् िालीका िीउ
उत्पादर्का महत्िपूणन पक्षहरु
!= पृथकीकरण
afnL
b'/L-ld6/_
s] af6 k[ystfsf /fVg]Df'n K|fdfl0ft
Wffg,ux"+,hf},pjf 3 3 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
Ufx"+,hf}, pjf,ds} . 150 150 sfnf] kf]s] nfu]sf]v]taf6 .
Dfs} 300 200 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
Rfgf 20 10 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
D"f;"/f] 10 10 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
Ef6df; 5 3 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
abfd 3 3 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
sfpnL 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
aGbf 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
d'nf 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
/fof] 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
l;dL.af]8L 50 25 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
Uf]fne]+8f 50 25 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
e06f 500 400 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
 aLp pTkfbgsf] nfuL nufO{Psf] s'g} klg z'4 hftsf] la?jf afx]s cGo pd|LPsf]
cgfaZos af]6 la?jf pv]n]/ kmfNg] s[of nfO{ /luË elgG5
 s'hft / a]hft la?jfx? nfO{ ckm 6fO{k elgG5 .o; lsl;dsf a]hft jf s'hft la?jfx?
v]t af/Ldf pd|g lbOof] eg] vf; u/]/ k/ k/fu ;]rg afnLdf oLgLx? af6 aLpsf]
nfuL nufO{Psf] afnLdf k/ k/fu ;]rg x'G5 / o;/L pTkfbg ul/Psf] aLp k'g v]tdf
/f]kLPdf la?jfdf laleGgtf kfO{G5 .
 h;df hftLo z'4tf k|fo nf]k eP/ uPsf] x'G5 .
@= /luË - cgfaZos la?jfpv]n]/ kmfNg] s[of
/f]uL+u ug]{ ;do
मकै : ५ पटक, धान: ३ पटक, गहुुँ: ३ पटक
मुख्य अवस्था
! km"n km'Ng' cl3
@ km"n km'n]sf]a]ndf
# jf]6sf]/+u km]l/Pkl5 -b'w afSnf] ePsf] a]nf_
 aLp a[l4sf] nfuL nufOPsf] afnLsf] laleGg ca:yfdf laz]if1n] v]t af/Lsf] lal/If0f ug{ cfaZos x'G5
 /f]un] u|l;t ePsf] la?jf vf; u/]/ aLp af6 pTkGg x'g] vfnsf /f]ux? nfu]sf] la?jf pv]nL hnfO{ lbg' kg]{
cfaZos x'G5 .
 aLp a[l4sf] nfuL nufO{Psf] afnLsf] hftsf] la?jf eGbf w]/} rf+8f] jf 9Lnf] kmNg] jf kfSg] vfnsf af]6x?
5g eg] pQm af]6x? 5f+6g' clgafo{ x'G5 .
 aLp a[l4sf] nfuL nufO{Psf] afnLsf]hft eGbf w]/} cUnf]tyf w]/} xf]rf] vfnsf la?jf5f+6g' kb{5
 nufO{Psf] afnLsf] hftsf] kft, 8f+7, h/f, kmnsf] cfsf/, /Ë eGbf a]Un} jf km/s ePdf To:tf la?jf x6fO{
lbg' kb{5 .
/luË ubf{ larf/ k'—ofpg' kg]{ s'/fx?M
 k/–k/fu ;]rg afnLsf b'O{ jf b'O{ eGbf a9Lhftx?sf aLp . la?jf aLp pTkfbgsf] nfuLglhsglhs
/f]kLplrt k[ystf b'/L sfod gul/Pdf.
 aLp pTkfbg ul/Psf]v]t af/Ldf km'nkm'Ng'eGbf cufa}a]hftsfaf]6 gx6fO{Pdf.
 afnLsf6bf, r'6bf, ;'sfp+bf, s]nfp+bf /aLp ;kmfu/LyGSofpg] sfd ubf{cGo hftsf]aLp
ldl;guPdf.
 nuftf/;DdPp6} v]t af/LdfPs} hftsf]afnLaLp pTkfbgsf] nfuL/f]kLPdfo:tf v]t af/Ldf pQm
hftsf]gfef]- k'/fgf]aLp af6 pd|]sf la?jf _ pd|LPsf]kfO{G5. o:tf af]6 nfO{km'nkm'Ng'
eGbf cufa} pv]n]/ gkmfnLPdf.
aLpsf] hftLo u'0fdf Xf;x'gfsf sf/0fx?M
!= cGo afnLsf]aLp .
@= 3f+; cflbsf] aLp .
#= cGo hftsf]aLp .
$= 6'qmLPsf]tyf km'6]sf]aLp .
%=dl;gf tyf rfp/L k/]sf] aLp.
^= 9'Ëf, df6f] .
&= 8f+7, kft,xf+uf,sf];f,sf];fsf]af]qmf, u'bLcflb .
*=sL/fn] gf]S;fgk'—ofPsfaLp .
