Integrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC), profile picture
Uploaded byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
456 views

Linux cho nguoi_moi_dung

Tài liệu cung cấp hướng dẫn chi tiết về việc cài đặt và sử dụng Linux trên máy tính chạy Windows, bao gồm các bước chuẩn bị, phân vùng, và quá trình khởi động hệ điều hành. Nó cũng giới thiệu về Bash và các câu lệnh cơ bản để làm việc hiệu quả với Linux. Tài liệu được dịch từ tiếng Nga và cung cấp các liên kết hữu ích cho người đọc.

Embed presentation

Download to read offline
Linux cho ngu’o`’i dùng Tác gia’: Kostromin V. A. Di ˙ ch bo’’i: Phan Vı˜nh Thi ˙ nh
Mu ˙ c lu ˙ c 1 HD¯ H Linux: li ˙ ch su’’ và các ba’n phân phoˆ´ i 2 2 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows 3 2.1 Chuaˆ’n bi ˙ cài d¯a˘ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 2.2 Phòng xa và nhu˜’ng lo`’i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 2.3 Phân vùng trên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.3.1 Theˆ´ nào là caˆ´u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a" . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.3.2 Phân vùng và ba’ng phân vùng cu’a d¯ı˜a . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2.3.3 Quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H công ty Microsoft . . . . . . . . . . . . 8 2.3.4 Vaˆ´n d¯eˆ` vo´’i các d¯ı˜a lo´’n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.4.1 Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO cu’a HD¯ H Linux . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.4.2 Các trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.4.3 Các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.5 Chuaˆ’n bi ˙ các phân vùng trên d¯ı˜a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.5.1 Lo`’i khuyên khi ta ˙ o phân vùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.5.2 Chu’o’ng trình d¯eˆ’ phân chia oˆ’ d¯ı˜a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.6 Windows NT và Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT . . . . . . . . . 17 2.7 Su’’du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.7.1 Cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.7.2 Cài d¯a˘ ˙ t các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác sau Linux . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.7.3 Chuyeˆ’n thu’mu ˙ c /boot lên phân vùng DOS . . . . . . . . . . . . . 23 2.8 Kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’MS-DOS ba˘`ng loadlin.exe . . . . . . . . . . . . . . . 24 3 Bash 27 3.1 Heˆ ˙ vo’ là gì? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.2 Các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3.3 Thu ˙ ’c thi các câu leˆ ˙ nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.1 Thao tác ; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.2 Thao tác & . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.4 D¯ aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.1 Dòng du˜’lieˆ ˙ u vào-ra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.2 Leˆ ˙ nh echo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.3 Leˆ ˙ nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c . . . . . . . . . . . . 31 3.5.1 Su’’du ˙ ng >, < và >> . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
MU ˙ C LU ˙ C iii 3.5.2 Su’’du ˙ ng | . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 3.5.3 D¯ aˆ`u lo ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.6 Tham bieˆ´n và các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.6.1 Các da ˙ ng tham bieˆ´n khác nhau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 3.6.2 Daˆ´u nha˘´c cu’a heˆ ˙ vo’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 3.6.3 Bieˆ´n môi tru’o`’ng PATH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.6.4 Bieˆ´n môi tru’o`’ng IFS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.6.5 Thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i và thu’mu ˙ c cá nhân . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.6.6 Câu leˆ ˙ nh export . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.7 Khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.7.1 Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.7.2 Thay theˆ´ daˆ´u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 3.7.3 Phép theˆ´ các tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 3.7.4 Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.5 Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.6 Phân chia tu`’(word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.7 Khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c (Pathname Expansion) . . 41 3.7.8 Xóa các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.8 Shell - moˆ ˙ t ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.8.1 Toàn tu’’if và test (hoa˘ ˙ c [ ]) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.8.2 Toán tu’’test và d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n cu’a bieˆ’u thu´’c . . . . . . . . . . . . . . . . 43 3.8.3 Toán tu’’case . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3.8.4 Toán tu’’select . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3.8.5 Toán tu’’for . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 3.8.6 Toán tu’’while và until . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.8.7 Các hàm soˆ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.8.8 Tham soˆ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.9 Script cu’a heˆ ˙ vo’ và leˆ ˙ nh source . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 3.10 Câu leˆ ˙ nh sh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
Danh sách ba’ng 2.1 Caˆ´u trúc cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2.2 Nhu caˆ`u su’’du ˙ ng không gian d¯ı˜a cu’a HD¯ H . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 3.1 Các câu leˆ ˙ nh d¯aˆ`u lo ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.2 Thay theˆ´ các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 3.3 Ký tu ˙ ’xác d¯i ˙ nh da ˙ ng daˆ´u nha˘´c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.4 Các ký tu ˙ ’ta ˙ o maˆ˜u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
DANH SÁCH BA’ NG 1 Lo`’i nói d¯aˆ`u D¯ ây là ba’n di ˙ ch cuoˆ´ n "Linux cho ngu’o`’i dùng" (sêri sách tu ˙ ’ ho ˙ c) cu’a Kostromin Victor Alexeevich coˆ ˙ ng thêm moˆ ˙ t vài (raˆ´ t ít) kinh nghieˆ ˙ m su’’du ˙ ng Linux cu’a teppi. Ba’n goˆ´ c d¯u’o ˙ ’c vieˆ´t trên tieˆ´ng Nga. Theo yêu caˆ`u cu’a Kostromin A. V., xin d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra các liên keˆ´t to´’i ba’n goˆ´ c d¯ây: http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://linux-ve.chat.ru/ Lo`’i ca’m o’n Xin ca’m o’n các bác sau d¯ã giúp d¯o˜’: Kostromin V. A. d¯ã vieˆ´t moˆ ˙ t cuoˆ´ n sách veˆ` Linux cho ngu’o`’i dùng mo´’i tuyeˆ ˙ t vo`’i; Tru’o’ng Ma ˙ nh Cu’o`’ng d¯ã dành cho teppi moˆ ˙ t khoa’ng không trên http://phoc.minidns.net d¯eˆ’ d¯a˘ ˙ t cuoˆ´ n sách này; hai bác Nguyeˆ˜n D¯ a ˙ i Quý và Nguyeˆ˜n D¯ a˘ ˙ ng Hoàng Tuân d¯ã giúp trong vieˆ ˙ c su’’ du ˙ ng LATEX. Bác Nguyeˆ˜n D¯ a ˙ i Quý d¯ã d¯o ˙ c và su’’a cho phiên ba’n 0.9. Xin hãy gu’’i thu’nha˘´c teppi ta ˙ i teppi@vnlinux.org neˆ´u nhu’teppi có quên ai d¯ó. Ba’n quyeˆ`n Cuoˆ´ n "Bash cho ngu’o`’i dùng" này su’’du ˙ ng ba’n quyeˆ`n GPL. Nói moˆ ˙ t cách nga˘´n go ˙ n, ba ˙ n có theˆ’làm baˆ´t ký thu´’gì: in, ta˘ ˙ ng, bán, d¯oˆ´ t,... nhu’ng xin hãy thêm hai d¯u’o`’ng daˆ˜n sau vào các ba’n sao cu’a mình: http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://teppi.org/l4u/ Tác gia’ Kostromin V. A. cu˜ng nhu’ngu’o`’i di ˙ ch không chi ˙ u trách nhieˆ ˙ m veˆ` haˆ ˙ u qua’ do vieˆ ˙ c su’’ du ˙ ng cuoˆ´ n sách này gây ra. Phiên ba’n và caˆ ˙ p nhaˆ ˙ t Phiên ba’n 0.9 Caˆ ˙ p nhaˆ ˙ t cuoˆ´ i cùng Ngày 9 tháng 2 na˘m 2005 Mo ˙ i d¯eˆ` nghi ˙ su’’a d¯oˆ’i, thông báo loˆ˜i chính ta’, loˆ˜i kieˆ´n thu´’c cu’a ba’n di ˙ ch cu˜ng nhu’d¯eˆ` nghi ˙ giúp d¯o˜’di ˙ ch xin gu’’i cho Phan Vı˜nh Thi ˙ nh theo d¯i ˙ a chı’ teppi@vnlinux.org.
