Downloaded 12 times
![www.nhipsongcongnghe.net
10.Kh i t o LILO
LInux LOader (LILO) cho phép b n xác nh th i gian kh i t o Linux hay m t h
i u hành nào khác. Khi kh i t o cho server, LILO ư c c u hình t ng trên Master
Boot Record [MBR]. If you are performing a custom-class installation, the LILO
Installation dialogs let you indicate how or whether to install LILO.
Vi c ch n LILO trong c a s LILO Configuration cho phép b n thêm các tuỳ ch n
m c nh vào l nh boot LILO và các tùy ch n này ư c chuy n cho Linux kernel t i
th i i m boot.](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-11-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
2. Giao ti p trên môi trư ng Linux
2.1. Trình so n th o vi
Chương trình vi là m t chương trình so n th o m nh mà g n như ch c ch n ư c tìm
th y trên t t c các h i u hành h UNIX b i kích thư c và kh năng c a nó.vi
không òi h i nhi u tài nguyên, thêm vào ó là các ch c năng so n th o cơ b n. vi có
th tìm ki m, thay th , và k t n i các file,và nó có ngôn ng macro c a chính nó, cúng
như m t s các c i m b sung.Có hai ch trong vi:
Ch th nh t là ch input. Trong ch này, văn b n ư c ưa vào trong tài
li u, b n có th chèn ho c b sung văn b n.
Ch th hai là chê dòng l nh. Khi ch này, b n có th d ch chuy n trên tài
li u, tr n các dòng, tìm ki m, …B n có th th c hi n t t c các ch c năng c a vi t
ch dòng l nh ngo i tr vi c nh p vào văn b n. Văn b n ch có th ư c vào trong
ch input.
Khi vi kh i ng, nó ch dòng l nh. b n có th chuy n i t ch dòng l nh
sang ch input b ng cách s d ng m t trong các câu l nh sau: [aAiIoOcCsSR].
tr l i ch dòng l nh b n ch n phím ESC. Hãy xem các câu l nh và tác dung c a
các câu l nh trong ch dòng l nh.
Câu l nh Tác d ng
Ctrl + D Chuy n c a s xu ng b ng m t n a màn hình
Ctrl + U Chuy n c a s lên b ng m t n a màn hình
Ctrl + F D ch chuy n c a s lên phía trư c b ng m t màn hình
Ctrl + B D ch chuy n c a s v phía sau m t màn hình
k ho c up arrow D ch chuy n con tr lên m t dòng
j ho c down arrow D ch chuy n con tr xu ng m t dòng
l ho c right arrow D ch chuy n con tr sang ph i m t ký t
h ho c left arrow D ch chuy n con tr sang trái m t kí t
Return D ch chuy n con tr n v trí b t u dòng ti p theo
- D ch chuy n con tr n v trí b t u c a dòng trư c
w d ch chuy n con tr n v trí b t u c a t ti p theo
b d ch chuy n con tr n v trí b t u c a t trư c
^ ho c 0 d ch chuy n con tr n v trí b t u c a dòng hi n t i
$ d ch chuy n con tr n v trí k t thúc c a dòng hi n t i](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-21-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
* Tương ng v i th t b t kỳ c a m t hay nhi u ký t
? Tương ng v i m t ký t b t kỳ
[] Tương ng v i m t trong nh ng ký t trong ngo c ho c gi i h n
Ví d :
Jo* : Các file b t u v i Jo
Jo*y : Các file b t u v i Jo và k t thúc v i y
Ut*l*s.c : Các file b t u v i Ut, ch a m t ký t l và k t thúc v i s.c
?.h : Các file b t u v i m t ký t ơn, theo sau b i .h
Doc[0-9].txt : Các file có tên Doc0.txt, Doc1.txt ….Doc9.txt
Doc0[A-Z].txt : Các file có tên Doc0A.txt, Doc0B.txt …Doc0Z.txt
2.3.1.2. Cơ b n v các bi u th c chính quy
Các bi u th c chính quy ư c s d ng b i ph n l n các câu l nh. Chúng cung c p
m t cách thu n ti n và ng nh t xác nh các m u phù h p . Chúng tương t v i
các ký t i di n, nhưng chúng m nh hơn r t nhi u. Chúng cung c p m t ph m vi
r ng các m u l a ch n. các ký t c bi t ư c ưa ra dư i ây là các bi u th c
chính quy thư ng ư c s d ng:
Ký t Ý nghĩa
. Tương ng v i m t ký t ơn b t kỳ ngo i tr dòng m i
* Tương ng v i không ho c nhi u hơn các ký t ng trư c
^ Tương ng v i b t u c a m t dòng
$ Tương ng v i k t thúc m t dòng
< Tương ng v i b t u m t t
> Tương ng v i k t thúc m t t
[] Tương ng v i m t trong các ký t bên trong ho c m t dãy các ký t
[^] Tương ng v i các ký t b t kỳ không n m trong ngo c
L y ký hi u theo sau d u g ch ngư c
Trư c tiên, trong m t bi u th c chính quy, m t ký t b t kỳ không có ý nghĩa riêng
cho chính nó. Ví d tìm ki m các dòng ch a ch “foo” trong file data.txt s d ng
câu l nh sau:](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-26-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
grep foo data.txt
tìm ki m các dòng b t u b ng t “foo”, ta s d ng câu l nh:
grep ‘^foo’ data.txt
Vi c s d ng d u trích d n ơn nói cho shell nguyên các ký t và b qua chúng
trong chương trình. Vi c s d ng d u trích d n ơn là c n thi t khi s d ng các ký t
c bi t.
grep ‘hello$’ data.txt
Các dòng b t kỳ k t thúc v i chu i “hello” ư c tr l i. tìm ki m m t m u b t u
b ng m t t , s d ng <. Ví d :
grep ‘<ki’ data.txt
bi u th c bên trên s cho phép tìm ki m các t b t u b ng ‘ki’ trong file data.txt.
tìm ki m m u ‘wee’ k t thúc c a m t t , s d ng:
grep ‘wee>’ data.txt
b ng bên trên, chú ý r ng d u ch m s phù h p v i m t ký t b t kỳ tr dòng m i.
i u này có th ư c thao tác, n u chúng ta tìm ki m t t c các dòng ch a ký t ‘C’
ư c theo sau b i hai ký t và k t th c b i ký t ‘s’, bi u th c chính quy có th là:
grep ‘C..s’ data.txt
Bi u th c này có th có các m u phù h p như ‘Cats’, ‘Cars’ và ‘Cris’ n u chúng ư c
ch a trong file data.txt. N u b n mu n xác nh m t dãy các ký t , s d ng m t d u
g ch n i phân bi t ký t b t u và ký t k t thúc c a dãy. Khi b n xác nh m t dãy,
th t ph i gi ng như mã ASCII. Ví d , tìm ki m t t c các dòng ch a m t ký t
“B” theo sau b i m t ký t thư ng s d ng:
grep ‘B[a-z]’ data.txt
Cũng có th xaca nh nhi u gi i h n trong cùng m t m u:](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-27-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
grep ‘B[A-Za-z]’ data.txt
2.3.2. Các câu l nh v thư m c và file
• L nh cat
Cú pháp: cat file [>|>] [destination file]
L nh cat s hi n th n i dung c a m t file ra thi t b ra chu n. Nó thư ng h u ích
ki m tra n i dung c a m t file b ng s d ng câu l nh cat. i s mà b n ưa vào l nh
cat là file b n mu n xem. xem toàn b n i dung c a m t file:
cat name
L nh cat cũng có th tr n nhi u file ang t n t i vào m t file:
cat name1 name2 name3 > allnames
Ví d này s k t h p các file : name1, name2 và name3 cho file cu i cùng allnames.
Th t c a vi c tr n ư c thi t l p b i th t c a các file ư c ưa vào trên dòng
l nh. S d ng l nh cat, chúng ta có th b sung m t file vào m t file khác ang t n
t i. Trong trư ng h p b n quên thêm name4 vào câu l nh trư c, chúng ta v n có th
nh n ư c k t qu mong mu n b ng cách th c hi n l nh:
cat name4 > allnames
L nh này s b sung n i dung c a file name4 vào allnames
• L nh chmod
Cú pháp: chmod [-R] permission-mode file ho c thư m c
L nh chmod dùng thay i quy n truy c p file ho c thư m c. Ví d :
chmod myscript.pl
thay i quy n c a m t thư m c và t t c các file, các thư m c con c a thư m c ó
s d ng câu l nh:](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-28-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
chmod –R 744 public_html
• L nh chown
Cú pháp: chown [ -fhR ] Owner [ :Group ] { file …| thư m c… }
L nh chown thay i quy n s h u file hay thư m c. Giá tr c a khai báo Group có
th la m t ID c a nhóm ngư i s d ng ho c tên c a nhóm ngư i s d ng ư c tìm
th y trong file /etc/group. Ch ngư i s d ng root m i có quy n thay i quy n s
h u i v i file. Chi ti t v các tuỳ ch n ư c ch ra bên dư i:
-f : ngăn ch n t t c các thong báo l i tr các thong báo s d ng
-h: thay i quy n s h u c a lien k t tư ng trưng nhưng không thay i quy n s
h u c a file mà ư c ch n b i lien k t tư ng trưng ó.
-R: thay i quy n s h u c a thư m c, các file và các thư m c con bên trong thư
m c hi n t i ư c ch ra
• L nh clear
Xoá màn hình, tr l i d u ch c dòng l nh phía trên c a màn hình
clear
• l nh cmp
Cú pháp: cmp [ -ls ] file1 file2
L nh này so sánh n i dung c a hai file. N u không có s khác nhau nào, l nh cmp s
k t thúc m t cách yên l ng, tuỳ ch n –l s n ra s byte và các giá tr khác nhau gi a
hai file. Tuỳ ch n –s không hi n th cài gì c , nó ch tr l i tr ng thái ch ra r ng s
tương ương gi a hai file. Giá tr 0 ư c tr l i n u các file gi ng h t nhau, giá tr
b ng 1 n u hai file khác nhau và l n hơn 1 n u l i xu t hi n khi th c hi n câu l nh.
• L nh cp
Cú pháp: cp [ -R ] file_ho c_thư_m c file_ho c_thư_m c
L nh cp s sao chép m t file t thư m c ngu n n thư m c ích ư c ưa vào.
sao chép toàn b các file và các thư m c con bên trong thư m c mong mu n, b n s
d ng câu l nh cp v i tuỳ ch n –R
• L nh du
L nh này t ng k t vi c s d ng ĩa. N u b n xác nh m t thư m c, l nh du s báo
cáo vi c s d ng ĩa cho chính các thư m c ó.](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-29-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
Cú pháp: du [ -ask ] tên_file
Tuỳ ch n –a s ưa ra màn hình kích thư c c a m i thư m c và file
Tuỳ ch n –s s ch in ra t ng c ng
Tuỳ ch n –k s in ra t t c các kích thư c file theo kilobytes
• L nh file
Cú pháp: file filename
Câu l nh xác nh ki u c a file. N u file không ph i là file thông thư ng, ki u c a file
ư c xác nh.
• L nh find
Câu l nh find tìm các file và các thư m c.
Cú pháp : find [path] [-type fd] [-name m u] [-atime [+-] s _ngày] [-exec câu_l nh {}
;] [-empty].
Ví d :
find . –type d
Câu l nh tr l i t t c các thư m c con trong thư m c hi n t i. Tuỳ ch n –type xác
nh ki u, d cho các thư m c, f cho các file hay l cho các lien k t.
find . –type f –name “*.txt”
L nh này s tìm t t c các file văn b n có ph n m r ng “.txt” trong thư m c hi n t i
và c trong các thư m c con.
find . –type f –name “*.txt” –exec grep –l ‘magic’ {} ;
Câu l nh này s tìm ki m t t c các file văn b n (k t thúc v i ph n m r ng .txt) trong
thư m c hi n t i và các thư m c con có ch a t “magic”.
find . –type f empty](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-30-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
Hi n th t t c các file r ng trong thư m c hi n t i.
• L nh grep
Cú pháp: grep [–viw] m u file
L nh grep cho phép b n tìm ki m m t ho c nhi u file có các m u ký t c bi t. M i
dòng c a m i file ch a các m u ư c hi n th trên màn hình. Câu l nh grep h u ích
khi b n có nhi u file và b n mu n tìm ra file ch a t ho c câu xác nh. S d ng tuỳ
ch n –v, b n có th hi n th các file không ch a m t m u. Ví d , ch n các dòng
trong data.txt không ch a t “the” ta th c hi n:
grep –vw ‘the’ data.txt
n u tuỳ ch n –w không ư c xác nh thì b t kỳ các t ch a “the” u phù h p như
“together”. Tuỳ ch n –w ư c xác nh bu c m u ph i là toàn b m t t . Cu i cùng ,
tuỳ ch n –i b qua s khác nhau gi a các ký t ch hoa và ký t ch thư ng khi tìm
ki m m u.
• L nh head
Cú pháp: head [-count | -n number] filename
Câu l nh này s hi n th vài dòng u tiên c a m t file. B i m c nh, 10 dòng u
c a m t file ư c hi n th . Tuy nhiên, b n có th s d ng các tuỳ ch n xác nh s
dòng hi n th . Ví d :
head -2 doc.txt
s hi n th hai dòng u tiên.
• L nh ln
Cú pháp: ln [-s] file_ngu n ích
L nh ln t o các liên k t c ng và m m. Các liên k t c ng ư c t o s d ng l nh ln
không có tuỳ ch n –s. Ví d :
ln ./www ./public_html](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-31-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
M t lien k t c ng có h n ch , nó không th t o liên k t n m t thư m c khác, và m t
liên k t c ng không th liên k t n m t file trên m t h th ng file khác. S d ng tuỳ
ch n –s b n có th t o m t liên k t m m, lo i b các gi i h n này.
ln –s /dev/fs02/jack/www /dev/fs01/foo/public_html
ây chúng ta ã t o m t liên k t m m gi a thư m c www trên h th ng file 2 và
m t file m i ư c t o trên h th ng file 1.
• L nh locate
Cú pháp : locate t _khoá
Câu l nh locate tìm ư ng d n n m t file c bi t hay m t câu l nh. L nh locate s
tìm ki m chính xác hay m t ph n c a chu i phù h p. Ví d :
locate foo
k t qu tìm ki m s ưa ra các file có tên ch a t khoá ‘foo’ theo ư ng d n tuy t i
ho c s không ưa ra k t qu n u không có tên file như v y.
• L nh ls
L nh ls cho phép b n ưa ra danh sách các file và các thư m c con.
Cú pháp : ls [-1aRl] file_ho c_thư_m c
Khi s d ng tuỳ ch n -1 , nó ch hi n th tên file và tên thư m c con c a thư m c hi n
t i. Khi ch n tuỳ ch n –l, m t danh sách các file và thư m c con c a thư m c hi n t i
ư c hi n th v i y các thông tin v file và thư m c. Tuỳ ch n –a cho phép b n
hi n th t t c các file và thư m c (k c các file n, tên file b t u b ng d u ch m)
trong thư m c hi n t i. Tuỳ ch n –R s hi n th t t c các file và các thư m c con bên
trong nó n u có.
• L nh mkdir
Cú pháp: mkdir thư_m c
t o m t thư m c, s d ng câu l nh mkdir. Ch có 2 gi i h n khi ch n tên thư m c,
ó là tên c a thư m c có th lên t i 255 ký t và tên thư m c có th ch a b t kỳ ký t
nào tr ký t ‘/’.Ví d :
mkdir dir1 dir2 dir3](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-32-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
L nh trên t o ra ba thư m c, n m bên trong thư m c hi n t i.
• L nh mv
Cú pháp : mv [-if] file_ngu n file_ ích
S d ng l nh mv d ch chuy n hay i tên các file hay các thư m c. Câu l nh th c
hi n vi c d ch chuy n hay i tên ph thu c vào file_ ích có là m t thư m c hay
không. minh ho , chúng ta s i tên m t thư m c foo thành foobar:
mv foo foobar
B i vì foobar chưa t n t i, foo s ư c i tên thành foobar. N u câu l nh sau ư c
th c hi n:
mv doc.txt foobar
và foobar ã t n t i, vi c d ch chuy n file s ư c th c hi n sau ó. Tuỳ ch n –f s
xoá các file ích ang t n t i và không bao gi nh c ngư i s d ng. Tuỳ ch n –i s
nh c ngư i s d ng có ghi è hay không n u file_ ích ã t n t i.
• L nh pwd
Cú pháp: pwd
Câu l nh này hi n th tên thư m c hi n t i bao g m c ư ng d n tuy t i. Ví d :
pwd
Trên màn hình hi n th :
/home/trantu
• L nh rm
Cú pháp: rm [-rif] thư_m c/file
xoá thư m c ho c file, s d ng câu l nh rm. b n có th xoá nhi u file s d ng ký
t i di n ho c gõ vào tên các file. Ví d :](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-33-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
rm doc1.txt doc2.txt doc3.txt
Tương ng v i:
rm doc[1-3].txt
rm là câu l nh r t m nh, hãy c n th n khi s d ng l nh này vì b n có th nh m và xoá
i các file quan tr ng. N u chưa ch c ch n, b n có th s d ng tuỳ ch n –i, h th ng
s nh c l i cho b n xác th c m i l n xoá m t file. N u như ã ch c ch n file c n xoá,
b n có th ch n tuỳ ch n –f không ph i nh n các thông tin nh c b n xác th c. Tuỳ
ch n –r s cho phép b n xoá toàn b các thư m c con.
• L nh tail
Cú pháp: tail [-count | -fr] tên_file
Câu l nh tail hi n th ph n cu i c a m t file, m c nh nó s hi n th 10 dòng cu i
cùng c a file. hi n th 50 dòng cu i cùng c a file doc.txt, b n có th s d ng câu
l nh:
tail -50 doc.txt
Tuỳ ch n –r s th c hi n công vi c ngư c l i, m c nh nó s hi n th t t c các dòng
tr 10 dòng cu i cùng. Tuỳ ch n –f h u ích khi b n ang giám sát m t file. V i tuỳ
ch n này, tail s ch cho d li u m i ư c ghi vào file. Khi d li u m i ư c thêm
vào file, tail s hi n th d li u lên màn hình. d ng l nh tail khi ang giám sát file,
ch n t h p phím Ctrl + C b i vì l nh tail không t d ng ư c.
2.3.3. Các câu l nh nén d li u
• L nh compress
Cú pháp: compress [ -v ] file
Câu l nh compress s c g ng gi m kích thư c c a m t file s d ng. Các file ư c
nén s ư c thay th b i m t file có ph n m r ng .Z. Tùy ch n –v s hi n th ph n
trăm dung lư ng gi m c a m t file ư c nén và s nói cho b n tênc a file m i:
compress –v inbox
trên màn hình s hi n th](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-34-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
inbox: Compression: 37.20% - replaced with inbox.Z
• L nh gunzip
Cú pháp: gunzip [-v] files
gi i nén các file v d ng nguyên b n , s d ng l nh gunzip, s c g ng gi i nén
các file có ph n m r ng: .gz, -gz, .z, -z, _z, .Z, ho c tgz. Tùy ch n –v s hi n th k t
qu p khi gi i nén các file. Ví d :
gunzip –v README.txt.gz
• L nh gzip
Cú pháp: gzip [-rv9] file
L nh gzip là m t chương trình nén khác. Nó ư c bi t n là chương trình nén có t l
nén t t nh t. các file ư c nén b i l nh gzip s ư c thay th b i các file có ph n m
r ng .gz. Tùy ch n –9 có t c nén t t nh t. Tùy ch n –v cho phép hi n th p trên
màn hình. Kích thư c, t ng s và t l nén ư c ưa ra danh sách cho m i file. Tùy
ch n –r s nén t t c các file trong m i thư m c theo cùng m t cách.
• L nh tar
Cú pháp: tar [c] [x] [v] [z] [f tên_file] tên_file_ho c_thư_m c
L nh tar cho phép b n nén nhi u file và thư m c vào m t file .tar. Nó cũng cho phép
b n gi i nén các file và các thư m c t m t file nén. Ví d :
tar cf source.tar *.c
Câu l nh này s t o m t file source.tar, ch a t t c các file mã ngu n C (có ph n m
r ng .c) trong thư m c hi n t i.
tar cvf source.tar *.c
Tùy ch n –v ây cho phép b n xem các file ã ư c nén
tar cvzf backup.tar.gz important_dir](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-35-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
ây, t t c các file và các thư m c con c a thư m c important_dir ư c nén trong
m t file ư c g i là backup.tar.gz. Chú ý r ng file này cũng ư c nén do có tùy ch n
z , và do ó k t qu là file có ph n m r ng là .gz. Thông thư ng ph n m r ng .tar.gz
ư c vi t ng n thành .tgz. gi i nén các file , ví d như backup.tar , b n s d ng
câu l nh:
tar xf backup.tar
gi i nén m t file có ph n m r ng .tgz hay .tar.gz, b n th c hi n câu l nh sau:
tar xzf backup.tgz
• L nh uncompress
Cú pháp: uncompress [ -v ] file
Khi m t file ư c nén s d ng câu l nh compress, gi i nén b n s d ng câu l nh
uncompress. L nh uncompress gi i nén các file có ph n m r ng .Z, vì v y cú pháp
c a nó tương t như l nh compress
uncompress –v inbox.Z
• L nh unzip
Cú pháp: unzip file
L nh này s gi i nén các file có ph n m r ng .zip. Các file này có th ư c nén v i
l nh zip.
• L nh zip
Cú pháp : zip [-ACDe9] file
ây là chương trình nén file theo nh d ng n i ti ng tương thích v i nhi u h i u
hành. Các file ư c nén v i l nh zip có ph n m r ng .zip.
• L nh mount
Cú pháp: mount –a [-t fstype] [-o option] device directory
L nh mount ư c s d ng gán các thi t b v i h th ng, các tùy ch n thông thư ng
thư ng có trong file /etc/fstab. Ví d :](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-36-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
/dev/hda6 /intranet ext2 defaults 1 2
N u dòng bên trên ư c tìm th y trong /etc/fstab, b n có th g n h th ng file ư c
lưu trong phân vùng /dev/hda6 như sau:
mount /intranet
Cùng m t h th ng file, câu l nh sau ây là tương t :
mount –t ext2 /dev/hda6 /intranet
Tùy ch n –t ư c s d ng xác nh ki u file h th ng. g n t t c các h th ng
file có trong /etc/fstab s d ng tùy ch n –a. Ví d :
mount –a –t ext2
Thông thư ng ngư i s d ng ch n tùy ch n –o là ro (ch c) ho c rw ( c ghi). Ví
d :
mount –t ext2 –o ro /dev/hda6 /secured
• L nh umount
Cú pháp : umount –a [-t fstype]
L nh umount ngư c l i v i l nh mount. Ví d
umount /cdrom
2.3.4. Các câu l nh qu n lý ti n trình
• L nh bg
Cú pháp: bg
ây là k ch b n shell ư c xây d ng s n. ưa m t ti n trình ang ch y v ch y sau
h u c nh (ti n trình n n).
• L nh fg](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-37-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
Cú pháp: fg [%job-number]
Câu l nh này cho phép b n chuy n m t ti n trình n n lên ch y trên ti n c nh.
N u b n ch y câu l nh này không có b t kỳ i s nào, nó s ưa câu l nh cu i cùng
sau h u c nh lên hi n th . Ví d , n u có hai câu l nh ch y sau h u c nh, b n có th
chuy n câu l nh th nh t lên ch y trên ti n c nh b ng câu l nh:
fg %1
• L nh jobs
Cú pháp: jobs
L nh này cho phép b n hi n th các ti n trình n n ang ch y. Ngoài ra còn m t s
l nh s ư c trình bày trong các ph n sau.
3. Gi i Thi u H Th ng T p Tin, Thư M c
3.1. Gi i thi u
Trong linux file ư c t ch c thành các thư m c, theo mô hình phân c p. Tham chi u
n m t file b ng tên và ư ng d n. Các câu l nh thao tác file cho phép th c hi n các
ch c năng như d ch chuy n, sao chép toàn b thư m c cùng v i các thư m c con ch a
trong nó…
Có th s d ng các ký t , d u g ch dư i, ch s , d u ch m và d u ph y t tên
file. Không ư c b t u m t tên file b ng d u ch m hay ch s . Nh ng ký t khác
như ‘/’, ‘?’, ‘*’, là ký t c bi t ư c dành riêng cho h th ng. Chi u dài c a tên file
có th t i 256 ký t .
T t c các file trong linux có chung c u trúc v t lý là chu i các byte (byte stream).
C u trúc th ng nh t này cho phép linux áp d ng khái ni m file cho m i thành ph n d
li u trong h th ng. Thư m c cũng như các thi t b ư c xem như file. Chính vi c
xem m i th như các file cho phép linux qu n lý và chuy n i d li u m t cách d
dàng. M t thư m c ch a các thông tin v thư m c, ư c t ch c theo m t nh d ng
c bi t. Các thành ph n ư c xem như các file, chúng ư c phân bi t d a trên ki u
file: ordinary file, directory file, character device file, và block device file.
3.1.1. Thư m c ch
Sau khi ăng nh p h th ng, ngư i dùng s ng thư m c ch . Tên c a thư m c này
gi ng v i tên tài kho n ăng nh p h th ng. Các file ư c t o khi ngư i dùng ăng
nh p ư c t ch c trong thư m c ch .
3.1.2. Các thư m c h th ng
Thư m c root, là g c c a h th ng file c a Linux, ch a m t vài thư m c h th ng.
Thư m c h th ng ch a file và chương trình s d ng ch y và duy trì h th ng.
Bi u di n các thư m c như sau:
/(root)
sbin usr dev var etc home](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-38-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
suy ra network address = 192.168.1.0 và broadcast = 192.168.1.255
Gateway = 192.168.1.1
5.1.2. C u hình card m ng
L nh ifconfig
Sau khi làm cho kernel nh n bi t s hi n di n c a card m ng, công tác ti p theo là c u
hình TCP/IP cho card. Trong quá trình cài t Linux Redhat 6.X, bình thư ng chúng
ta ã ư c chương trình cài t h i và c u hình h . Trong trư ng h p khi chúng ta b
sung card m ng sau khi Linux ã ư c cài t, chúng ta có th s d ng ti n ích
netconf cho m c ích này ho c chúng ta s d ng l nh ifconfig t cài t.
L nh ifconfig ư c s d ng trong quá trình boot h th ng c u hình các trang thi t
b m ng. Sau ó, trong quá trình v n hành, ifconfig ư c s d ng cho debug, ho c
cho ngư i qu n tr h th ng thay i c u hình khi c n thi t .
L nh ifconfig không có tùy ch n dùng hi n th c u hình hi n t i c a máy.
[root@pasteur tnminh]# /sbin/ifconfig
eth0 Link encap:Ethernet HWaddr 00:A0:24:4F:3D:DC
inet addr:192.168.2.20 Bcast:192.168.2.255
Mask:255.255.255.0
UP BROADCAST RUNNING PROMISC MULTICAST MTU:1500 Metric:1
RX packets:531 errors:4 dropped:0 overruns:0 frame:4
TX packets:1854 errors:0 dropped:0 overruns:0 carrier:0
collisions:0 txqueuelen:100
Interrupt:10 Base address:0x300
lo Link encap:Local Loopback
inet addr:127.0.0.1 Mask:255.0.0.0
UP LOOPBACK RUNNING MTU:3924 Metric:1
RX packets:1179 errors:0 dropped:0 overruns:0 frame:0
TX packets:1179 errors:0 dropped:0 overruns:0 carrier:0
collisions:0 txqueuelen:0
gán a ch IP 193.105.106.10 cho card m ng Ethernet u tiên ta dùng l nh
ifconfig eth0 193.105.106.10 netmask 255.255.255.0 broadcast
192.105.106.255
Linux cho phép b n s d ng bí danh (alias) cho card m ng, t c là cho phép b n có
nhi u a ch IP cho cùng m t card v t lý. K t qu nh n ư c g n gi ng như b n có
g n nhi u card v t lý lên máy. Do ó, b n có th dùng m t card n i v i nhi u
m ng logic khác nhau. Cú pháp c a l nh này là :](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-63-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
ifconfig eth0:0 208.148.45.58 netmask 255.255.255.248 broadcast
208.148.45.255 up
Các t p tin c u hình c a k t n i m ng là /etc/sysconfig/network-scripts/ifcfg-ethX
v i X là 0,1 ... hay 0:0, 0:1 .... B n có th thay i c u hình k t n i m ng b ng cách
s a i l i t p tin này b ng m t chương trình so n th o text như mc ch ng h n, sau ó
kh i ng l i k t n i m ng b ng
/etc/rc.d/init.d/network restart
Nh ki m tra l i k t qu qua l nh ifconfig.
L nh route
L nh route cho phép làm các thao tác n b ng d n ư ng (forwarding table) c a
kernel. Nó ư c s u tiên xác nh ư ng d n c nh (static) n nh ng máy
ho c nh ng m ng qua các card m ng ethernet ã ư c c u hình trư c ó b i ifconfig.
L nh route không có tùy ch n (option) cho phép hi n th b ng d n ư ng hi n t i c a
kernel (L nh netstat –r cũng có tác d ng tương t )
[root@pasteur tnminh]# /sbin/route
Kernel IP routing table
Destination Gateway Genmask Flags Metric Ref Use Iface
192.168.2.20 * 255.255.255.255 UH 0 0 0 eth0
192.168.2.0 * 255.255.255.0 U 0 0 0 eth0
127.0.0.0 * 255.0.0.0 U 0 0 0 lo
default 192.168.2.10 0.0.0.0 UG 0 0 0 eth0
ch ra r ng card m ng eth0 ư c n i v i m t m ng 208.148.45.56 ta dùng l nh
route như sau :
route add -net 208.148.45.56 eth0
Còn n u chúng ta mu n s d ng bí danh c a card m ng n i vào m t m ng logic
khác, ta có th s d ng l nh
route add -net 193.105.106.0 eth0:0
Công tác cu i cùng là ph i ch ra các a ch c a gateway m c nh.
route add default gw 193.105.106.1 metric 1](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-64-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
Bi t s d ng thành th o cú pháp c a 2 l nh ifconfig và route r t quan tr ng, nó cho
phép các cán b qu n tr thay i c u hình k t n i m ng c a m t server m t cách
nhanh chóng và không ph i kh i ng l i máy. Vì v y, server luôn s n sàng. B n
cũng có th s d ng ti n ích netconfig c u hình liên k t m ng n u chưa thành th o
nhi u cú pháp c a các l nh trên.