(= 9':;Lnfu]sf]aLp .
aLpaf6 cnu u/fpg'kg]{cfaZos s'/fx?M
बीउ प्रमाणीकरणमा (seed certification)
 jLp k|df0fLs/0f eg]sf] s'g}l;kmfl/; hftsf]jLp pTkfbg tyfTo;pk|fGtsf ls|ofsnfkdf cfjZos /f]xj/L /
lgu/fgL /fVb} jLpsf] u'0f:t/Lotfsf] Uof/]06L ug{sf]nflu ckgfOg] Ps sfo{k|0ffnL xf] .
 o;df jLp u'0f lgoGq0f lgsfon] >f]t jLp, jLp jfnL, vlnxfg, k|zf]wg s]Gb|,e08f/0f cflbsf] lg/LIf0f u/L tof/L
aLpsf] gd'gf hfFr ub{5/ u'0f:t/sf] xbleq /x]sf] ljp n6df k|df0fkq hf/L ug]{ jLp jf]/fdf lg;fgf ;lxtsf] ;+s]tkq
/fvL l;naGbL ub{5 .
 aLp lahg P]g @)$%cg";f/ aLp k|dfl0fs/0f :j]R5fdf 5f8]]sf] 5 eg]oyfy{ ;+s]tkq clgjfo{ ?kdfnufpg"
kg]{ Joa:yf .
 jLp k|df0fLs/0f -Seed Certification_
 oyft{ ;+s]t kq-Truthful label _
aLp k|dfl0fs/0fsf laleGgr/0fx?
aLp k|dfl0fs/0fsf]nflu
s= v8f aLp afnLdf aLpsf] :t/( Field Standard ) Go'gtd:t/
v= aLp kl/If0fdf aLpsf] :t/-Seed Standard )
aLp afnL v]tlgl/If0f
 v]tlg/LIf0f ;DalGwk"j{ hfgsf/Lkmf/fd .
 >f]taLpsf]:t/ / >f]t.
 v8f aLpafnLdfaLpsf]:t/ ( Field Standard ) Go'gtd:t/ eGbfdfyL .
 aLpafnL s6fgL,vnf]/ aLpr'6g]/ ;kmf ug]{sfo{{ / e08f/0fsf] lgl/If0fug]{.
aLpsf] :t/ -aLp kl/If0f_
 aLpsf] n6 lgwf{/0fu/L aLpsf] gd'gf lnO{ aLp e08f/0fug]{ .
 pQm gd'gfnfO{ k/LIf0fsfnflu k|of]uzfnfdf k"¥ofpg] .
 k/LIf0f kl5, aLpsf]Go'gtd :t/(Seed Standard ) eGbfdfyL b]lvPsfn6x?sf]k|zf]wg,aLp pkrf/,af]/f aGbLsf qmddf lg/LIf0fug]{ .
 aLpsf] Go'gtd :t/(Seed Standard )eGbf dfyL b]lvPsfn6x?sf]
u= k|dfl0fs/0fsf]6ofu nufpg].
3= aLp lalqm ljt/0f tyf k/Lrfngug]{ .
!=aLp pTkfbg ul/g] 7fp+sf] xjfkfgL / pko'Qm hftx?sf] 5gf}6 .
@= ahf/sf] dfu / pkef]Qmfx?sf] ?rL cg";f/ pTkfbg tyf ljt/0f Aoj:yf .
#= aLp pTkfbg ;DaGwL k|ljlwsf]1fg .
$= aLp pTkfbgsf] nflu pko"Qm hUufsf]5gf}6 .
%= aLp pTkfbgsf] nflu pko"Qm s[ifssf]5gf}6
 aLp pTkfbs s[ifssf] ;s[otf /fd«f] ePsf] .
 aLp pTkfbs s[ifssf]cfly{s l:ylt pko"Qm ePsf] .
 ;fd'lxs ;DaGw /fd|f] ePsf] .
aLp afnLsf] nflu aLp pTkfbsn] Wofglbg" kg]{ s'/fx?
oyfy{ ;+s]t kqM
*=%
;]dL
उन्र्त
िीउ
ljleGg afnLdf aLp %gf]^ k|ljlw
 c;n aLpsf] k|of]uaf^
 pko'Qm hUuf %gf]^
 pGgt k|ljlwsf] k|of]u -l;kmfl/; cg';f/sf] dnvfb, l;+rfO{, /f]u sL/f lgoGq)f_
 v]t afnL lg/LIf)f / cg"udg
 pko'Qm k|ljlwaf^ pTkfbg lng]÷%gf]^ ug]{ .
– ;sf/fTds %gf]^ ljlw
– gfsf/fTds %gf]^ ljlw
– pdf/zlQm, ef}lts z"$tf, lr:ofg kl/If)f u/L aLpsf] :t/ lgwf{/)f
 aLp lahg k|dfl)fs/)f
 aLp e)*f/)f
 k"gM aLp k/LIf)f / k|of]u
नेपालको सन्दर्णमा बीउ उत्पादनको मुख्य चुनौती
 >f]t aLp pTkfbs lgsfosf] aLp pTkfbg tyf Joa:yfkg sfo{ k'0f{ ?kdf ;Ifd
ge}/x]sf] cj:yf
 >f]t aLpsf]tof/L / lhNnfsf]/f]Kg] ;dodf tfnd]ngx'g'
 dfu cg';f/sf] hft,kl/df0f / ;dodf >f]taLp pknAw gx'g',
 d"n aLp / pGgt aLpsf] d"Nodf 7"nf] cGt/=====
 >f]taLp pTkfbs lgsfoaf6aLp ;"rgfk|jfxdf sdL
 k|lb{zkwL{lgof{td'vLafnL÷hftsf]ljsf;;fy} ;Ifd aLp sDkgLsf] ljsf; gePsf]
c;:yf ====
रोल्पा जिल्लाको सन्दर्णमा बीउ उत्पादनको मुख्य
चुनौती
 कृ िकहरुमा उन्र्त िीउको महत्ि िारेमा ज्ञार्को कमी
 मुल िीउिाट उत्पादर् गररएको प्रमाणणत प्रथम पुस्ता, प्रमाणणत
दोश्रो पुस्ता र उन्र्त िीउ खायर्मा प्रयोग गर्े गरेका ।
 सडक सञ्जाल र्भएको हुदाुँ िीउ ढुिार्ी खर्चीलो ।