Chu’o’ng 1 HD¯ H Linux: li ˙ ch su’’ và các ba’n phân phoˆ´ i
Chu’o’ng 2 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows Va ˙ n su ˙ ’kho’’i d¯aˆ`u nan – Trung Quoˆ´ c Thông thu’o`’ng trên các d¯ı˜a cu’a ba’n phân phoˆ´ i Linux d¯ã có hu’o´’ng daˆ˜n nga˘´n go ˙ n cách cài d¯a˘ ˙ t Linux. Ngoài ra, trên Internet ba ˙ n có theˆ’tìm thaˆ´y raˆ´t nhieˆ`u cuoˆ´ n sách nó veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` này. Và taˆ´t ca’ các ba’n phân phoˆ´ i lo´’n (Debian, Slackware, Fedora, Mandrake, ...) d¯eˆ`u d¯ã có cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n cài d¯a˘ ˙ t raˆ´t chi tieˆ´t, cho mo ˙ i tình huoˆ´ ng su’’du ˙ ng. Hãy cho`’d¯o ˙ ’i và hy vo ˙ ng trong tu’o’ng lai không xa se˜ có ba’n di ˙ ch Tieˆ´ng Vieˆ ˙ t cu’a nhu˜’ng cuoˆ´ n sách này. Chính vì vaˆ ˙ y trong cuoˆ´ n sách này, tác gia’ se˜ không d¯u’a ra các bu’o´’c cu ˙ theˆ’ cu’a vieˆ ˙ c cài d¯a˘ ˙ t, mà xin ba ˙ n d¯o ˙ c hãy tìm các cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n tu’o’ng u´’ng. Thay vào d¯ó là nhu˜’ng gì ba ˙ n caˆ`n bieˆ´t và chuaˆ’n bi ˙ tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t, d¯oˆ`ng tho`’i, tác gia’ se˜ d¯i cu ˙ theˆ’và chi tieˆ´t vào nhu˜’ng gì d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t khi cài d¯a˘ ˙ t Linux trên máy tính d¯ã có moˆ ˙ t trong các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành Windows cu˜ng nhu’vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành. Vaˆ´n d¯eˆ` o’’choˆ˜, phaˆ`n lo´’n ngu’o`’i dùng Vieˆ ˙ t Nam tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u ho ˙ c Linux d¯ã làm quen và raˆ´t có theˆ’ d¯ã có kinh nghieˆ ˙ m su’’du ˙ ng các HD¯ H dòng Windows nhu’Windows 98, Windows 2000 và Windows XP. Và trên thu ˙ ’c teˆ´ thì ta ˙ m tho`’i Linux khó có theˆ’là HD¯ H d¯aˆ`u tiên mà ngu’o`’i dùng làm quen. Nhu’theˆ´, moˆ ˙ t cách tu ˙ ’nhiên, neˆ´u ngu’o`’i dùng d¯ã làm vieˆ ˙ c vo´’i HD¯ H Windows và quyeˆ´t d¯i ˙ nh thu’’ nghieˆ ˙ m vo´’i Linux, thì ho ˙ không muoˆ´ n maˆ´t d¯i môi tru’o`’ng làm vieˆ ˙ c quen thuoˆ ˙ c cu’a mình, cùng vo´’i nhu˜’ng gì d¯ã ta ˙ o ra và d¯ã caˆ´u hình du’o´’i du’o´’i Windows. Raˆ´t may là không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i d¯ánh maˆ´t taˆ´t ca’ nhu˜’ng thu´’ d¯ó. Bo’’i vì trên moˆ ˙ t máy tính có theˆ’ cùng "chung soˆ´ ng hòa bình hai HD¯ H và thaˆ ˙ m chí nhieˆ`u ho’n nu˜’a (neˆ´u có d¯u’ choˆ˜ trên d¯ı˜a!). Chính vì theˆ´, o’’phía du’o´’i se˜ nói cách cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên máy tính d¯ã cài d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t trong các heˆ ˙d¯ieˆ`u hành cu’a hãng Microsoft. 2.1 Chuaˆ’n bi ˙ cài d¯a˘ ˙ t Có theˆ’ cài d¯a˘ ˙ t Linux ba˘`ng moˆ ˙ t trong các cách sau: • Tu`’oˆ’ d¯ı˜a CD-ROM • Tu`’ba’n sao chép Linux trên oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng • Tu`’máy chu’ taˆ ˙ p tin cu’a ma ˙ ng noˆ ˙ i boˆ ˙ qua NFS; • Tu`’máy tính khác trong ma ˙ ng noˆ ˙ i boˆ ˙ qua SMB;
4 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • Tu`’máy tính o’’xa (ví du ˙ tu`’Internet) qua giao thu´’c FTP; • Tu`’moˆ ˙ t máy chu’ WWW qua giao thu´’c HTTP. Theo ý kieˆ´n cá nhân cu’a tác gia’ thì thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n và có tính thu ˙ ’c teˆ´ nhaˆ´t là cài d¯a˘ ˙ t Linux tu`’ CD-ROM, ho’n nu˜’a vieˆ ˙ c mua các d¯ı˜a CD bây gio`’không gây khó kha˘n gì. Tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u cài d¯a˘ ˙ t, hãy thu thaˆ ˙ p (hãy vieˆ´t lên moˆ ˙ t to`’ giaˆ´y) taˆ´t ca’ nhu˜’ng thông tin caˆ´u hình caˆ`n thieˆ´t cu’a máy tính. Neˆ´u nhu’ máy tính cu’a ba ˙ n ta ˙ m tho`’i vaˆ˜n còn làm vieˆ ˙ c du’o´’i HD¯ H Windows 95/98/2000/XP, thì ba ˙ n se˜ tìm thaˆ´y raˆ´t nhieˆ`u thông tin neˆ´u nhaˆ´n chuoˆ ˙ t pha’i vào bieˆ’u tu’o ˙ ’ng My Computer, cho ˙ n leˆ ˙ nh Properties. O’’ d¯ây ba ˙ n có theˆ’tìm thaˆ´y gaˆ`n heˆ´t taˆ´t ca’ thông tin caˆ`n thieˆ´t. Neˆ´u nhu’ba ˙ n không thaˆ´y thông tin nào d¯ó, thì caˆ`n tìm kieˆ´m theo các cách khác, keˆ’ ca’ vieˆ ˙ c mo’’vo’ máy và d¯o ˙ c nhu˜’ng dòng chu˜’trên thieˆ´t bi ˙ . D¯ eˆ’ giúp ba ˙ n d¯o ˙ c, xin d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra d¯ây danh sách nhu˜’ng thông tin caˆ`n thu thaˆ ˙ p. Xin d¯u`’ng lu’o`’i bieˆ´ng và hãy coˆ´ ga˘´ng ghi càng nhieˆ`u du˜’lieˆ ˙ u veˆ` moˆ ˙ t thieˆ´t bi ˙ càng toˆ´ t (taˆ´t ca’ nhu˜’ng thông tin có theˆ’ tìm thaˆ´y), nhu˜’ng du˜’ lieˆ ˙ u này se˜ caˆ`n d¯eˆ´n khi cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình, khi mà vieˆ ˙ c tìm kieˆ´m chúng se˜ khó kha˘n ho’n. • BIOS: – nhà sa’n