L nh ping
ng d ng c a l nh này là th xem 2 máy có k t n i ư c v i nhau chưa. Cú pháp
cơ b n c a l nh r t ơn gi n là ping a_ch _IP_máy_ ích. Ví d như
[tnminh@proxy tnminh]$ ping sun
PING sun.vnuhcm.edu.vn (172.16.1.4): 56 data bytes
64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=0 ttl=255 time=0.1 ms
64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=1 ttl=255 time=0.2 ms
64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=2 ttl=255 time=0.1 ms
64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=3 ttl=255 time=0.1 ms
--- sun.vnuhcm.edu.vn ping statistics ---
4 packets transmitted, 4 packets received, 0% packet loss
round-trip min/avg/max = 0.1/0.1/0.2 ms
N u 2 máy có th liên l c ư c v i nhau, chúng ta s bi t thêm th i gian tr l i cho
bi t s thông thoáng v m ng gi a 2 máy. Có th nói, ping ph i ch y trư c tiên trư c
t t c các ho t ng m ng khác.
Chú ý: Nên s d ng ping –n tránh tr c tr c do d ch v DNS làm nh hư ng t i vi c
k t qu th k t n i m ng.
L nh Traceroute
ây cũng là l nh cho phép ch n oán ho t ng c a m ng. Cú pháp c a l nh gi ng
như l nh ping nhưng k t qu không ch d ng s tr l i mà còn ch ra các thi t b
trung gian n m gi a 2 máy.
# tnminh@nefertiti ~ > traceroute 203.162.44.33
traceroute to 203.162.44.33 (203.162.44.33): 1-30 hops, 38 byte packets
1 makeda.pasteur.fr (157.99.64.3), 1.66 ms, 1.66 ms, 1.66 ms
2 418.ATM4-0.GW21.Defense.OLEANE.NET (195.25.28.149), 5.0 ms, 4.17 ms,
4.17 m
3 FastEth0-0.GW16.Defense.OLEANE.NET (195.25.25.208), 4.17 ms, 4.17 ms,
4.17s
4 100.ATM6-1.GW2.Telehouse.OLEANE.NET (194.2.3.245), 5.0 ms, 5.0 ms, 5.0
ms
..............](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-65-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
l nh có i u ki n ho c tính giá tr u vào hay i u ki n t n t i cho m t câu l nh l p.
Câu l nh test có cú pháp sau:
test expression
ho c
[ expression ]
B n có th s d ng m t vái toán t có s n v i câu l nh test. Các toán t này ư c
phân lo i thành b n nhóm khác nhau: các toán t xâu, các toán t s , các toán t file,
và các toán t logic.
B n s d ng các toán t xâu tính giá tr bi u th c xâu. B ng 6.4.1 ưa ra danh sách
các toán t xâu mà ba ngôn ng l p trình shell h tr .
B ng 6.4.1 Các toán t chu i cho câu l nh test.
Toán t Ý nghĩa
str1 = str2 Tr l i giá tr true n u str1 gi ng v i str2
str1 != str2 Tr l i giá tr true n u str1 không gi ng str2
str Tr l i giá tr true n u str khác r ng
-n str Tr l i giá tr true n u dài c a str l n hơn 0
-z str Tr l i giá tr true n u dài c a str b ng 0
Các toán t s th c hi n các ch c năng tương t các toán t string ngo i tr vi c
chúng ho t ng trên các i s ki u s . B ng 6.4.2 li t kê danh sách các toán t s
ư c s d ng trong câu l nh test.
B ng 6.4.2 Các toán t s cho câu l nh test.
Toán t Ý nghĩa
int1 -eq int2 Tr l i giá tr true n u int1 b ng int2
int1 -ge int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn ho c b ng int2
int1 -gt int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn int2
int1 -le int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2
int1 -lt int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2
int1 -ne int2 Tr l i giá tr true n u int1 không b ng int2
B n s d ng các toán t file cho câu l nh test th c hi n các ch c năng ch ng h n
như ki m tra xem các file có t n t i hay không và ki m tra xem file thu c lo i
nào, file ư c ưa vào như m t i s cho câu l nh test. B ng 6.4.3 ưa ra danh sách
các toán t file cho câu l nh test.](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-79-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
str1 == str2 Tr l i giá tr true n u str1 b ng str2
str1 != str2 Tr l i giá tr true n u str1 không b ng str2
B ng 6.4.7 ưa ra danh sách cá toán t file mà các bi u th c tcsh h tr .
B ng 6.4.7 Các toán t File cho các bi u th c tcsh.
Toán t Ý nghĩa
-r file Tr l i giá tr true n u file có th c ư c
-w file Tr l i giá tr true n u file có th ghi ư c
-x file Tr l i giá tr true n u file có th th c thi
-e file Tr l i giá tr true n u file t n t i
-o file Tr l i giá tr true n u file ư c s h u b i ngư i s d ng hi n t i
-z file Tr l i giá tr true n u file có kích thư c b ng 0
-f file Tr l i giá tr true n u file là file thông thư ng
-d file Tr l i giá tr true n u file là m t thư m c
B ng 6.4.8 ưa ra danh sách các toán t logic ư c h tr trong các bi u th c c a
tcsh.
Table 6.4.8 Các toán t Logical cho cá bi u th c c a tcsh.
Toán t Ý nghĩa
exp1 || exp2 Tr l i giá tr true n u exp1 là true ho c exp2 là true
exp1 && exp2 Tr l i giá tr true n u c hai exp1 và exp2 là true
! exp Tr l i true n u exp khác true
6.5. S d ng các câu l nh r nhánh
Trong các shell bash, pdksh và tcsh, m i shell có hai hình th c khác nhau c a câu
l nh r nhánh. B n s d ng các l nh này th c thi các ph n khác nhau c a chương
trình shell ph thu c vào các i u ki n nh t nh có úng hay không. V i h u h t các
l nh th c hi n, cú pháp cho các câu l nh này khác nhau gi a các shell.
6.5.1. L nh if
T t c ba shell u h tr các câu l nh if-then-else statements l ng nhau. Các l nh này
cung c p cho b n cách th c hi n các câu l nh test i u ki n ph c t p trong chương
trình shell c a b n. Cú pháp c a l nh if trong bash và pdksh là gi ng nhau:
if [ expression ]
then](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-81-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
commands
elif [ expression2 ]
commands
else
commands
fi
Chú ý r ng shell bash và pdksh s d ng o ngư c c a tên câu l nh trong hâu h t các
l nh ph c t p k t thúc câu l nh. Trong l nh bên trên, t khóa fi ư c s d ng
làm kí hi u k t thúc cho câu l nh if.
C hai m nh elif và else u là các ph n tùy ch n c a l nh if. L nh elif là rút g n
c a else if. L nh này ư c th c thi n u các bi u th c n m trong l nh if ho c t t c các
bi u th c trong các l nh elif trư c ó u không có giá tr true. Các câu l nh n m
trong l nh else ư c th c thi ch n u không m t bi u th c nào trong m nh if và
trong b t kỳ m nh elif nào có giá tr true.
Trong tcsh, l nh if có hai d ng khác nhau. D ng th nh t cung c p cùng m t ch c
năng như l nh if trong bash và pdksh. D ng này c a l nh if có cú pháp như sau:
if (expression1) then
commands
else if (expression2) then
commands
else
commands
endif
L i m t l n n a các ph n if và else c a l nh if là tùy ch n. L nh này cũng có th ư c
vi t v i elif. N u mã bên trên trình bày toán b chương trình tcsh, nó nên b t u
v i dòng sau m b o ch y hoàn h o:
#!/bin/sh
D ng th hai c a l nh if mà tcsh cung c p là bi n i ơn gi n c a l nh if d ng u
tiên. D ng này c a l nh if ch tính giá tr m t bi u th c ơn. N u bi u th c là true nó
s th c thi câu l nh ơn. N u bi u th c là false, không có i u gì x y ra. Cú pháp cho
d ng này c a l nh if là như sau.
if (expression) command](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-82-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
Bên dư i là m t ví d v s d ng l nh if trong bash hay pdksh. L nh này ki m tra
xem có m t file có tên là a .profile trong thư m c hi n t i hay không:
if [ -f .profile ]
then
echo "There is a .profile file in the current directory."
else
echo "Could not find the .profile file."
fi
Cũng v i ví d trên s d ng cú pháp c a tcsh như sau:
#
if ( { -f .profile } ) then
echo "There is a .profile file in the current directory."
else
echo "Could not find the .profile file."
endif
Chú ý r ng trong ví d tcsh dòng u tiên b t u v i ký t #. Ký hi u này ư c yêu
c u tcsh nh n ra file ch a các câu l nh là m t file k ch b n tcsh.
6.5.2. L nh case
L nh case cho phép b n so sánh m t m u v i m t s các m u khác và th c thi m t
kh i mã n u m t s gi ng nhau ư c tìm th y. L nh case trong shell m nh hơn l nh
case trong Pascal hay l nh switch trong C. V i l nh shell trong case , b n có th so
sánh các xâu v i các kí t i di n trong chúng; b n có th ch có th so sánh các ki u
ư c li t kê ho c các giá tr s nguyên trong Pascal và C.
Cú pháp cho l nh case trong bash và pdksh là như sau:
case string1 in
str1)
commands;;
str2)
commands;;
*)](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-83-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
count=1
while [ -n "$*" ]
do
echo "This is parameter number $count $1"
shift
count=`expr $count + 1`
done
L nh shift chuy n i s dòng l nh lên m t sang bên trái (xem o n sau"L nh shift"
bi t thêm thông tin). Chương trình bên dư i tương t ư c vi t cho ngôn ng tcsh:
#
set count = 1
while ( "$*" != "" )
echo "This is parameter number $count $1"
shift
set count = `expr $count + 1`
end
6.6.3. L nh until
L nh until có cú pháp và ch c năng tương t l nh while. Ch có s khác bi t th c s
gi a hai l nh là l nh until th c thi mã trong kh i c a nó khi giá tr c a bi u th c là sai
và l nh while th c thi các kh i l nh c u nó n u bi u th c có giá tr là true. Cú pháp
cho l nh until trong bash và pdksh là như sau:
until expression
do
commands
done
làm cho ví d ư c s d ng v i l nh while làm vi c v i l nh until, t t c nh ng gì
b n ph i làm ch là ph nh i u ki n, như ch ra trong o n mã bên dư i:
count=1
until [ -z "$*" ]](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-88-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
do
echo "This is parameter number $count $1"
shift
count=`expr $count + 1`
done
Ch có s khác nhau trong ví d này là và ví d v l nh while là tùy ch n -n c a l nh
test, nó có nghĩa r ng xâu không có dài b ng 0, ư c thay b i tùy ch n -z , nó có
nghĩa là chu i có dài b ng 0. Trong th c t , l nh until ít ư c dùng b i vì v i b t
kỳ l nh until nào, b n cũng có th vi t ư c b ng l nh while. L nh until không ư c
h tr trong tcsh.
6.6.4. L nh shift
T t c các shell bash, pdksh, và tcsh u h tr m t l nh g i là l nh shift. L nh shift
chuy n các giá tr hi n t i ư c lưu tr trong các i s dòng l nh lên m t v trí sang
trái. Ví d , n u các giá tr c a các i s là
$1 = -r $2 = file1 $3 = file2
và b n th c hi n l nh shift
shift
k t qu các i s ư c ưa vào như sau:
$1 = file1 $2 = file2
B n có th d ch chuy n các i s qua nhi u hơn m t v trí b i m t s xác nh
v ikèm theo v i l nh shift. L nh sau d ch chuy n i s lên hai v trí:
shift 2
L nh này r t h u ích khi có m t chương trình shell c n phân tích các tùy ch n dòng
l nh. Các tùyd ch n thư ng ư c t trư c b i m t d u n i và m t ký t ch ra tùy
ch n nào ư c s d ng. B i vì các tùy ch n luôn luôn ư c x lý trong m t vòng l p
c a m t lo i câu l nh, b n s thư ng mu n nh y n i s ti p theo m t khi b n ã
xác nh ư c tùy ch n nào nên ư c x lý ti p theo. Ví d , chương trình shell sau
ch hai tùy ch n dòng l nh, m t xác nh m t file u vào và m t xác nh m t file
u ra. Chương trình c file u vào, chuy n t t c các ký t trong file input thành
ch hoa, và sau ó lưu tr k t qu trong file u ra xác nh:
while [ "$1" ]
do](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-89-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
if [ "$1" = "-i" ] then
infile="$2"
shift 2
else if [ "$1" = "-o" ] then
outfile="$2"
shift 2
else
echo "Program $0 does not recognize option $1"
fi
done
tr a-z A-Z <$infile >$outfile
6.6.5. L nh select
Shell pdksh ưa ra m t l nh l p mà bash và tcsh không h tr , l nh select. Nó hơi
khác v i các l nh l p khác b i vì nó không th c thi m t kh i mã l nh shell theo m t
i u ki n true ho c false. Nh ng gì l nh select làm là cho phép b n t ng t o các
menu text ơn gi n. Cú pháp c a l nh select như sau:
select menuitem [in list_of_items]
do
commands
done
Khi b n th c thi l nh select, pdksh t o m t i tư ng menu ư c ánh s cho m i
ph n t có trong list_of_items. list_of_items này có th là m t bi n ch a nhi u hơn
m t ph n t , ch ng h n như choice1 choice2 ho c nó có th là m t danh sách các l a
ch n ư c gõ vào t dòng l nh, như trong ví d sau:
select menuitem in choice1 choice2 choice3
N u danh sách list_of_items is không ư c cung c p, l nh select s d ng các i s
dòng l nh cho l nh th c hi n.
Khi ngư i s d ng c a chương trình có ch a l nh select ch n m t trong s các ph n
t c a menu b ng cách gõ vào s tương ng v i nó, l nh select lưu giá tr c a ph n t
ư c l a ch n trong bi n menuitem. Các l nh trong kh i do sau ó có th th c hi n
các ho t ng trên ph n t menu này.](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-90-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
Dư i ây là m t ví d v vi c s d ng l nh select như th nào. Ví d này hi n th ba
ph n t c a menu. Khi ngư i s d ng ch n m t ph n t , chương trình s h i b n xem
có ph i ph n t ó ư c l a ch n không, n u ngư i s d ng gõ khác v i y ho c Y,
chương trình s hi n th l i menu.
select menuitem in pick1 pick2 pick3
do
echo "Are you sure you want to pick $menuitem"
read res
if [ $res = "y" -o $res = "Y" ]
then
break
fi
done
Ví d này gi i thi u m t vài l nh m i. L nh read ư c s d ng l y d li u vào t
ngư i s d ng. Nó lưu b t kỳ cái gì ngư i s d ng gõ vào bi n xác nh. L nh break
k t thúc vòng l p l nh while, select, ho c for.
6.6.6. L nh repeat
Shell tcsh có m t l nh l p không có trong pdksh hay bash. L nh này là l nh repeat.
L nh repeat th c thi câu l nh ơn theo m t s l n xác nh. Cú pháp cho l nh repeat
là như sau:
repeat count command
Ví d sau c a l nh repeat l y m t t p h p các s là các tùy ch n dòng l nh và in ra s
các d u ch m lên màn hình. Chương trình này ho t ng như m t chương trình minh
h a r t thô sơ.
#
foreach num ($*)
repeat $num echo -n "."
echo ""
end
B n có th vi t l i l nh repeat b t kỳ b ng l nh while hay l nh for; cú pháp repeat ch
thu n ti n hơn mà thôi.](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-91-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
6.7. S d ng các hàm
Ngôn ng shell cho phép b n d nh nghĩa hàm c a chính b n. Các hàm này ư c nh
nghĩa gi ng như cách b n nh nghĩa các hàm trên ngôn ng l p trình C hay các ngôn
ng l p trình khác. Thu n l i chính c a vi c s d ng hàm t ch c, tránh vi t t t c
các mã shell c a b n trong m t dòng. Mã ư c vi t s d ng các hàm có khuynh
hư ng d hơn trong vi c c và b o trì và cũng là khuynh hư ng nh g n hơn b i vì
b n có th nhóm các mã chung vào trong m t hàm thay vi c ưa nó vào t t c các nơi
c n nó.
Cú pháp t o m t hàm trongbash và pdksh là như sau:
fname () {
shell commands
}
Cùng v i cú pháp trư c , pdksh cho phép cú pháp sau:
function fname {
shell commands
}
C hai d ng này u ư c x lý chính xác như nhau theo cùng m t cách.
Sau khi b n ã nh nghĩa hàm c a b n s d ng m t trong các d ng trên, b n có th
g i n nó b ng cách vào l nh sau:
fname [parm1 parm2 parm3 ...]
Chú ý r ng b n có th ưa s lư ng b t kỳ các i s vào trong hàm c a b n. Khi b n
ưa các i s vào trong m t hàm, nó xem các i s này như i s c a m t chương
trình shell khi b n ưa các i s này t dòng l nh. Ví d , chương trình shell sau ch a
vài hàm, m i hàm th c hi n m t nhi m v mà ư c k t h p v i các tùy ch n dòng
l nh. Ví d này bao trùm nhi u n i dung trong ph n này. Nó c t t c các file ư c
ưa vào t dòng l nh và ph thu c vào tùy ch n ư c s d ng, vi t ra file v i t t c
các ký t hoa, vi t ra file v i t t c các ký t thư ng, ho c in các file.
upper () {
shift
for i
do](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-92-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
p | -p) print $@;;
u | -u) upper $@;;
l | -l) lower $@;;
*) usage_error $0;;
esac
Chương trình tcsh không h tr các hàm.
6.8. T ng k t
Trong chương này, b n ã th y ư c nhi u c i m c a các ngôn ng l p trình bash,
pdksh và tcsh. Khi b n s d ng Linux, b n s th y r ng b n s d ng các ngôn ng l p
trình shell càng ngày càng thư ng xuyên. Cho dù ngôn ng shell r t m nh và d h c,
b n có th g p ph i m t vài v n khi chương trình shell không phù h p v i v n
b n gi i quy t. Trong nh ng trư ng h p như v y, b n có th nghiên c u tìm hi u các
ngôn ng khác có th s d ng có trong Linux.
7. Cài t và qu n tr WebServer
7.1. Hư ng d n cài t trên môi trư ng Linux.
Cài t trên môi trư ng Linux hoàn toàn không khó như nh ng gì chúng ta nghĩ khi
m i ti p xúc v i h i u hành này. Quá trình cài t ch ơn gi n, chúng ta th c hi n
câu l nh rpm v i cú pháp sau:
rpm –[ivhqladefUV] [-force] [nodeps] [--oldpackage] package list
ây là chương trình qu n lý các gói cài. Nó cho phép b n qu n lý các gói RPM, th c
hi n r t d dàng vi c cài t và g b ph n m m. cài t ph n m m có tên là
precious-software-1.0.i386.rpm ch y câu l nh sau:
rpm –i precious-software-1.0.i386.rpm
b n có th làm cho vi c cài t trông p m t hơn b ng cách s d ng tùy ch n –ivh
thay cho tùy ch n –i. N u b n ã cài m t gói ph n m m r i nhưng vì m t lý do nào ó
b n l i mu n cài l i nó è lên phiên b n cũ, b n ch c n s d ng tùy ch n –force cho
l nh rpm. N u b n mu n nâng c p m t ph n m m, b n s d ng tùy ch n –U.Ví d :
rpm –Uvh precious-software-1.0.i386.rpm
Tuy nhiên b n ã cài m t phiên b n m i và bây gi b n mu n cài l i phiên b n cũ,
n u b n mu n s d ng l nh trên, h th ng s báo l i phiên b n ã cài t là phiên b n
m i hơn phiên b n mà b n mu n cài. có th th c hi n ư c i u này b n s d ng](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-94-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
• S d ng l nh killall h y m t ti n trình
Ti n ích này cho phép b n d ng m t ti n trình b ng tên. Ví d b n có m t ti n trình
ư c goi là signal_demo.pl và b n mu n d ng ti n trình này. B n s d ng l nh:
killall signal_demo.pl
• Ch y m t ti n trình h u c nh ho c ti n c nh
Thông thư ng khi chúng ta ch y m t ti n trình t thi t b u cu i (bàn phím) hay
shell, b n ch y ti n trình ti n c nh. Khi b n ch y ti n trình ti n c nh, b n ph i i
cho nó k t thúc. Tuy nhiên, thay vì vi c i cho nó k t thúc, b n có th ch y nó h u
c nh b ng vi c thêm m t ký hi u ‘&’ cu i dòng l nh. i u này h u ích khi m t ti n
trình ch y trong th i gian dài và b n c n ph i làm m t công vi c khác. Ví d , kh i
ng h qu n tr CSDL PosgresSQL v i postmaster b n th c hi n:
postmaster –i &
V y khi nào b n bi t m t ti n trình h u c nh ang ch y hay ã d ng. B n có th s
d ng l nh:
ps -af
xem t t c các ti n trình trong ó có c ti n trình h u c nh.
• T m d ng ti n trình
N u m t ti n trình ang ch y ti n c nh và b n mu n ưa chúng vào h u c nh, b n
th c hi n công vi c này b ng cách nh n t h p phím Ctrl + Z. Khi nh n ư c tín hi u
Ctrl+Z ti n trình s b t m d ng và ư c ưa vào h u c nh. Tuy nhiên b n chưa bi t
ư c chương trình c a chúng ta ã d ng chưa và ã chuy n vào h u c nh chưa. L nh
jobs hi n th tr ng thái c a t t c các ti n trình ang ch y h u c nh:
[1] Stopped man ln (wd: /home/trantu/exam)
[2]- Stopped tail
[3]+ Stopped ls -R /
• ánh th c ti n trình
ánh th c m t ti n trình ta s d ng l nh bg k t h p v i s tác v trong hàng i
li t kê. Trong ví d trên ta có th th c hi n l nh:](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-103-320.jpg)
![www.nhipsongcongnghe.net
bg 3
M t l n n a ta s d ng l nh jobs, ta s th y thông tin hi n trên màn hình như sau:
[1] Stopped man ln (wd: /home/trantu/exam)
[2]- Stopped tail
[3]+ Running ls -R /
chuy n m t ti n trình t h u c nh sang ch y trên ti n c nh b n dùng l nh fg. Ví
d :
fg 3
8.2.3. Giao ti p gi a các ti n trình
ôi khi các ti n trình c n trao i thông tin cho nhau x lý. Ch ng h n như l nh ls
c a Linux ch bi t li t kê và ghi toàn b d li u v thông tin c a file, thư m c ra màn
hình. L nh ls không có cơ ch d ng khi màn hình y. Trong khi l nh more l i có kh
năng c d li u và ưa ra màn hình theo t ng trang ngư i dùng có th i gian xem
qua. Các chương trình c n có nhu c u chuy n d li u cho nhau x lý. M t cơ ch
ư c s d ng khá ph bi n trên Linux là pipe ( ư ng ng). B n s d ng ch th |
bi u th ư ng ng. Ví d :
ls –R | more
Ho c b n có th tìm chính xác tên ti n trình như:
ps –af | grep ‘[bash]’
8.3 L p k ho ch các ti n trình
8.3.1 S d ng l nh at
Ti n ích at cho phép b n s p x p m t câu l nh th c thi trong th i gian sau ó. Ví
d , xem dung lương ĩa s d ng cho toàn b các file, thư muc c a h th ng b n g i
ti n ích du vào lúc 8:40 p.m, b n có th ch y l nh sau:
at 20:40
Câu l nh s hi n th d u nh c “at>” yêu c u b n nh p vào câu l nh th c hi n theo
th i gian ã ư c ưa vào. B n gõ vào dòng l nh:](https://image.slidesharecdn.com/quantrihedieuhanhlinux-140326020540-phpapp01/85/Quan-tri-he-dieu-hanh-linux-104-320.jpg)
Quan tri he dieu hanh linux
Tài liệu này cung cấp hướng dẫn chi tiết về hệ điều hành Linux, bao gồm lịch sử, cài đặt, giao tiếp và quản lý tệp tin, thư mục, cũng như quản lý người dùng và tài nguyên. Nó cũng đề cập đến việc cài đặt máy in, cấu hình mạng, lập trình shell, quản lý webserver và các vấn đề về bảo mật. Tài liệu nêu bật vai trò của kernel, shell, và cấu trúc tệp trong Linux.
More Related Content
Similar to Quan tri he dieu hanh linux
More from Integrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
Quan tri he dieu hanh linux
- 1.
- 2. www.nhipsongcongnghe.net QU N TRH I U HÀNH LINUX M C L C 1. Gi i thi u h i u hành Linux 1.1 L ch s Linux 1.2 Cài t Linux 2. Giao ti p trên môi trư ng Linux 2.1 Gi i thi u trình so n th o vi 2.2 Gi i thi u ti n ích mc 2.3 Các câu l nh cơ b n trên Linux 2.3.1 Hi u bi t v các câu l nh trong Linux 2.3.2 Các câu l nh v thư m c và file 2.3.3 Các câu l nh nén d li u 2.3.4 Các câu l nh qu n lý ti n trình 3. Gi i thi u h th ng t p tin, thư m c. 3.1 Gi i thi u 3.1.1 Thư m c ch 3.1.2 Các thư m c h th ng 3.2 Các quy n truy c p file, thư m c 3.2.1 Thay i quy n s h u file, thư m c s d ng l nh chown 3.2.2 Thay i nhóm s d ng file/thư m c v i l nh chgrp 3.2.3 S d ng s theo h cơ s 8 tương ng v i thu c tính truy c p 3.2.4 S d ng ngôn ng t nhiên tương ng v i quy n truy c p 3.2.5 Thay i quy n truy c p file thư m c s d ng l nh chmod 3.2.6 Các chú ý c bi t trên các quy n thư m c 3.3 Thi t l p m t chính sách cho server nhi u ngư i s d ng 3.3.1 Thi t l p c u hình các quy n truy c p file c a ngư i s d ng 3.3.2 Thi t l p m c nh các quy n truy c p file cho ngư i s d ng 3.3.3 Thi t l p các quy n có th th c thi cho các file 3.4 Làm vi c v i file, thư m c 3.4.1 Xem các file và các thư m c 3.4.2 Chuy n n thư m c 3.4.3 Xác nh ki u file 3.4.4 Xem th ng kê các quy n c a file hay thư m c 3.4.5 Sao chép file và thư m c 3.4.6 D ch chuy n các file và thư m c 3.4.7 Xóa các file và thư m c 3.4.8 Tìm ki m file 4. Qu n lý ngư i dùng và tài nguyên 4.1 Khái ni m 4.2 T o superuser 4.3 Qu n lý ngư i dùng v i các công c dòng l nh 4.3.1 T o m t tài kho n ngư i s d ng m i 4.3.2 T o m t nhóm m i 4.3.3 S a i m t tài kho n ngư i s d ng ang t n t i 4.3.4 Thay i ư ng d n thư m c ch
- 3. www.nhipsongcongnghe.net 4.3.5 Thay iUID 4.3.6 Thay i nhóm m c nh 4.3.7 Thay i th i h n k t thúc c a m t tài kho n 4.3.8 S a i m t nhóm ang t n t i 4.3.9 Xóa ho c h y b m t tài kho n ngư i s d ng 4.4 Cài t máy in 4.4.1 C u hình máy in 4.4.2 Cài t máy in c c b 4.4.3 Cài t máy in trên h th ng Unix xa 4.4.4 Cài t máy in Samba (SMB) 4.4.5 Ch n trình i u khi n Print Driver và k t thúc 4.4.6 Thay i thông s c u hình các máy in có s n 4.4.7 Backup các thông s c u hình máy in 4.4.8 Qu n lý công vi c in n 5. Trình di n thi t l p m ng và cài t Diul-up trên Linux 5.1 Thi t l p m ng 5.1.1 H H Linux và card m ng 5.1.2 C u hình card m ng 5.1.3 Các ti n ích m ng: Telnet và ftp 5.2 Cài t Diul-up 5.2.1 Cài t 5.2.2 Quay s t xa 6. L p trình shell 6.1 T o và ch y chương trình shell 6.2 S d ng các bi n 6.2.1 Gán m t giá tr cho m t bi n 6.2.2 Tham s và các bi n Shell có s n 6.3 S d ng d u trích d n 6.4 Làm vi c v i câu l nh test 6.5 S d ng các câu l nh r nhánh 6.5.1 L nh if 6.5.2 L nh case 6.6 S d ng các câu l nh vòng l p 6.6.1 L nh for 6.6.2 L nh while 6.6.3 L nh until 6.6.4 L nh shift 6.6.5 L nh select 6.6.6 L nh repeat 6.7 S d ng các hàm 6.8 T ng k t 7. Cài t và Qu n tr WebServer 7.1 Hư ng d n cài t trên môi trư ng Linux 7.2 Qu n tr WebServer 7.2.1 Ph n m m Apache 7.2.2 Biên d ch và cài t 7.2.3 Kh i ng và t t WebServer 7.2.4 C u hình Apache 7.2.5 Xác th c ngư i dùng
- 4. www.nhipsongcongnghe.net 8. Qu nlý ti n trình 8.1 Ti n trình 8.1.1 Ti n trình ti n c nh 8.1.2 Ti n trình h u c nh 8.2 i u khi n và giám sát ti n trình 8.2.1 S d ng l nh ps l y thông tin tr ng thái c a ti n trình 8.2.2 Phát tín hi u cho m t chương trình ang ch y 8.2.3 Giao ti p gi a các ti n trình 8.3 L p k ho ch các ti n trình 8.3.1 S d ng l nh at 8.3.2 S d ng l nh crontab 9. B o m t h th ng 9.1 Nh ng nguy cơ an ninh trên Linux 9.2 Xem xét chính sách an ninh c a b n 9.3 Tăng cư ng an ninh cho KERNEL 9.4 An toàn các giao d ch trên m ng 9.5 Linux firewall 9.6 Dùng công c dò tìm kh o sát h th ng 9.7 Phát hi n s xâm nh p qua m ng 9.8 Ki m tra kh năng b xâm nh p 9.9 i phó khi h th ng b t n công
- 5. www.nhipsongcongnghe.net 1. Gi ithi u h i u hành Linux 1.1. L ch s Linux là h i u hành mô ph ng Unix, ư c xây d ng trên ph n nhân (kernel) và các gói ph n m m mã ngu n m . Linux ư c công b dư i b n quy n c a GPL (General Public Licence). Unix ra i gi a nh ng năm 1960, ban u ư c phát tri n b i AT&T, sau ó ư c ăng ký thương m i và phát tri n theo nhi u dòng dư i các tên khác nhau. Năm 1990 xu hư ng phát tri n ph n m m mã ngu n m xu t hi n và ư c thúc y b i t ch c GNU. M t s licence v mã ngu n m ra i ví d BSD, GPL. Năm 1991, Linus Torvald viêt thêm phiên b n nhân v0.01 (kernel) u tiên c a Linux ưa lên các BBS, nhóm ngư i dùng m i ngư i cùng s d ng và phát tri n. Năm 1996, nhân v1.0 chính th c công b và ngày càng nh n ư c s quan tâm c a ngư i dùng. Năm 1999, phiên b n nhân v2.2 mang nhi u c tính ưu vi t và giúp cho linux b t u tr thành i th c nh tranh áng k c a MSwindows trên môi trư ng server. Năm 2000 phiên b n nhân v2.4 h tr nhi u thi t b m i ( a x lý t i 32 chip, USB, RAM trên 2GB...) b t u t chân vào th trư ng máy ch cao c p. Quá trình phát tri n c a linux như sau: - Năm 1991: 100 ngư i dùng. - Năm 1997: 7.000.000 ngư i dùng. - Năm 2000: hàng trăm tri u ngư i dùng, hơn 15.000 ngưòi tham gia phát tri n Linux. Hàng năm th trư ng cho Linux tăng trư ng trên 100%. Các phiên b n Linux là s n ph m óng gói Kernel và các gói ph n m m mi n phí khác. Các phiên b n này ư c công b dư i licence GPL. M t s phiên b n n i b t là: Redhat, Caldera, Suse, Debian, TurboLinux, Mandrake. Gi ng như Unix, Linux g m 3 thành ph n chính: kernel, shell và c u trúc file. Kernel là chương trình nhân, ch y các chương trình và qu n lý các thi t b ph n c ng như ĩa và máy in. Shell (môi trư ng) cung c p giao di n cho ngư i s d ng, còn ư c mô t như m t b biên d ch. Shell nh n các câu l nh t ngư i s d ng và g i các câu l nh ó cho nhân th c hi n. Nhi u shell ư c phát tri n. Linux cung c p m t s shell như: desktops, windows manager, và môi trư ng dòng l nh. Hi n nay ch y u t n t i 3 shell: Bourne, Korn và C shell. Bourne ư c phát tri n t i phòng thí nghi m Bell, C shell ư c phát tri n cho phiên b n BSD c a UNIX, Korn shell là phiên b n c i ti n c a Bourne shell. Nh ng phiên b n hi n nay c a Unix, bao g m c Linux, tích h p c 3 shell trên. C u trúc file quy nh cách lưu tr các file trên ĩa. File ư c nhóm trong các thư m c. M i thư m c có th ch a file và các thư m c con khác. M t s thư m c là các thư m c chu n do h th ng s d ng. Ngư i dùng có th t o các file/thư m c c a riêng mình cũng như d ch chuy n các file gi a các thư m c ó. Hơn n a, v i Linux ngư i dùng có th thi t l p quy n truy nh p file/thư m c, cho phép hay h n ch m t ngư i dùng ho c m t nhóm truy nh p file. Các thư m c trong Linux ư c t ch c theo c u trúc cây, b t u b ng m t thư m c g c (root). Các thư m c khác ư c phân nhánh t thư m c này. Kernel, shell và c u trúc file c u thành nên c u trúc h i u hành. V i nh ng thành ph n trên ngư i dùng có th ch y chương trình, qu n lý file, và tương tác v i h th ng.