 मुल िीउिाट उत्पाददत उन्र्त िीउ लेिेभलङ्ग तथा
प्याके जजङ्ग र ग्रेडडङ्ग र्गर्ुन ।
ववउ उत्पादनका चुनौती
 िजार सुर्चर्ा अभाि
 कमजोर िजार श्रृङखला
 िीउ व्यापार संस्था कभम
 तथ्याङक संकलर् अभाि
 िफर स्टक व्यिस्था र्हुर्
 िीउ प्रमाणणकरण प्याके जजङ समस्या
 षिश्िसनर्य संके तपर अभाि
 प्रषिधीक व्यक्ती िीउ व्यापारमा आउर् र्सक्र्ु
 गुणस्तर िीउ कभम
 उत्पादर् क्षेर कफजजएर रहको
 करार खेनत सम्झौता र्हुर्ु र भएको पालर्ा र्हुर्ु
 समयमा रकम भुक्तार्ीको अभाि
ववउ उत्पादनका चुनौती
 िीउ ग्यारेन्टी र्हुर्
 िीउ उत्पादर् प्रकृ या र्भमल्र्ु
 कृ षि सडकको अभाि
 उत्पादर् लागतको षिियमा कृ िक जार्कार र्हर्ु
 अर्ुभिी कृ िकले र्ेतृत्ि भलर् र्सक्र्ु
 िीउ षिमा व्यिस्थापर् र्हुर्ु
 नर्कट िती िजार मुल्य अध्यर्र् र्हुर्ु
 िजारमुणख उत्पादर् र्हुर्ु
 भितघर अभाि
 प्रषिधीक ज्ञार्को अभाि
 िैदेभिक िजारमा नर्भनर/परनर्भनर िजार
वीउ उत्पादनका अवसर
 िजार सूर्चर्ा संयन्र स्थापर्ा
 कृ िक समुह/सहकारी दक्ष र सिल
 प्राषिधीक ज्ञार्/ताभलम
 िजार मुल्य नर्जस्र्चतता
 न्युर्तम समथनर् मुल्य तोक्र्े/षिज्ञापर्
 गुणस्तरीय उत्पादर् पररमाण र षिक्री
 प्रिोधर् व्यिस्थापर्
 करारखेनत व्यिस्था
 समयमा रकम भुक्तार्ी व्यिस्था
 भितघर स्थापर्ा
 व्यिस्थीत िजार प्रणाली उत्पादक- मध्यस्थकतान- व्यापारी- उपभोक्ता
 इमान्दारीपूणन व्यापार व्यिस्था
अवसरहरु
 िीउ माग संकलर् र उत्पादर्
 िफर स्टक व्यिस्था
 िजारमुणख उत्पादर्
 उचर्चत ग्रेडडङ प्याके जजङ र भण्डारण व्यिस्था
 िीउ िन्धकक व्यिस्था र षिमा
 िीउपूजज कोि स्थापर्ा
 टेड माकन व्यिस्था
 व्यापार प्रिनधर्का लाचग िौदािाजज
अवसरहरु
 िीउ उत्पादर् र िजारीकरणमा लगानर्को आकिनण
 अर्ुभषि कृ िकके र्ेतृत्ि
 उद्योग िाणणज्य संधको हातेमालो
 िीउ मुल्य श्रृखला सिाल
 िीउ व्यापारी लाइसेन्स व्यिस्था
 िीउ िीजर् एर् नर्यम षिपरीत काम गर्ेलाइ कडा कारिाही
व्यिस्था ।
wGojfb

Seed production

  • 1.
    बीउ, गुणस्तरीय बीउकोमहत्त्व, गुणस्तर र मापदण्ड, बीउ उत्पादनका महत्वपूणण पक्षहरु उपकार भण्डारी इन्टर्न प्रधार्मन्री कृ षि आधुनर्कककरण पररयोजर्ा जजल्ला कृ षि बिकास कायानलय, रुकु म
  • 2.
    != aLp  afg:kltslx;fan] kl/efiff ubf{ aLpnfO{ Pp6f aLh c08 elgG5 .  aLp la?jfsf] ;Gtfg pTkfbgsf] ;fwg xf] .  aLp Ps cfkmgf] hflto cl:tTj sfod /fVg] tyf cfkmgf] hLag ;+/If0f ug]{ ;fwg xf] .  aLp lhlat xf] / /f]Kbf pd|g] x'g'kb{5 .  ;a}aLp cGg÷bfgf x'g;S5 t/;a} bfgf jf cGg aLp x'g;Sb}g.  u'0f:t/o'St aLp dfq k|of]u u/]/!%b]lv @) k|ltzt pTkfbgdf a[l4 ug{ ;lsG5 .  of] Pp6f ;:tf] tyf sd vr{ x'g]k|ljlB xf] .  Uf'0f:t/o'St aLpsf] lgof{t ul/ lab]zL d'b|f cfh{g ug{ ;lsG5 .
  • 3.
    clxn]g]kfndf aflif{ssl/j #—%cj{ ?k}ofF j/fj/sf] aLp cfoft e}/x]sf] cj:yf 5 of] a9bf] qmddf 5, cfofltt aLpaf6 ;d:of klg pTkGg xF'b}5 .  ljZjdf ltj| ?kdf ljsf; x'Fb} u/]sf] xfO{lj|8sf] rfk a9bf] 5, xfd|f] /fli6«o aLp ahf/ ax'/fli6«o sDkgLsf] lgoGq0fdf hfFb}5 .  Gf]kfndf cg';Gwfg ljsf;ul/Psf hft Pj+ k|ljlwx?cfofltt jLpaf6 qmdz lj:yflkt x'g] l:ylt b]vf kb{}{5 . xfd|f] s[lif h}ljsljljwtfsl/j sl/jnf]k x'g] cj:yfdf hFfb}5 . g]kfndfaLp ljhgsf] cj:yf
  • 4.
    aLpsf] dxTj M ;:tf] nfut ePsf] ;fwg .  !% —@) Ü pTkfbgdf j[lå .  pTkfbg j[låsf nflu u'0f:t/Lo aLp  /fi6|sf] ef}uf]lns ljlzi6tf  t/ ;xsfo{ / ;dGjosf] 68sf/f] cfjZoStf
  • 5.