xuaˆ´t; – soˆ´ hieˆ ˙ u phiên ba’n. • Controller oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng: loa ˙ i (IDE hay SCSI) và dung lu’o ˙ ’ng cu’a oˆ’ d¯ı˜a (neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c dùng d¯ı˜a IDE, thì caˆ`n kieˆ’m tra xem BIOS có hoˆ˜ tro ˙ ’ vieˆ ˙ c truy caˆ ˙ p o’’ cheˆ´ d¯oˆ ˙ LBA hay không): – hda (Master trên controller soˆ´ 1 hay Primary Master); – hdb (Slave trên controller soˆ´ 1 hay Primary Slave); – hdc (Master trên controller soˆ´ 2 hay Secondary Master); – hdd (Slave trên controller soˆ´ 2 hay Secondary Slave). – nhà sa’n xuaˆ´t và soˆ´ maˆ˜u mã cu’a adapter SCSI (neˆ´u có). • Dung lu’o ˙ ’ng cu’a boˆ ˙ nho´’(tính ba˘`ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao dieˆ ˙ n (IDE, SCSI, hay giao dieˆ ˙ n khác); – d¯oˆ´ i vo´’i các oˆ’ d¯ı˜a CD-ROM không pha’i IDE, cu˜ng nhu’SCSI - nhà sa’n xuaˆ´t và soˆ´ maˆ˜u mã. • Chuoˆ ˙ t: – loa ˙ i chuoˆ ˙ t (serial, PS/2, hay bus mouse); – giao thu´’c (Microsoft, Logitech, MouseMan, v.v. . . ); – soˆ´ nút; – d¯oˆ´ i vo´’i chuoˆ ˙ t ca˘´m vào coˆ’ng noˆ´ i tieˆ´p thì caˆ`n soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a coˆ’ng d¯ó. • Ca ˙ c màn hình
2.2 Phòng xa và nhu˜’ng lo`’i khuyên 5 – nhà sa’n xuaˆ´t; – soˆ´ maˆ˜u mã (hay chipset su’’du ˙ ng) – dung lu’o ˙ ’ng boˆ ˙ nho´’; • Màn hình – nhà sa’n xuaˆ´t – soˆ´ maˆ˜u mã; – các giá tri ˙ gio´’i ha ˙ n (min, max) cu’a taˆ`n soˆ´ làm mo´’i theo chieˆ`u do ˙ c và theo chieˆ`u ngang (nhu˜’ng giá tri ˙ này ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có theˆ’tìm thaˆ´y trong tài lieˆ ˙ u d¯i kèm vo´’i màn hình, Windows không hieˆ’n thi ˙ nhu˜’ng giá tri ˙ này, và chúng raˆ´t quan tro ˙ ng trong khi caˆ´u hình giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a). • Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n keˆ´t noˆ´ i ma ˙ ng (mà UNIX nói chung là HD¯ H dành cho ma ˙ ng), thì hãy ghi la ˙ i nhu˜’ng du˜’lieˆ ˙ u sau: – nhà sa’n xuaˆ´t và soˆ´ maˆ˜u mã ca ˙ c ma ˙ ng; – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a mình; – tên cu’a máy tính trong ma ˙ ng; – ma˘ ˙ t na ˙ ma ˙ ng con (subnet mask); – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a gateway; – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a các máy chu’ tên mieˆ`n (DNS server); – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a máy chu’ WINS(Windows Internet Name Service); – tên mieˆ`n cu’a công ty ba ˙ n d¯o ˙ c. • Loa ˙ i và nhà sa’n xuaˆ´t ca ˙ c âm thanh và game controller (neˆ´u nhu’có) 2.2 Phòng xa và nhu˜’ng lo`’i khuyên Tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux sau Windows, raˆ´t nên thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vài thao tác "phòng xa" ("phòng cháy ho’n chu˜’a cháy"). Vì raˆ´t có theˆ’ ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ pha’i phân vùng la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a, thay d¯oˆ’i ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng (Boot Record) và làm vieˆ ˙ c vo´’i các taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu˜ng nhu’các taˆ ˙ p tin caˆ´u hình. Các thao tác này không pha’i lúc nào cu˜ng d¯em la ˙ i d¯em la ˙ i moˆ ˙ t keˆ´t qua’ theo ý muoˆ´ n, và trong tru’o`’ng ho ˙ ’p xaˆ´u có theˆ’ máy tính cu’a ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ không kho’’i d¯oˆ ˙ ng nu˜’a. Có bieˆ´t cách thoát ra kho’i tình huoˆ´ ng này và phu ˙ c hoˆ`i du˜’lieˆ ˙ u caˆ`n thieˆ´t không d¯ó còn là moˆ ˙ t câu ho’i. Nhu’ng ro’i vào tình huoˆ´ ng nhu’vaˆ ˙ y heˆ´t su´’c deˆ˜ dàng nhaˆ´t là vo´’i ngu’o`’i dùng laˆ`n d¯aˆ`u tiên cài d¯a˘ ˙ t Linux. Chính vì vaˆ ˙ y, d¯aˆ`u tiên, caˆ`n ta ˙ o moˆ ˙ t d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng hay moˆ ˙ t d¯ı˜a meˆ`m giúp phu ˙ c hoˆ`i heˆ ˙ thoˆ´ ng (neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c còn chu’a ta ˙ o). Thu´’ hai, caˆ`n ghi la ˙ i nhu˜’ng du˜’ lieˆ ˙ u có giá tri ˙ (backup). Và thu´’ ba, chuaˆ’n bi ˙ các taˆ ˙ p tin (d¯ı˜a meˆ`m, CD) cài d¯a˘ ˙ t cho heˆ ˙ thoˆ´ ng cu˜. Moˆ ˙ t lo`’i khuyên quan tro ˙ ng khác: neˆ´u có gì d¯ó xa’y ra không theo ý muoˆ´ n thì không nên hoang mang. Xin chia se’ moˆ ˙ t kinh nghieˆ ˙ m buoˆ`n: khi laˆ`n d¯aˆ`u tiên tác gia’ cài Linux trên máy tính d¯ã có Windows NT, và keˆ´t qua’ là máy tính không theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c. Không hieˆ’u heˆ´t vaˆ´n d¯eˆ` tác gia’ nghı˜ là không còn cách gì khác ngoài d¯i ˙ nh da ˙ ng la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a và cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i tu`’d¯aˆ`u. Bây gio`’thì tác gia’ d¯ã hieˆ’u là có theˆ’ phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i neˆ´u nhu’ không quyeˆ´t d¯i ˙ nh quá voˆ ˙ i vàng. Vì vaˆ ˙ y có theˆ’ nói ra˘`ng Werner Almesberger d¯úng, khi trong hu’o´’ng daˆ˜n su’’du ˙ ng LILO có d¯u’a ra nhu˜’ng lo`’i khuyên sau cho ngu’o`’i dùng khi ro’i vào tru’o`’ng ho ˙ ’p khó kha˘n nhu’vaˆ ˙ y:
6 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • Không hoa’ng hoˆ´ t. Neˆ´u nhu’có gì d¯ó không làm vieˆ ˙ c, hãy thu’’mo ˙ i cách d¯eˆ’tìm ra nguyên nhân, kieˆ’m tra la ˙ i nhieˆ`u laˆ`n thao tác cu’a mình. Chı’ sau khi d¯ó mo´’i thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các bu’o´’c su’’a loˆ˜i. • Hãy d¯o ˙ c tài lieˆ ˙ u. D¯ a˘ ˙ c bieˆ ˙ t trong các tru’o`’ng ho ˙ ’p, khi heˆ ˙ thoˆ´ ng làm nhu˜’ng gì ba ˙ n d¯o ˙ c không mong d¯o ˙ ’i. Xin thêm moˆ ˙ t lo`’i khuyên phoˆ’ bieˆ´n sau: * Hãy xem các taˆ ˙ p tin log, tu´’c là các taˆ ˙ p tin ghi la ˙ i su ˙ ’kieˆ ˙ n cu’a heˆ ˙ thoˆ´ ng (caˆ`n tìm chúng trong thu’mu ˙ c /var/log). Nhu’d¯ã nói o’’ trên, quá trình cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux nói riêng không pha’i là d¯eˆ` tài cu’a cuoˆ´ n sách. Ngu’o`’i dùng caˆ`n tìm các cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n tu’o’ng u´’ng. Tuy nhiên, tác gia’ cu˜ng muoˆ´ n d¯u’a ra vài lo`’i khuyên d¯eˆ’ giúp ngu’o`’i dùng d¯u’a ra quyeˆ´t d¯i ˙ nh trong khi cài d¯a˘ ˙ t. Thu´’ nhaˆ´t, d¯u`’ng voˆ ˙ i vàng và hãy chú ý d¯o ˙ c nhu˜’ng thông báo se˜ hieˆ’n thi ˙ trên màn hình, và hãy suy nghı˜ ky˜ khi cho ˙ n câu tra’ lo`’i. D¯ eˆ’ minh chu´’ng cho lo`’i khuyên này xin d¯u’o ˙ ’c keˆ’ la ˙ i tru’o`’ng ho ˙ ’p khi tác gia’ cài Red Hat 7.1, và tu ˙ ’d¯oˆ ˙ ng nhaˆ´n lên nút Next, vì cho ra˘`ng phu’o’ng án theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh là d¯u’. Keˆ´t qua’ là tác gia’ không theˆ’ truy caˆ ˙ p d¯u’o ˙ ’c d¯eˆ´n máy này qua các giao thu´’c ma ˙ ng (telnet, ftp, NFS, Samba), ma˘ ˙ c dù d¯ã caˆ´u hình giao dieˆ ˙ n ma ˙ ng cho máy. Nguyên nhân là trong phu’o’ng án theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh thì tu’o`’ng lu’’a d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t, và tu’o`’ng lu’’a d¯óng heˆ´t các truy caˆ ˙ p tu`’ma ˙ ng. D¯ eˆ’mo’’truy caˆ ˙ p này, thì trong quá trình cài d¯a˘ ˙ t caˆ`n chı’ rõ các di ˙ ch vu ˙ d¯u’o ˙ ’c mo’’. Nhu’ng chúng ta quá voˆ ˙ i vàng! Thu´’ hai, tác gia’ khuyên không nên d¯oˆ`ng ý vo´’i vieˆ ˙ c tu ˙ ’ d¯oˆ ˙ ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Vì cuoˆ´ i cùng ngu’o`’i dùng không khó kha˘n gì khi gõ câu leˆ ˙ nh startx, còn vieˆ ˙ c caˆ´u hình giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a (neˆ´u có gì d¯ó làm vieˆ ˙ c không d¯úng) vo´’i ngu’o`’i dùng mo´’i raˆ´t khó thành công. Sau khi làm xong các công vieˆ ˙ c phòng xa, caˆ`n quyeˆ´t d¯i ˙ nh se˜ toˆ’ chu´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H nhu’ theˆ´ nào, chuaˆ’n bi ˙ các oˆ’ d¯ı˜a (phân vùng) d¯eˆ’ cài d¯a˘ ˙ t, tu´’c là caˆ`n chia oˆ’ d¯ı˜a thành soˆ´ phân vùng caˆ`n thieˆ´t. Nhu’ng tru’o´’c khi chuyeˆ’n sang các bu’o´’c cu ˙ theˆ’ d¯eˆ’ chuaˆ’n bi ˙ oˆ’ d¯ı˜a, xin d¯u’o ˙ ’c nói qua moˆ ˙ t chút veˆ` caˆ´u trúc cu’a d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H. Neˆ´u ai d¯ó không d¯u’ kiên nhaˆ˜n d¯eˆ’ d¯o ˙ c phaˆ`n lý thuyeˆ´t này, thì có theˆ’ bo’ qua chúng và chuyeˆ’n tha˘’ng d¯eˆ´n vaˆ´n d¯eˆ` cho ˙ n chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng. 2.3 Phân vùng trên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 2.3.1 Theˆ´ nào là caˆ´ u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a" Nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c bieˆ´t, d¯ı˜a cu´’ng goˆ`m vài d¯ı˜a có phu’ lo´’p tu`’tính, na˘`m trên cùng moˆ ˙ t tru ˙ c và quay vo´’i vaˆ ˙ n toˆ´ c lo´’n. D¯ o ˙ c/Ghi du˜’ lieˆ ˙ u d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bo’’i các d¯aˆ`u d¯o ˙ c na˘`m giu˜’a các d¯ı˜a này, di chuyeˆ’n tu`’tâm d¯ı˜a ra rìa ngoài cu’a d¯ı˜a. Vòng tròn d¯aˆ`u d¯o ˙ c ve˜ ra trên các d¯ı˜a khi quay quanh chúng go ˙ i là rãnh (track), còn taˆ ˙ p ho ˙ ’p các rãnh na˘`m choˆ`ng lên nhau go ˙ i là cylinder. Moˆ˜i rãnh la ˙ i chia thành các sector, và có theˆ’ ghi vào moˆ˜i sector 512 byte thông tin. Vì theˆ´ d¯a˘ ˙ c d¯ieˆ’m cu’a moˆ ˙ t oˆ’ d¯ı˜a thu’o`’ng là taˆ ˙ p ho ˙ ’p ba sô: soˆ´ cylinder/soˆ´ rãnh trong cylinder/soˆ´ sector trên rãnh hay còn vieˆ´t ta˘´t là C/H/S (ba chu˜’cái d¯aˆ`u tiên cu’a các thuaˆ ˙ t ngu˜’Tieˆ´ng Anh tu’o’ng u´’ng: Cyliner/Head/Sector). Ba soˆ´ này go ˙ i là caˆ´u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a". D¯ ı˜a vo´’i caˆ´u trúc hình ho ˙ c C/H/S có dung lu’o ˙ ’ng C*H*S*512 byte. D¯ ı˜a cu´’ng là các thieˆ´t bi ˙ khoˆ´ i, tu´’là d¯o ˙ c và ghi thông tin theo các khoˆ´ i, và kích thu’o´’c nho’ nhaˆ´t cu’a khoˆ´ i ba˘`ng moˆ ˙ t sector (512 byte). D¯ eˆ’ có theˆ’ ghi thông tin lên d¯ı˜a, caˆ`n d¯a˘ ˙ t d¯aˆ`u d¯ı˜a d¯úng vi ˙ trí, tu´’c là chı’ cho controller bieˆ´t caˆ`n ghi thông tin này vào sector nào. Sector d¯u’o ˙ ’c d¯ánh d¯i ˙ a chı’ theo soˆ´ thu´’tu ˙ ’cylinder, soˆ´ thu´’tu ˙ ’d¯aˆ`u d¯o ˙ c (hay rãnh) và soˆ´ thu´’tu ˙ ’sector trên rãnh.