- 6. www.nhipsongcongnghe.net 1.2. Cài tmáy ch Linux Lưu ý: trư c khi cài t, c n tìm hi u các thông tin v ph n c ng c a h th ng, bao g m - Thông tin v ĩa c ng - Thông tin v card m ng - Thông tin v card ho - Thông tin v màn hình - Thông tin v giao th c và c u hình m ng n u k t n i m ng - Thông tin v các thi t b ngoài. Có th ch n nhi u phương án cài t như cài t t ĩa m m, t ĩa c ng, t ĩa CD Rom ho c qua m ng. Tài li u này ch n hư ng d n quá trình cài t phiên b n 7.0 t ĩa CDRom. Yêu c u máy cài t có kh năng kh i ng (boot) t ĩa CD-Rom ( ư c h tr h u h t trong các máy tính hi n nay). Sau ây là các bư c cài t c th . Khi k t thúc bư c trư c chương trình cài t t ng chuy n sang bư c sau. M t s bư c cài t cho phép quay l i bư c trư c b ng cách ch n Back. 1. ưa ĩa CD Rom Redhat vào ĩa. Kh i ng l i máy (lưu ý ph i m b o máy có kh năng kh i ng t ĩa CD-Rom. Ch n ch cài text 2. Ch n ch cài text boot: text 3. L a ch n ngôn ng Ch n ngôn ng m c nh là English
- 7. www.nhipsongcongnghe.net 4. L ach n ki u bàn phím L a ch n ki u th hi n bàn phím là us. 5. Màn hình chào m ng Sau khi ã l a ch n xong ngôn ng cài t, bàn phím và phương pháp cài t, màn hình chào m ng xu t hi n. B m OK ti p t c. 6. Ch n ki u cài t
- 8. www.nhipsongcongnghe.net H p hi tho i cho phép b n ch n l a ki u cài t h i u hành Linux RedHat như m t Workstation, Server, Custom hay ch là nâng c p phiên b n ã cài t. Ch n ki u cài t là Custom System. Ch n OK ti p t c. 7. L a ch n ph n m m phân chia ĩa Linux ưa ra cho b n hai ph n m m phân chia ĩa dành cho Linux: ó là Disk Druid và fdisk. Ch n Disk Druid ti p t c. B n c n t o 2 partition install RedHat, nh ng delete nh ng partition có s n trong máy b n (n u không thì d li u có s n s m t, t t nh t là b n nên sao lưu d li u trư c cho b o m!). Dùng các ch c năng add, edit, delete t o 1 partition v i type là
- 9. www.nhipsongcongnghe.net Linux swap, dunglư ng b ng dung lư ng RAM c a máy. Ti p theo t o m t partion tên "/" v i lo i Linux native, dung lư ng ít nh t là 500Mb (tuỳ theo dung lư ng còn tr ng c a ĩa b n, n u b n mu n install tr n gói RedHat thì c n n kho ng 2288MB). Hãy yên chí là n u b n t o sai (partition kích thư c quá l n, l n hơn dung lư ng còn tr ng c a ĩa) thì RedHat s không cho b n i ti p. Ch c n t o 2 partition này là r i. Khi nào b n click ư c Next thì coi như là thành công! t o m t partition m i, ch n Add. Màn hình Edit New Partition xu t hi n M t s v n có th x y ra khi thêm m t partition
- 10. www.nhipsongcongnghe.net 8. Hi uch nh m t partition Ch n m t partition c n hi u ch nh, nh n Edit, màn hình m i s cho phép b n thay i các thông s c a partition ã ch n như kích thư c, ki u, ... 9. Hoàn thành vi c phân chia ĩa Chương trình cài t s yêu c u b n format l i phân vùng v a t o, chú ý không ch n nh ng phân vùng d li u quan tr ng i v i b n.
- 11. www.nhipsongcongnghe.net 10.Kh i to LILO LInux LOader (LILO) cho phép b n xác nh th i gian kh i t o Linux hay m t h i u hành nào khác. Khi kh i t o cho server, LILO ư c c u hình t ng trên Master Boot Record [MBR]. If you are performing a custom-class installation, the LILO Installation dialogs let you indicate how or whether to install LILO. Vi c ch n LILO trong c a s LILO Configuration cho phép b n thêm các tuỳ ch n m c nh vào l nh boot LILO và các tùy ch n này ư c chuy n cho Linux kernel t i th i i m boot.
- 12. www.nhipsongcongnghe.net . Chú ý rng n u b n ch n Skip, b n s không th boot h th ng Red Hat Linux m t các tr c ti p mà s ph i s d ng phương pháp boot khác (boot disk ch ng h n) B n ch nên l a ch n cách này khi b n ch c ch n ã có cách khác boot h th ng Red Hat Linux c a b n. Dùng l a ch n t boot loader t i Master Boot Record kh i t o ngay h i u hành Linux khi b t máy. Màn hình này cho phép b n t tên cho máy tính c a mình. B n có th thay i hostname sau khi ã cài t xong b ng l nh hostname newname, trong ó newname là tên mà b n mu n t.
- 13. www.nhipsongcongnghe.net 11.C u hìnhk t n i m ng N u máy không có card m ng, s không nh n ư c màn hình này. Th c hi n c u hình m ng cho máy như sau B l a ch n config using DHCP (ch c p phát a ch IP ng), nh p a ch IP, subnetmask theo hư ng d n c a giáo viên hư ng d n th c hành. 12.C u hình firewall: ch n Medium 13.C u hình chu t
- 14. www.nhipsongcongnghe.net Thông thư ngthì chương trình cài t s t phát hi n lo i chu t c a máy b n. N u không, b n hãy ch n lo i chu t phù h p trong danh sách, và n u b n không bi t chu t c a mình lo i gì thì c yên, click Next ti p t c. L a ch n Emulate 3 Buttons cho phép b n s d ng chu t c a b n như chu t có 2 nút trong ó dùng nút gi a b ng cách b m hai nút cùng m t lúc.N u b n có chu t hai nút, b n hãy s d ng ch c năng này vì XWindow tr nên d dùng nh t v i khi chu t có ba nút. 14. C u hình Time Zone N u b n mu n thi t l p ng h cho CMOS theo gi GMT (Greenwich Mean Time), ch n Hardware clock set to GMT. Tuy nhiên, n u máy tính c a b n s d ng m t h
- 15. www.nhipsongcongnghe.net i u hànhkhác thì vi c thi t t ng h theo gi GMT s khi n cho h i u hành khác ó hi n th sai th i gian. t gi VN, ch n Asia/Saigon thay i c u hình v th i gian sau khi b n ã cài t, b n có th dùng l nh /usr/sbin/timeconfig 15. Thi t l p m t kh u root H p tho i Root Password bu c b n ph i thi t l p m t m t kh u root cho h th ng c a b n. B n s s d ng m t kh u này log vào h th ng và th c hi n các ch c năng qu n tr h th ng c a mình. 16. T o user B n có th t o tài kho n user cho chính mình s d ng hàng ngày. User root (superuser) có quy n truy nh p vào h th ng nhưng r t nguy hi m, ch nên s d ng b o dư ng hay qu n tr h th ng. M t kh u c a user có phân bi t ch hoa ch thư ng và ít nh t là 6 ký t .
- 16. www.nhipsongcongnghe.net 15. B ncó th t o ti p nhi u user theo c a s sau: 16. C u hình xác th c ngư i dùng Do b n kh i t o theo ch custom, bư c này cho phép b n c u hình cách mà h i u hành linux c a b n s d ng xác th c m t kh u. L a ch n Use Shadow Passwords: m t kh u c a b n áng nh n m trong t p /etc/passwd s ư c thay th b ng thư m c /etc/shadow và ch ư c truy nh p b i superuser (root) Tuỳ ch n Enable MD5 Passwords -- cho phép mã hóa m t kh u theo chu n MD5.
- 17. www.nhipsongcongnghe.net 17. Ti ptheo, b n có th ch n l a các gói tin cài t. B n nên ch n các ph n m m, d ch v hay s d ng nh t cài t s n trên máy khi kh i ng. Tuy nhiên, tuy nhiên, b n cũng có th cài t sau này tuỳ theo nhu c u s d ng. Các gói tin này n u ư c cài t s ư c ghi l i trong t p /tmp/install.log sau khi kh i t o l i h th ng c a b n. Có th cài t t ng gói tin nh hơn b ng cách ch n Select individual packages và nh n OK.
- 18. www.nhipsongcongnghe.net 18. C uhình Video Adapter Chương trình cài t s t phát hi n video card kh i t o. Nh n OK ti p t c. 19. B t u kh i t o các gói tin: Quá trình kh i t o s ư c ghi vào t p /tmp/install.log. Nh n OK ti p t c.
- 19. www.nhipsongcongnghe.net 20. T oĩa kh i t o cho h th ng (boot disk): Ch n No và ti p t c.
- 20. www.nhipsongcongnghe.net 21. Hoàn thànhcài t Như v y là b n ã hoàn thành xong công vi c cài t h i u hành RedHat 7.0. B n hãy rút ĩa ra kh i CD và nh n OK kh i ng l i h th ng.
- 21. www.nhipsongcongnghe.net 2. Giao tip trên môi trư ng Linux 2.1. Trình so n th o vi Chương trình vi là m t chương trình so n th o m nh mà g n như ch c ch n ư c tìm th y trên t t c các h i u hành h UNIX b i kích thư c và kh năng c a nó.vi không òi h i nhi u tài nguyên, thêm vào ó là các ch c năng so n th o cơ b n. vi có th tìm ki m, thay th , và k t n i các file,và nó có ngôn ng macro c a chính nó, cúng như m t s các c i m b sung.Có hai ch trong vi: Ch th nh t là ch input. Trong ch này, văn b n ư c ưa vào trong tài li u, b n có th chèn ho c b sung văn b n. Ch th hai là chê dòng l nh. Khi ch này, b n có th d ch chuy n trên tài li u, tr n các dòng, tìm ki m, …B n có th th c hi n t t c các ch c năng c a vi t ch dòng l nh ngo i tr vi c nh p vào văn b n. Văn b n ch có th ư c vào trong ch input. Khi vi kh i ng, nó ch dòng l nh. b n có th chuy n i t ch dòng l nh sang ch input b ng cách s d ng m t trong các câu l nh sau: [aAiIoOcCsSR]. tr l i ch dòng l nh b n ch n phím ESC. Hãy xem các câu l nh và tác dung c a các câu l nh trong ch dòng l nh. Câu l nh Tác d ng Ctrl + D Chuy n c a s xu ng b ng m t n a màn hình Ctrl + U Chuy n c a s lên b ng m t n a màn hình Ctrl + F D ch chuy n c a s lên phía trư c b ng m t màn hình Ctrl + B D ch chuy n c a s v phía sau m t màn hình k ho c up arrow D ch chuy n con tr lên m t dòng j ho c down arrow D ch chuy n con tr xu ng m t dòng l ho c right arrow D ch chuy n con tr sang ph i m t ký t h ho c left arrow D ch chuy n con tr sang trái m t kí t Return D ch chuy n con tr n v trí b t u dòng ti p theo - D ch chuy n con tr n v trí b t u c a dòng trư c w d ch chuy n con tr n v trí b t u c a t ti p theo b d ch chuy n con tr n v trí b t u c a t trư c ^ ho c 0 d ch chuy n con tr n v trí b t u c a dòng hi n t i $ d ch chuy n con tr n v trí k t thúc c a dòng hi n t i
- 22. www.nhipsongcongnghe.net i,a Chèn vănb n ngay trư c/sau v trí con tr o M m t dòng m i ngay sau dòng hi n t i O M m t dòng m i ngay trư c dòng hi n t i x Xóa ký t sau con tr dw Xoá m t t (bao g m c ký t tr ng ngay sau nó) D Xoá t v trí con tr n k t thúc dòng d^ Xoá t v trí b t u dòng n v trí ký t tr ng hay ký t bên trái con tr u Hu b thay i trư c ó /pattern Tìm xâu pattern. Theo hư ng ti n. ?pattern Tìm xâu pattern, theo hư ng lùi v u văn b n. n,N L p l i vi c tìm ki m theo cùng hư ng / ngư c hư ng p, P Dán o n văn b n v a xoá vào trư c / sau con ch y . L p l i câu l nh cu i. dd Xóa dòng có con tr ch y :w Ghi l i t t c các thay i c a file hi n t i và ti p t c so n th o :q! K t thúc, không lưu tr b t kỳ thay i :ZZ Lưu thay i c a file hi n t i và k t thúc. 2.2. Ti n ích mc. M t khi ngư i dùng có ác c m v i giao di n dòng l nh c a DOS, h cho r ng các l nh c a Linux cũng khó h c. Trong th i kỳ c a DOS trư c Windows, vi c nh hư ng các t p tin thông qua h th ng menu và các chương trình qu n lý b t u phát tri n m nh, cho dù chúng ch d a trên ch text. M t trong s chương trình thông d ng như v y là Norton Commander. Linux cũng có m t chương trình ti n ích v i ch c năng tương t như v y g i là Midnight Commander (MC). B n không ph i m t công tìm ki m MC, ph n l n các nhà phân ph i Linux u cung c p kèm theo H H và nó ư c cài trong /usr/bin/mc. Chương trình ch y c hai ch : text mode và h a (Xterm dư i X Windows). Sau khi nh p l nh "mc" ch y chương trình, b n s nhìn th y m t c a s ư c chia ôi như trong hình 1. Midnight Commander h u như là b n sao c a Norton
- 23. www.nhipsongcongnghe.net Commander. Ph nl n cách trình bày, phím t t và các c tính u gi ng NC. S d ng mouse cũng ư c h tr ch text. N u driver mouse ư c t i khi kh i ng (ph n l n các nhà cung c p Linux u làm như v y), b n có th dùng mouse truy c p menu và các t p tin. Nh n vào file th c thi ch y, nh n vào thư m c chuy n vào ó, ho c nh n vào t p tin v i ph n uôi m r ng m nó v i chương trình tương ng. B ng cách nh n nút ph i chu t vào m t t p tin, b n ch n ho c b ch n t p tin ó. B n có th th c hi n tìm tên file b ng nh n t h p phím Ctrl-S và trên file v i Alt. Sau ây là nh ng phím l nh cơ b n: F1: Tr giúp F2: Menu ngư i dùng F3: Xem các t p tin ư c ch n F4: Hi u ính t p tin F5: Copy t p tin F6: i tên, chuy n t p tin F7: T o thư m c F8: Xoá t p tin F9: G i menu th xu ng (pull-down) F10: Thoát kh i Midnight Commander Midnight Commander h tr m t s h th ng t p tin o, nghĩa là b n có th xem file không ch trên các ĩa c ng c c b . B n cũng có th xem các ki u t p tin nén khác nhau, như .tar, .tgz, .zip, .lha, .rar, .zoo và th m chi c .rpm và .deb (các d ng th c t p tin nén c a Red Hat và Debian. Vi c xem các t p tin ư c th c hi n thông qua h
- 24. www.nhipsongcongnghe.net th ng tp tin m ng c a UNIX (UNIX Network File System - NFS), Midnigh Commander có th ho t ng như m t máy khách ftp b ng cách ưa liên k t FTP vào menu. Có th h i ph c các t p tin ã xóa trong Linux? Midnight Commander cho th y r ng v n chúng ta nói n trong ph n trư c (PC World VN s 7/1999 trang 95) - không có cách nào h i ph c ư c các t p tin b xoá trong Linux - là không hoàn toàn chính xác. N u b n s d ng ph n m r ng ext2, h th ng t p tin cơ b n trong Linux và c u hình h th ng cho phép h i ph c t p tin b xóa thì trên th c t b n có th truy c p vào các file ã xóa. V i Midnight Commander, b n nh p dòng "undel:/" trư c tên t p tin, ví d "undel:/dev/hda1". Sau ó b n có th xem các t p tin b xóa (hình 3). Ch n t p tin b n mu n h i ph c b ng chu t hay bàn phím và dùng F5 copy chúng vào thư m c ích nào ó. Tr ng i duy nh t ây là thông tin v tên file b m t, b i v y b n ph i c xác nh ư c t p tin nào b n mu n h i ph c.
- 25. www.nhipsongcongnghe.net Midnight Commander baog m c chương trình xem và so n th o t p tin. C hai u có th làm vi c v i file văn b n và file nh phân (text và binary) v hi n th các ký t 8-bit ngoài 128 ký t mã ASCII. Trình so n th o có giao di n menu và gi ng Windows nhi u phím so n th o cơ b n: nh n Shift và phím mũi tên ch n text, nh n Ctrl-Ins copy text và Shift-Ins dán text. B n có th ghi macro v i Ctrl-R cũng như th c hi n nh ng tìm ki m theo t thông thư ng. Midnight Commander có m t s tính năng mà DOS không có. B n có th thay i quy n s h u t p tin và xem chi ti t v quy n truy c p t p tin. MC còn có kh năng qu n lý quy trình, cho phép b n xem nh ng quá trình ang ư c th c hi n ch n n, và b n có th d ng chúng, kh i ng l i ho c t t chúng hoàn toàn. Midnight Commander có r t nhi u tính năng mà không th li t kê h t trong bài này. Trên Internet có nhi u Web site dành riêng cho Midnight Commander, ch ng h n như www.gnome.org/mc, b n có th tham kh o chi ti t hơn. 2.3. Các câu l nh cơ b n trên Linux 2.3.1. Hi u bi t v các câu l nh trong Linux 2.3.1.1. S d ng các ký t i di n Khi b n s d ng các câu l nh v file và thư m c, b n có th s d ng các ký t c bi t ư c g i là các ký t i di n xác nh tên file, tên thư m c. Ví d , ưa ra danh sách t t c các file có tên k t thúc b ng .c, b n s d ng câu l nh sau: ls *.c Kí t * là m t ký t i di n, khi shell thông d ch, nó s thay * b ng t t c cac tên file có k t thúc b ng .c. B ng bên dư i ch ra m t s các ký t i di n thư ng ư c s d ng:
- 26. www.nhipsongcongnghe.net * Tương ngv i th t b t kỳ c a m t hay nhi u ký t ? Tương ng v i m t ký t b t kỳ [] Tương ng v i m t trong nh ng ký t trong ngo c ho c gi i h n Ví d : Jo* : Các file b t u v i Jo Jo*y : Các file b t u v i Jo và k t thúc v i y Ut*l*s.c : Các file b t u v i Ut, ch a m t ký t l và k t thúc v i s.c ?.h : Các file b t u v i m t ký t ơn, theo sau b i .h Doc[0-9].txt : Các file có tên Doc0.txt, Doc1.txt ….Doc9.txt Doc0[A-Z].txt : Các file có tên Doc0A.txt, Doc0B.txt …Doc0Z.txt 2.3.1.2. Cơ b n v các bi u th c chính quy Các bi u th c chính quy ư c s d ng b i ph n l n các câu l nh. Chúng cung c p m t cách thu n ti n và ng nh t xác nh các m u phù h p . Chúng tương t v i các ký t i di n, nhưng chúng m nh hơn r t nhi u. Chúng cung c p m t ph m vi r ng các m u l a ch n. các ký t c bi t ư c ưa ra dư i ây là các bi u th c chính quy thư ng ư c s d ng: Ký t Ý nghĩa . Tương ng v i m t ký t ơn b t kỳ ngo i tr dòng m i * Tương ng v i không ho c nhi u hơn các ký t ng trư c ^ Tương ng v i b t u c a m t dòng $ Tương ng v i k t thúc m t dòng < Tương ng v i b t u m t t > Tương ng v i k t thúc m t t [] Tương ng v i m t trong các ký t bên trong ho c m t dãy các ký t [^] Tương ng v i các ký t b t kỳ không n m trong ngo c L y ký hi u theo sau d u g ch ngư c Trư c tiên, trong m t bi u th c chính quy, m t ký t b t kỳ không có ý nghĩa riêng cho chính nó. Ví d tìm ki m các dòng ch a ch “foo” trong file data.txt s d ng câu l nh sau:
- 27. www.nhipsongcongnghe.net grep foo data.txt tìmki m các dòng b t u b ng t “foo”, ta s d ng câu l nh: grep ‘^foo’ data.txt Vi c s d ng d u trích d n ơn nói cho shell nguyên các ký t và b qua chúng trong chương trình. Vi c s d ng d u trích d n ơn là c n thi t khi s d ng các ký t c bi t. grep ‘hello$’ data.txt Các dòng b t kỳ k t thúc v i chu i “hello” ư c tr l i. tìm ki m m t m u b t u b ng m t t , s d ng <. Ví d : grep ‘<ki’ data.txt bi u th c bên trên s cho phép tìm ki m các t b t u b ng ‘ki’ trong file data.txt. tìm ki m m u ‘wee’ k t thúc c a m t t , s d ng: grep ‘wee>’ data.txt b ng bên trên, chú ý r ng d u ch m s phù h p v i m t ký t b t kỳ tr dòng m i. i u này có th ư c thao tác, n u chúng ta tìm ki m t t c các dòng ch a ký t ‘C’ ư c theo sau b i hai ký t và k t th c b i ký t ‘s’, bi u th c chính quy có th là: grep ‘C..s’ data.txt Bi u th c này có th có các m u phù h p như ‘Cats’, ‘Cars’ và ‘Cris’ n u chúng ư c ch a trong file data.txt. N u b n mu n xác nh m t dãy các ký t , s d ng m t d u g ch n i phân bi t ký t b t u và ký t k t thúc c a dãy. Khi b n xác nh m t dãy, th t ph i gi ng như mã ASCII. Ví d , tìm ki m t t c các dòng ch a m t ký t “B” theo sau b i m t ký t thư ng s d ng: grep ‘B[a-z]’ data.txt Cũng có th xaca nh nhi u gi i h n trong cùng m t m u:
- 28. www.nhipsongcongnghe.net grep ‘B[A-Za-z]’ data.txt 2.3.2.Các câu l nh v thư m c và file • L nh cat Cú pháp: cat file [>|>] [destination file] L nh cat s hi n th n i dung c a m t file ra thi t b ra chu n. Nó thư ng h u ích ki m tra n i dung c a m t file b ng s d ng câu l nh cat. i s mà b n ưa vào l nh cat là file b n mu n xem. xem toàn b n i dung c a m t file: cat name L nh cat cũng có th tr n nhi u file ang t n t i vào m t file: cat name1 name2 name3 > allnames Ví d này s k t h p các file : name1, name2 và name3 cho file cu i cùng allnames. Th t c a vi c tr n ư c thi t l p b i th t c a các file ư c ưa vào trên dòng l nh. S d ng l nh cat, chúng ta có th b sung m t file vào m t file khác ang t n t i. Trong trư ng h p b n quên thêm name4 vào câu l nh trư c, chúng ta v n có th nh n ư c k t qu mong mu n b ng cách th c hi n l nh: cat name4 > allnames L nh này s b sung n i dung c a file name4 vào allnames • L nh chmod Cú pháp: chmod [-R] permission-mode file ho c thư m c L nh chmod dùng thay i quy n truy c p file ho c thư m c. Ví d : chmod myscript.pl thay i quy n c a m t thư m c và t t c các file, các thư m c con c a thư m c ó s d ng câu l nh:
- 29. www.nhipsongcongnghe.net chmod –R 744public_html • L nh chown Cú pháp: chown [ -fhR ] Owner [ :Group ] { file …| thư m c… } L nh chown thay i quy n s h u file hay thư m c. Giá tr c a khai báo Group có th la m t ID c a nhóm ngư i s d ng ho c tên c a nhóm ngư i s d ng ư c tìm th y trong file /etc/group. Ch ngư i s d ng root m i có quy n thay i quy n s h u i v i file. Chi ti t v các tuỳ ch n ư c ch ra bên dư i: -f : ngăn ch n t t c các thong báo l i tr các thong báo s d ng -h: thay i quy n s h u c a lien k t tư ng trưng nhưng không thay i quy n s h u c a file mà ư c ch n b i lien k t tư ng trưng ó. -R: thay i quy n s h u c a thư m c, các file và các thư m c con bên trong thư m c hi n t i ư c ch ra • L nh clear Xoá màn hình, tr l i d u ch c dòng l nh phía trên c a màn hình clear • l nh cmp Cú pháp: cmp [ -ls ] file1 file2 L nh này so sánh n i dung c a hai file. N u không có s khác nhau nào, l nh cmp s k t thúc m t cách yên l ng, tuỳ ch n –l s n ra s byte và các giá tr khác nhau gi a hai file. Tuỳ ch n –s không hi n th cài gì c , nó ch tr l i tr ng thái ch ra r ng s tương ương gi a hai file. Giá tr 0 ư c tr l i n u các file gi ng h t nhau, giá tr b ng 1 n u hai file khác nhau và l n hơn 1 n u l i xu t hi n khi th c hi n câu l nh. • L nh cp Cú pháp: cp [ -R ] file_ho c_thư_m c file_ho c_thư_m c L nh cp s sao chép m t file t thư m c ngu n n thư m c ích ư c ưa vào. sao chép toàn b các file và các thư m c con bên trong thư m c mong mu n, b n s d ng câu l nh cp v i tuỳ ch n –R • L nh du L nh này t ng k t vi c s d ng ĩa. N u b n xác nh m t thư m c, l nh du s báo cáo vi c s d ng ĩa cho chính các thư m c ó.