    @ aLpsf] :t/ @=!k|hgg aLp @=@ d"n aLp @=# k|dfl0ft k|yd @=$ k|dfl0ft lålto @=% pGgt aLp
  • 6.
    @=! k|hgg aLp-Breeder seed_  of] tf]lsPsf] :t/sf] aLp k|hggstf{ jf ;+3 ;+:yfåf/f dfq pTkfbg ug{ ;lsG5 .  Af]f6 / aLpsf] hflto z'BtfnfO{ cwf/ dflg k|hggstf{sf] k|ToIf lgu/flgdf o:tf aLp pTkfbg ul/G5 .  K|fhgg aLp clt ;fawfgLsf ;fy ;Lldt If]qkmndf cGo hft tyf afnLaf6 ld>0f x'g glbO{ /f]u ls/f nfu]sf] af]6 afnfx6fO{ z'4 aLp dfq k|hggstf{ dfkm{t pTkfbg ul/G5 .  K|fhgg aLp d"n aLp pTkfbgsf nflu >f]t aLp xf] .
  • 7.
    @=@ d"n aLp-Foundation seed ÷Basic seed_  k|hgg aLpaf6 pTkfbg ul/g] of] klxnf]k':tfsf] aLp xf] .  of] aLp ;+DalGwt k|fljlBssf] cg'udg tyf ;'kl/a]If0fdf pTkfbg ul/G5 .  ;dfGotof d"n aLp kmfd{÷s]Gb|df g} pTkfbg ul/G5 .  pTkflbt aLpsf] k|dfl0fs/0f ;+alGwt lgsfoaf6 u/fpg lgtfGt cfjZos x'G5 .  of] aLp pTkfbg ubf{ c;n / hflto z'Btfsf] cwf/df dfq k|dfl0fs/0f ug]{ ePsf]n] k|z:t dfqfdf pTkfbg ug{ ;lsGg .  Df"n aLp g} k|dfl0ft aLpsf] >f]t xf] .  o; lsl;dsf] aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u ;]tf] x'G5 .
  • 8.
    @=# k|dfl0ft k|ydtyf lålto k':tf-Certified l and ll_  k|dfl0ft aLp g} pGgt aLpsf] >f]t xf] .  s[lif k|fljlBssf] /]vb]vdf s[ifs:t/df k|dfl0ft k|yd :t/sf] aLpaf6 lålto k':tfsf] aLp pTkfbg ug{ ;lsG5 .  k|dfl0ft aLp :jo+ ;]lrt ePdf b'O{ k':tf ;Dd aLp pTkfbg ug{ ;lsG5 .  k/;]lrt afnLdf k|dfl0ft k|yd k':tfsf] aLpaf6 pTkfbg x'g] aLp k|dfl0ft lålto k':tfsf] geO{ pGgt aLp g} dflgG5 .  k|dfl0ft k|yd k':tfsf] aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u lgnf] x'G5 eg] k|dfl0ft lålto k':tfsf] aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u xl/of] /+usf] x'G5 .
  • 9.
    @=$ pGgt aLp ;a{;wf/0f s[ifsx?nfO{ ;d]t k'Ug] ul/ ;dfGotof k|dfl0ft lålto k':tfsf] aLpaf6 pTkfbg ul/g] aLp pGgt aLp xf] .  pGgt aLp s[ifs:t/d} :yflgo k|fljlBssf]/]vb]vdf pTkfbg ug]{ ul/G5 .  Xfn aLp lahg s+klg, ;xsf/L tyf laleGGf aLp pTkfbg s[ifs ;d"x dfkm{t pGgt aLpsf] pTkfbg tyf lals|lat/0f eO{ /x]sf] kfO{G5 .  pGgt aLp :yfgLo :t/df pTkfbg x'g] xF'bf ;dod} ;'ne ?kdf pknAw x'g ;S5 .  pGgt aLpdf nufpg] 6ofusf] /+u kx]nf] x'G5 .
  • 10.
    !=aLpsf] a+zfg'ut u'0f -s_hftLo u'0f gfz gePsf] -v_ hftLo u'0fdf s'g} las[lt gcfPsf] . @=aLpsf] ef}lts u'0f -s_ /fd|/L s]nfPsf] -v_ km'6]sf], 6'qmLPsf] aLp gldl;Psf] . -u_ 9'+uf, df6f], sf7sf 6'qmfcflb gldl;Psf] . -3_ emf/kft tyf cGoafnLsf] aLp gldl;Psf] . #=aLpsf] :j:y;DaGwL u'0f -s_ /f]u ls/fn] gf]S;fgL gk'u]sf] . -v_ aLp af6 ;g]{/f]u gePsf] . $=aLpsf] zfl/l/s u'0fM -s_ pdf/zQmL w]/} ePsf] . -v_ plrt dfqfdf ;'s]sf] .-u_ kf]6Lnf] tyf rDsLnf] bfgf ePsf] . aLpdf x'g'kg]{u'0fx? M
  • 11.
    aLpsf] u'0f:t/ /dfkb08 M  aLpFsf] z'¢tf , kf]6Lnf]kg , pdf/zlQm, lr:ofg cflb sf]lglZrt dfkb08x? x'G5g , oL dfkb08x? k|dfl0fs/0f cg';f/ ul/Psf] aLpnfO{ u'0f:t/Lo aLp eG5g .  Go'gtd :t/ sf] ,k|dfl0fs/0f u/]/ 6ofu nufPsf] / oyfy{ ;+s]t kq;lxt Kofs]lh+Ëul/osf] aLp sf] dfu ahf/df w]/} x'G5 lsgsL o:tf] aLpx? cflwsf/Ls , e/kbf]{ / ljZjf;of]Uo x'G5 .