2.3 Phân vùng trên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 7 2.3.2 Phân vùng và ba’ng phân vùng cu’a d¯ı˜a Trong các heˆ ˙ thoˆ´ ng Intel oˆ’ d¯ı˜a thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c chia thành các phân vùng. Raˆ´t có theˆ’ nguyên nhân cu’a vieˆ ˙ c phân vùng là nguyên nhân li ˙ ch su’’: các phiên ba’n MS-DOS d¯aˆ`u tiên không theˆ’ su’’ du ˙ ng d¯u’o ˙ ’c các d¯ı˜a lo´’n, mà dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a la ˙ i phát trieˆ’n nhanh ho’n kha’ na˘ng cu’a DOS. Khi d¯ó d¯ã nghı˜ ra vieˆ ˙ c chia oˆ’ d¯ı˜a thành các phân vùng. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này, trong sector soˆ´ 0 cu’a d¯ı˜a (sector soˆ´ 0 cu’a rãnh d¯aˆ`u tiên trong cylinder soˆ´ 0) ghi nho´’ba’ng chia oˆ’d¯ı˜a thành các phân vùng (partition table). Moˆ˜i phân vùng d¯u’o ˙ ’c dùng nhu’moˆ ˙ t d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý riêng re˜. Moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p nói riêng d¯ó là trong các phân vùng khác nhau có theˆ’ cài d¯a˘ ˙ t các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác nhau. Ba’ng phân vùng chu´’a 4 ba’n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Moˆ˜i ba’n ghi có caˆ´u trúc nhu’sau: kênh giao tác struct partition { char active; /* 0x80: phân vùng kích hoa ˙ t, 0: không kích hoa ˙ t */ char begin[3]; /* CHS sector d¯aˆ`u tiên, 24 bit char type; /* loa ˙ i phân vùng (ví du ˙ , 83 — LINUX_NATIVE, 82 — LINUX_SWAP) */ char end[3]; /* CHS sector cuoˆ´i cùng, 24 bit */ int start; /* soˆ´ cu’a sector d¯aˆ`u tiên (32-bit, tính tu`’ 0) */ int length; /* soˆ´ sector có trong phân vùng (32 bit) */ }; Ba’ng phân vùng d¯ı˜a thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o bo’’i chu’o’ng trình fdisk. Trên HD¯ H Linux ngoài chu’o’ng trình fdisk "truyeˆ`n thoˆ´ ng" (tuy vaˆ ˙ y raˆ´t khác so vo´’i chu’o’ng trình fdisk trong MS-DOS và Windows), còn có hai chu’o’ng trình d¯eˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i phân vùng d¯ı˜a: cfdisk và sfdisk. Chu’o’ng trình cfdisk, gioˆ´ ng nhu’ fdisk chı’ dành d¯eˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i ba’ng phân vùng d¯ı˜a: nó không quan tâm chú ý d¯eˆ´n thông tin có trên d¯ı˜a. Chı’ khác bieˆ ˙ t vo´’i fdisk o’’ giao dieˆ ˙ n thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n: chı’ daˆ˜n su’’du ˙ ng leˆ ˙ nh và heˆ ˙ thoˆ´ ng trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n). Chu’o’ng trình sfdisk có vài kha’ na˘ng cao ho’n, ví du ˙ , cho phép thao tác trên các phân vùng d¯ã có cu’a d¯ı˜a. DOS su’’du ˙ ng tru’o`’ng begin và end cu’a ba’ng phân vùng và Interrupt 13 cu’a BIOS (Int 13h) d¯eˆ’ truy caˆ ˙ p to´’i d¯ı˜a, vì theˆ´ không theˆ’ su’’ du ˙ ng d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n 8,4 Gbyte, ngay ca’ vo´’i các BIOS mo´’i (veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` này se˜ nói d¯eˆ´n o’’sau), còn phân vùng thì không theˆ’lo´’n ho’n 2,1 Gbyte (nhu’ng d¯ây là do ha ˙ n cheˆ´ cu’a heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT16). Linux thì chı’ su’’ du ˙ ng tru’o`’ng start và length cu’a ba’ng phân vùng d¯ı˜a và hoˆ˜ tro ˙ ’ các phân vùng chu´’a d¯eˆ´n 232 sector, tu´’c là dung lu’o ˙ ’ng có theˆ’d¯a ˙ t 2 Tbyte Vì trong ba’ng chia oˆ’ d¯ı˜a chı’ có 4 dòng cho các phân vùng, soˆ´ phân vùng chính trên d¯ı˜a ngay tu`’ d¯aˆ`u dã ha ˙ n cheˆ´: không theˆ’ lo´’n ho’n 4. Khi mà 4 phân vùng tro’’ thành ít, thì ngu’o`’i ta sáng cheˆ´ ra phân vùng lôgíc. Moˆ ˙ t trong soˆ´ các phân vùng chính tro’’thành mo’’ roˆ ˙ ng (loa ˙ i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong heˆ ˙ co’soˆ´ mu’o`’i sáu). Và trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng ngu’o`’i ta ta ˙ o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng không d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng tru ˙ ’c tieˆ´p mà chı’ dùng d¯eˆ’ ghi các phân vùng lôgíc. Sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng ghi nho´’ ba’ng phân vùng vo´’i