- 30. www.nhipsongcongnghe.net Cú pháp: du[ -ask ] tên_file Tuỳ ch n –a s ưa ra màn hình kích thư c c a m i thư m c và file Tuỳ ch n –s s ch in ra t ng c ng Tuỳ ch n –k s in ra t t c các kích thư c file theo kilobytes • L nh file Cú pháp: file filename Câu l nh xác nh ki u c a file. N u file không ph i là file thông thư ng, ki u c a file ư c xác nh. • L nh find Câu l nh find tìm các file và các thư m c. Cú pháp : find [path] [-type fd] [-name m u] [-atime [+-] s _ngày] [-exec câu_l nh {} ;] [-empty]. Ví d : find . –type d Câu l nh tr l i t t c các thư m c con trong thư m c hi n t i. Tuỳ ch n –type xác nh ki u, d cho các thư m c, f cho các file hay l cho các lien k t. find . –type f –name “*.txt” L nh này s tìm t t c các file văn b n có ph n m r ng “.txt” trong thư m c hi n t i và c trong các thư m c con. find . –type f –name “*.txt” –exec grep –l ‘magic’ {} ; Câu l nh này s tìm ki m t t c các file văn b n (k t thúc v i ph n m r ng .txt) trong thư m c hi n t i và các thư m c con có ch a t “magic”. find . –type f empty
- 31. www.nhipsongcongnghe.net Hi n tht t c các file r ng trong thư m c hi n t i. • L nh grep Cú pháp: grep [–viw] m u file L nh grep cho phép b n tìm ki m m t ho c nhi u file có các m u ký t c bi t. M i dòng c a m i file ch a các m u ư c hi n th trên màn hình. Câu l nh grep h u ích khi b n có nhi u file và b n mu n tìm ra file ch a t ho c câu xác nh. S d ng tuỳ ch n –v, b n có th hi n th các file không ch a m t m u. Ví d , ch n các dòng trong data.txt không ch a t “the” ta th c hi n: grep –vw ‘the’ data.txt n u tuỳ ch n –w không ư c xác nh thì b t kỳ các t ch a “the” u phù h p như “together”. Tuỳ ch n –w ư c xác nh bu c m u ph i là toàn b m t t . Cu i cùng , tuỳ ch n –i b qua s khác nhau gi a các ký t ch hoa và ký t ch thư ng khi tìm ki m m u. • L nh head Cú pháp: head [-count | -n number] filename Câu l nh này s hi n th vài dòng u tiên c a m t file. B i m c nh, 10 dòng u c a m t file ư c hi n th . Tuy nhiên, b n có th s d ng các tuỳ ch n xác nh s dòng hi n th . Ví d : head -2 doc.txt s hi n th hai dòng u tiên. • L nh ln Cú pháp: ln [-s] file_ngu n ích L nh ln t o các liên k t c ng và m m. Các liên k t c ng ư c t o s d ng l nh ln không có tuỳ ch n –s. Ví d : ln ./www ./public_html
- 32. www.nhipsongcongnghe.net M t lienk t c ng có h n ch , nó không th t o liên k t n m t thư m c khác, và m t liên k t c ng không th liên k t n m t file trên m t h th ng file khác. S d ng tuỳ ch n –s b n có th t o m t liên k t m m, lo i b các gi i h n này. ln –s /dev/fs02/jack/www /dev/fs01/foo/public_html ây chúng ta ã t o m t liên k t m m gi a thư m c www trên h th ng file 2 và m t file m i ư c t o trên h th ng file 1. • L nh locate Cú pháp : locate t _khoá Câu l nh locate tìm ư ng d n n m t file c bi t hay m t câu l nh. L nh locate s tìm ki m chính xác hay m t ph n c a chu i phù h p. Ví d : locate foo k t qu tìm ki m s ưa ra các file có tên ch a t khoá ‘foo’ theo ư ng d n tuy t i ho c s không ưa ra k t qu n u không có tên file như v y. • L nh ls L nh ls cho phép b n ưa ra danh sách các file và các thư m c con. Cú pháp : ls [-1aRl] file_ho c_thư_m c Khi s d ng tuỳ ch n -1 , nó ch hi n th tên file và tên thư m c con c a thư m c hi n t i. Khi ch n tuỳ ch n –l, m t danh sách các file và thư m c con c a thư m c hi n t i ư c hi n th v i y các thông tin v file và thư m c. Tuỳ ch n –a cho phép b n hi n th t t c các file và thư m c (k c các file n, tên file b t u b ng d u ch m) trong thư m c hi n t i. Tuỳ ch n –R s hi n th t t c các file và các thư m c con bên trong nó n u có. • L nh mkdir Cú pháp: mkdir thư_m c t o m t thư m c, s d ng câu l nh mkdir. Ch có 2 gi i h n khi ch n tên thư m c, ó là tên c a thư m c có th lên t i 255 ký t và tên thư m c có th ch a b t kỳ ký t nào tr ký t ‘/’.Ví d : mkdir dir1 dir2 dir3
- 33. www.nhipsongcongnghe.net L nh trênt o ra ba thư m c, n m bên trong thư m c hi n t i. • L nh mv Cú pháp : mv [-if] file_ngu n file_ ích S d ng l nh mv d ch chuy n hay i tên các file hay các thư m c. Câu l nh th c hi n vi c d ch chuy n hay i tên ph thu c vào file_ ích có là m t thư m c hay không. minh ho , chúng ta s i tên m t thư m c foo thành foobar: mv foo foobar B i vì foobar chưa t n t i, foo s ư c i tên thành foobar. N u câu l nh sau ư c th c hi n: mv doc.txt foobar và foobar ã t n t i, vi c d ch chuy n file s ư c th c hi n sau ó. Tuỳ ch n –f s xoá các file ích ang t n t i và không bao gi nh c ngư i s d ng. Tuỳ ch n –i s nh c ngư i s d ng có ghi è hay không n u file_ ích ã t n t i. • L nh pwd Cú pháp: pwd Câu l nh này hi n th tên thư m c hi n t i bao g m c ư ng d n tuy t i. Ví d : pwd Trên màn hình hi n th : /home/trantu • L nh rm Cú pháp: rm [-rif] thư_m c/file xoá thư m c ho c file, s d ng câu l nh rm. b n có th xoá nhi u file s d ng ký t i di n ho c gõ vào tên các file. Ví d :
- 34. www.nhipsongcongnghe.net rm doc1.txt doc2.txtdoc3.txt Tương ng v i: rm doc[1-3].txt rm là câu l nh r t m nh, hãy c n th n khi s d ng l nh này vì b n có th nh m và xoá i các file quan tr ng. N u chưa ch c ch n, b n có th s d ng tuỳ ch n –i, h th ng s nh c l i cho b n xác th c m i l n xoá m t file. N u như ã ch c ch n file c n xoá, b n có th ch n tuỳ ch n –f không ph i nh n các thông tin nh c b n xác th c. Tuỳ ch n –r s cho phép b n xoá toàn b các thư m c con. • L nh tail Cú pháp: tail [-count | -fr] tên_file Câu l nh tail hi n th ph n cu i c a m t file, m c nh nó s hi n th 10 dòng cu i cùng c a file. hi n th 50 dòng cu i cùng c a file doc.txt, b n có th s d ng câu l nh: tail -50 doc.txt Tuỳ ch n –r s th c hi n công vi c ngư c l i, m c nh nó s hi n th t t c các dòng tr 10 dòng cu i cùng. Tuỳ ch n –f h u ích khi b n ang giám sát m t file. V i tuỳ ch n này, tail s ch cho d li u m i ư c ghi vào file. Khi d li u m i ư c thêm vào file, tail s hi n th d li u lên màn hình. d ng l nh tail khi ang giám sát file, ch n t h p phím Ctrl + C b i vì l nh tail không t d ng ư c. 2.3.3. Các câu l nh nén d li u • L nh compress Cú pháp: compress [ -v ] file Câu l nh compress s c g ng gi m kích thư c c a m t file s d ng. Các file ư c nén s ư c thay th b i m t file có ph n m r ng .Z. Tùy ch n –v s hi n th ph n trăm dung lư ng gi m c a m t file ư c nén và s nói cho b n tênc a file m i: compress –v inbox trên màn hình s hi n th
- 35. www.nhipsongcongnghe.net inbox: Compression: 37.20%- replaced with inbox.Z • L nh gunzip Cú pháp: gunzip [-v] files gi i nén các file v d ng nguyên b n , s d ng l nh gunzip, s c g ng gi i nén các file có ph n m r ng: .gz, -gz, .z, -z, _z, .Z, ho c tgz. Tùy ch n –v s hi n th k t qu p khi gi i nén các file. Ví d : gunzip –v README.txt.gz • L nh gzip Cú pháp: gzip [-rv9] file L nh gzip là m t chương trình nén khác. Nó ư c bi t n là chương trình nén có t l nén t t nh t. các file ư c nén b i l nh gzip s ư c thay th b i các file có ph n m r ng .gz. Tùy ch n –9 có t c nén t t nh t. Tùy ch n –v cho phép hi n th p trên màn hình. Kích thư c, t ng s và t l nén ư c ưa ra danh sách cho m i file. Tùy ch n –r s nén t t c các file trong m i thư m c theo cùng m t cách. • L nh tar Cú pháp: tar [c] [x] [v] [z] [f tên_file] tên_file_ho c_thư_m c L nh tar cho phép b n nén nhi u file và thư m c vào m t file .tar. Nó cũng cho phép b n gi i nén các file và các thư m c t m t file nén. Ví d : tar cf source.tar *.c Câu l nh này s t o m t file source.tar, ch a t t c các file mã ngu n C (có ph n m r ng .c) trong thư m c hi n t i. tar cvf source.tar *.c Tùy ch n –v ây cho phép b n xem các file ã ư c nén tar cvzf backup.tar.gz important_dir
- 36. www.nhipsongcongnghe.net ây, t tc các file và các thư m c con c a thư m c important_dir ư c nén trong m t file ư c g i là backup.tar.gz. Chú ý r ng file này cũng ư c nén do có tùy ch n z , và do ó k t qu là file có ph n m r ng là .gz. Thông thư ng ph n m r ng .tar.gz ư c vi t ng n thành .tgz. gi i nén các file , ví d như backup.tar , b n s d ng câu l nh: tar xf backup.tar gi i nén m t file có ph n m r ng .tgz hay .tar.gz, b n th c hi n câu l nh sau: tar xzf backup.tgz • L nh uncompress Cú pháp: uncompress [ -v ] file Khi m t file ư c nén s d ng câu l nh compress, gi i nén b n s d ng câu l nh uncompress. L nh uncompress gi i nén các file có ph n m r ng .Z, vì v y cú pháp c a nó tương t như l nh compress uncompress –v inbox.Z • L nh unzip Cú pháp: unzip file L nh này s gi i nén các file có ph n m r ng .zip. Các file này có th ư c nén v i l nh zip. • L nh zip Cú pháp : zip [-ACDe9] file ây là chương trình nén file theo nh d ng n i ti ng tương thích v i nhi u h i u hành. Các file ư c nén v i l nh zip có ph n m r ng .zip. • L nh mount Cú pháp: mount –a [-t fstype] [-o option] device directory L nh mount ư c s d ng gán các thi t b v i h th ng, các tùy ch n thông thư ng thư ng có trong file /etc/fstab. Ví d :
- 37. www.nhipsongcongnghe.net /dev/hda6 /intranet ext2defaults 1 2 N u dòng bên trên ư c tìm th y trong /etc/fstab, b n có th g n h th ng file ư c lưu trong phân vùng /dev/hda6 như sau: mount /intranet Cùng m t h th ng file, câu l nh sau ây là tương t : mount –t ext2 /dev/hda6 /intranet Tùy ch n –t ư c s d ng xác nh ki u file h th ng. g n t t c các h th ng file có trong /etc/fstab s d ng tùy ch n –a. Ví d : mount –a –t ext2 Thông thư ng ngư i s d ng ch n tùy ch n –o là ro (ch c) ho c rw ( c ghi). Ví d : mount –t ext2 –o ro /dev/hda6 /secured • L nh umount Cú pháp : umount –a [-t fstype] L nh umount ngư c l i v i l nh mount. Ví d umount /cdrom 2.3.4. Các câu l nh qu n lý ti n trình • L nh bg Cú pháp: bg ây là k ch b n shell ư c xây d ng s n. ưa m t ti n trình ang ch y v ch y sau h u c nh (ti n trình n n). • L nh fg
- 38. www.nhipsongcongnghe.net Cú pháp: fg[%job-number] Câu l nh này cho phép b n chuy n m t ti n trình n n lên ch y trên ti n c nh. N u b n ch y câu l nh này không có b t kỳ i s nào, nó s ưa câu l nh cu i cùng sau h u c nh lên hi n th . Ví d , n u có hai câu l nh ch y sau h u c nh, b n có th chuy n câu l nh th nh t lên ch y trên ti n c nh b ng câu l nh: fg %1 • L nh jobs Cú pháp: jobs L nh này cho phép b n hi n th các ti n trình n n ang ch y. Ngoài ra còn m t s l nh s ư c trình bày trong các ph n sau. 3. Gi i Thi u H Th ng T p Tin, Thư M c 3.1. Gi i thi u Trong linux file ư c t ch c thành các thư m c, theo mô hình phân c p. Tham chi u n m t file b ng tên và ư ng d n. Các câu l nh thao tác file cho phép th c hi n các ch c năng như d ch chuy n, sao chép toàn b thư m c cùng v i các thư m c con ch a trong nó… Có th s d ng các ký t , d u g ch dư i, ch s , d u ch m và d u ph y t tên file. Không ư c b t u m t tên file b ng d u ch m hay ch s . Nh ng ký t khác như ‘/’, ‘?’, ‘*’, là ký t c bi t ư c dành riêng cho h th ng. Chi u dài c a tên file có th t i 256 ký t . T t c các file trong linux có chung c u trúc v t lý là chu i các byte (byte stream). C u trúc th ng nh t này cho phép linux áp d ng khái ni m file cho m i thành ph n d li u trong h th ng. Thư m c cũng như các thi t b ư c xem như file. Chính vi c xem m i th như các file cho phép linux qu n lý và chuy n i d li u m t cách d dàng. M t thư m c ch a các thông tin v thư m c, ư c t ch c theo m t nh d ng c bi t. Các thành ph n ư c xem như các file, chúng ư c phân bi t d a trên ki u file: ordinary file, directory file, character device file, và block device file. 3.1.1. Thư m c ch Sau khi ăng nh p h th ng, ngư i dùng s ng thư m c ch . Tên c a thư m c này gi ng v i tên tài kho n ăng nh p h th ng. Các file ư c t o khi ngư i dùng ăng nh p ư c t ch c trong thư m c ch . 3.1.2. Các thư m c h th ng Thư m c root, là g c c a h th ng file c a Linux, ch a m t vài thư m c h th ng. Thư m c h th ng ch a file và chương trình s d ng ch y và duy trì h th ng. Bi u di n các thư m c như sau: /(root) sbin usr dev var etc home
- 39. www.nhipsongcongnghe.net Mô t thưm c Thư m c Ch c năng / B t u c u trúc file, g i là thư m c g c (root) /home Ch a thư m c g c (home) c a ngư i dùng /bin lưu ch t t c các câu l nh chu n và các chương trình ti n ích /usr ch a các file, câu l nh ư c h th ng s d ng, thư m c này ư c chia thành các thư m c con khác /usr/bin Ch a các câu l nh hư ng ngư i dùng và các chương trình ti n ích /usr/sbin Ch a các câu l nh qu n tr h th ng /usr/lib Ch a thư vi n cho các ngôn ng l p trình /usr/doc Ch a tài li u c a linux /usr/man Ch a các file ch d n cho các câu l nh (man) /sbin Ch a các file h th ng kh i ng h th ng /dev Ch a giao di n cho các thi t b như u cu i và máy in /etc Ch a file c u hình h th ng và các file h th ng khác 3.2. Các quy n truy c p file/thư m c Trong Linux, m i file hay thư m c ư c k t h p v i m t ngư i s d ng và m t nhóm ngư i s d ng. Hãy xem m t ví d : -rwxr-x-r-- 1 trantu trantu 191 Apr 14 14:55 .bash_profile Dòng bên trên ư c t o b i l nh ls –l .bash_profile trên h i u hành Linux. L nh ls ưa ra danh sách các file và thư m c. Tùy ch n –l ưa ra danh sách y các thông tin v file .bash_profile. B ng bên dư i mô t các ki u thông tin ưa ra:
- 40. www.nhipsongcongnghe.net Ki u thôngtin Thông tin k t xu t Quy n truy c p file -rw-rw-r-- S liên k t 1 Ngư i s d ng (s h u file) Trantu Nhóm s d ng Trantu Kích thư c file (theo bytes) 191 Ngày s a i sau cùng Apr 14 Th i gian s a i sau cùng 14:55 Tên file .bash_profile ây, ngư i s d ng là trantu. ây là ngư i s d ng thư ng xuyên, có quy n thay i các quy n trùy c p i v i file này. Ch có m t ngư i s d ng khác có quy n thay i thu c tính file này, ó là superuser. Nhóm s d ng file này là trantu, b t kỳ nh ng ngư i s d ng nào thu c nhóm trantu cũng có quy n c, và th c thi d a vào quy n c a nhóm ư c t b i ngư i s h u. Khi b n t o m t file trên h th ng Linux, h th ng s m c nh ngư i s h u file này có tên là tên ăng nh p c a b n và có tên nhóm gi ng như tên c a ngư i s h u. M t ngư i s d ng thông thư ng không th gán l i quy n s h u m t file hay thư m c cho ngư i khác. Ví d , b n không th t o m t file v i ngư i s d ng kabid r i sau ó gán l i quy n s h u cho ngư i khác có tên là sheila b i lý do b o m t. N u m t ngư i s d ng thông thư ng có quy n gán quy n s h u file cho ngư i khác, thi m t ai ó cúng có th t o m t chương trình x u như xóa các file, và thay i quy n s h u cho superuser, và không bi t i u gì s x y ra. Ch có ngư i superuser m i có th gán l i quy n s h u file hay thư m c cho ngư i khác. 3.2.1. Thay i quy n s h u file, thư m c s d ng l nh chown Ngư i s d ng superuser có th thay i quy n s h u file, thư m c cho m t ngư i s d ng khác. thay i quy n s h u s d ng câu l nh sau: chown newuser file ho c thư m c Ví d : chown trantu example.txt Câu l nh này làm cho ngư i s d ng trantu có quy n s h u file example.txt N u superuser mu n thay i nhóm cho m t file ho c thư m c, ngư i ó có th s d ng câu l nh chown như sau:
- 41. www.nhipsongcongnghe.net chown newuser.newgroup fileho c thư m c Ví d chown trantu.admin example.txt Câu l nh trên không ch thay i quy n s h u file cho trantu mà còn t l i nhóm s d ng file là admin. N u superuser mu n thay i ngư i s h u và nhóm s d ng cho t t c các file trong m t thư m c, ngư i ó có th s d ng câu l nh chown v i tùy ch n –R. Ví d chown –R trantu.admin /home/trantu/ 3.2.2. Thay i nhóm s d ng file/thư m c v i l nh chgrp Câu l nh chgrp cho phép b n thay i quy n s d ng file hay thư m c c a m t nhóm, ch n u b n thu c v c hai nhóm (nhóm cũ và nhóm m i). Ví d : chgrp httpd *.html L nh trên s thay i nhóm s d ng cho t t c các file có ph n m r ng html. B n ch có th thay i ư c n u b n thu c nhóm httpd. Gi ng như l nh chown, l nh chgrp cũng có tùy ch n –R thay i quy n v i nhi u file hay thư m c. 3.2.3. S d ng s theo h cơ s 8 tương ng v i thu c tính truy c p H cơ s 8 s d ng 8 s (0-7), và m i s tương ng v i 3 bit (theo h nh phân). B ng bên dư i ch cho b n th y s tương ng v quy n v i s h cơ s 8. S th 1 S th 2 S th 3 S th 4 4 set-UID R r r 2 set-GID W w w 1 sticky-bit X x x Giá tr cơ s 8 Special User Group Others Như trên b ng trên, s th nh t ư c s d ng cho vi c thi t l p các quy n c bi t, s th hai ư c s d ng cho vi c thi t l p ngư i s h u file hay thư m c. S th ba ư c s d ng thi t l p quy n cho nhóm ngư i s d ng và s th tư ư c s d ng thi t l p quy n cho t t c m i ngư i. Khi b t kỳ m t s nào b b qua, nó ư c xem như nh n giá tr 0. B ng bên dư i ch ra m t vài ví d v các giá tr tương ng v i quy n:
- 42. www.nhipsongcongnghe.net Giá Tr Gii Thích 0400 Ch có quy n c cho ngư i s h u, nó tương ng v i 400. 0440 Ch có quy n c v i ngư i s h u và nhóm ngư i s d ng. Nó tương ng v i giá tr 440. 0444 Quy n c cho t t c m i ngư i. Nó tương ng v i giá tr 444 0644 Ngư i s h u có quy n c và ghi, t t c m i ngư i có quy n c, tương ng v i giá tr 644. (6 là t a b i 4:r và 2:w) 0755 c ghi và th c thi i v i ngư i s d ng, c và th c thi i v i t t c m i ngư i. (7 là t o b i 4:r , 2:w và 1:x) 4755 Nó tương ng v i giá tr 755 ngo i tr file này ư c t giá tr set-UID = 4. i u này có nghĩa là khi file ư c th c thi, nó có t t c các quy n c a ngư i s h u th c hi n công vi c. S là m t l h ng l n n u ngư i s h u y là root và nh ng ngư i khác có quy n th c thi file này. Hãy c n th n khi thi t l p giá tr c a set-UID. 2755 Nó tương t v i giá tr 755 ngo i tr , khi th c thi nó có t t c các quy n c a nhóm s d ng file. thi t l p quy n phù h p, b n nên ch ra ki u truy c p c a ngư i s d ng, nhóm ngư i s d ng và c a nh ng ngư i khác. 3.2.4. S d ng ngôn ng t nhiên tương ng v i quy n truy c p Bây gi chúng ta s s d ng xâu truy c p ơn gi n hơn vi c s d ng s . B ng bên dư i ch ra các xâu truy c p tương ng v i các quy n: read (r) read (r) read (r) read (r) write (w) write (w) write (w) write (w) execute (x) execute (x) execute (x) execute (x) Special User Group Others M i ki u quy n tương ng v i m t ký t ơn (trong d u ngo c). 3.2.5. Thay i quy n truy c p file thư m c s d ng l nh chmod Ti n ích chmod cho phép b n thay i các quy n. B n có th s d ng các ch s hay các ký t v i ti n ích này thay i quy n. Ví d all (a)
- 43. www.nhipsongcongnghe.net chmod 755 *.pl Câul nh trên thay i quy n cho các file có ph n m uôi là .pl. M i m t file .pl ư c t các quy n c, ghi và th c thi b i ngư i s h u, các file cúng có th c và th c thi b i nhóm ngư i s d ng và nh ng ngư i khác. B n có th hoàn thành cùng m t công vi c như v y v i l nh sau: chmod a+rx,u+w *.pl a+rx ư c s d ng cho phép t t c m i ngư i c và th c thi i v i m i file .pl và u+w ư c s d ng cho phép ngư i s h u có quy n ghi i v i m i file .pl. N u b n mu n thay i các quy n cho t t c các file và các thư m c con trong m t thư m c, b n có th s d ng tùy ch n –R: chmod –R 750 /www/mysite 3.2.6. Các chú ý c bi t trên các quy n thư m c Các quy n thi t l p cho m t thư m c cũng tương t như các file thông thư ng, nhưng không gi ng h t nhau. Dư i ây là m t vài chú ý c bi t trên các quy n thư m c: - Quy n ch c cho m t thư m c s không cho phép b n chuy n vào bên trong thư m c, chuy n vào bên trong b n c n có quy n th c thi - Quy n ch ư c th c thi s cho phép b n truy c p vào các file b ntong m t thư m c khi b n bi t tên c a chúng và b n ư c phép c chúng. - có th ưa ra danh sách n i dung c a m t thư m c sư d ng câu l nh tương t như ls và cúng có th chuy n vào bên trong thư m c b n c n có c quy n c và quy n th c thi i v i thư m c ó - N u b n có quy n ghi cho m t thư m c, b n có th t o, thay i, xóa các file b t kỳ hay các thư m c con b t kỳ bên trong thư m c ó ngay c khi file và thư m c con ư c s h u b i ngư i khác 3.3. T o m t chính sách quy n cho m t server nhi u ngư i s d ng 3.3.1. Thi t l p c u hình các quy n truy c p file c a ngư i s d ng Trong thư m c c a m i ngư i s d ng có m t vài file n chung b t u v i d u ch m (.). Các file này thư ng ư c s d ng th c thi các câu l nh t i th i i m ngư i s d ng ăng nh p. Ví d , t t c các shell (csh, tcsh, bash, …) s n sàng cho m t ngư i s d ng c các thi t l p c a h t m t file gi ng như .cshrc hay .bashrc. N u m t ngư i s d ng không c n th n trong vi c gi quy n các file m t cách hoàn h o, m t ngư i s d ng không thân thi n khác có th gây ra các v n không mong mu n.. Ví d , n u m t file .cshrc c a ngư i s d ng có th ư c vi t b i ngư i khác, ngư i su có th chơi m t trò t n công ngu ng c như ưa m t câu l nh logout ngay dòng u c a file .cshrc, như v y ngư i s d ng s thoát ngay khi ăng nh p vào h th ng. N u
- 44. www.nhipsongcongnghe.net b n cóquy n thao tác v i nh ng ngư i s d ng b n có th th c hi n nhanh chóng vi c ki m tra ơn gi n sau: find /home -type f -name ".*rc" -exec ls -l {} ; Câu l nh này s hi n th quy n c a t t c các file có ký t u tiên là d u ch m, k t thúc b ng “rc” n m trong thư m c home 3.3.2. Thi t l p m c nh các quy n truy c p file cho ngư i s d ng Là ngư i qu n tr b n c n nh nghĩa các quy n m c nh thi t l p cho t t c các file c a ngư i s d ng ưa vào h th ng c a b n. thi t l p m c nh quy n cho các file m i, b n có th s d ng c u l nh umask như sau: umask mask hi u t umask như th nào, hãy xem ví d sau. Khi nói r ng umask t là 022, file m i ư c t o , thông thư ng m t quy n 0666 ư c yêu c u b i hàm t o file – open. Tuy nhiên, trong trư ng h p này , quy n cu i cùng thi t l p cho các file ư c t o b i h th ng như sau: 0666 ư c th c hi n phép toán AND v i ph n bù c a 022 (ph n bù c a 022 là 755) do ó k t qu c a phép AND thu ư c là 0644, nó cho phép ngư i s h u c và ghi còn nh ng ngư i khác ch có quy n c. t o m t mask m c nh cho cacs quy n truy c p file, b n có th nhúng câu l nh umask vào m t shell tài nguyên chung trong /etc khi m t ngư i s d ng ăng nh p và ch y m t shell, file tài nguyên shell chung s ư c th c thi. Ví d , n u ngư i s d ng c a b n s d ng shell /bin/csh hay /bin/tcsh, b n có th ưa m t câu l nh umask mong mu n trong file /etc/csh.cshrc cho m c ích này. 3.3.3. Thi t l p các quy n có th th c thi cho các file Các file chương trình có th ư c ch y b i nh ng ngư i s d ng thông thư ng không bao gi nên t quy n ư c ghi cho b t kỳ ai khác ngoài ngư i s h u. Ví d , các file chương trình trong /usr/bin nên thi t t các quy n như ch root có quy n c, ghi và th c thi và t t c m i ngư i ch có quy n c và th c thi các file này. Vi c cho phép ngư i khác ghi có th t o ra m t l h ng nghiêm tr ng cho h th ng. 3.4. Làm vi c v i các file và các thư m c 3.4.1. Xem các file và các thư m c B n có th ã quen v i l nh ls, thông thư ng nó ư c s d ng v i các tùy ch n –l (long listing) hi n th y thông tin, -a hi n th t t c các file bao g m c các file b t u b ng d u ch m và –R hi n th t t c các file và các thư m c con bên trong thu m c mong mu n 3.4.2. Chuy n n thư m c B n g n như ã quen v i câu l nh cd, nó là m t shell xây d ng s n. N u b n không cung c p m t tên thu m c b t kỳ làm i s cho nó, nó s chuy n v thư m c ch c a
- 45. www.nhipsongcongnghe.net b n màhi n t i b n ang s d ng. Khi b n ang ng b t kỳ âu trong h th ng file, b n có th s d ng l nh pwd hi n th ư ng d n n thư m c hi n t i. 3.4.3. Xác nh ki u file Không gi ng như h i u hành Windows, Linux không d a vào ph n m r ng c a file xác nh ki u file. B n có th s d ng ti n ích file xác nh ki u file trong h th ng. Ví d : file todo.txt K t qu hi n th như sau: todo.txt: ASCII text 3.4.4. Xem th ng kê các quy n c a file hay thư m c B n có th s d ng l nh stat l y th ng kê v các file và các thư m c: stat ./exam K t qu hi n th trên màn hình File: "./exam" Size: 4096 Blocks: 8 IO Block: -4611692478058196992 Directory Device: 812h/2066d Inode: 157762 Links: 2 Access: (0755/drwxr-xr-x) Uid: ( 0/ root) Gid: ( 0/ root) Access: Wed Jun 18 14:56:48 2003 Modify: Wed Jun 18 11:18:42 2003 Change: Wed Jun 18 11:18:42 2003 3.4.5. Sao chép file và thư m c S d ng câu l nh cp sao chép t m t v trí xác nh n v trí khác: cp /some/important /new/place B n cũng có th xác nh m t tên m i cho file sao chép. Thông thư ng l nh cp ư c s d ng v i tùy ch n –f sao chép file t ngu n n ích mà không quan tâm n n vi c có m t file cùng tên t n t i ích. File m i s ư c sao chép è lên file cũ. sao chép m t thư m c n m t thư m c khác b n th c hi n l nh cp v i tùy ch n –r ví d :