  • 12.
    s:tf] aLpnfO{ u'0f:t/o'QmaLp eGg]== aLpsf] :jf:Yo hLljt aLp, aLpsf] pd|g] Ifdtf aLpsf] cf]h; aLpsf] ef}lts z'4tf aLpsf] ;dfgtf aLpsf] hftLo z'4tf aLpsf] lr:ofgsf] dfqf
  • 13.
    hflto z'$tf  jfnLk|hggn] gof+ hftsf] ljsf; ubf{ ljlzi^tfkg, Ps?ktfkg, :yfloTjkg tyf v]tL ug{ k|of]u ug{ pkof]uL u')f sfod u/]sf] x'G% .  To;}sf] cfwf/df hflto klxrfg ul/G% .  ToxL afnLsf] cGo hft jf cGo afnLsf] aLp gx'g' g} hflto z'$tf xf] .  aLpdf c? hftx? ldl;Psf] % ls %}g egL hfGgsf nflu hftLo z"$tf k/LIf)f ul/G% . of] vf; u/]/ k|of]uzfnfdf On]S^|f]kmf]/f]l;; lalwaf^ kQf nufOG% . u')f:t/LoaLp%fgf}u/Ln]vfhf]vf, To;f]ug{;Sof]eg]x'g]%}gwf]vf
  • 14.
    aLpsf] ef}lts z'$tfM n^df emf/kftsf] jLp / lg:s[o kbf{ysf] ;ld>)fn]] u')f:t/ #^fOlbG% .  aLpsf] n^df cGo afnLsf] aLp, emf/kftsf] aLp / lgl:qmo kbfy{ 2 k|ltzt eGbf a(L x'g' x'+b}g .  of] k/LIf)f ug{ k&fOPsf] gd"gfaf^ sl/a 2500 aLp a/fa/sf] tf}ndf pkgd"gf tof/ u/LG% . ;+ut u'gfsf] kmn, aLp u'gfsf] afnf] .
  • 15.
    aLpsf] hLljtkg /pdf/zlQm  aLp lahg klg cGo hLljt j:t' h:t} xf], To;}n] aLp ;s];Dd /fd|f] hLljtkg / pdf/zlQm ePsf] x'g'kb{% .  aLpsf] hLljtkg k/LIf)f k|of]uzfnfdf ^]^«fhf]lnod ljlwaf^ ul/G% .
  • 16.
     pdf/zlQm k/LIf)FxfdLn] cfkmgf] #/df klg sf]/f sk*f jf s]/fsf] ;'Tnf, df^f] jf afn'jfsf] k|of]u u/]/ ug{ ;lsG% .  pdf/zlQm afnLsf] lsl;d cg';f/ km/s kb{% . h:t}M wfgsf] nflu pdf/zlQm 80 k|ltzt, ux'+ / ds}sf] pdf/zlQm 85 k|ltzt x'g' kb{% .
  • 17.
    aLpsf] cf]hz  h"gaLp ljhgn] v]tLjf/Ldf /f]k]kl% /fd|f] glthf lbg ;S% To:tf] aLpnfO{ cf]h; a(L ePsf] / /fd|f] glthf gb]vfpg]nfO{ sdhf]/ cf]h; ePsf] aLp elgG% .  h'g aLpdf /fd|f] cf]hz x'G% To:tf] aLpn] cg'ko'Qm cj:yfdf klg /fd|f] / :j:y lj?jf pTkfbg u/L /fd|f] pTkfbg tyf pTkfbsTj lbG% eGg ;lsG% .  lapsf] cf]hz kl/If)fsf] nflu k|of]uzfnfdf tfkqmd / cfb|{tf sfod u/L df^f]d'lgsf] cj:yfsf] l;h{gf u/L k/LIf)f u/LG% . aLp u'gf jf]^, jf]^ u'gf kmn
  • 18.
    aLpsf] lr:ofgM  aLpsf]lr:ofg eGgfn] aLpdf ePsf] kfgLsf] dfqf a'lemG% . cfjZostf eGbf j(L lr:ofg ePsf] aLp e)*f/)f ubf{ l%^f] s'lxg], /f]u ls/f a(L nfUg] / aLpsf] cfo' #^g] x'G% . o;sf] dfkg k|ltztdf u/LG% .  k|of]uzfnfdf cf]egdf ljpnfO{ ;'sfpg] ljlwaf^ klg lr:ofg dfkg ug{ ;lsG% .  olb aLpsf] lr:ofg 1 k|ltzt dfq sd ug{ ;s] klg aLpsf] cfo' bf]Jj/ ug{ ;lsG% elg k|dfl)ft e};s]sf] % .  aLpsf] lr:ofg k|ltzt afnLsf] lsl;d tyf hftdf km/s kb{% .