boˆ´ n d¯aˆ`u vào: moˆ ˙ t dùng cho phân vùng lôgíc, moˆ ˙ t cho phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng khác, còn hai cái còn la ˙ i không d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng. Moˆ˜i phân vùng mo’’roˆ ˙ ng có moˆ ˙ t ba’ng chia cu’a mình, trong ba’ng này, cu˜ng gioˆ´ ng nhu’trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng chính, chı’ su’’du ˙ ng có hai dòng d¯eˆ’ d¯u’a ra moˆ ˙ t phân vùng lôgíc và moˆ ˙ t phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng. Nhu’ vaˆ ˙ y, thu d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t chuoˆ˜i các ma˘´t xích tu`’ ba’ng phân vùng, ma˘´t xích d¯aˆ`u tiên mô ta’ ba phân vùng chính, và moˆ˜i ma˘´t xích tieˆ´p theo – moˆ ˙ t phân vùng lôgíc và vi ˙ trí cu’a ba’ng tieˆ´p theo. Chu’o’ng trình sfdisk trên Linux cho thaˆ´y toàn boˆ ˙ chuoˆ˜i này:
8 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows kênh giao tác [root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device Boot Start End #cyls #blocks Id System /dev/hda1 * 0+ 189 190- 1526143+ 6 FAT16 /dev/hda2 190 783 594 4771305 5 Extended /dev/hda3 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda4 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda5 190+ 380 191- 1534176 6 FAT16 — 381 783 403 3237097+ 5 Extended — 190 189 0 0 0 Empty — 190 189 0 0 0 Empty /dev/hda6 381+ 783 403- 3237066 7 HPFS/NTFS — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty Soˆ´ phân vùng lôgíc theo nguyên ta˘´c không ha ˙ n cheˆ´, vì moˆ˜i phân vùng lôgíc có theˆ’ chu´’a ba’ng phân vùng và các phân vùng lôgíc cu’a mình. Tuy nhiên trên thu ˙ ’c theˆ´ vaˆ˜n có nhu˜’ng ha ˙ n cheˆ´. Ví du ˙ , Linux không theˆ’làm vieˆ ˙ c vo´’i ho’n 15 phân vùng trên các d¯ı˜a SCSI và ho’n 63 phân vùng trên d¯ı˜a IDE. Phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng trên moˆ ˙ t d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý, hay trong moˆ ˙ t phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng chu´’a nó (có theˆ’go ˙ i là "me ˙ ") chı’ có theˆ’làm moˆ ˙ t: không moˆ ˙ t chu’o’ng trình phân chia oˆ’ d¯ı˜a nào trong soˆ´ d¯ã có (fdisk và tu’o’ng tu ˙ ’) có theˆ’ta ˙ o thêm moˆ ˙ t phân vùng mo’’roˆ ˙ ng thu´’hai. Oˆ’ d¯ı˜a trên Linux nói riêng (oˆ’ d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý) d¯u’o ˙ ’c truy caˆ ˙ p qua tên cu’a thieˆ´t bi ˙ : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm soˆ´ 1-4 trong tên thieˆ´t bi ˙ : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3,cònphânvùnglôgícthìcócáctên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/ . . . (ba˘´t d¯aˆ`u tu`’soˆ´ 5). Tu`’nhu˜’ng gì d¯eˆ` caˆ ˙ p d¯eˆ´n o’’trên có theˆ’suy ra ta ˙ i sao la ˙ i có theˆ’bo’ qua các tên nhu’ /dev/hda3 hay /dev/hda4 (d¯o’n gia’n là phân vùng chính thu´’ ba và thu´’ tu’ không d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o ra) và ngay sau /dev/hda2 ba ˙ n d¯o ˙ c thaˆ´y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng /dev/hda2), và sau d¯ó thì vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ la ˙ i theo thu´’tu ˙ ’thông thu’o`’ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c tên (chu˜’ cái), ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ chu˜’ cái cuoˆ´ i dùng dành cho phân vùng chính. Ví du ˙ neˆ´u moˆ ˙ t d¯ı˜a cu´’ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và moˆ ˙ t phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng, trong phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng ta ˙ o ra hai phân vùng lôgíc, thì nhu˜’ng phân vùng lôgíc này se˜ d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có theˆ’thay d¯oˆ’i tên cu’a các phân vùng d¯ı˜a. 2.3.3 Quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H công ty Microsoft Dù heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành có là gì, thì d¯eˆ’ có theˆ’ ba˘´t d¯aˆ`u d¯ieˆ`u khieˆ’n máy tính, caˆ`n na ˙ p HD¯ H vào boˆ ˙nho´’. Vì theˆ´ hãy xem xét qua quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a các HD¯ H khác nhau. Chúng ta chı’ quan tâm d¯eˆ´n vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng, nên se˜ không xem xét d¯eˆ´n vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’d¯ı˜a meˆ`m, CD-ROM và qua ma ˙ ng. Hãy ba˘´t d¯aˆ`u tu`’MS-DOS và MS Windows cu˜ (xin d¯u`’ng quên ra˘`ng, vieˆ ˙ c phát trieˆ’n và hoàn thieˆ ˙ n máy tính cá nhân song song vo´’i su ˙ ’ phát trieˆ’n cu’a HD¯ H cu’a Microsoft và nhu˜’ng quyeˆ´t d¯i ˙ nh su’’ du ˙ ng trong các HD¯ H này có a’nh hu’o’’ng ma ˙ nh d¯eˆ´n quyeˆ´t d¯i ˙ nh cu’a các nhà phát trieˆ’n thieˆ´t bi ˙ ).