- 46. www.nhipsongcongnghe.net cp –r /tmp/foo/zoo/foo 3.4.6. D ch chuy n các file và thư m c d ch chuy n các file hay thư m c s d ng câu l nh mv. Ví d , chuy n /file1 vào /tmp/file2 ta s d ng câu l nh sau: mv /file1 /tmp/file2 3.4.7. Xóa các file và thư m c xóa cac file và thư m c s d ng l nh sau: rm filename Khi xóa h th ng s h i b n có th s mu n xóa hay không. N u b n ã ch c ch n file b n mu n xóa b n có th th c hi n l nh xóa rm v i tùy ch n –f không hi n ra thông tin yêu c u xác nh n c a h th ng. xóa m t thư m c, b n c n th c hi n l nh rm v i tùy ch n –r 3.4.8. Tìm ki m file xác nh v trí chính xác c a m t filem, b n có th s d ng l nh which. Ví d : which httpd Câu l nh này s ch ra cho b n y ư ng d n c a chương trình httpd n u nó s n có. B n cũng có th xác nh m t ph n c a tên file hay thư m c s d ng l nh locate locate netpr.pl 4. Qu n lý ngư i dùng và tài nguyên 4.1. Khái ni m Linux là h i u hành a nhi m và a ngư i dùng. M i ngư i dùng có tên truy nh p và m t kh u riêng, tương ng v i nh ng quy n h n nh t nh trong h th ng file c a Linux. t o i u ki n thu n l i trong qu n lý ngư i dùng và quy n h n i v i h th ng file, Linux cho phép khai báo nh ng nhóm ngư i dùng, m i nhóm là m t t p h p nh ng ngư i dùng chung m t m c ích khai thác tài nguyên nh t nh. M i ngư i dùng có th tham gia nhi u nhóm ngưòi dùng khác nhau. M i ngưòi dùng cũng m c
- 47. www.nhipsongcongnghe.net nhiên l pnên m t nhóm ngư i dùng là nhóm c a chính h (nhóm có th ch có m t thành viên). Ngư i dùng có toàn quy n trong Linux là ngư i dùng root, m c nhiên thu c v nhóm root. Ngư i dùng có quy n root n nh m t ngư i dùng nào ó thu c v nhóm root và có quy n tương ương v i root. 4.2. Tr thành superuser B n ã bi t r ng tài kho n root là tài kh an superuser trong h th ng Linux. Th c ra n u b n t cài t h th ng, b n ã s d ng tài kho n này ăng nh p h th ng l n u tiên. B n cũng bi t r ng root là tài kho n superuser, tài kho n này có quy n làm m i th trên h th ng. Ngư i s d ng root có th kh i ng hay d ng m t chương trình b t kỳ cũng như t o và xóa m t file b t kỳ. R t nhi u nh ng ngư i m i qu n tr h th ng Linux cho r ng ch có root là tài kho n superuser. Hãy nhìn xu ng o n mã bên dư i có trong file /etc/passwd root:x:0:0:root:/root:/bin/bash bin:x:1:1:bin:/bin: daemon:x:2:2:daemon:/sbin: vietvq:x:0:0:root:/home/vietvq:/bin/bash xanhhh:x:0:0:root:/root:/bin/bash tuta:x:0:0:root:/var:/bin/bash B n có th th y ư c trên có 4 tài kho n superuser. hi u t i sao b n hãy xem nh d ng m t dòng trong file /etc/passwd username:passwd:UID:GID:fullname:home-dir:shell B n hãy chú ý vào các trư ng UID (User ID) và GID (Group ID) c a tài kho n root. Nh ng tài kho n mà có các giá tr c a các trư ng này là 0 là nh ng superuser. Hay nói m t cách khác nh ng ngư i có UID = 0 và GID = 0 có quy n tương ương v i tài kho n root. Như v y n u h th ng c a b n ph i có nhi u tài kho n superuser do m t s lý do qu n tr , b n có th d dàng t o m t tài kh an superuser. Tuy nhiên, hãy nh r ng m t tài kho n superuser (UID=0, GID=0) có th làm m i th . 4.3. Qu n lý ngư i dùng v i các công c dòng l nh 4.3.1. T o m t tài kho n ngư i s d ng m i T o m t ngư i s d ng m i khá d dàng, t o ngư i s d ng t dòng l nh, b n có th s d ng câu l nh useradd. Ví d t o ngư i s d ng có tên là tutavn, b n có th ch y câu l nh sau:
- 48. www.nhipsongcongnghe.net useradd tutavn Trong file/etc/passwd s b sung thêm dòng m i như sau: tutavn:x:502:504::/home/tutavn:/bin/bash Kí hi u x có nghĩa là tài kho n chưa có m t kh u. Vì v y b n c n t o m t kh u cho ngư i s d ng b ng câu l nh sau: paswd tutavn B n s ư c yêu c u vào m t kh u hai l n, và khi m t kh u ư c ti p nh n, nó s ư c mã hóa và thêm vào dòng c a ngư i s d ng trong file /etc/passwd. Các giá tr UID và GID s ư c l a ch n t ng b i useradd, thông thư ng nó tăng giá tr UID và GID lên m t so v i ngư i ư c thêm vào l n sau cùng trư c ó. B n có th t o ngư i s d ng có thư m c ch khác v i m c nh (trong thư m c home) b ng th c hi n câu l nh: useradd newuser –d /www/newuser Ngư i s d ng m i s ư c t o và có thư m c ch là /www/user. Khi b n t o m t ngư i s d ng m i, h th ng cũng ng th i m c nh t o ra m t nhóm m i có trong file /etc/group có tên gi ng như tên tài kho n c a ngư i s d ng. t o ngư i s d ng v i tên nhóm m i hay tên nhóm ã t n t i trong h th ng, b n s d ng l nh adduser v i tùy ch n –g. Ví d : useradd tutavn –g users N u b n mu n t o ngư i s d ng m i là thành viên c a m t s nhóm, b n có th s d ng tùy ch n –G. ví d useradd tutavn –G users1,users2 4.3.2. T o m t nhóm m i t o m t nhóm m i b n s d ng câu l nh groupadd. Ví d : groupadd mygroup
- 49. www.nhipsongcongnghe.net N u bn t o m t tên nhóm ã có trong h th ng b n s nh n ư c m t thông báo l i 4.3.3. S a i m t tài kho n ngư i s d ng ang t n t i • Thay i m t kh u thay i m t kh u c a tài kho n ang t n t i b n s d ng câu l nh passwd.Ví d : passwd tutavn Câu l nh này tương i ơn gi n vì nó không có các tùy ch n, và nó ch cho phép ngư i s d ng thông thư ng ch có th thay i m t kh u c a chính h . H th ng s yêu c u b n nh p m t kh u hai l n và khi m t kh u ư c ti p nh n, nó s ư c mã hóa trư c khi ưa vào file /etc/passwd 4.3.4. Thay i ư ng d n thư m c ch thay i ư ng d n thư m c ch c a ngư i s d ng ang t n t i, s d ng câu l nh usermod như sau: usermod –d new_home_directory username Ví d , n u m t ngư i s d ng tutavn có thư m c ch /home/tutavn và mu n chuy n thành /home2/tutavn, b n có th ch y câu l nh sau: usermod –d /home2/tutavn tutavn Tuy nhiên, n u b n mu n n i dung thư m c ch n m t v trí m i, s d ng tùy ch n –m như sau: usermod –d –m /home2/tutavn tutavn 4.3.5. Thay i UID thay i UID c a m t ngư i s d ng, s d ng câu l nh usermod như sau: usermod –u UID username Ví d : usermod –u 500 myfrog Câu l nh này s thay i UID c a ngư i s d ng myfro là 500
- 50. www.nhipsongcongnghe.net 4.3.6. Thay inhóm m c nh thay i nhóm m c nh cho ngư i s d ng, s d ng câu l nh usermod v i tùy ch n –g usermod –g 777 myfrog Câu l nh này s thay i nhóm m c nh c a myfrog thành 777. 4.3.7. Thay i th i h n k t thúc c a m t tài kho n B n có th thay i th i h n k t thúc c a m t tài kho n s d ng câu l nh usermod v i tùy ch n –e. Cú pháp c a câu l nh như sau: usermod –e MM/DD/YY username Ví d : usermod –e 12/31/99 kabir 4.3.8. S a i m t nhóm ang t n t i s a i tên m t nhóm ang t n t i, s d ng câu l nh groupmod. Cú pháp như sau: groupmod –n new_group current_group Ví d : groupmod –n experts novices Nhóm novices ang t n t i ư c i tên thành experts. thay i GID c a m t nhóm s d ng tùy ch n –g như sau: groupmod –g 666 troublemaker Câu l nh này s thay i GID c a m t nhóm troublemaker thành 666. 4.3.9 Xóa ho c h y b m t tài kho n ngư i s d ng
- 51. www.nhipsongcongnghe.net xóa m ttài kho n ang t n t i s d ng câu l nh userdel. Ví d : userdel snake S xóa b tài kho n tài kho n snake kh i h th ng. N u b n mu n xóa thư m c ch c a ngư i s d ng và t t c các n i dung trong thư m c, sư d ng tùy ch n –r. Chú ý r ng userdel s không xóa ngư i s d ng n u ngư i s d ng hi n t i ang ăng nh p. N u b n mu n h y b t m th i quy n truy c p c a t t c các tài kho n b n có th t o m t file t m th i có tên là /etc/nologin v i m t thông tin gi i thích lý do vì sao không ư c phép truy c p. Chương trình login s không cho phép b t kỳ tài kho n nào khác tài kho n root có th ăng nh p trong th i gian này. 4.4. Cài t máy in 4.4.1. C u hình máy in ng d ng printconf cho phép ngư i dùng c u hình máy in trong Red Hat Linux. Nó cho phép s a i t p tin c u hình /etc/printcap, các thư m c b m in và b l c in.printconf c u hình h th ng in n c a b n, ư c g i là LPRng. LPRng cũng là m t h th ng in n ng m nh. Ph n này t p trung vào vi c s d ng printconf c u hình LPRng. s d ng printconf, b n ph i có quy n truy c p m c root. kh i ng printconf, theo m t trong các cách sau ây • Trên màn hình GNOME, ch n Main Menu Button => Programs => System => Printer Configuration kh i ng trong ch h a. • Trên màn hình KDE, ch n Main Menu Button => System => Printer Configuration kh i ng ch h a. • ánh l nh printtool t i d u nh c shell (VD: XTerm ho c GNOME terminal) kh i ng printconf B n cũng có th ch y printconf dư i d ng m t ng d ng trong ch text n u b n không cài t h th ng X Window ho c b n thích s d ng giao di n text hơn. Khi ó, b n ph i log in theo tài kho n root (ho c dùng l nh su chuy n sang ngư i dùng root và ánh l nh /usr/sbin/printconf-tui t i d u nh c shell. Chú ý: b n ng s a i t p tin /etc/printcap, m i khi daemon máy in (lpd) ư c kh i ng hay kh i ng l i, t p tin /etc/printcap m i s ư c sinh ra t ng. N u b n mu n cài t máy in mà không s d ng printconf, khi ó b n ph i ch nh s a t p tin etc/printcap.local. Các u vào trong /etc/printcap.local không ư c hi n th trong printconf nhưng ư c daemon máy in c khi kh i ng d ch v in n. M i khi b n nâng c p h th ng c a b n lên phiên b n m i, t p c u hình s ư c printconf chuy n sang nh d ng m i và t p tin c u hình cũ s ư c ghi dư i tên /etc/printcap.old.
- 52. www.nhipsongcongnghe.net Hình 1: Ca s printconf chính Có năm ki u hàng i in ư c c u hình b i printconf: • Local Printer — máy in ư c g n tr c ti p vào máy tính c a b n thông qua c ng song song ho c c ng USB. Ki u hàng i in Queue Type s ư c thi t l p là LOCAL. • Unix Printer (lpd Spool) — máy in ư c g n trên m t h th ng UNIX khác mà có th ư c truy nh p thông qua m ng TCP/IP. Ki u hàng i in Queue Type cho máy UNIX xa s ư c thi t l p là LPD. • Windows Printer (SMB) — máy in ư c g n trên m t h th ng khác (Windows) có chia s máy in thông qua m ng SMB (s d ng d ch v samba chia s tài nguyên trên m ng: máy in, d li u......), ki u hàng i in Queue Type lúc ó s ư c thi t l p là SMB. • Novell Printer (NCP Queue) — máy in ư c g n vào m t h th ng s d ng công ngh m ng Novell's NetWare. Ki u hàng i in cho máy in Novel xa s ư c thi t l p là NCP. • JetDirect Printer — máy in ư c n i tr c ti p vào m ng (máy in m ng). Ki u hàng i in Queue Type cho máy in JetDirect s ư c thi t l p là JETDIRECT. Chú ý: Khi b n thêm m t hàng i in m i hay s a i hàng i in cũ, b n ph i kh i ng l i daemon máy in (lpd) nh ng thay i ó có hi u l c. Ch n Apply ghi l i nh ng thay i mà b n v a th c hi n và kh i ng l i daemon máy in. Các thay i s chưa ư c ghi trong t p tin c u hình /etc/printcap cho n khi daemon máy in (lpd) ư c kh i ng l i. th c hi n công vi c này, ch n File => Save Changes và sau ó ch n File => Restart lpd. N u m t máy in xu t hi n trong danh sách in v i Queue Type ư c thi t t là INVALID, c u hình máy in có th thi u các tuỳ ch n c n có cho máy in ho t ng. Ch n Delete xóa máy in kh i danh sách.
- 53. www.nhipsongcongnghe.net 4.4.2. Cài tmáy in c c b cài t m t máy in g n trên c ng song song hay c ng USB c a máy tính, nh n nút New trên c a s printconf chính như trên, ch n Next ti p t c. Hình 2: Cài t máy in Nh p tên máy in trong trư ng Queue Name và ch n Local Printer t danh sách Queue Type nh n Next ti p t c.
- 54. www.nhipsongcongnghe.net Hình 3: Càit máy in c c b printconf s có g ng phát hi n máy in và hi n th như trong hình 4. Hình 4: Ch n thi t b máy in 4.4.3. Cài t máy in trên h th ng Unix xa cài t m t máy in g n trên m t h th ng Linux xa trong cùng m t m ng, nh n nút New trong c a s chính printconf. M t c a s như hình 2 s xu t hi n, ch n Next ti p t c. C a s như hình 3 xu t hi n. B n cũng ph i nh p tên máy in vào trư ng Queue Name và ch n Unix Printer t trong th c ơn Queue Type, nh n Next ti p t c.
- 55. www.nhipsongcongnghe.net Hình 5: Càit máy in Unix xa C a s ti p theo cho phép b n c u hình máy ch in xa ó. • Server — Hstname ho c i ch IP c a máy xa mà máy in g n vào. • Queue — Hàng i máy in xa, ng m nh là lp. Ng m nh không ch n tuỳ ch n Strict RFC1179 Compliance. Ch khi nào b n g p v n v in n v i m t hàng i v i m t hàng i lpd không ph i Linux, hãy ch n tuỳ ch n này c m các tính năng in n LPRng nâng cao. Nh n Next ti p t c.
- 56. www.nhipsongcongnghe.net Hình 6: Chn Printer Server Bư c ti p theo là ch n ki u máy in k t n i v i h th ng xa ó. Chú ý r ng máy xa ph i ư c c u hình cho phép m t máy c b có th ưa yêu c u và in n. th c hi n i u ó, b n ph i t o m t file /etc/hosts.lpd trên máy xa mà máy in g n kèm và thêm vào các a ch IP hay hostname c a các máy mu n in trên các dòng riêng r trong t p tin. 4.4.4. Cài t máy in Samba (SMB) Các bư c th c hi n ban u tương t hai bư c trên. Trong th c ơn Queue Type, ch n Windows Printer và nh n Next ti p t c.
- 57. www.nhipsongcongnghe.net Hình 7: Càit máy in SMB Trong c a s c a hình 8, i n các thông s c u hình sau: • Share — Tên c a máy in ư c chia s mà b n mu n in t i ó. Tên này ph i cùng tên v i tên ư c nh nghĩa cho máy in Samba trên máy Windows xa. Chú ý cú pháp ph i như sau: //machinename/sharename. • User — Tên ngư i dùng ư c phép truy nh p vào máy in. Tên này ph i t n t i trên h th ng Windows và ngư i dùng có quy n truy nh p máy in. Tên thư ng là guest i v i các máy Windows servers, ho c nobody i v i các máy Samba servers. • Host IP — Hostname hay a ch IP c a h th ng xa chia s máy in SMB. • Password — M t kh u (n u có) c a ngư i dùng nh nghĩa trong trư ng User • Workgroup — Tên workgroup máy ch y Samba thu c vào. Ch n nút Translate n => rn chuy n i các ký t cu i dòng sang khuôn d ng mà h th ng Microsoft Windows có th c ư c. Nh n Next ti p t c.
- 58. www.nhipsongcongnghe.net Hình 8: Chn Print Server Bư c ti p theo là ch n ki u máy in ư c k t n i v i h th ng SMB xa. 4.4.5. Ch n trình i u khi n Print Driver và k t thúc Sau khi ã ch n ki u hàng i máy in và cài t các thông s liên quan, bư c ti p theo kà ch n trình i u khi n máy in. B n s th y m t c a s như hình 13. N u b n c u hình m t máy in c c b , hãy ch n trình i u khi n in t trong danh sách, ch n nhà s n xu t và lo i máy in c a b n.
- 59. www.nhipsongcongnghe.net Hình 13: Chn trình i u khi n máy in Máy in c c b : N u b n c u hình máy in xa (LPD, SMB, hay NCP), máy in ch xa s in n theo trình i u khi n máy in c a nó. C g ng ch n úng trình i u khi n máy in xa ó. Bư c cu i cùng là kh ng nh l i các thông s c u hình, nh n nút Apply ghi l i các thay i và trong t p tin c u hình etc/printcap và kh i ng l i daemon máy in (lpd). Hãy in th 1 trang xem c u hình b n thi t l p ã úng chưa.
- 60. www.nhipsongcongnghe.net 4.4.6. Thay ithông s c u hình các máy in có s n xoá m t máy in ang t n t i, chon máy in và nh n nút Delete trên thanh công c , máy in s ư c lo i b trong danh sách máy in. Nh n nút Apply ghi l i các thay i và kh i ng l i daemo thi t l p m t máy in ng m nh, ch n máy in t danh sách và nh n nút Default trên thanh công c . Máy in ng m nh s có icon xu t hi n bên c nh tên máy in. N u b n mu n thay i c u hình c a m t máy in, b n không th thay i các thi t t ó m t cách tr c ti p mà ch ư c ghi è lên như sau: Ch n máy in, ch n File => Override Queue t th c ơn. Khi ó, máy in s có kí hi u c nh tên máy in. Ch n nút Edit th c hi n vi c hi u ch nh các thông s . C a s như hình 14 xu t hi n cho phép b n thay i l i các thông s c a máy in. Hình 14: Thay i thông s máy in 4.4.7. Backup các thông s c u hình máy in Thông s c u hình c a b n ư c ưa vào t p tin /etc/printcap và ư c daemon máy in c khi kh i ng. B n có th s d ng các l nh backup l i các file c u hình ví d như backup file c u hình máy in và ghi thành file settings.xml /usr/sbin/printconf-tui --Xexport > settings.xml khôi ph c l i file c u hình ã ư c backup theo cách trên, b n có th s d ng l nh dư i ây
- 61. www.nhipsongcongnghe.net /usr/sbin/printconf-tui --Ximport <settings.xml 4.4.8. Qu n lý công vi c in n Khi b n mu n in m t file văn b n t Emacs ho c in m t hình nh t The GIMP, công vi c này s ư c ưa vào hàng m in. N u mu n xem danh sách các công vi c in n, ưa l nh lpq vào d u nh c shell, ví d : Rank Owner/ID Class Job Files Size Time active user@localhost+902 A 902 sample.txt 2050 01:20:46 N u mu n d ng m t công vi c in nào ó, ưa l nh lprm job number v i tham s là nh danh c a công vi c in mà b n bi t ư c thông qua l nh lpq trên. B n cũng có th in n thông qua l nh lpr sample.txt in file văn b n sample.txt. 5. Trình di n thi t l p m ng và cài t diul-up trên Linux 5.1. Thi t l p m ng Linux Chúng ta s xem xét quá trình n i m t máy Linux vào m ng Ethernet trao i thông tin b ng giao th c TCP/IP trên Ethernet. 5.1.1. H H Linux và card m ng n i m t máy Linux vào m t m ng Ethernet, b n c n ph i có u tiên là m t card m ng mà Linux ã có chương trình driver. Sau ây là m t s m ng mà Linux có tr giúp (danh sách sau không y và các phiên b n m i c a Linux h tr r t nhi u các card m ng khác nhau) : 3Com 3C509 3Com 3C503/16 Novell NE1000 Novell NE2000 Western Digital WD8003 Western Digital WD8013 Hewlett-Packard HP27245 Hewlett-Packard HP27247 Hewlett-Packard HP27250 Gi s các b n mu n g n máy c a mình vào m t m ng LAN Ethernet và b n ã có m t card m ng. V n u tiên là s nh n bi t c a Linux i v i card này. N u card c a b n là m t card khá ph bi n như 3c509 c a 3COM hay NE2000 c a Novell, HDH Linux s nh n bi t s hi n di n c a card trong quá trình boot. bi t xem k t
- 62. www.nhipsongcongnghe.net qu nh nbi t card m ng, ta có th xem xét các thông báo c a kernel Linux trong quá trình boot c a h th ng qua l nh dmesg Freeing unused kernel memory: 60k freed Adding Swap: 72572k swap-space (priority -1) eth0: 3c509 at 0x300 tag 1, BNC port, address 00 a0 24 4f 3d dc, IRQ 10. 3c509.c:1.16 (2.2) 2/3/98 becker@cesdis.gsfc.nasa.gov. eth0: Setting Rx mode to 1 addresses. Hai dòng in m báo r ng card m ng 3c509 ã ư c kernel nh n bi t. Trong trư ng h p kernel không nh n bi t card , chúng ta ph i làm l i kernel Linux và t module i u khi n (driver) c a card vào trong kernel hay c u hình ch load module. c u hình ti p n i m ng qua TCP/IP chúng ta ph i xác nh rõ các thông tin liên quan n a ch IP c a máy. Các thông tin c n bi t là : a ch IP c a máy Netmask a ch c a m ng Broadcast a ch IP c a gateway Chúng ta s l n lư t i m qua các khái ni m cơ b n trên và s h c sâu hơn trong ph n TCP/IP c a khóa h c. a ch IP c a máy là m t dãy 4 s vi t dư c d ng A.B.C.D, trong ó m i s nh n giá tri t 0-255. N u máy c a b n k t n i m t m ng nh t i nhà do b n thi t l p thì a ch ki u 192.168.1.D là m t a ch nên t, v i D là các s khác nhau cho t ng máy. N u máy c a b n s hòa nh p v i m t m ng LAN ã có trư c ó và b n mu n k t n i v i các máy khác thì h i ngư i qu n tr m ng v a ch IP b n có th gán cho máy c a mình cùng v i t t c các thông s ti p theo. Netmask. Tương t như trên, n u b n t qu n, netmask s là 255.255.255.0 a ch m ng. N u b n t qu n, a ch c a m ng s là 192.168.1.0 Broadcast. N u b n t qu n, broadcast là 192.168.1.255 a ch gateway. ây là a ch c a máy cho phép b n k t n i v i m ng LAN khác, t c là các máy tính v i 3 s u c a a ch không gi ng b n là 192.168.1. B n b tr ng n u b n ch liên l c v i các máy cùng m ng 192.168.1.XXX. Chú ý là a ch m ng c a máy gateway b t bu c ph i trùng v i a ch m ng c a b n. Sau khi ã xác nh các thông s , ví d như IP address = 192.168.1.15 Netmask = 255.255.255.0
- 63. www.nhipsongcongnghe.net suy ra networkaddress = 192.168.1.0 và broadcast = 192.168.1.255 Gateway = 192.168.1.1 5.1.2. C u hình card m ng L nh ifconfig Sau khi làm cho kernel nh n bi t s hi n di n c a card m ng, công tác ti p theo là c u hình TCP/IP cho card. Trong quá trình cài t Linux Redhat 6.X, bình thư ng chúng ta ã ư c chương trình cài t h i và c u hình h . Trong trư ng h p khi chúng ta b sung card m ng sau khi Linux ã ư c cài t, chúng ta có th s d ng ti n ích netconf cho m c ích này ho c chúng ta s d ng l nh ifconfig t cài t. L nh ifconfig ư c s d ng trong quá trình boot h th ng c u hình các trang thi t b m ng. Sau ó, trong quá trình v n hành, ifconfig ư c s d ng cho debug, ho c cho ngư i qu n tr h th ng thay i c u hình khi c n thi t . L nh ifconfig không có tùy ch n dùng hi n th c u hình hi n t i c a máy. [root@pasteur tnminh]# /sbin/ifconfig eth0 Link encap:Ethernet HWaddr 00:A0:24:4F:3D:DC inet addr:192.168.2.20 Bcast:192.168.2.255 Mask:255.255.255.0 UP BROADCAST RUNNING PROMISC MULTICAST MTU:1500 Metric:1 RX packets:531 errors:4 dropped:0 overruns:0 frame:4 TX packets:1854 errors:0 dropped:0 overruns:0 carrier:0 collisions:0 txqueuelen:100 Interrupt:10 Base address:0x300 lo Link encap:Local Loopback inet addr:127.0.0.1 Mask:255.0.0.0 UP LOOPBACK RUNNING MTU:3924 Metric:1 RX packets:1179 errors:0 dropped:0 overruns:0 frame:0 TX packets:1179 errors:0 dropped:0 overruns:0 carrier:0 collisions:0 txqueuelen:0 gán a ch IP 193.105.106.10 cho card m ng Ethernet u tiên ta dùng l nh ifconfig eth0 193.105.106.10 netmask 255.255.255.0 broadcast 192.105.106.255 Linux cho phép b n s d ng bí danh (alias) cho card m ng, t c là cho phép b n có nhi u a ch IP cho cùng m t card v t lý. K t qu nh n ư c g n gi ng như b n có g n nhi u card v t lý lên máy. Do ó, b n có th dùng m t card n i v i nhi u m ng logic khác nhau. Cú pháp c a l nh này là :
- 64. www.nhipsongcongnghe.net ifconfig eth0:0 208.148.45.58netmask 255.255.255.248 broadcast 208.148.45.255 up Các t p tin c u hình c a k t n i m ng là /etc/sysconfig/network-scripts/ifcfg-ethX v i X là 0,1 ... hay 0:0, 0:1 .... B n có th thay i c u hình k t n i m ng b ng cách s a i l i t p tin này b ng m t chương trình so n th o text như mc ch ng h n, sau ó kh i ng l i k t n i m ng b ng /etc/rc.d/init.d/network restart Nh ki m tra l i k t qu qua l nh ifconfig. L nh route L nh route cho phép làm các thao tác n b ng d n ư ng (forwarding table) c a kernel. Nó ư c s u tiên xác nh ư ng d n c nh (static) n nh ng máy ho c nh ng m ng qua các card m ng ethernet ã ư c c u hình trư c ó b i ifconfig. L nh route không có tùy ch n (option) cho phép hi n th b ng d n ư ng hi n t i c a kernel (L nh netstat –r cũng có tác d ng tương t ) [root@pasteur tnminh]# /sbin/route Kernel IP routing table Destination Gateway Genmask Flags Metric Ref Use Iface 192.168.2.20 * 255.255.255.255 UH 0 0 0 eth0 192.168.2.0 * 255.255.255.0 U 0 0 0 eth0 127.0.0.0 * 255.0.0.0 U 0 0 0 lo default 192.168.2.10 0.0.0.0 UG 0 0 0 eth0 ch ra r ng card m ng eth0 ư c n i v i m t m ng 208.148.45.56 ta dùng l nh route như sau : route add -net 208.148.45.56 eth0 Còn n u chúng ta mu n s d ng bí danh c a card m ng n i vào m t m ng logic khác, ta có th s d ng l nh route add -net 193.105.106.0 eth0:0 Công tác cu i cùng là ph i ch ra các a ch c a gateway m c nh. route add default gw 193.105.106.1 metric 1
- 65. www.nhipsongcongnghe.net Bi t sd ng thành th o cú pháp c a 2 l nh ifconfig và route r t quan tr ng, nó cho phép các cán b qu n tr thay i c u hình k t n i m ng c a m t server m t cách nhanh chóng và không ph i kh i ng l i máy. Vì v y, server luôn s n sàng. B n cũng có th s d ng ti n ích netconfig c u hình liên k t m ng n u chưa thành th o nhi u cú pháp c a các l nh trên. L nh ping ng d ng c a l nh này là th xem 2 máy có k t n i ư c v i nhau chưa. Cú pháp cơ b n c a l nh r t ơn gi n là ping a_ch _IP_máy_ ích. Ví d như [tnminh@proxy tnminh]$ ping sun PING sun.vnuhcm.edu.vn (172.16.1.4): 56 data bytes 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=0 ttl=255 time=0.1 ms 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=1 ttl=255 time=0.2 ms 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=2 ttl=255 time=0.1 ms 64 bytes from 172.16.1.4: icmp_seq=3 ttl=255 time=0.1 ms --- sun.vnuhcm.edu.vn ping statistics --- 4 packets transmitted, 4 packets received, 0% packet loss round-trip min/avg/max = 0.1/0.1/0.2 ms N u 2 máy có th liên l c ư c v i nhau, chúng ta s bi t thêm th i gian tr l i cho bi t s thông thoáng v m ng gi a 2 máy. Có th nói, ping ph i ch y trư c tiên trư c t t c các ho t ng m ng khác. Chú ý: Nên s d ng ping –n tránh tr c tr c do d ch v DNS làm nh hư ng t i vi c k t qu th k t n i m ng. L nh Traceroute ây cũng là l nh cho phép ch n oán ho t ng c a m ng. Cú pháp c a l nh gi ng như l nh ping nhưng k t qu không ch d ng s tr l i mà còn ch ra các thi t b trung gian n m gi a 2 máy. # tnminh@nefertiti ~ > traceroute 203.162.44.33 traceroute to 203.162.44.33 (203.162.44.33): 1-30 hops, 38 byte packets 1 makeda.pasteur.fr (157.99.64.3), 1.66 ms, 1.66 ms, 1.66 ms 2 418.ATM4-0.GW21.Defense.OLEANE.NET (195.25.28.149), 5.0 ms, 4.17 ms, 4.17 m 3 FastEth0-0.GW16.Defense.OLEANE.NET (195.25.25.208), 4.17 ms, 4.17 ms, 4.17s 4 100.ATM6-1.GW2.Telehouse.OLEANE.NET (194.2.3.245), 5.0 ms, 5.0 ms, 5.0 ms ..............