  • 19.
    aLpsf] :jf:Yo  aLplahgsf] :jf:Yo eGgfn] aLpdf /f]usf hLjf)f" jf sL/fx?sf] pkl:ylt jf cg"kl:yltnfO{ hgfp% .aLp lahg :jf:Yo gePdf aLp gpd|g] / pd|]sf] lj?jfaf^ klg pTkfbg #^g"sf] ;fy} aLpsf] u")f:t/ klg #^g hfG% .  aLpsf] :jf:Yo /fd|f] gePdf :jR% lj?jf lbg ;Sb}g / pTkfbgdf sd cfp+%  To;}n] ;d:ofd'ns aLpnfO{ e)*f/ jf %g"{ k'j{ k/LIf)f u/L pkrf/ u/]/dfq k|of]u ug{ kb}% .  of] k/LIf)f k|of]uzfnfdf dfq ;Dej % . aLp k|dfl)fs/)fsf] nflu 1 k|ltzteGbf a(L aLpdf sL/fn] Iflt k"/ofPsf] x"g" x"+b}g. k|of]uzfnfdf Anl+^+u ljlwAff^ laleGg /f]ux?sf] kl/If)f ul/G%.
  • 20.
    Figure: conidiophores and conidiaof Alternaria radicina and chains of conidia of the saprophyte. Figure. Rice seed plating in blotter method
  • 21.
    tf}n  k|hggstf{n] s'g}klghft pGdf]rg ubf{ To; hftsf] !))) jf !)) bfgfsf] tf}n clgafo{ pNn]v u/]sf] x'G5 .  pTkflbt aLpsf] tf}n / cg';+wfgaf6 k|fKt tf}n Ps} gf;sf] x'g' kb{5 .  tf}n sfod ePsf] aLpaf6 /fd|f] a]gf{ lglSn :j:y af]6 eO{ /fd|f] pTkfbg lbg] x'G5 .
  • 22.
    ;dfgtf  aLpsf] nfluk|of]u ug{ /flvPsf] n6 jf y'k|f]df ePsf] bfgfx? cfsf/df Ps cfk;df ;dfg x'g' clt cfjZos x'G5 .  ;dfg ePsf] aLpaf6 Ps gf;sf] af]6 pd|g'sf] ;fy} k|lt OsfO{ hldgdf Ps gf;n] af]6x? pld| /fd|f] pTkfbg lbg] x'G5 .
  • 23.
    धार्, गहुुँ, मकैलगायतका षिभभन्र् िालीका िीउ उत्पादर्का महत्िपूणन पक्षहरु
  • 24.
  • 25.
    afnL b'/L-ld6/_ s] af6 k[ystfsf/fVg]Df'n K|fdfl0ft Wffg,ux"+,hf},pjf 3 3 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . Ufx"+,hf}, pjf,ds} . 150 150 sfnf] kf]s] nfu]sf]v]taf6 . Dfs} 300 200 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . Rfgf 20 10 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . D"f;"/f] 10 10 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . Ef6df; 5 3 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . abfd 3 3 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . sfpnL 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . aGbf 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . d'nf 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . /fof] 1,600 1,000 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . l;dL.af]8L 50 25 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . Uf]fne]+8f 50 25 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 . e06f 500 400 csf]{ hft nufPsf] v]taf6, plx hft t/ z4tf gePsf] v]taf6 .
  • 26.
     aLp pTkfbgsf]nfuL nufO{Psf] s'g} klg z'4 hftsf] la?jf afx]s cGo pd|LPsf] cgfaZos af]6 la?jf pv]n]/ kmfNg] s[of nfO{ /luË elgG5  s'hft / a]hft la?jfx? nfO{ ckm 6fO{k elgG5 .o; lsl;dsf a]hft jf s'hft la?jfx? v]t af/Ldf pd|g lbOof] eg] vf; u/]/ k/ k/fu ;]rg afnLdf oLgLx? af6 aLpsf] nfuL nufO{Psf] afnLdf k/ k/fu ;]rg x'G5 / o;/L pTkfbg ul/Psf] aLp k'g v]tdf /f]kLPdf la?jfdf laleGgtf kfO{G5 .  h;df hftLo z'4tf k|fo nf]k eP/ uPsf] x'G5 . @= /luË - cgfaZos la?jfpv]n]/ kmfNg] s[of
  • 27.
    /f]uL+u ug]{ ;do मकै: ५ पटक, धान: ३ पटक, गहुुँ: ३ पटक मुख्य अवस्था ! km"n km'Ng' cl3 @ km"n km'n]sf]a]ndf # jf]6sf]/+u km]l/Pkl5 -b'w afSnf] ePsf] a]nf_
  • 28.
     aLp a[l4sf]nfuL nufOPsf] afnLsf] laleGg ca:yfdf laz]if1n] v]t af/Lsf] lal/If0f ug{ cfaZos x'G5  /f]un] u|l;t ePsf] la?jf vf; u/]/ aLp af6 pTkGg x'g] vfnsf /f]ux? nfu]sf] la?jf pv]nL hnfO{ lbg' kg]{ cfaZos x'G5 .  aLp a[l4sf] nfuL nufO{Psf] afnLsf] hftsf] la?jf eGbf w]/} rf+8f] jf 9Lnf] kmNg] jf kfSg] vfnsf af]6x? 5g eg] pQm af]6x? 5f+6g' clgafo{ x'G5 .  aLp a[l4sf] nfuL nufO{Psf] afnLsf]hft eGbf w]/} cUnf]tyf w]/} xf]rf] vfnsf la?jf5f+6g' kb{5  nufO{Psf] afnLsf] hftsf] kft, 8f+7, h/f, kmnsf] cfsf/, /Ë eGbf a]Un} jf km/s ePdf To:tf la?jf x6fO{ lbg' kb{5 . /luË ubf{ larf/ k'—ofpg' kg]{ s'/fx?M
  • 29.