2.3 Phân vùng trên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 9 Nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c bieˆ´t, khi baˆ ˙ t máy tính d¯aˆ`u tiên se˜ cha ˙ y chu’o’ng trình POST (Power On Self Test). Chu’o’ng trình xác d¯i ˙ nh dung lu’o ˙ ’ng boˆ ˙ nho´’, thu’’nghieˆ ˙ m boˆ ˙ nho´’, và xác d¯i ˙ nh các thành phaˆ`n khác (bàn phím, oˆ’cu´’ng. . . ), kho’’i d¯oˆ ˙ ng các the’ adaptor. Trên màn hình thu’o`’ng xuaˆ´t hieˆ ˙ n các thông báo veˆ` dung lu’o ˙ ’ng boˆ ˙ nho´’, veˆ` vieˆ ˙ c thu’’nghieˆ ˙ m boˆ ˙ nho´’, danh sách các thieˆ´t bi ˙ nhaˆ ˙ n ra (oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng và meˆ`m, boˆ ˙ xu’’lý, coˆ’ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vieˆ ˙ c thu’’nghieˆ ˙ m POST go ˙ i Int 19h. Công vieˆ ˙ c cu’a Int 19h là tìm thieˆ´t bi ˙ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Vieˆ ˙ c tìm kieˆ´m thu ˙ ’c hieˆ ˙ n theo thu´’ tu ˙ ’ xác d¯i ˙ nh trong Setup BIOS và theo cách tha˘m dò sector soˆ´ 0 cu’a các thieˆ´t bi ˙ tu’o’ng u´’ng. Neˆ´u d¯ı˜a có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng, thì trong sector soˆ´ 0 cu’a d¯ı˜a có ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cuoˆ´ i cùng cu’a MBR – "soˆ´ màu nhieˆ ˙ m", là daˆ´u hieˆ ˙ u cho bieˆ´t sector có MBR, và theo d¯ó d¯ı˜a có theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Ngoài "soˆ´ màu nhieˆ ˙ m" MBR còn chu´’a ba’ng phân vùng d¯ı˜a d¯ã nói o’’trên, và moˆ ˙ t chu’o’ng trình nho’ – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính, kích thu’o´’c chı’ có 446 (0x1BE) byte. Ba’ng 2.1 cho thaˆ´y caˆ´u trúc cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính sau khi cài d¯a˘ ˙ t Windows. Ba’ng 2.1: Caˆ´u trúc cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính Di ˙ ch chuyeˆ’n Noˆ ˙ i dung 0x000 Mã cu’a trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính 0x1BE Ba’ng phân vùng oˆ’ d¯ı˜a 0x1FE "Soˆ´ màu nhieˆ ˙ m" (0xAA55) MS-DOS, Windows95 và NT ghi nho´’DOS MBR trong khi cài d¯a˘ ˙ t. Ngoài ra cu˜ng có theˆ’ ta ˙ o MBR cu’a MS vo´’i câu leˆ ˙ nh DOS sau: fdisk /mbr. Xin tro’’ la ˙ i vo´’i quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Int 19h cu’a BIOS na ˙ p trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính vào boˆ ˙nho´’ máy tính và chuyeˆ’n quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho chu’o’ng trình này. Nhu’ng chu’o’ng trình "bé nho’" này không d¯u’ kha’ na˘ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H; taˆ´t ca’ nhu˜’ng gì mà nó có theˆ’ làm – d¯ó là na ˙ p vào boˆ ˙ nho´’chu’o’ng trình ma ˙ nh ho’n – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này, nó tìm trong ba’ng phân vùng kích hoa ˙ t và d¯o ˙ c vào boˆ ˙ nho´’ trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’ hai, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ sector lôgíc d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng kích hoa ˙ t. Hãy chú ý d¯eˆ´n cu ˙ m tu`’ "ba˘´t d¯aˆ`u tu`’". Vì trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’ hai trên các heˆ ˙ thoˆ´ ng khác nhau có d¯oˆ ˙ dài khác nhau. Trong phân vùng d¯u’o ˙ ’c d¯i ˙ nh da ˙ ng du’o´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai chieˆ´m moˆ ˙ t sector (512 byte). Trong phân vùng d¯i ˙ nh da ˙ ng du’o´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin NTFS, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai chieˆ´m vài sector. Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’ hai na ˙ p lo´’p chu’o’ng trình d¯aˆ`u tiên, caˆ`n thieˆ´t cho vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng heˆ ˙d¯ieˆ`u hành. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p MS DOS chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯oˆ ˙ ng na ˙ p IO.SYS theo d¯i ˙ a chı’ 700h, sau d¯ó MSDOS.SYS và chuyeˆ’n quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho SYSINIT cu’a môd¯un IO.SYS. Neˆ´u vì lý do nào d¯ó không tìm thaˆ´y trên d¯ı˜a phân vùng kích hoa ˙ t, thì quá trình kho’’d¯oˆ ˙ ng se˜ tieˆ´p tu ˙ c vo´’i vieˆ ˙ c xu’’lý Int 18h. Tru’o`’ng ho ˙ ’p này trên thu ˙ ’c teˆ´ raˆ´ t hieˆ´m khi su’’du ˙ ng, nhu’ng kha’ na˘ng này có theˆ’ có ích trong tru’o`’ng ho ˙ ’p nào d¯ó. Trong khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’xa, khi heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’máy chu’, thì Int này d¯u’o ˙ ’c POST chuyeˆ’n hu’o´’ng lên ROM cu’a ca ˙ c ma ˙ ng. D¯ oˆ´ i vo´’i các HD¯ H khác cu’a Microsoft thì quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng dieˆ˜n ra tu’o’ng tu ˙ ’. • Windows95 kho’’i d¯oˆ ˙ ng gioˆ´ ng nhu’ DOS nhu’ng thay theˆ´ IO.SYS và MSDOS.SYS bo’’i các taˆ ˙ p tin cu’a mình. Các taˆ ˙ p tin DOS d¯u’o ˙ ’c giu˜’la ˙ i du’o´’i các tên tu’o’ng u´’ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi ba ˙ n d¯o ˙ c cho ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng DOS, Windows95 se˜ d¯oˆ’i tên các taˆ ˙ p tin cu’a mình vo´’i phaˆ`n mo’’roˆ ˙ ng w40 và phu ˙ c hoˆ`i tên ban d¯aˆ`u cu’a các taˆ ˙ p tin heˆ ˙ thoˆ´ ng cu’a DOS. Quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng tieˆ´p tu ˙ c vo´’i vieˆ ˙ c na ˙ p IO.SYS. Nhu’theˆ´, sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a DOS và Windows95 là nhu’nhau.