- 66. www.nhipsongcongnghe.net 14 210.132.93.210 (210.132.93.210),849 ms (ttl=241!), 807 ms (ttl=241!), 970 s (ttl=241!) 15 202.167.121.195 (202.167.121.195), 905 ms !H 203.162.3.42 (203.162.3.42), 1 88 ms (ttl=242!) L nh traceroute là m t công c hi u qu cho phép ta phát hi n l i trong quá trình phân ư ng (IP routing). Ví d k t n i t A -> C có tr c tr c và v i traceroute t i C t máy A, ta có th phát hi n ra máy A k t n i máy B, r i máy B l i k t n i máy A ... do c u hình routing c a A và B sai. Chú ý là khi chúng ta th k t n i v i m t máy xa trong Internet, do nhi u m ng áp d ng các b c tư ng l a (firewall) nên nhi u khi l nh ping và traceroute không ch y nhưng trên th c ch t là m ng v n thông. 5.1.3. Các ti n ích m ng: Telnet và ftp • Telnet Telnet là m t ti n ích cho phép ăng nh p vào m t máy tính xa và làm vi c gi ng như v i máy t i ch . Ví d , có th dùng telnet ch y m t chương trình trong m t siêu máy tính cách xa hàng ngàn d m. Telnet s d ng giao th c TCP/IP, c ng 23. S d ng: gi s máy c a b n ang ch y Window và b n ã ư c c p m t tài kho n trong máy ch Linux. 1. Nh n chu t vào "Start" ch n "RUN". 2. Gõ vào: “telnet <tên hay a ch IP>” c a máy ch mà b n có tài kho n. Ví d "telnet linuxcourse.iti.edu.vn” và nh n OK. 3. N u k t n i n máy ch thông su t, m t c a s s hi n lên m i b n cung c p tên tài kho n và m t kh u. 4. Nh p vào tên tài kho n username và password dăng nh p. 5. ăng nh p thành công thì b n s ng t i thư m c nhà (home directory) c a mình. 6. B t u phiên làm vi c c a b n. Ví d , dùng câu l nh "ls -al" hi n th t t c các t p trong thư m c. 7. K t thúc phiên làm vi c, gõ "exit". • FTP FTP là vi t t t c a T p Transfer Protocol, m t ti n ích t i t p xa. V i ftp có th l y t p máy t xa v máy tính c a mình (download) và ngư c l i, g i m t t p t máy c a mình lên máy xa (upload) n u b n có quy n write vào thư m c máy ó. FTP s d ng giao th c TCP/IP, c ng 21. S d ng FTP Cách t i xu ng (download):
- 67. www.nhipsongcongnghe.net • Telnet vàomáy xa. • Gõ l nh ftp <tên máy xa>. • Máy s yêu c u tên ăng nh p và password. M t trong nh ng ch cho phép m i ngư i t i t p v t do là dùng tên ăng nh p "anonymous" và password là a ch email c a b n. • Chuy n n thư m c có các t p ta mu n t i v . • Gõ l nh: get <tên t p mu n t i v >. • k t thúc gõ quit. Cách t i lên (upload): Tương t như trên, nhưng dùng câu l nh put thay cho câu l nh get. 5.2. Cài t diul-up trên Linux 5.2.1. Cài t Ch n Internet Configuration Wizard tug menu System configuration Sau ó màn hình này s ch th
- 68. www.nhipsongcongnghe.net ch n Modemconnection, ch n Forward. Nh p vào các thông tin quay s ., sau ó ch n Forward
- 69. www.nhipsongcongnghe.net Ch n gánIP ng, ch n Forward Ch n Apply, sau ó c a s Network configuration hi n ra
- 70. www.nhipsongcongnghe.net n ây chúngta ã hoàn t t bư c cài t modem. 5.2.2. Quay s T i màn hình này ch n giao di n ppp0 và click vào nút l nh Avtive Máy tính b t u quay s . file log s ư c c t vào /var/log/message.
- 71. www.nhipsongcongnghe.net yess wait... Khi xongmàn hình network configuration s báo giao di n ppp0 là active.
- 72. www.nhipsongcongnghe.net Có th kim tra a chi IP ng và máy cung c p DHCP qua l nh “ifconfig -a” Lúc này k t n i coi như ã ư c thi t l p, có th dùng ping t ki m tra. Bây gi thì chúng ta có th truy c p internet thông qua trình duy t.
- 73. www.nhipsongcongnghe.net 6. L ptrình shell. L p trình shell là m t trong nh ng công c h u ích nh t cho vi c qu n tr h th ng. Kh năng vi t m t chương trình ng n hoàn thành m t công vi c òi h i nhi u th i gian m nh hơn r t nhi u so v i các công c qu n tr Linux khác ư c bi t n. L p trình Shell có th làm cho cu c s ng c a ngư i qu n tr tr lên d th hơn và nó là m t k năng b t bu c i v i ngư i qu n tr Linux. Có th nh n th y có r t nhi u công vi c c a nh ng ngư i qu n tr h th ng i m t hàng ngày liên quan n các file và thư m c. B t c khi nào b n ph i x lý v i m t s lư ng l n các file, l p trình shell s làm cho công vi c c a b n tr lên d dàng hơn. Ph n này s ch cho b n cách l p trình Shell cơ b n, nó có th giúp cho b n th c hi n các công vi c hàng ngày. 6.1. T o và ch y chương trình Shell Nó m t cách ơn gi n nh t, l p trình shell ch là các file ch a m t ho c nhi u câu l nh shell hay câu l nh Linux. B n có th s d ng các chương trình ơn gi n th c hi n các công vi c l p i l p l i, thay cho hai hay nhi u câu l nh luôn luôn ư c th c thi cùng nhau b ng m t câu l nh, t ng cài t các chương trình khác, và vi t các ng d ng tương tác ơn gi n. t o m t chương trình shell, b n ph i t o m t file s d ng m t trình so n th o và ưa các câu l nh shell hay Linux mà b n mu n ư c th c thi vào trong file. Gi s r ng b n có m t CD-ROM ã ư c g n vào h th ng Linux. Thi t b CD-ROM này ư c g n vào h th ng khi h th ng ư c kh i ng l n u. N u b n c n thay i ĩa CD ã có trong CD b ng m t ĩa CD m i. M t cách b n th c hi n ư c công vi c này là b n “nh ” CD-ROM kh i h th ng s d ng câu l nh umount, và sau ó g n l i s d ng câu l nh mount . Các câu l nh ch ra dư i y cho b n th y tu n t các bư c th c hi n: umount /dev/cdrom mount /dev/cdrom /cdrom Thay vi c gõ c hai câu l nh m i l n b n thay i ĩa CD, b n có th t o m t chương trình shell th c hi n c hai câu l nh này cho b n. t o chương trinh shell này b n ưa c hai câu l nh vào trong m t file có tên là remount (ho c m t tên b t kỳ nào khác mà b n mu n). Có m t vài cách th c hi n các câu l nh trong file remount. Cách th nh t là b n thay i thu c tính cho file này có th th c thi b ng cách th c hi n câu l nh sau: chmod +x remount Câu l nh này thay i quy n c a file làm cho file có th th c thi. ch y chương trình shell m i, gõ remount trên dòng l nh. Chương trình shell remount ph i n m trong m t thư m c có trong ư ng d n tìm
- 74. www.nhipsongcongnghe.net ki m ca b n, n u không h th ng s không tìm th y chương trình th c thi. N u b n không chay ư c chương trình b i vì file ó không ư c tìm th y, hãy xác nh ư ng d n. Ho c n u b n s d ng tcsh vi t chương trình, dòng u tiên c a chương trình shell ph i b t u v i # tcsh nh n ra nó như m t file chương trình tcsh. Th c ra, cách an toàn ( m b o ) nh t là dòng u c a m i chương trình shell b n thêm #!/bin/sh m b o chương trình shell ư c th c thi như m t ti n trình Bourne shell. i u này ngăn ch n nhi u v n v i ngôn ng l p trình C, shell s c g ng thông d ch cú pháp Bourne shell. M t cách khác là b n có th th c thi chương trình shell là ch y shell mà chương trình ư c vi t theo nó và tên chương trình như m t khai báo cho shell. Trong trư ng h p m t chương trinh tcsh, b n th c hi n câu l nh sau: tcsh remount Câu l nh này ch y m t shell m i và nói cho nó th c thi các câu l nh trong file remount. Cách th ba th c thi các câu l nh trong m t file chương trình shell là s d ng câu l nh . (d u ch m) v i c shell pdksh và bash ho c câu l nh source trong shell tcsh. Các câu l nh này nói cho shell th c thi file ư c truy n vào như i s . Ví d , b n có th s d ng câu l nh sau nói cho bash ho c pdksh th c thi các câu l nh trong file remount: . remount làm tương t i v i tcsh, s d ng câu l nh sau: source remount Ví d sau trình b y m t tình hu ng khác, trong ó vi c s d ng chương trình shell s giúp ti t ki m r t nhi u th i gian. Gi s r ng b n ã ph i làm vi c v i ba file khác nhua trong m t thư m c m i ngày, và b n mu n d phòng ba file này vào m t ĩa m m vào cu i m i ngày. th c hi n ư c công vi c này, b n ph i gõ m t lo t các l nh: mount -t msdos /dev/fd0 /a cp file1 /dev/fd0 cp file2 /dev/fd0 cp file3 /dev/fd0 M t cách d phòng các file là g n ĩa m m vào h th ng và sau ó gõ ba câu l nh copy, m i l nh cho m t file b n mu n copy. M t cách ơn gi n hơn là ưa b n câu l nh này vào trong m t file có tên là backup và sau ó th c hi n câu l nh backup khi b n mu n copy ba file này vào ĩa m m.
- 75. www.nhipsongcongnghe.net B n vn ph i m b o chương trình file shell backup có th th c thi và n m trong m t thư m c mà có trong ư ng d n c a b n trư c khi ch y câu l nh. B n hãy c n th n khi s d ng m t tên file, nó có th tương ng v i tên c a m t câu lênh h th ng. Ví d , n u có m t chương trình ư c g i là backup trong ư ng d n mà shell tìm ki m trư c khi c thư m c hi n t i, câu l nh ó có th ư c thi thay cho file câu l nh shell. Vì lý do này, hãy c s d ng các tên file cho k ch b n shell c a b n không g n v i các câu l nh Linux. 6.2. S d ng các bi n Cũng gi ng như v i h u h t các ngôn ng l p trình, vi c s d ng các bi n là r t quan tr ng trong các chương trình shell. T t nhiên, b n ã ư c nhìn th y m t vài ki u bi n trư c ó. M t vài ví d nói chung v bi n ư c s d ng là bi n PATH và bi n TERM. Các bi n này là các ví d v các bi n shell s n có, là các bi n ư c nh nghĩa b i chương trình shell mà b n ang s d ng. Ph n này miêu t cách làm th nào b n t o các bi n c a chính b n và s chúng trong m t vài chương trình shell. 6.2.1. Gán m t giá tr cho m t bi n Trong c ba shell ư c cung c p b i Linux ( shell Bourne, Korn, và C ), b n có th gán m t giá tr cho m t bi n b ng cách gõ tên bi n theo su b i d u b ng và sau ó gõ giá tr mà b n mu n gán cho bi n. Ví d , gán m t giá tr 5 cho m t bi n có tên là count, vào câu l nh sau trong bash ho c pdksh: count=5 V i tcsh, vào câu l nh sau t ư c k t qu tương t : set count = 5 Khi thi t l p m t bi n cho shell bash và pdksh, hãy ch c ch n r ng không có d u cách c hai bên d u b ng. V i tcsh, i u này không quan tr ng. B i vì ngôn ng shell là m t ngôn ng k ch b n phi ki u, b n không ph i khai báo bi n như b n có th ã t ng làm i u này trong l p trình C hay Pascal. B n có th s d ng cùng m t bi n lưu tr xâu ký t hay s nguyên. B n lưu m t chu i ký t vào trong m t bi n cũng gi ng như vi c b n lưu m t s nguyên vào m t bi n, như có th th y trong ví d dư i ây:
- 76. www.nhipsongcongnghe.net name=Garry (for pdkshand bash) set name = Garry (for tcsh) Sau khi b n lưu m t giá tr vào m t bi n, b n làm th nào có th l y giá tr ó tr l i? B n t trư c tên bi n v i d u ô la ($). in giá tr ư c lưu tr trong bi n count ra màn hình, vào câu l nh sau: echo $count N u b n quên d u $ trư c câu l nh, l nh echo s hi n th t “count” trên màn hình. 6.2.2. Tham s và các bi n Shell có s n Khi b n ch y chương trình shell yêu c u hay h tr m t s các tùy ch n dòng l nh, m i tùy ch n này ư c lưu tr trong m t i s . i s u tiên ư c lưu tr trong m t bi n có tên là 1, i s th hai ư c lưu tr trong bi n có tên là 2, và ti p t c như th . Shell t tên các bi n này, vì v y b n không th t tên như th cho các bi n mà b n nh nghĩa. l y giá tr t các bi n này, b n ph i t trư c tên bi n v i m t d u $ như b n làm i các bi n mà b n nh nghĩa. Chương trình shell reverse dư i ây ch nh n hai i s . Chương trình l y hai i s dòng l nh và in ra i s th hai dòng u tiên và i s u tiên dòng th hai: echo "$2" echo "$1" N u b n g i t i chưong trình b ng cách gõ dòng l nh sau reverse hello there Chương trình s tr l i k t qu there hello M t s các bi n shell quan tr ng ư c xây d ng s n mà b n c n bi t khi làm vi c nhi u v i l p trình shell. B ng 6.2.1 ưa ra danh sách các bi n này và mô t tóm t t m i bi n ư c s d ng làm gì. B ng 6.2.1 Các bi n shell có s n. Bi n S d ng $# Lưu s các i s dòng l nh ư c ưa vào chương trình shell $? Lưu giá tr t n t i c a câu l nh ư c th c thi sau cùng $0 Lưu t u tiên c a câu l nh ư c ưa vào, ó là tên c a chương trình shell $* Lưu t t c các i s ư c ưa vào t dòng l nh ("$1 $2 ...")
- 77. www.nhipsongcongnghe.net "$@" Lưu tt c các i s ư c ưa vào t dòng l nh, có d u nháy kép riêng ("$1" "$2" ...) 6.3. S d ng d u trích d n Vi c s d ng các d u trích d n là r t quan tr ng trong l p trình shell. Shell s d ng c hai ki u d u trích d n và ký t và d u g ch chéo ngư c th c hi n các ch c năng khác nhau. C d u nháy kép (""), d u nháy ơn (''), và d u g ch ngư c () ư c s d ng n các ký t c bi t trong shell. Các d u nháy có m t ý nghĩa c bi t trong shell và nó không nên s d ng ch a các xâu. M i m t phương th c có m t m c che d u khác nhau các ký t c biêtk trong shell. Khi b n bao quanh các ký t v i d u nháy kép, t t c các ký t tr ng ư c n trong shell, nhưng t t c các ký t khác v n ư c thông d ch. Ki u d u nháy kép này s d ng h u ích nh t khi b n gán các chu i ch a nhi u hơn m t t vào m t bi n. Ví d , gán chu i hello there cho bi n greeting, nh p vào câu l nh sau: greeting="hello there" (in bash and pdksh) set greeting = "hello there" (in tcsh) Câu l nh này lưu tr toàn b chu i hello there vào bi n greeting như m t t . N u b n gõ vào câu l nh mà không s d ng d u nháy kép, bash và pdksh có th không hi u câu l nh và có th tr l i m t thông báo l i, và tcsh có th gán giá tr hello cho bi n greeting và b qua ph n uôi c a dòng l nh. D u nháy ơn là hình th c s d ng m nh nh t c a d u nháy. Chúng n t t c các ký t c bi t trong shell. Ki u d u nháy này h u ích n u câu l nh c a b n ưa vào có d ng ý cho m t chương trình hơn là cho shell. Ví d , b n có th s d ng d u nháy ơn ghi chu i hello there, nhưng b n không th s d ng phương th c này trong m t s trư ng h p. Ví d , n u chu i ư c gán cho bi n greeting ch a bi n khác, b n ph i s d ng d u nháy kép. Gi s r ng b n mu n ưa tên c a ngư i s d ng trong bi n greeting. B n gõ câu l nh sau: greeting="hello there $LOGNAME" (for bash and pdksh) set greeting="hello there $LOGNAME" (for tcsh) Bi n LOGNAME là m t bi n shell ch a tên ăng nh p c a ngư i s d ng Linux ã ăng nh p h th ng. Câu l nh này lưu tr giá tr hello there root vào trong bi n greeting n u b n ã ăng nh p vào Linux là root. N u b n c ghi câu l nh này s d ng d u nháy ơn, d u nháy
- 78. www.nhipsongcongnghe.net ơn s làmn d u $ trong shell, và shell không bi t r ng nó ư c yêu c u th c hi n thay th m t bi n. K t qu , bi n greeting ư c gán giá tr hello there $LOGNAME. S d ng d u g ch ngư c là cách th ba che d u các ký t c bi t trong shell. Gi ng như phương th c d u nháy ơn, d u g ch ngư c n t t c các ký t c bi t trong shell, nhưng nó ch có th n m t ký t t i m t th i i m, ch không ph i m t nhóm các ký t . B n có th vi t l i ví d greeting s d ng d u g ch ngư c thay cho d u nháy kép b ng cách s d ng câu l nh sau: greeting=hello there (for bash and pdksh) set greeting=hello there (for tcsh) Trong câu l nh này, d u g ch ngư c n ký t tr ng trong shell và chu i hello there ư c gán cho bi n greeting. D u g ch ngư c thư ng ư c s d ng nhi u nh t khi b n mu n n ch m t ký t trong shell. V n này xu t hi n khi b n mu n ưa vào m t ký t c bi t trong m t chu i. Ví d , lưu giá c a m t h p ĩa máy tính vào m t bi n có tên là disk_price, s d ng câu l nh sau. disk_price=$5.00 (for bash and pdksh) set disk_price = $5.00 (tcsh) D u g ch ngư c trong ví d này n d u ô la trong shell. N u d u g ch ngư c không có ó, shell có th c tìm m t bi n có tên là 5 và th c hi n m t phép thay th bi n trên bi n ó. N u không có bi n tên là 5 ư c nh nghĩa, shell có th m t gán giá tr .00 cho bi n disk_price. ( shell này có th thay th m t giá tr r ngcho bi n $5 ) B n cũng có th s d ng d u nháy ơn trong ví v disk_price n ký hi u $ trong shell. D u nháy ngư c (``) th c hi n m t ch c năng khác. B n s d ng chúng khi b n mu n s d ng các k t qu c a m t câu l nh trong m t câu l nh khác. Ví d , t giá tr c a bi n contents b ng danh sách các file có trong thư m c hi n t i, gõ câu l nh sau: contents=`ls` (for bash and pdksh) set contents = `ls` (for tcsh) Câu l nh này th c thi câu l nh ls và lưu k t qu c a câu l nh vào bi n contents . Như s ư c ch ra trong các o n sau, c i m này có th r t h u ích khi b n mu n ghi k t qu c a m t chương trình shell th c hi n m t vài ho t ng vào trong m t câu l nh khác. 6.4. S d ng câu l nh test Trong bash và pdksh, câu l nh test ư c s d ng tính giá tr c a m t bi u th c có i u ki n. Thông thư ng, b n s d ng câu l nh test tính giá tr i u ki n trong m t
- 79. www.nhipsongcongnghe.net l nh cói u ki n ho c tính giá tr u vào hay i u ki n t n t i cho m t câu l nh l p. Câu l nh test có cú pháp sau: test expression ho c [ expression ] B n có th s d ng m t vái toán t có s n v i câu l nh test. Các toán t này ư c phân lo i thành b n nhóm khác nhau: các toán t xâu, các toán t s , các toán t file, và các toán t logic. B n s d ng các toán t xâu tính giá tr bi u th c xâu. B ng 6.4.1 ưa ra danh sách các toán t xâu mà ba ngôn ng l p trình shell h tr . B ng 6.4.1 Các toán t chu i cho câu l nh test. Toán t Ý nghĩa str1 = str2 Tr l i giá tr true n u str1 gi ng v i str2 str1 != str2 Tr l i giá tr true n u str1 không gi ng str2 str Tr l i giá tr true n u str khác r ng -n str Tr l i giá tr true n u dài c a str l n hơn 0 -z str Tr l i giá tr true n u dài c a str b ng 0 Các toán t s th c hi n các ch c năng tương t các toán t string ngo i tr vi c chúng ho t ng trên các i s ki u s . B ng 6.4.2 li t kê danh sách các toán t s ư c s d ng trong câu l nh test. B ng 6.4.2 Các toán t s cho câu l nh test. Toán t Ý nghĩa int1 -eq int2 Tr l i giá tr true n u int1 b ng int2 int1 -ge int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn ho c b ng int2 int1 -gt int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn int2 int1 -le int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 -lt int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 -ne int2 Tr l i giá tr true n u int1 không b ng int2 B n s d ng các toán t file cho câu l nh test th c hi n các ch c năng ch ng h n như ki m tra xem các file có t n t i hay không và ki m tra xem file thu c lo i nào, file ư c ưa vào như m t i s cho câu l nh test. B ng 6.4.3 ưa ra danh sách các toán t file cho câu l nh test.
- 80. www.nhipsongcongnghe.net B ng 6.4.3Các toán t File cho câu l nh test. Toán t Ý nghĩa -d file Tr l i giá tr true n u file ư c xác nh là m t thư m c -f file Tr l i giá tr true n u file ư c xác nh là m t file thông thư ng -r file Tr l i giá tr true néu file xác nh là có th c b i ti n trình -s file Tr l i giá tr true n u file xác nh có dài khác 0 -w file Tr l i giá tr true n u file có th ghi ư c b i ti n trình -x file Tr l i giá tr true n u file xác nh là có th th c thi B n s d ng các toán t logic cho câu l nh test k t h p các toán t s , xâu, hay file ho c ph nh m t toán t ơn s , xâu, ho c file. B ng 6.4.4 ưa ra danh sách cá toán t logic cho câu l nh test. B ng 6.4.4 Các toán t Logic chó câu l nh test. Toán t Ý nghĩa ! expr Tr l i giá tr true n u expr khác true Expr1 -a expr2 Tr l i giá tr true n u expr1 và expr2 là true Expr1 -o expr2 Tr l i giá tr true n u expr1 ho c expr2 là true Shell tcsh không có câu l nh test, nhưng các bi u th c c a tsch th c hi n các ch c năng tương t . Các toán t tcsh h tr h u h t gi ng như ư c h tr trong ngôn ng C. B n thư ng s d ng các bi u t c này trong các cau l nh if và while. Trong o n sau,ph n "S d ng các l nh có i u ki n " và "S d ng các l nh l p " s nói v các câu l nh này. Gi ng như câu l nh test trong bash và pdksh, các bi u th c trong tcsh h tr các toán t s , xâu, file, và logic. B ng 6.4.5 ưa ra danh sách các toán t ư c h tr trong cá bi u th c c a tcsh. B ng 6.4.5 Các tóan t s cho for các bi u th c tcsh. Toán t Ý nghĩa int1 <= int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 >= int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn ho c b ng int2 int1 < int2 Tr l i giá tr true n u int1 nh hơn int2 int1 > int2 Tr l i giá tr true n u int1 l n hơn int2 B ng 6.4.6 ưa ra danh sách các toán t xâu mà các bi u th c c a tcsh h tr . Table 6.4.6. Các toán t xâu cho các bi u th c c a tcsh. Toán t Ý nghĩa
- 81. www.nhipsongcongnghe.net str1 == str2Tr l i giá tr true n u str1 b ng str2 str1 != str2 Tr l i giá tr true n u str1 không b ng str2 B ng 6.4.7 ưa ra danh sách cá toán t file mà các bi u th c tcsh h tr . B ng 6.4.7 Các toán t File cho các bi u th c tcsh. Toán t Ý nghĩa -r file Tr l i giá tr true n u file có th c ư c -w file Tr l i giá tr true n u file có th ghi ư c -x file Tr l i giá tr true n u file có th th c thi -e file Tr l i giá tr true n u file t n t i -o file Tr l i giá tr true n u file ư c s h u b i ngư i s d ng hi n t i -z file Tr l i giá tr true n u file có kích thư c b ng 0 -f file Tr l i giá tr true n u file là file thông thư ng -d file Tr l i giá tr true n u file là m t thư m c B ng 6.4.8 ưa ra danh sách các toán t logic ư c h tr trong các bi u th c c a tcsh. Table 6.4.8 Các toán t Logical cho cá bi u th c c a tcsh. Toán t Ý nghĩa exp1 || exp2 Tr l i giá tr true n u exp1 là true ho c exp2 là true exp1 && exp2 Tr l i giá tr true n u c hai exp1 và exp2 là true ! exp Tr l i true n u exp khác true 6.5. S d ng các câu l nh r nhánh Trong các shell bash, pdksh và tcsh, m i shell có hai hình th c khác nhau c a câu l nh r nhánh. B n s d ng các l nh này th c thi các ph n khác nhau c a chương trình shell ph thu c vào các i u ki n nh t nh có úng hay không. V i h u h t các l nh th c hi n, cú pháp cho các câu l nh này khác nhau gi a các shell. 6.5.1. L nh if T t c ba shell u h tr các câu l nh if-then-else statements l ng nhau. Các l nh này cung c p cho b n cách th c hi n các câu l nh test i u ki n ph c t p trong chương trình shell c a b n. Cú pháp c a l nh if trong bash và pdksh là gi ng nhau: if [ expression ] then
- 82. www.nhipsongcongnghe.net commands elif [ expression2] commands else commands fi Chú ý r ng shell bash và pdksh s d ng o ngư c c a tên câu l nh trong hâu h t các l nh ph c t p k t thúc câu l nh. Trong l nh bên trên, t khóa fi ư c s d ng làm kí hi u k t thúc cho câu l nh if. C hai m nh elif và else u là các ph n tùy ch n c a l nh if. L nh elif là rút g n c a else if. L nh này ư c th c thi n u các bi u th c n m trong l nh if ho c t t c các bi u th c trong các l nh elif trư c ó u không có giá tr true. Các câu l nh n m trong l nh else ư c th c thi ch n u không m t bi u th c nào trong m nh if và trong b t kỳ m nh elif nào có giá tr true. Trong tcsh, l nh if có hai d ng khác nhau. D ng th nh t cung c p cùng m t ch c năng như l nh if trong bash và pdksh. D ng này c a l nh if có cú pháp như sau: if (expression1) then commands else if (expression2) then commands else commands endif L i m t l n n a các ph n if và else c a l nh if là tùy ch n. L nh này cũng có th ư c vi t v i elif. N u mã bên trên trình bày toán b chương trình tcsh, nó nên b t u v i dòng sau m b o ch y hoàn h o: #!/bin/sh D ng th hai c a l nh if mà tcsh cung c p là bi n i ơn gi n c a l nh if d ng u tiên. D ng này c a l nh if ch tính giá tr m t bi u th c ơn. N u bi u th c là true nó s th c thi câu l nh ơn. N u bi u th c là false, không có i u gì x y ra. Cú pháp cho d ng này c a l nh if là như sau. if (expression) command
- 83. www.nhipsongcongnghe.net Bên dư ilà m t ví d v s d ng l nh if trong bash hay pdksh. L nh này ki m tra xem có m t file có tên là a .profile trong thư m c hi n t i hay không: if [ -f .profile ] then echo "There is a .profile file in the current directory." else echo "Could not find the .profile file." fi Cũng v i ví d trên s d ng cú pháp c a tcsh như sau: # if ( { -f .profile } ) then echo "There is a .profile file in the current directory." else echo "Could not find the .profile file." endif Chú ý r ng trong ví d tcsh dòng u tiên b t u v i ký t #. Ký hi u này ư c yêu c u tcsh nh n ra file ch a các câu l nh là m t file k ch b n tcsh. 6.5.2. L nh case L nh case cho phép b n so sánh m t m u v i m t s các m u khác và th c thi m t kh i mã n u m t s gi ng nhau ư c tìm th y. L nh case trong shell m nh hơn l nh case trong Pascal hay l nh switch trong C. V i l nh shell trong case , b n có th so sánh các xâu v i các kí t i di n trong chúng; b n có th ch có th so sánh các ki u ư c li t kê ho c các giá tr s nguyên trong Pascal và C. Cú pháp cho l nh case trong bash và pdksh là như sau: case string1 in str1) commands;; str2) commands;; *)
- 84. www.nhipsongcongnghe.net commands;; esac String1 ư cso sánh v i str1 và str2. N u m t trong các xâu này h v i string1, các câu l nh bên dư i nó cho n khi g p hai d u ch m ph y(;;) ư c th c hi n. N u không có xâu nào (str1 ho c str2) h p v i string1, các câu l nh k t h p v i d u hoa th ư c th c thi. Các câu l nh này là i u ki n case m c nh b i vì d u hoa th h p v i t t c các xâu. Câu l nh trong tcsh tương ương v i câu l nh case trong bash và pdksh ư c g i là l nh switch. L nh này g n gũi v i cú pháp l nh switch trong C. Cú pháp cho l nh switch là như sau: switch (string1) case str1: statements breaksw case str2: statements breaksw default: statements breaksw endsw L nh này x lý gi ng nư cách s lý c a l nh case trong bash và pdksh. M i xâu trong t khóa case ư c so sánh v i string1. N u xâu b t kỳ trong các xâu trên h p v i string1, các mã bên dư i nó cho n khi g p t khóa breaksw keyword ư c th c hi n. N u không có xâu nào phù h p, các mã bên dư i t khóa default cho n khi g p t khóa breaksw ư c th c thi. Mã bên dư i là m t ví d v l nh case trong shell bash hay pdksh. Mã này ki m tra xem tùy ch n u tiên trong dòng l nh là -i hay -e. N u nó là -i, chương trình m s các dòng trong m t file xác nh b i tùy ch n th hai trong dòng l nh b t u v i ký t i. N u tùy ch n th nh t là -e, chương trình m s các dòng trong file ư c xác nh b i tùy ch n th hai c a dòng l nh b t u v i ký t e. N u tùy ch n th nh t c a dòng l nh khác -i và khác -e, chương trình s in ra thông tin báo l i trên màn hình. case $1 in -i)
- 85. www.nhipsongcongnghe.net count=`grep ^i $2| wc -l` echo "The number of lines in $2 that start with an i is $count" ;; -e) count=`grep ^e $2 | wc -l` echo "The number of lines in $2 that start with an e is $count" ;; * ) echo "That option is not recognized" ;; esac Ví d tương t ư c vi t theo cú pháp tcsh: # remember that the first line must start with a # when using tcsh switch ( $1 ) case -i | i: set count = `grep ^i $2 | wc -l` echo "The number of lines in $2 that begin with i is $count" breaksw case -e | e: set count = `grep ^e $2 | wc -l` echo "The number of lines in $2 that begin with e is $count" breaksw default: echo "That option is not recognized" breaksw endsw 6.6. S d ng các l nh l p Ngôn ng shell cũng cung c p l nh l p mà thư ng ư c s d ng nh t. Các l nh l p này ư c thao tác khi b n c n th c hi n m t hành ng l p i l p l i, ch ng h n như khi b n x lý danh sách các file.