     k/–k/fu ;]rgafnLsf b'O{ jf b'O{ eGbf a9Lhftx?sf aLp . la?jf aLp pTkfbgsf] nfuLglhsglhs /f]kLplrt k[ystf b'/L sfod gul/Pdf.  aLp pTkfbg ul/Psf]v]t af/Ldf km'nkm'Ng'eGbf cufa}a]hftsfaf]6 gx6fO{Pdf.  afnLsf6bf, r'6bf, ;'sfp+bf, s]nfp+bf /aLp ;kmfu/LyGSofpg] sfd ubf{cGo hftsf]aLp ldl;guPdf.  nuftf/;DdPp6} v]t af/LdfPs} hftsf]afnLaLp pTkfbgsf] nfuL/f]kLPdfo:tf v]t af/Ldf pQm hftsf]gfef]- k'/fgf]aLp af6 pd|]sf la?jf _ pd|LPsf]kfO{G5. o:tf af]6 nfO{km'nkm'Ng' eGbf cufa} pv]n]/ gkmfnLPdf. aLpsf] hftLo u'0fdf Xf;x'gfsf sf/0fx?M
  • 30.
    != cGo afnLsf]aLp. @= 3f+; cflbsf] aLp . #= cGo hftsf]aLp . $= 6'qmLPsf]tyf km'6]sf]aLp . %=dl;gf tyf rfp/L k/]sf] aLp. ^= 9'Ëf, df6f] . &= 8f+7, kft,xf+uf,sf];f,sf];fsf]af]qmf, u'bLcflb . *=sL/fn] gf]S;fgk'—ofPsfaLp . (= 9':;Lnfu]sf]aLp . aLpaf6 cnu u/fpg'kg]{cfaZos s'/fx?M
  • 31.
    बीउ प्रमाणीकरणमा (seedcertification)  jLp k|df0fLs/0f eg]sf] s'g}l;kmfl/; hftsf]jLp pTkfbg tyfTo;pk|fGtsf ls|ofsnfkdf cfjZos /f]xj/L / lgu/fgL /fVb} jLpsf] u'0f:t/Lotfsf] Uof/]06L ug{sf]nflu ckgfOg] Ps sfo{k|0ffnL xf] .  o;df jLp u'0f lgoGq0f lgsfon] >f]t jLp, jLp jfnL, vlnxfg, k|zf]wg s]Gb|,e08f/0f cflbsf] lg/LIf0f u/L tof/L aLpsf] gd'gf hfFr ub{5/ u'0f:t/sf] xbleq /x]sf] ljp n6df k|df0fkq hf/L ug]{ jLp jf]/fdf lg;fgf ;lxtsf] ;+s]tkq /fvL l;naGbL ub{5 .  aLp lahg P]g @)$%cg";f/ aLp k|dfl0fs/0f :j]R5fdf 5f8]]sf] 5 eg]oyfy{ ;+s]tkq clgjfo{ ?kdfnufpg" kg]{ Joa:yf .  jLp k|df0fLs/0f -Seed Certification_  oyft{ ;+s]t kq-Truthful label _
  • 32.
    aLp k|dfl0fs/0fsf laleGgr/0fx? aLpk|dfl0fs/0fsf]nflu s= v8f aLp afnLdf aLpsf] :t/( Field Standard ) Go'gtd:t/ v= aLp kl/If0fdf aLpsf] :t/-Seed Standard ) aLp afnL v]tlgl/If0f  v]tlg/LIf0f ;DalGwk"j{ hfgsf/Lkmf/fd .  >f]taLpsf]:t/ / >f]t.  v8f aLpafnLdfaLpsf]:t/ ( Field Standard ) Go'gtd:t/ eGbfdfyL .  aLpafnL s6fgL,vnf]/ aLpr'6g]/ ;kmf ug]{sfo{{ / e08f/0fsf] lgl/If0fug]{. aLpsf] :t/ -aLp kl/If0f_  aLpsf] n6 lgwf{/0fu/L aLpsf] gd'gf lnO{ aLp e08f/0fug]{ .  pQm gd'gfnfO{ k/LIf0fsfnflu k|of]uzfnfdf k"¥ofpg] .  k/LIf0f kl5, aLpsf]Go'gtd :t/(Seed Standard ) eGbfdfyL b]lvPsfn6x?sf]k|zf]wg,aLp pkrf/,af]/f aGbLsf qmddf lg/LIf0fug]{ .  aLpsf] Go'gtd :t/(Seed Standard )eGbf dfyL b]lvPsfn6x?sf] u= k|dfl0fs/0fsf]6ofu nufpg]. 3= aLp lalqm ljt/0f tyf k/Lrfngug]{ .
  • 33.
    !=aLp pTkfbg ul/g]7fp+sf] xjfkfgL / pko'Qm hftx?sf] 5gf}6 . @= ahf/sf] dfu / pkef]Qmfx?sf] ?rL cg";f/ pTkfbg tyf ljt/0f Aoj:yf . #= aLp pTkfbg ;DaGwL k|ljlwsf]1fg . $= aLp pTkfbgsf] nflu pko"Qm hUufsf]5gf}6 . %= aLp pTkfbgsf] nflu pko"Qm s[ifssf]5gf}6  aLp pTkfbs s[ifssf] ;s[otf /fd«f] ePsf] .  aLp pTkfbs s[ifssf]cfly{s l:ylt pko"Qm ePsf] .  ;fd'lxs ;DaGw /fd|f] ePsf] . aLp afnLsf] nflu aLp pTkfbsn] Wofglbg" kg]{ s'/fx?
  • 34.