- 86. www.nhipsongcongnghe.net 6.6.1. L nhfor L nh for th c thi các câu l nh ch a trong nó m t s l n. L nh for có hai d ng khác nhau trong bash và pdksh. D ng th nh t c a l nh for mà bash và pdksh h tr có cú pháp như sau: for var1 in list do commands done Trong d ng này, l nh for th c thi m t l n cho m i ph n t n m trong danh sách. Danh sách này có th ư c thay i ch a các t ư c phân bi t v i nhau b i d u cách, ho c nó có th là m t danh sách các giá tr ư c gõ tr c ti p vào trong câu l nh. M i l n qua vòng l p, bi n var1 ư c gán cho ph n t hi n t i trong danh sách và ti p t c cho n khi ph n t cu i cùng trong danh sách. D ng th hai c a l nh for có cú pháp như sau: for var1 do statements done Trong d ng này, l nh for th c thi m t l n cho m i ph n t n m trong bi n var1. Khi b n s d ng cú pháp này c a l nh for, chương trình shell gi s r ng bi n var1 ch a t t c các i s ư c ưa vào trong chương trình shell t dòng l nh. i n hình, d ng này c a l nh for là tương ương v i vi t các l nh sau: for var1 in "$@" do statements done Tương ương v i l nh for trong tcsh là l nh foreach. Nó x lý tương t như l nh for trong bash và pdksh. Cú pháp c a l nh foreach như sau: foreach name (list) commands end
- 87. www.nhipsongcongnghe.net M t ln n a, n u mã này là m t chương trình hoàn thi n, nó nên b t u v i kí hi u # (và t t nh t là #!/bin/sh bu c th c thi theo Bourne shell). Dư i ây là m t ví d v s d ng l nh for trong bash hay pdksh. Ví d này l y các tùy ch n dòng l nh s lư ng b t kỳ các file text. Chương trình c m i file trong các file này, chuy n i t t c các ký t thành ch hoa, và sau ó lưu tr k t qu trong m t file có cùng tên nhưng có ph n m r ng là .caps. for file do tr a-z A-Z < $file >$file.caps done Chương trình sau là m t ví d tương t ư c vi t theo ngôn ng shell tcsh: # foreach file ($*) tr a-z A-Z < $file >$file.caps end 6.6.2. L nh while M t l nh l p khác ư c ưa vào ngôn ng l p trình shell là l nh while. L nh này th c thi m t kh i các câu l nh theo m t i u ki n nào ó. Cú pháp c a l nh while trong bash và pdksh là như sau: while expression do statements done Cú pháp cho l nh while trong tcsh là như sau: while (expression) statements end Dư i ây là m t ví d v l nh while theo ngôn ng shell bash hay pdksh. Chương trình này ưa ra danh sách các i s ư c ưa vào chương trình cùng v i s các i s .
- 88. www.nhipsongcongnghe.net count=1 while [ -n"$*" ] do echo "This is parameter number $count $1" shift count=`expr $count + 1` done L nh shift chuy n i s dòng l nh lên m t sang bên trái (xem o n sau"L nh shift" bi t thêm thông tin). Chương trình bên dư i tương t ư c vi t cho ngôn ng tcsh: # set count = 1 while ( "$*" != "" ) echo "This is parameter number $count $1" shift set count = `expr $count + 1` end 6.6.3. L nh until L nh until có cú pháp và ch c năng tương t l nh while. Ch có s khác bi t th c s gi a hai l nh là l nh until th c thi mã trong kh i c a nó khi giá tr c a bi u th c là sai và l nh while th c thi các kh i l nh c u nó n u bi u th c có giá tr là true. Cú pháp cho l nh until trong bash và pdksh là như sau: until expression do commands done làm cho ví d ư c s d ng v i l nh while làm vi c v i l nh until, t t c nh ng gì b n ph i làm ch là ph nh i u ki n, như ch ra trong o n mã bên dư i: count=1 until [ -z "$*" ]
- 89. www.nhipsongcongnghe.net do echo "This isparameter number $count $1" shift count=`expr $count + 1` done Ch có s khác nhau trong ví d này là và ví d v l nh while là tùy ch n -n c a l nh test, nó có nghĩa r ng xâu không có dài b ng 0, ư c thay b i tùy ch n -z , nó có nghĩa là chu i có dài b ng 0. Trong th c t , l nh until ít ư c dùng b i vì v i b t kỳ l nh until nào, b n cũng có th vi t ư c b ng l nh while. L nh until không ư c h tr trong tcsh. 6.6.4. L nh shift T t c các shell bash, pdksh, và tcsh u h tr m t l nh g i là l nh shift. L nh shift chuy n các giá tr hi n t i ư c lưu tr trong các i s dòng l nh lên m t v trí sang trái. Ví d , n u các giá tr c a các i s là $1 = -r $2 = file1 $3 = file2 và b n th c hi n l nh shift shift k t qu các i s ư c ưa vào như sau: $1 = file1 $2 = file2 B n có th d ch chuy n các i s qua nhi u hơn m t v trí b i m t s xác nh v ikèm theo v i l nh shift. L nh sau d ch chuy n i s lên hai v trí: shift 2 L nh này r t h u ích khi có m t chương trình shell c n phân tích các tùy ch n dòng l nh. Các tùyd ch n thư ng ư c t trư c b i m t d u n i và m t ký t ch ra tùy ch n nào ư c s d ng. B i vì các tùy ch n luôn luôn ư c x lý trong m t vòng l p c a m t lo i câu l nh, b n s thư ng mu n nh y n i s ti p theo m t khi b n ã xác nh ư c tùy ch n nào nên ư c x lý ti p theo. Ví d , chương trình shell sau ch hai tùy ch n dòng l nh, m t xác nh m t file u vào và m t xác nh m t file u ra. Chương trình c file u vào, chuy n t t c các ký t trong file input thành ch hoa, và sau ó lưu tr k t qu trong file u ra xác nh: while [ "$1" ] do
- 90. www.nhipsongcongnghe.net if [ "$1"= "-i" ] then infile="$2" shift 2 else if [ "$1" = "-o" ] then outfile="$2" shift 2 else echo "Program $0 does not recognize option $1" fi done tr a-z A-Z <$infile >$outfile 6.6.5. L nh select Shell pdksh ưa ra m t l nh l p mà bash và tcsh không h tr , l nh select. Nó hơi khác v i các l nh l p khác b i vì nó không th c thi m t kh i mã l nh shell theo m t i u ki n true ho c false. Nh ng gì l nh select làm là cho phép b n t ng t o các menu text ơn gi n. Cú pháp c a l nh select như sau: select menuitem [in list_of_items] do commands done Khi b n th c thi l nh select, pdksh t o m t i tư ng menu ư c ánh s cho m i ph n t có trong list_of_items. list_of_items này có th là m t bi n ch a nhi u hơn m t ph n t , ch ng h n như choice1 choice2 ho c nó có th là m t danh sách các l a ch n ư c gõ vào t dòng l nh, như trong ví d sau: select menuitem in choice1 choice2 choice3 N u danh sách list_of_items is không ư c cung c p, l nh select s d ng các i s dòng l nh cho l nh th c hi n. Khi ngư i s d ng c a chương trình có ch a l nh select ch n m t trong s các ph n t c a menu b ng cách gõ vào s tương ng v i nó, l nh select lưu giá tr c a ph n t ư c l a ch n trong bi n menuitem. Các l nh trong kh i do sau ó có th th c hi n các ho t ng trên ph n t menu này.
- 91. www.nhipsongcongnghe.net Dư i âylà m t ví d v vi c s d ng l nh select như th nào. Ví d này hi n th ba ph n t c a menu. Khi ngư i s d ng ch n m t ph n t , chương trình s h i b n xem có ph i ph n t ó ư c l a ch n không, n u ngư i s d ng gõ khác v i y ho c Y, chương trình s hi n th l i menu. select menuitem in pick1 pick2 pick3 do echo "Are you sure you want to pick $menuitem" read res if [ $res = "y" -o $res = "Y" ] then break fi done Ví d này gi i thi u m t vài l nh m i. L nh read ư c s d ng l y d li u vào t ngư i s d ng. Nó lưu b t kỳ cái gì ngư i s d ng gõ vào bi n xác nh. L nh break k t thúc vòng l p l nh while, select, ho c for. 6.6.6. L nh repeat Shell tcsh có m t l nh l p không có trong pdksh hay bash. L nh này là l nh repeat. L nh repeat th c thi câu l nh ơn theo m t s l n xác nh. Cú pháp cho l nh repeat là như sau: repeat count command Ví d sau c a l nh repeat l y m t t p h p các s là các tùy ch n dòng l nh và in ra s các d u ch m lên màn hình. Chương trình này ho t ng như m t chương trình minh h a r t thô sơ. # foreach num ($*) repeat $num echo -n "." echo "" end B n có th vi t l i l nh repeat b t kỳ b ng l nh while hay l nh for; cú pháp repeat ch thu n ti n hơn mà thôi.
- 92. www.nhipsongcongnghe.net 6.7. S dng các hàm Ngôn ng shell cho phép b n d nh nghĩa hàm c a chính b n. Các hàm này ư c nh nghĩa gi ng như cách b n nh nghĩa các hàm trên ngôn ng l p trình C hay các ngôn ng l p trình khác. Thu n l i chính c a vi c s d ng hàm t ch c, tránh vi t t t c các mã shell c a b n trong m t dòng. Mã ư c vi t s d ng các hàm có khuynh hư ng d hơn trong vi c c và b o trì và cũng là khuynh hư ng nh g n hơn b i vì b n có th nhóm các mã chung vào trong m t hàm thay vi c ưa nó vào t t c các nơi c n nó. Cú pháp t o m t hàm trongbash và pdksh là như sau: fname () { shell commands } Cùng v i cú pháp trư c , pdksh cho phép cú pháp sau: function fname { shell commands } C hai d ng này u ư c x lý chính xác như nhau theo cùng m t cách. Sau khi b n ã nh nghĩa hàm c a b n s d ng m t trong các d ng trên, b n có th g i n nó b ng cách vào l nh sau: fname [parm1 parm2 parm3 ...] Chú ý r ng b n có th ưa s lư ng b t kỳ các i s vào trong hàm c a b n. Khi b n ưa các i s vào trong m t hàm, nó xem các i s này như i s c a m t chương trình shell khi b n ưa các i s này t dòng l nh. Ví d , chương trình shell sau ch a vài hàm, m i hàm th c hi n m t nhi m v mà ư c k t h p v i các tùy ch n dòng l nh. Ví d này bao trùm nhi u n i dung trong ph n này. Nó c t t c các file ư c ưa vào t dòng l nh và ph thu c vào tùy ch n ư c s d ng, vi t ra file v i t t c các ký t hoa, vi t ra file v i t t c các ký t thư ng, ho c in các file. upper () { shift for i do
- 93. www.nhipsongcongnghe.net tr a-z A-Z<$1 >$1.out rm $1 mv $1.out $1 shift done; } lower () { shift for i do tr A-Z a-z <$1 >$1.out rm $1 mv $1.out $1 shift done; } print () { shift for i do lpr $1 shift done; } usage_error () { echo "$1 syntax is $1 <option> <input files>" echo "" echo "where option is one of the following" echo "p -- to print frame files" echo "u -- to save as uppercase" echo "l -- to save as lowercase"; } case $1 in
- 94. www.nhipsongcongnghe.net p | -p)print $@;; u | -u) upper $@;; l | -l) lower $@;; *) usage_error $0;; esac Chương trình tcsh không h tr các hàm. 6.8. T ng k t Trong chương này, b n ã th y ư c nhi u c i m c a các ngôn ng l p trình bash, pdksh và tcsh. Khi b n s d ng Linux, b n s th y r ng b n s d ng các ngôn ng l p trình shell càng ngày càng thư ng xuyên. Cho dù ngôn ng shell r t m nh và d h c, b n có th g p ph i m t vài v n khi chương trình shell không phù h p v i v n b n gi i quy t. Trong nh ng trư ng h p như v y, b n có th nghiên c u tìm hi u các ngôn ng khác có th s d ng có trong Linux. 7. Cài t và qu n tr WebServer 7.1. Hư ng d n cài t trên môi trư ng Linux. Cài t trên môi trư ng Linux hoàn toàn không khó như nh ng gì chúng ta nghĩ khi m i ti p xúc v i h i u hành này. Quá trình cài t ch ơn gi n, chúng ta th c hi n câu l nh rpm v i cú pháp sau: rpm –[ivhqladefUV] [-force] [nodeps] [--oldpackage] package list ây là chương trình qu n lý các gói cài. Nó cho phép b n qu n lý các gói RPM, th c hi n r t d dàng vi c cài t và g b ph n m m. cài t ph n m m có tên là precious-software-1.0.i386.rpm ch y câu l nh sau: rpm –i precious-software-1.0.i386.rpm b n có th làm cho vi c cài t trông p m t hơn b ng cách s d ng tùy ch n –ivh thay cho tùy ch n –i. N u b n ã cài m t gói ph n m m r i nhưng vì m t lý do nào ó b n l i mu n cài l i nó è lên phiên b n cũ, b n ch c n s d ng tùy ch n –force cho l nh rpm. N u b n mu n nâng c p m t ph n m m, b n s d ng tùy ch n –U.Ví d : rpm –Uvh precious-software-1.0.i386.rpm Tuy nhiên b n ã cài m t phiên b n m i và bây gi b n mu n cài l i phiên b n cũ, n u b n mu n s d ng l nh trên, h th ng s báo l i phiên b n ã cài t là phiên b n m i hơn phiên b n mà b n mu n cài. có th th c hi n ư c i u này b n s d ng
- 95. www.nhipsongcongnghe.net tùy ch n--oldpackage cùng v i tùy ch n –U cài t phiên b n cũ. tìm ki m các gói cài ã ư c cài vào h th ng c a b n, b n s d ng l nh sau: rpm -qa tìm các gói cài c a m t chương trình như sendmail, b n có th s d ng l nh rpm –q sendmail H th ng s tr l i gói cài ã s d ng cài sendmail. phát hi n gói cài nào c a m t file xác nh như /bin/tcsh, ta s d ng câu l nh: rpm –qf /bin/tcsh m b o r ng m t gói ư c cài chưa ư c thay i theo b t c cách nào, b n có th s d ng tùy ch n –V. Ví d t t c các file ã ư c cài tr ng thái nguyên b n không b thay i s d ng l nh rpm –Va Tùy ch n này tr lên r t h u ích n u b n nh n th c ư c r ng m t hay nhi u gói cài có th b phá h y b i ngư i khác. g các gói cài kh i h th ng b n s d ng l nh rpm v i tùy ch n –e rpm –e sendmail N u b n th y r ng vi c g b gói cài có th b d ng b i các chương trình khác b i vì chúng ph thu c vào nó hay các file c a nó, b n ph i quy t nh xem b n có ti p t c b gói cài hay chương trình này hay không, n u b n mu n g b b n có th s d ng tùy ch n –nodeps cùng v i tùy ch n –e ép bu c rpm g b gói cài ó. 7.2. Qu n tr WebServer 7.2.1. Ph n m m Apache Máy ch web nghe yêu c u t phía client, như b trình duy t Nestcape Navigator ho c Internet Explorer. Khi nh n ư c yêu c u máy ch x lý yêu c u và tr d li u l i cho máy client. D li u tr v máy tr m thư ng là các trang nh d ng có ch a hình nh và text. Trình duy t nh n d li u và hi n th trang d li u cho ngư i dùng. Khái ni m máy ch web r t ơn gi n, nó i yêu c u, th c hi n, r i tr l i cho ngư i dùng.
- 96. www.nhipsongcongnghe.net Máy ch webnói chuy n v i các máy client và máy tr m thông qua giao th c HTTP (Hypertext Transfer Protocol). i u này cho phép máy tr m k t n i t i nhi u nhà cung c p d ch v web mà không g p ph i các v n v tương thích. Ph n l n các yêu c u ư c nh d ng dư i d ng trang HTML (Hypertect Markup Language). HTML cho phép liên k t nhi u văn b n và tài nguyên khác nhau. Si u văn b n cho phép liên k t t i các trang văn b n khác trên cùng m t máy tính ho c trên các máy tính t trên kh p th gi i. Apache ư c phát tri n d a trên NCSA web server, là phiên b n cung c p y các tính năng c a máy ch (HTTP) web do d án Apache Server th c h ên. Apache cung c p m t máy ch web mã ngu n m , tin c y, hi u qu và d dàng m r ng. Ph n m m máy ch bao g m: daemon server, file c u hình, công c qu n tr , và tài li u. Ph n m m Apache Server s n có có trên trang Apache Group. B n có th t i v t các a ch http://www.apache.org/dist/. B n t i v file .tar.gz tương ng v i phiên b n b n mu n s d ng. Ví d , Phiên b n m i nh t ư c vi t là Apache 1.3.12, vì v y file b n c n t i v là apache_1.3.12.tar.gz B n có th l y mã ngu n t a ch http://www.apache.org/dist/apache_1.3.12.tar.gz. Gi i nén file gi i nén file này, s d ng câu l nh sau (gi s r ng b n ã file trong thư m c temp): cd temp gzip -d -c apache_1.3.12.tar.gz | tar xvf - Câu l nh này t o m t thư m c apache_1.3.12 trong thư m c temp 7.2.2. Biên d ch và cài t Ch y các câu l nh sau: cd apache_1.3.12 ./configure --prefix=<path-to-apache> make make install Chú ý s d ng ư ng d n y thay cho <path-to-apache>. ư ng d n y này nên là nơi b n mu n cài t apache server, ch ng h n như ./configure --prefix=/afs/uncc.edu/usr/q/zlian/apache 7.2.3. Kh i ng và t t WebServer Kh i ng Apache <path-to-apache>/bin/apachectl start Ví d : /afs/uncc.edu/usr/q/zlian/Apache/bin/apachectl start T t Apache
- 97. www.nhipsongcongnghe.net <path-to-apache>/bin/apachectl stop Ví d: /afs/uncc.edu/usr/q/zlian/Apache/bin/apachectl stop 7.2.4. C u hình Apache Theo cách truy n th ng, c u hình Apache ư c chia thành ba file c u hình: httpd.conf, access.conf, và srm.conf. Theo th t các file này có ý nghĩa như sau, httpd.conf là file c u hình server chính, access.conf là file nh nghĩa các quy n truy c p, và srm.conf các tài nguyên server ư c nh nghĩa, ch ng h n như ánh x các thư m c và các bi u tư ng. Trong 1.3.4, ba file này ư c tr n vào m t file chung httpd.conf, nó có th tìm th y trong thư m c conf. Ví d : /afs/uncc.edu/usr/q/zlian/apache/conf/ Chú ý: Các h ng d n quan tr ng cho c u hình c a b n: • ServerName ServerName ch ra a ch IP c a máy ch cài t d ch v WebServer, thông thư ng n u máy c a b n là máy c c b , không n i m ng, a ch này m c nh là 127.0.0.1 tương ng v i tên máy là localhost. N u máy này có a ch m ng, b n có th thay th b ng a ch IP c a máy. xem a ch c a máy b n th c hi n l nh: ifconfig –a • Listen Ch d n này nói cho server l ng nghe các yêu c u trên d a ch IP ư c xác nh và/ho c c ng TCP/IP . M c nh, server l ng nghe c ng 80, nhưng b n nên s d ng c ng l n hơn 1024, b i vì s ít hơn 1024 r t hay ư c s d ng trong các ti n trình c a h th ng. Như trong ví d sau, Apache nghe trên c hai c ng port 8080 and 8081. listen 8080 listen 8081 V i c u hình này, b n có th ki m tra xem server c a b n ch y thành công hay chưa b ng cách gõ vào a ch sau trên trình duy t: http://localhost:8080 ho c http://localhost:8081 • DocumentRoot Thư m c tài li u m c nh là <path-to-apache>/htdocs, b n có th tài li u html , ví d billchu.html, trong thư m c này và ki m tra. Ví d : http://152.15.35.2:8080/billchu.html B n cũng có th thay i thư m c tài li u b ng s d ng hư ng d n sau trong file httpd.conf:
- 98. www.nhipsongcongnghe.net DocumentRoot /usr/web Sau óm t truy c p n http://www.my.host.com/index.html s tương ng /usr/web/index.html. Thư ng xu t hi n trong khi c u hình như sau: (i.e., "DocumentRoot /usr/web/") thêm m t ký t “/” uôi, b n nên tránh i u này. 7.2.5. Xác th c ng i dùng ngăn ch n truy c p vào các file trên server c a b n, b n nên s d ng b o v user/password, B n có th s d ng các hư ng d n sau. AuthType AuthName AuthUserFile AuthGroupFile require <Directory></Directory> <Files></Files> AuthType L a ch n ki u xác th c ngư i s d ng cho m t thư m c. Ch có Basic và Digest là th c thi hi n t i. AuthName t tên c a xác th c cho m t thư. Tên xác th c này s ư c g i n client nh ng ngư i s d ng bi t lo i username và password nào g i. AuthName có m t i s ; N u tên xác th c có d u cách nó ph i ư c t trong d u trích d n. AuthUserFile t tên c a file văn b n thu n túy ch a danh sách nh ng ngư i s d ng và m t kh u cho vi c xác th c ngư i s d ng. Tên file là ư ng d n n n file ngư i s d ng. N u nó không ph i là ư ng d n tuy t i (ví d , n u nó không b t u v i ‘/’), Nó ư c xem như ư ng d n tương i n ServerRoot. AuthGroupFile t tên c a m t file văn b n thu n túy ch a danh sách các nhóm ngư i s d ng cho vi c xác th c ngư i s d ng. Tên file là ư ng d n n file group. N u nó không ph i là ư ng d n tuy t i (ví d , không b t u v i d u ‘/’), nó ư c xem như ư ng d n tương i n ServerRoot. require Ch n nh ng ngư i s d ng nào có th truy c o vào m t thư m c. Cú pháp cho phép là: 1. Ch nh ng ngư i s d ng ư c t tên có th truy c p thư m c: require user userid userid ... 2. Ch nh ng ngư i s d ng trong các nhóm ư c t tên có th truy c p thư m c: require group group-name group-name ... 3. T t c nh ng ngư i s d ng có th truy c p thư m c: require valid-user <Directory> và </Directory> ư c s d ng nhóm m t nhóm các hư ng d n và nó s ch ư c áp d ng cho thư m c ư c t tên và các thư m c con
- 99. www.nhipsongcongnghe.net c a thưm c ó. M t hư ng d n b t kỳ ư c cho phép có trong m t directory có th ư c s d ng. <Files> và </Files> pcung c p quy n truy c p b i tên file (bao g m ư ng d n n file). Ví d : <Directory "/afs/uncc.edu/usr/q/zlian/apache/htdocs/manual"> AuthType Basic AuthName "Restricted Directory" AuthUserFile passwd AuthGroupFile /dev/null require valid-user </Directory> thi t l p file password, b n có th s d ng công c có tên là htpasswd ư c cung c p b i Apache. Trư c tiên t o file password b ng cách: % touch passwd Trong thư m c "<path-to-apache>/bin/". thêm m t ngư i s d ng, th c hi n l nh: % htpasswd <path-to-password-file>/passwd zlian New password: Re-type new password: n ây b n ã hoàn thành xong vi c c u hình Apache và th c hi n xác th c ngư i s d ng cho d ch v web c a b n. 8. Qu n tr các ti n trình 8.1. Ti n Trình 8.1.1. Ti n trình ti n c nh Khi b n ang trên d u nh c h th ng (# ho c $) và g i m t chương trình, chương trình tr thành m t ti n trình và i vào ho t ng dư i s ki m soát c a h th ng. D u nh c c a h th ng s không xu t hi n khi ti n trình ang ch y Khi ti n trình hoàn thành tác v và ch m d t, h i u hành s tr l i d u nh c b n gõ ti p l nh th c thi chương trình khác. Chương trình ho t ng theo cách này ư c g i là chương trình ti n c nh (foreground). Ví d khi b n th c hi n l nh: ls –R / B n s ph i ch i r t lâu cho n khi l nh th c hi n xong b n m i có th nh p vào l nh m i th c hi n công vi c ti p theo c a b n. 8.1.2. Ti n trình h u c nh
- 100. www.nhipsongcongnghe.net N u cócách nào ó yêu c u Linux ưa các ti n trình chi m nhi u th i gian x lí ho c ít tương tác v i ngư i dùng ra ho t ng phía h u c nh (background) tr l i ngay d u nh c có th th c hi n các ti n trình ti n c nh thì t t hơn. i u này có th th c hi n ư c b ng cách k t h p ch th & v i l nh g i chương trình mà ta s tìm hi u ph n sau, khi ó ti n trình s ho t ng phía h u c nh và tr l i ngay d u nh c cho chúng ta làm công vi c khác. Các ti n trình như v y g i là các ti n trình h u c nh. Vi c ch y ti n trình h u c nh r t thu n ti n , chúng cho phép nhi u chương trình tương tác v i nhau. 8.2. i u khi n và giám sát các ti n trình Như c p trư c ây, các ti n trình thư ng tr c thư ng ư c b t u b ng ti n trình init khi kh i ng. B n có th i u khi n ti n trình nào ch y ngay khi kh i ng b ng cách c u hình l i các file c u hình và k ch b n c a init. Ngo i tr các ti n trình thư ng tr c, các lo i ti n trình khác mà b n s ch y ư c g i là các ti n trình c a ngư i s d ng hay các ti n trình tương tác. B n ph i ch y m t ti n trình tương tác thông qua m t shell. M i m t shell chu n cung c p m t dòng l nh khi ngư i s d ng vào tên c a m t chương trình. Khi ngư i s d ng vào tên chương trình h p l trên dòng l nh, shell s t t o m t b n copy như m t ti n trình m i và thay th ti n trình m i v i chương trình ư c t tên trên dòng l nh. Nói m t cách khác shell s ch y chương trình ư c t tên như m t ti n trình khác. l y thông tin v t t c các ti n trình ang ch y trên h th ng c a b n, b n c n ch y ti n ích có tên là ps 8.2.1 S d ng l nh ps l y thông tin tr ng thái c a ti n trình Ti n ích này t o ra m t báo cáo v t t c các ti n trình trên h th ng c a b n. ví d , n u b n ch y l nh ps , nó s hi n th k t qu như sau: PID TTY TIME CMD 13636 pts/1 00:00:00 bash 13696 pts/1 00:00:00 man 13699 pts/1 00:00:00 sh 13700 pts/1 00:00:00 sh 13704 pts/1 00:00:00 less 16692 pts/1 00:00:00 tail 17252 pts/1 00:00:00 ps Dư i ây là gi i thích v ý nghĩa c a các trư ng Trư ng Gi i Thích USER ho c UID Tên c a ti n trình
- 101. www.nhipsongcongnghe.net PID ID (nh danh) c a ti n trình %CPU % CPU s d ng c a ti n trình %MEM % b nh ti n trình s d ng SIZE Kích thư c b nh o ti n trình s d ng RSS Kích thư c c a b nh th c s d ng b i ti n trình TTY Vùng làm vi c c a ti n trình STAT Tr ng thái c a ti n trình START Th i gian hay ngày b t u c a ti n trình TIME T ng th i gian s d ng CPU COMMAND Câu l nh ư c th c hi n PRI M c ưu tiên c a ti n trình PPID ID c a ti n trình cha WCHAN Tên c a hàm nhân khi ti n trình ng ư c l y t file /boot/System.map FLAGS S c ư c k t h p v i ti n trình Ti n ích ps cũng ti p nh n m t vài i s t dòng l nh. B ng bên dư i ch ra các tùy ch n ư c s d ng chung: Tùy Ch n Miêu t A Hi n th các ti n trình c a t t c nh ng ngư i s d ng E Hi n th các bi n môi trư ng c a ti n trình sau khi dòng l nh ư c th c thi L Hi n th k t qu y U Hi n th tên ngư i s d ng và th i gian b t u ti n trình W Hi n th k t qu theo nh d ng r ng. Bình thư ng, k t qu k t xu t b c t n u nó không v a m t dòng. S d ng tùy ch n này b n có th ngăn ch n ư c i u ó Txx Hi n th các ti n trình ư c k t h p v i vùng làm vi c xx
- 102. www.nhipsongcongnghe.net X Hi nth các ti n trình không có i u khi n vùng làm vi c Ví d hi n th t t c các ti n trình b n th c hi n câu l nh: ps au hi n th t t c các ti n trình c a m t ngư i nào ó s d ng: ps au | grep username Tuy nhiên, n u b n ch mu n tìm các ti n trình ang t n t i v i ngư i s d ng b t kỳ, b n s d ng câu l nh: ps aux tìm ki m PID c a m t ti n trình cha s d ng: ps l pid V i pid là PID c a m t ti n trình nào ó. ps e Thông tin bi n môi trư ng ư c b sung vào trư ng COMMAND 8.2.2. Phát tín hi u cho m t chương trình ang ch y • S d ng l nh kill h y m t ti n trình Câu l nh kill là m t k ch b n shell ư c xây d ng s n, thư ng ư c tìm th y trong thư m c /bin. B n có th dùng l nh này d ng m t ti n trình nào ó. b n có th ch y: kill PID V i PID là PID c a ti n trình nào ó