  • 38.
    ljleGg afnLdf aLp%gf]^ k|ljlw  c;n aLpsf] k|of]uaf^  pko'Qm hUuf %gf]^  pGgt k|ljlwsf] k|of]u -l;kmfl/; cg';f/sf] dnvfb, l;+rfO{, /f]u sL/f lgoGq)f_  v]t afnL lg/LIf)f / cg"udg  pko'Qm k|ljlwaf^ pTkfbg lng]÷%gf]^ ug]{ . – ;sf/fTds %gf]^ ljlw – gfsf/fTds %gf]^ ljlw – pdf/zlQm, ef}lts z"$tf, lr:ofg kl/If)f u/L aLpsf] :t/ lgwf{/)f  aLp lahg k|dfl)fs/)f  aLp e)*f/)f  k"gM aLp k/LIf)f / k|of]u
  • 39.
    नेपालको सन्दर्णमा बीउउत्पादनको मुख्य चुनौती  >f]t aLp pTkfbs lgsfosf] aLp pTkfbg tyf Joa:yfkg sfo{ k'0f{ ?kdf ;Ifd ge}/x]sf] cj:yf  >f]t aLpsf]tof/L / lhNnfsf]/f]Kg] ;dodf tfnd]ngx'g'  dfu cg';f/sf] hft,kl/df0f / ;dodf >f]taLp pknAw gx'g',  d"n aLp / pGgt aLpsf] d"Nodf 7"nf] cGt/=====  >f]taLp pTkfbs lgsfoaf6aLp ;"rgfk|jfxdf sdL  k|lb{zkwL{lgof{td'vLafnL÷hftsf]ljsf;;fy} ;Ifd aLp sDkgLsf] ljsf; gePsf] c;:yf ====
  • 40.
    रोल्पा जिल्लाको सन्दर्णमाबीउ उत्पादनको मुख्य चुनौती  कृ िकहरुमा उन्र्त िीउको महत्ि िारेमा ज्ञार्को कमी  मुल िीउिाट उत्पादर् गररएको प्रमाणणत प्रथम पुस्ता, प्रमाणणत दोश्रो पुस्ता र उन्र्त िीउ खायर्मा प्रयोग गर्े गरेका ।  सडक सञ्जाल र्भएको हुदाुँ िीउ ढुिार्ी खर्चीलो ।  मुल िीउिाट उत्पाददत उन्र्त िीउ लेिेभलङ्ग तथा प्याके जजङ्ग र ग्रेडडङ्ग र्गर्ुन ।
  • 41.
    ववउ उत्पादनका चुनौती िजार सुर्चर्ा अभाि  कमजोर िजार श्रृङखला  िीउ व्यापार संस्था कभम  तथ्याङक संकलर् अभाि  िफर स्टक व्यिस्था र्हुर्  िीउ प्रमाणणकरण प्याके जजङ समस्या  षिश्िसनर्य संके तपर अभाि  प्रषिधीक व्यक्ती िीउ व्यापारमा आउर् र्सक्र्ु  गुणस्तर िीउ कभम  उत्पादर् क्षेर कफजजएर रहको  करार खेनत सम्झौता र्हुर्ु र भएको पालर्ा र्हुर्ु  समयमा रकम भुक्तार्ीको अभाि
  • 42.
    ववउ उत्पादनका चुनौती िीउ ग्यारेन्टी र्हुर्  िीउ उत्पादर् प्रकृ या र्भमल्र्ु  कृ षि सडकको अभाि  उत्पादर् लागतको षिियमा कृ िक जार्कार र्हर्ु  अर्ुभिी कृ िकले र्ेतृत्ि भलर् र्सक्र्ु  िीउ षिमा व्यिस्थापर् र्हुर्ु  नर्कट िती िजार मुल्य अध्यर्र् र्हुर्ु  िजारमुणख उत्पादर् र्हुर्ु  भितघर अभाि  प्रषिधीक ज्ञार्को अभाि  िैदेभिक िजारमा नर्भनर/परनर्भनर िजार
  • 43.
    वीउ उत्पादनका अवसर िजार सूर्चर्ा संयन्र स्थापर्ा  कृ िक समुह/सहकारी दक्ष र सिल  प्राषिधीक ज्ञार्/ताभलम  िजार मुल्य नर्जस्र्चतता  न्युर्तम समथनर् मुल्य तोक्र्े/षिज्ञापर्  गुणस्तरीय उत्पादर् पररमाण र षिक्री  प्रिोधर् व्यिस्थापर्  करारखेनत व्यिस्था  समयमा रकम भुक्तार्ी व्यिस्था  भितघर स्थापर्ा  व्यिस्थीत िजार प्रणाली उत्पादक- मध्यस्थकतान- व्यापारी- उपभोक्ता  इमान्दारीपूणन व्यापार व्यिस्था
  • 44.
    अवसरहरु  िीउ मागसंकलर् र उत्पादर्  िफर स्टक व्यिस्था  िजारमुणख उत्पादर्  उचर्चत ग्रेडडङ प्याके जजङ र भण्डारण व्यिस्था  िीउ िन्धकक व्यिस्था र षिमा  िीउपूजज कोि स्थापर्ा  टेड माकन व्यिस्था  व्यापार प्रिनधर्का लाचग िौदािाजज
  • 45.
    अवसरहरु  िीउ उत्पादर्र िजारीकरणमा लगानर्को आकिनण  अर्ुभषि कृ िकके र्ेतृत्ि  उद्योग िाणणज्य संधको हातेमालो  िीउ मुल्य श्रृखला सिाल  िीउ व्यापारी लाइसेन्स व्यिस्था  िीउ िीजर् एर् नर्यम षिपरीत काम गर्ेलाइ कडा कारिाही व्यिस्था ।
  • 46.