- 103. www.nhipsongcongnghe.net • S dng l nh killall h y m t ti n trình Ti n ích này cho phép b n d ng m t ti n trình b ng tên. Ví d b n có m t ti n trình ư c goi là signal_demo.pl và b n mu n d ng ti n trình này. B n s d ng l nh: killall signal_demo.pl • Ch y m t ti n trình h u c nh ho c ti n c nh Thông thư ng khi chúng ta ch y m t ti n trình t thi t b u cu i (bàn phím) hay shell, b n ch y ti n trình ti n c nh. Khi b n ch y ti n trình ti n c nh, b n ph i i cho nó k t thúc. Tuy nhiên, thay vì vi c i cho nó k t thúc, b n có th ch y nó h u c nh b ng vi c thêm m t ký hi u ‘&’ cu i dòng l nh. i u này h u ích khi m t ti n trình ch y trong th i gian dài và b n c n ph i làm m t công vi c khác. Ví d , kh i ng h qu n tr CSDL PosgresSQL v i postmaster b n th c hi n: postmaster –i & V y khi nào b n bi t m t ti n trình h u c nh ang ch y hay ã d ng. B n có th s d ng l nh: ps -af xem t t c các ti n trình trong ó có c ti n trình h u c nh. • T m d ng ti n trình N u m t ti n trình ang ch y ti n c nh và b n mu n ưa chúng vào h u c nh, b n th c hi n công vi c này b ng cách nh n t h p phím Ctrl + Z. Khi nh n ư c tín hi u Ctrl+Z ti n trình s b t m d ng và ư c ưa vào h u c nh. Tuy nhiên b n chưa bi t ư c chương trình c a chúng ta ã d ng chưa và ã chuy n vào h u c nh chưa. L nh jobs hi n th tr ng thái c a t t c các ti n trình ang ch y h u c nh: [1] Stopped man ln (wd: /home/trantu/exam) [2]- Stopped tail [3]+ Stopped ls -R / • ánh th c ti n trình ánh th c m t ti n trình ta s d ng l nh bg k t h p v i s tác v trong hàng i li t kê. Trong ví d trên ta có th th c hi n l nh:
- 104. www.nhipsongcongnghe.net bg 3 M tl n n a ta s d ng l nh jobs, ta s th y thông tin hi n trên màn hình như sau: [1] Stopped man ln (wd: /home/trantu/exam) [2]- Stopped tail [3]+ Running ls -R / chuy n m t ti n trình t h u c nh sang ch y trên ti n c nh b n dùng l nh fg. Ví d : fg 3 8.2.3. Giao ti p gi a các ti n trình ôi khi các ti n trình c n trao i thông tin cho nhau x lý. Ch ng h n như l nh ls c a Linux ch bi t li t kê và ghi toàn b d li u v thông tin c a file, thư m c ra màn hình. L nh ls không có cơ ch d ng khi màn hình y. Trong khi l nh more l i có kh năng c d li u và ưa ra màn hình theo t ng trang ngư i dùng có th i gian xem qua. Các chương trình c n có nhu c u chuy n d li u cho nhau x lý. M t cơ ch ư c s d ng khá ph bi n trên Linux là pipe ( ư ng ng). B n s d ng ch th | bi u th ư ng ng. Ví d : ls –R | more Ho c b n có th tìm chính xác tên ti n trình như: ps –af | grep ‘[bash]’ 8.3 L p k ho ch các ti n trình 8.3.1 S d ng l nh at Ti n ích at cho phép b n s p x p m t câu l nh th c thi trong th i gian sau ó. Ví d , xem dung lương ĩa s d ng cho toàn b các file, thư muc c a h th ng b n g i ti n ích du vào lúc 8:40 p.m, b n có th ch y l nh sau: at 20:40 Câu l nh s hi n th d u nh c “at>” yêu c u b n nh p vào câu l nh th c hi n theo th i gian ã ư c ưa vào. B n gõ vào dòng l nh:
- 105. www.nhipsongcongnghe.net du –a >/tmp/du.out Sau khi b n gõ l nh Enter, nó s hi n th l i d u nh c cho phép b n nh p vào các câu l nh ti p theo. B n có th ch n Ctrl+D k t thúc. N u vì m t lý do nào ó, b n mu n d ng c ng vi c mà b n ã l p l ch, b n có th s d ng l nh atrm xóa công vi c ó trư c khi nó ư c th c hi n. B n c n ph i bi t s th t c a công vi c mà b n mu n h y, tìm ra các công vi c mà b n ã l p l ch, b n ch y câu l nh atq tìm s th t công vi c, sau ó dùng atrq v i i s là s th t c a công vi c mu n h y. Ví d : atrq 1 8.3.2 S d ng crontab Có nhi u công vi c trên Linux c n ư c l p l ch m t cách thư ng xuyên, ví d xóa các file cũ ư c sinh ra b i h th ng trong thư m c tmp hàng ngày, hay hàng tu n b n c n ph i ch y m t ti n trình m i ngày hay m i tu n. Ti n ích cron cho phép b n th c hi n các công vi c như th . Th c ra cron bao g m crond daemon, ư c kh i ng b i ti n trình init. Crond c các l ch công vi c t /etc/crontab và các file trong /var/spoon/cron. Thư m c cron này lưu tr các file l p l ch (thư ng ư c g i là crontab hay cron table) cho nh ng ngư i s d ng thông thư ng ư c phép ch y các công vi c cron. Là m t superuser, b n có th xác nh m t danh sách nh ng ngư i s d ng ư c phép ch y các công vi c cron trong file /etc/cron.allow. Tương t , b n có th xác nh nh ng ngư i s d ng không ư c phép th c hi n các công vi c cron trong file /etc/cron.deny. C hai file này u s d ng m t nh d ng cơ b n: m t username trên m t dòng. N u m t ngư i ư c phép th c hi n các công vi c cron, ngư i ó có th s d ng ti n ích crontab th c hi n công vi c l p l ch. Ví d , khi b n ư c phép, b n có th gõ l nh: crontab –e và so n th o các công vi c c n th c hi n. M t công vi c cron ph i có nh d ng sau: minute(s) hour(s) day(s) month weekday username command argument(s) Các trư ng t 1 n 5 có nh d ng sau 9. B o m t h th ng Cùng v i s phát tri n không ng ng c a truy n thông k thu t s , Internet và s phát tri n nh y v t c a n n công nghi p ph n m m, b o m t máy tính là m t v n ngày càng tr nên quan tr ng. C n ph i hi u r ng không có h th ng máy tính nào là an
- 106. www.nhipsongcongnghe.net toàn tuy ti. T t c nh ng gì b n có th làm là giúp cho h th ng c a b n tr nên an toàn hơn. K t khi Linux ư c phát tri n m t cách r ng rãi và nhanh chóng, c bi t là trong các giao d ch kinh doanh quan tr ng, an ninh là m t v n quy t nh s s ng còn c a Linux. V i hàng trăm công c b o v s n có, ngư i dùng Linux ư c trang b t t hơn ngăn ch n và duy trì m t h th ng an toàn. Linux không nh ng ho t ng t t mà còn có nh ng tính năng và s n ph m liên quan cho phép xây d ng m t môi trư ng tương i an toàn. 9.1. Nh ng nguy cơ an ninh trên Linux Linux và các ng d ng trên nó có th không ít các l h ng an ninh hơn nh ng h i u hành khác. Theo quan i m c a m t s chuyên gia máy tính, Linux có tính an toàn cao hơn các h i u hành c a Microsoft, vì các s n ph m c a Microsoft không ư c xem xét k lư ng và ch t ch b ng các s n ph m mã ngu n m như Linux. Hơn n a, Linux dư ng như là "mi n nhi m" v i virus máy tính (hi n t i ã có xu t hi n m t vài lo i virus ho t ng trên môi trư ng Linux nhưng không nh hư ng gì m y n ngư i dùng Linux). Nhưng m t h th ng Linux ư c c u hình không t t s t hơn nhi u so v i m t h th ng Microsoft ư c c u hình t t !!! Khi có ư c m t chính sách an ninh t t và h th ng ư c c u hình theo úng chính sách ó thì s giúp b n t o ư c m t h th ng an toàn ( m c mà chính sách c a b n ưa ra). Nhưng s an toàn không ph i là th có th t ư c như m t m c tiêu cu i cùng. úng hơn ó là t p h p c a nh ng cách cài t, v n hành và b o trì m t h i u hành, m ng máy tính, ... Nó ph thu c vào các ho t ng hàng ngày c a h th ng, ngư i dùng và ngư i qu n tr . B n ph i b t u t m t n n t ng ban u và t ó c i thi n tính an toàn c a h th ng c a b n nhi u nh t có th ư c mà v n m b o các ho t ng bình thư ng c a h th ng. 9.2. Xem xét chính sách an ninh c a b n K t n i vào Inernet là nguy hi m cho h th ng m ng c a b n v i m c an toàn th p. T nh ng v n trong các d ch v TCP/IP truy n th ng, tính ph c t p c a vi c c u hình máy ch , các l h ng an ninh bên trong quá trình phát tri n ph n m m và nhi u nhân t khác góp ph n làm cho nh ng h th ng máy ch không ư c chu n b chu áo có th b xâm nh p và luôn t n t i nh ng nguy cơ ti m tàng v v n an toàn trong ó. M c ích c a m t chính sách an toàn h th ng là quy t nh m t t ch c s ph i làm như th nào b o v chính nó. có ư c m t chính sách an ninh hi u qu , ngư i xây d ng các chính sách này ph i hi u và có th k t h p t t c các thông tin, yêu c u, ... Khi m t tình hu ng x y ra n m ngoài d ki n, ch ng h n m t s xâm nh p trái phép vào h th ng c a b n, câu h i l n nh t là "s ph i làm gì ây ?" Không may là có hàng tri u câu tr l i khác nhau cho câu h i ó. N u m t ngư i mà chưa t ng ph i i phó v i m t k xâm nh p trư c ây thì k xâm nh p có th d dàng bi n m t vì các d u v t ã tr nên qúa cũ và không còn h u ích n a.
- 107. www.nhipsongcongnghe.net Nh ng saisót trong chính sách an ninh không ch liên quan n nh ng k xâm nh p, mà còn liên quan n nh ng v n bình thư ng như th i ti t, thiên tai, cháy, n , hư h ng thi t b ,... Do v y, vi c thi t l p m t chính sách an ninh t t cho vi c gi i quy t nh ng s c ph i ư c lên k ho ch k lư ng, ư c xem xét và ch ng nh n b i ngư i có quy n h n trong công ty. M t chính sách an ninh t t nên bao g m các v n sau : o Chính sách ph c h i d li u khi có s c o Chính sách ph c h i h th ng trong trư ng h p hư h ng thi t b o Chính sách, cách th c i u tra nh ng k xâm nh p trái phép o Chính sách, cách th c i u tra khi công ty b cáo bu c xâm nh p vào các h th ng khác o Cách th c, quy trình và nơi thông báo s xâm nh p trái phép t bên ngoài hay gây ra b i các nhân viên c a mình. o Chính sách an ninh v m t v t lý c a h th ng ... B n có th nh tư v n c a các công ty, t ch c làm d ch v tư v n v an toàn máy tính giúp b n xây d ng m t chính sách an ninh t t. Các công ty này có các chuyên gia v an toàn máy tính, h có s n các bi u m u chính sách an ninh nên có th thi t l p nhanh chóng các chính sách mà bao g m t t c các m t trong vi c an toàn h th ng máy tính. 9.3. Tăng cư ng an ninh cho KERNEL M c dù th a hư ng nh ng c tính c a h th ng UNIX và khá an ninh hơn m t s h i u hành khác, h th ng GNU/Linux hi n nay v n t n t i nh ng như c i m sau: o Quy n c a user ‘root’ có th b l m d ng. User ‘root’ có th d dàng thay i b t kỳ i u gì trên h th ng. o Nhi u file h th ng có th d dàng b s a i. Nhi u file h th ng quan tr ng như /bin/login có th b s a i b i hacker cho phép ăng nh p không c n m t kh u. Nhưng nh ng file lo i này l i hi m khi nào thay i tr phi khi nâng c p h th ng. o Các module có th ư c dùng ch n kernel. “Loadable Kernel Module” là m t thi t k t t tăng cư ng tính uy n chuy n, linh ho t cho kernel. Nhưng sau khi m t module ư c n p vào kernel, nó s tr thành m t ph n c a kernel và có th ho t ng như kernel nguyên th y. Vì v y, các chưng trình m c ích x u có th ư c vi t d ng module và n p vào kernel, r i sau ó ho t ng như m t virus. o Các process không ư c b o v . Các process như web server có th tr thành m c tiêu b t n công c a hacker sau khi thâm nh p h th ng. c i thi n tính an ninh cho các server Linux, chúng ta c n có m t kernel an toàn hơn. i u này có th th c hi n ư c b ng cách s a i kernel nguyên thu b ng các ‘patch’ tăng cư ng tính an ninh cho h th ng. Các patch này có các tính năng chính y u sau:
- 108. www.nhipsongcongnghe.net o B ov – b o v các file h th ng quan tr ng kh i s thay i ngay c v i user root. B o v các process quan tr ng kh i b ng ng b i l nh ‘kill’. Ch n các tác v truy c p IO m c th p (RAW IO) c a các chương trình không ư c phép. o Phát hi n – Phát hi n và c nh báo v i ngư i qu n tr khi server b scan. Cũng như khi có các tác v trên h th ng vi ph m các lu t (rules) nh trư c. o i phó – Khi phát hi n s vi ph m trên h th ng, các ghi nh n chi ti t s ư c th c hi n cũng như có th ng ng l p t c phiên làm vi c gây ra M t vài công c s a i kernel ư c s d ng r ng rãi là LIDS (Linux Intrusion Detection System), Medusa, ... 9.4. An toàn các giao d ch trên m ng Có r t nhi u d ch v m ng truy n th ng giao ti p thông qua giao th c văn b n không mã hoá, như TELNET, FTP, RLOGIN, HTTP, POP3. Trong các giao d ch gi a ngư i dùng v i máy ch , t t c các thông tin d ng gói ư c truy n qua m ng dư i hình th c văn b n không ư c mã hoá. Các gói tin này có th d dàng b ch n và sao chép m t i m nào ó trên ư ng i. Vi c gi i mã các gói tin này r t d dàng, cho phép l y ư c các thông tin như tên ngư i dùng, m t kh u và các thông tin quan tr ng khác. Vi c s d ng các giao d ch m ng ư c mã hoá khi n cho vi c gi i mã thông tin tr nên khó hơn và giúp b n gi an toàn các thông tin quan tr ng. Các k thu t thông d ng hi n nay là IPSec, SSL, TLS, SASL và PKI. Qu n tr t xa là m t tính năng h p d n c a các h th ng UNIX. Ngư i qu n tr m ng có th d dàng truy nh p vào h th ng t b t kỳ nơi nào trên m ng thông qua các giao th c thông d ng như telnet, rlogin. M t s công c qu n tr t xa ư c s d ng r ng rãi như linuxconf, webmin cũng dùng giao th c không mã hoá. Vi c thay th t t c các d ch v m ng dùng giao th c không mã hoá b ng giao th c có mã hoá là r t khó. Tuy nhiên, b n nên cung c p vi c truy c p các d ch v truy n th ng như HTTP/POP3 thông qua SSL, cũng như thay th các d ch v telnet, rlogin b ng SSH. 9.5. Linux firewall An toàn h th ng luôn luôn là m t v n s ng còn c a m ng máy tính và firewall là m t thành ph n c t y u cho vi c m b o an ninh. M t firewall là m t t p h p các qui t c, ng d ng và chính sách m b o cho ngư i dùng truy c p các d ch v m ng trong khi m ng bên trong v n an toàn i v i các k t n công t Internet hay t các m ng khác. Có hai lo i ki n trúc firewall cơ b n là : Proxy/Application firewall và filtering gateway firewall. H u h t các h th ng firewall hi n i là lo i lai (hybrid) c a c hai lo i trên. Nhi u công ty và nhà cung c p d ch v Internet s d ng máy ch Linux như m t Internet gateway. Nh ng máy ch này thư ng ph c v như máy ch mail, web, ftp, hay dialup. Hơn n a, chúng cũng thư ng ho t ng như các firewall, thi hành các chính sách ki m soát gi a Internet và m ng c a công ty. Kh năng uy n chuy n khi n cho Linux thu hút như là m t thay th cho nh ng h i u hành thương m i.
- 109. www.nhipsongcongnghe.net Tính năng firewallchu n ư c cung c p s n trong kernel c a Linux ư c xây d ng t hai thành ph n : ipchains và IP Masquerading. Linux IP Firewalling Chains là m t cơ ch l c gói tin IP. Nh ng tính năng c a IP Chains cho phép c u hình máy ch Linux như m t filtering gateway/firewall d dàng. M t thành ph n quan tr ng khác c a nó trong kernel là IP Masquerading, m t tính năng chuy n i a ch m ng (network address translation- NAT) mà có th che gi u các a ch IP th c c a m ng bên trong. s d ng ipchains, b n c n thi t l p m t t p các lu t mà qui nh các k t n i ư c cho phép hay b c m. Ví d : # Cho phép các k t n i web t i Web Server c a b n /sbin/ipchains -A your_chains_rules -s 0.0.0.0/0 www -d 192.16.0.100 1024: -j ACCEPT # Cho phép các k t n i t bên trong t i các Web Server bên ngoài /sbin/ipchains -A your_chains_rules -s 192.168.0.0/24 1024: -d 0.0.0.0/0 www -j ACCEPT # T ch i truy c p t t c các d ch vu khác /sbin/ipchains -P your_chains_rules input DENY Ngoài ra, b n có th dùng các s n ph m firewall thương m i như Check Point FireWall-1, Phoenix Adaptive Firewall, Gateway Guardian, XSentry Firewall, Raptor, ... hay r t nhi u các phiên b n mi n phí, mã ngu n m cho Linux như T.Rex Firewall, Dante, SINUS, TIS Firewall Toolkit, ... 9.6. Dùng công c dò tìm kh o sát h th ng Thâm nh p vào m t h th ng b t kỳ nào cũng c n có s chu n b . Hacker ph i xác nh ra máy ích và tìm xem nh ng port nào ang m trư c khi h th ng có th b xâm ph m. Quá trình này thư ng ư c th c hi n b i các công c dò tìm (scanning tool), k thu t chính tìm ra máy ích và các port ang m trên ó. Dò tìm là bư c u tiên hacker s s d ng trư c khi th c hi n t n công. B ng cách s d ng các công c dò tìm như Nmap, hacker có th rà kh p các m ng tìm ra các máy ích có th b t n công. M t khi xác nh ư c các máy này, k xâm nh p có th dò tìm các port ang l ng nghe. Nmap cũng s d ng m t s k thu t cho phép xác nh khá chính xác lo i máy ang ki m tra. B ng cách s d ng nh ng công c c a chính các hacker thư ng dùng, ngư i qun tr h th ng có th nhìn vào h th ng c a mình t góc c a các hacker và giúp tăng cư ng tính an toàn c a h th ng. Có r t nhi u công c dò tìm có th s d ng như: Nmap, strobe, sscan, SATAN, ... Dư i ây là m t ví d s d ng Nmap: # nmap -sS -O 192.168.1.200 Starting nmap V. 2.54 by Fyodor (fyodor@dhp.com, www.insecure.org/nmap/) Interesting ports on comet (192.168.1.200): Port State Protocol Service
- 110. www.nhipsongcongnghe.net 7 open tcpecho 19 open tcp chargen 21 open tcp ftp ... TCP Sequence Prediction: Class=random positive increments Difficulty=17818 (Worthy challenge) Remote operating system guess: Linux 2.2.13 Nmap run completed -- 1 IP address (1 host up) scanned in 5 seconds Tuy nhiên, s d ng các công c này không th thay th cho m t ngư i qu n tr có ki n th c. B i vì vi c dò tìm thư ng d báo m t cu c t n công, các site nên ưu tiên cho vi c theo dõi chúng. V i các công c dò tìm, các nhà qu n tr h th ng m ng có th phát hi n ra nh ng gì mà các hacker có th th y khi dò trên h th ng c a mình. 9.7. Phát hi n s xâm nh p qua m ng N u h th ng c a b n có k t n i vào internet, b n có th tr thành m t m c tiêu b dò tìm các l h ng v b o m t. M c dù h th ng c a b n có ghi nh n i u này hay không thì v n không xác nh và phát hi n vi c dò tìm này. M t v n c n quan tâm khác là các cu c t n công gây ng ng d ch v (Denial of Services - DoS), làm th nào ngăn ng a, phát hi n và i phó v i chúng n u b n không mu n h th ng c a b n ngưng tr . H th ng phát hi n xâm nh p qua m ng (Network Intrusion Detection System - NIDS) theo dõi các thông tin truy n trên m ng và phát hi n n u có hacker ang c xâm nh p vào h th ng (ho c gây gây ra m t v t n công DoS). M t ví d i n hình là h th ng theo dõi s lư ng l n các yêu c u k t n i TCP n nhi u port trên m t máy nào ó, do v y có th phát hi n ra n u có ai ó ang th m t tác v dò tìm TCP port. M t NIDS có th ch y trên máy c n theo dõi ho c trên m t máy c l p theo dõi toàn b thông tin trên m ng. Các công c có th ư c k t h p t o m t h th ng phát hi n xâm nh p qua m ng. Ch ng h n dùng tcpwrapper i u khi n, ghi nh n các d ch v ã ư c ăng ký. Các chương trình phân tích nh t ký h th ng, như swatch, có th dùng xác nh các tác v dò tìm trên h th ng. Và i u quan tr ng nh t là các công c có th phân tích các thông tin trên m ng phát hi n các t n công DoS ho c ánh c p thông tin như tcpdump, ethereal, ngrep, NFR (Network Flight Recorder), PortSentry, Sentinel, Snort, ... Khi hi n th c m t h th ng phát hi n xâm nh p qua m ng b n c n ph i lưu tâm n hi u su t c a h th ng cũng như các chính sách b o m s riêng tư. 9.8. Ki m tra kh năng b xâm nh p Ki m tra kh năng b xâm nh p liên quan n vi c xác nh và s p x p các l h ng an ninh trong h th ng b ng cách dùng m t s công c ki m tra. Nhi u công c ki m tra cũng có kh năng khai thác m t s l h ng tìm th y làm rõ quá trình thâm nh p trái phép s ư c th c hi n như th nào. Ví d , m t l i tràn b m c a chương trình ph c v d ch v FTP có th d n n vi c thâm nh p vào h th ng v i quy n ‘root’. N u ngư i qu n tr m ng có ki n th c v ki m tra kh năng b xâm nh p trư c khi nó x y ra, h có th ti n hành các tác v nâng cao m c an ninh c a h th ng m ng.
- 111. www.nhipsongcongnghe.net Có r tnhi u các công c m ng mà b n có th s d ng trong vi c ki m tra kh năng b xâm nh p. H u h t các quá trình ki m tra u dùng ít nh t m t công c t ng phân tích các l h ng an ninh. Các công c này thăm dò h th ng xác nh các d ch v hi n có. Thông tin l y t các d ch v này s ư c so sánh v i cơ s d li u các l h ng an ninh ã ư c tìm th y trư c ó. Các công c thư ng ư c s d ng th c hi n các ki m tra lo i này là ISS Scanner, Cybercop, Retina, Nessus, cgiscan, CIS, ... Ki m tra kh năng b xâm nh p c n ư c th c hi n b i nh ng ngư i có trách nhi m m t cách c n th n. S thi u ki n th c và s d ng sai cách có th s d n n h u qu nghiêm tr ng không th lư ng trư c ư c. 9.9. i phó khi h th ng b t n công G n ây, m t lo t các v t n công nh m vào các site c a nh ng công ty l n như Yahoo!, Buy.com, E-Bay, Amazon và CNN Interactive gây ra nh ng thi t h i vô cùng nghiêm tr ng. Nh ng t n công này là d ng t n công gây ng ng d ch v "Denial-Of- Service" mà ư c thi t k làm ngưng ho t ng c a m t m ng máy tính hay m t website b ng cách g i liên t c v i s lư ng l n các d li u t i m c tiêu t n công khi n cho h th ng b t n công b ng ng ho t ng, i u này tương t như hàng trăm ngư i cùng g i không ng ng t i 1 s i n tho i khi n nó liên t c b b n. Trong khi không th nào tránh ư c m i nguy hi m t các cu c t n công, chúng tôi khuyên b n m t s bư c mà b n nên theo khi b n phát hi n ra r ng h th ng c a b n b t n công. Chúng tôi cũng ưa ra m t s cách giúp b n b o m tính hi u q a c a h th ng an ninh và nh ng bư c b n nên làm gi m r i ro và có th i phó v i nh ng cu c t n công. N u phát hi n ra r ng h th ng c a b n ang b t n công, hãy bình tĩnh. Sau ây là nh ng bư c b n nên làm: o T p h p 1 nhóm i phó v i s t n công: - Nhóm này ph i bao g m nh ng nhân viên kinh nghi m, nh ng ngư i mà có th giúp hình thành m t k ho ch hành ng i phó v i s t n công. o D a theo chính sách và các quy trình th c hi n v an ninh c a công ty, s d ng các bư c thích h p khi thông báo cho m i ngư i hay t ch c v cu c t n công. o Tìm s giúp t nhà cung c p d ch v Internet và cơ quan ph trách v an ninh máy tính: - Liên h nhà cung c p d ch v Internet c a b n thông báo v cu c t n công. Có th nhà cung c p d ch v Internet c a b n s ch n ng ư c cu c t n công. - Liên h cơ quan ph trách v an ninh máy tính thông báo v cu c t n công
- 112. www.nhipsongcongnghe.net o T mth i dùng phương th c truy n thông khác (ch ng h n như qua i n tho i) khi trao i thông tin m bo r ng k xâm nh p không th ch n và l y ư c thông tin. o Ghi l i t t c các ho t ng c a b n (ch ng h n như g i i n tho i, thay i file, ...) o Theo dõi các h th ng quan tr ng trong qúa trình b t n công b ng các ph n m m hay d ch v phát hi n s xâm nh p (intrusion detection software/services). i u này có th giúp làm gi m nh s t n công cũng như phát hi n nh ng d u hi u c a s t n công th c s hay ch là s qu y r i nh m ánh l c hư ng s chú ý c a b n(ch ng h n m t t n công DoS v i d ng ý làm sao lãng s chú ý c a b n trong khi th c s ây là m t cu c t n công nh m xâm nh p vào h th ng c a b n). - Sao chép l i t t c các files mà k xâm nh p l i hay thay i (như nh ng o n mã chương trình, log file, ...) o Liên h nhà ch c trách báo cáo v v t n công. Nh ng bư c b n nên làm gi m r i ro và i phó v i s t n công trong tương lai : o Xây d ng và trao quy n cho nhóm i phó v i s t n công o Thi hành ki m tra an ninh và ánh giá m c r i ro c a h th ng o Cài t các ph n m m an toàn h th ng phù h p gi m b t r i ro o Nâng cao kh năng c a mình v an toàn máy tính Các bư c ki m tra giúp b n b o m tính hi u qu c a h th ng an ninh o Ki m tra h th ng an ninh m i cài t : ch c ch n tính úng n c a chính sách an ninh hi n có và c u hình chu n c a h th ng. o Ki m tra t ng thư ng xuyên : khám phá s “vi ng thăm” c a nh ng hacker hay nh ng hành ng sai trái c a nhân viên trong công ty. o Ki m tra ng u nhiên: ki m tra chính sách an ninh và nh ng tiêu chu n, ho c ki m tra s hi n h u c a nh ng l h ng ã ư c phát hi n (ch ng h n nh ng l i ư c thông báo t nhà cung c p ph n m m) o Ki m tra h ng êm nh ng file quan tr ng: ánh giá s toàn v n c a nh ng file và cơ s d li u quan tr ng o Ki m tra các tài kho n ngư i dùng: phát hi n các tài kho n không s d ng, không t n t i, ... o Ki m tra nh kỳ xác nh tr ng thái hi n t i c a h th ng an ninh c a b n B N CÓ TH XEM THÊM THÔNG TIN T I Các trung tâm giúp i phó tai n n trên Internet • http://www.cert.org
- 113. www.nhipsongcongnghe.net • http://www.first.org • http://ciac.llnl.gov/ •http://www.cert.dfn.de/eng/csir/europe/certs.html M t s website v an toàn máy tính • http://www.cs.purdue.edu/coast/ • http://www.linuxsecurity.com • http://www.securityportal.com • http://www.tno.nl/instit/fel/intern/wkinfsec.html • http://www.icsa.net • http://www.sans.org • http://www.iss.com • http://www.securityfocus.com Thông tin v an toàn t nhà cung c p • http://www.calderasystems.com/news/security/ • http://www.debian.org/security/ • http://www.redhat.com/cgi-bin/support/ M t s sách v an toàn máy tính • Actually Useful Internet Security Techniques by Larry J. Hughes Jr. • Applied Cryptography: Protocols, Algorithms and Source Code in C by Bruce Schneier • Building Internet Firewall by Brent Chapman & Elizabeth D. Zwicky • Cisco IOS Network Security by Mike Kaeo • Firewalls and Internet Security by Bill Cheswick & Steve Bellovin • Halting the Hacker: A practical Guide To Computer Security by Donal L. Pipkin • Intrusion Detection: An Introduction to Internet Surveillance, Correlation, Traps, Trace Back and Response by Edward G. Amoroso • Intrusion Detection: Network Security Beyond the Firewall by Terry Escamilla • Linux Security by Jonh S. Flowers