10 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • Windows NT4 su’’du ˙ ng MBR DOS, nhu’ng thay theˆ´ ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng kích hoa ˙ t ba˘`ng cách thay theˆ´ NTLDR vào choˆ˜ IO.SYS. D¯ ây là moˆ ˙ t chu’o’ng trình ma ˙ ng và có theˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c nhieˆ`u thu´’. Ví du ˙ , có theˆ’ tìm taˆ ˙ p tin boot.ini và neˆ´u nhu’ tham soˆ´ timeout lo´’n ho’n 0, thì d¯u’a ra trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n) kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Moˆ˜i dòng cu’a phaˆ`n [operating systems] trong taˆ ˙ p tin boot.ini xác d¯i ˙ nh moˆ ˙ t phu’o’ng án (moˆ ˙ t HD¯ H) kho’’i d¯oˆ ˙ ng và d¯u’o ˙ ’c vieˆ´t theo maˆ˜u sau: d¯i ˙ a_chı’_trình_kho’’i_d¯oˆ ˙ ng_thu´’_hai="tên_go ˙ i_cu’a_phu’o’ng_án" D¯ i ˙ a chı’ cu’a trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai có theˆ’ là moˆ ˙ t phân vùng cu ˙ theˆ’ nào d¯ó cu’a d¯ı˜a cu˜ng nhu’taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Du’o´’i d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ taˆ ˙ p tin boot.ini: [operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE C:="Microsoft Windows" C:BOOTSECT.LNX="Linux" Neˆ´u ngu’o`’i dùng cho ˙ n NT, thì se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo d¯i ˙ a chı’ phân vùng d¯u’o ˙ ’c chı’ trên dòng d¯aˆ`u tiên. Trên dòng tu’o’ng u´’ng vo´’i phu’o’ng án Microsoft Windows, chı’ d¯u’a ra "C:", vì tên cu’a taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c laˆ´y theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh: bootsect.dos. Taˆ ˙ p tin d¯u’o ˙ ’c na ˙ p vào boˆ ˙ nho´’và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c tieˆ´p tu ˙ c gioˆ´ ng nhu’khi ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c na ˙ p bo’’i mã chu’o’ng trình tu`’MBR. D¯ oˆ´ i vo´’i vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng các heˆ ˙ thoˆ´ ng khác, có theˆ’ su’’ du ˙ ng cách d¯ó. Chı’ caˆ`n thêm vào boot.ini các dòng chu´’a liên keˆ´t d¯eˆ´n taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác. Khi cho ˙ n các dòng này se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H tu’o’ng u´’ng. Trong ví du ˙ trên Linux cu˜ng d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo các này. Trong taˆ ˙ p tin C:BOOTSECT.LNX caˆ`n ghi noˆ ˙ i dung cu’a ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng, ta ˙ o bo’’i Linux (nói d¯úng ho’n – LILO, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng tiêu chuaˆ’n cu’a Linux). 2.3.4 Vaˆ´ n d¯eˆ` vo´’i các d¯ı˜a lo´’n Trên MS-DOS và các phiên ba’n d¯aˆ`u tiên cu’a Windows truy caˆ ˙ p to´’i d¯ı˜a (trong d¯ó có ca’ bu’o´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯aˆ`u tiên cu’a HD¯ H) d¯u’o ˙ ’c toˆ’ chu´’c qua Int 13 (Int 13h) cu’a BIOS. Khi này su’’du ˙ ng su ˙ ’d¯ánh d¯i ˙ a chı’ sector trên d¯ı˜a trên co’so’’C/H/S (xem trên). Chính xác ho’n: • AH — cho ˙ n thao tác; • CH — 8 bit nho’ ho’n cu’a soˆ´ cylinder; • CL — 7-6 bit tu’o’ng u´’ng bit lo´’n cu’a soˆ´ cylinder, 5-0 tu’o’ng u´’ng soˆ´ sector; • DH — soˆ´ cu’a d¯aˆ`u d¯o ˙ c; • DL — soˆ´ cu’a d¯ı˜a(80h hay 81h). (Caˆ`n lu’u ý ra˘`ng vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ cylinder vaˆ ˙ t lý và rãnh thu’o`’ng ba˘´t d¯aˆ`u tu`’0, còn sector trên rãnh d¯ánh soˆ´ ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ 1). Tuy nhiên trên thu ˙ ’c teˆ´ soˆ´ d¯aˆ`u d¯o ˙ c không quá 16, còn soˆ´ sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit d¯eˆ’ chı’ ra cylinder, BIOS vaˆ˜n không theˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯ı˜a dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. D¯ eˆ’vu’o ˙ ’t qua ha ˙ n cheˆ´ này, ngu’o`’i ta áp du ˙ ng nhieˆ`u cách "láu cá" khác nhau. Ví du ˙ , Extended CHS (ECHS) hay "Large disk support" (d¯ôi khi còn go ˙ i là "Large") su’’du ˙ ng ba bit chu’a dùng
2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 11 d¯eˆ´n cu’a soˆ´ thu´’ tu ˙ ’ d¯aˆ`u d¯o ˙ c d¯eˆ’ ta˘ng soˆ´ cylinder. Cách này cho pehsp su’’ du ˙ ng caˆ´u trúc "hình ho ˙ c gia’ ma ˙ o cu’a d¯ı˜a" vo´’i 1024 cylinder, 128 d¯aˆ`u d¯o ˙ c và 63 sector/rãnh. Bieˆ´n d¯oˆ’i Extended CHS thành d¯i ˙ a chı’ CHS thu ˙ ’c (có theˆ’chu´’a d¯eˆ´n 8192 cylinder) d¯u’o ˙ ’c BIOS thu ˙ ’c hieˆ ˙ n. Cách này cho phép làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng d¯eˆ´n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhu’ng các nhà phát trieˆ’n càng ngày càng ta˘ng maˆ ˙ t d¯oˆ ˙ ghi cu’a d¯ı˜a, soˆ´ d¯ı˜a và soˆ´ rãnh, và còn phát minh ra các phu’o’ng pháp khác d¯eˆ’ ta˘ng dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a. Ví du ˙ , soˆ´ sector trên rãnh không còn coˆ´ d¯i ˙ nh mà tro’’ thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh na˘`m gaˆ`n rìa ngoài cu’a d¯ı˜a, dài ho’n, soˆ´ sector d¯u’o ˙ ’c ta˘ng lên). Keˆ´t qua’ là boˆ ˙ ba soˆ´ C/H/S không còn pha’n ánh d¯úng caˆ´u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a", và các phiên ba’n BIOS cu˜ không theˆ’ hoˆ˜ tro ˙ ’truy caˆ ˙ p to´’i toàn boˆ ˙ không gian d¯ı˜a. Khi d¯ó ngu’o`’i ta nghı˜ ra phu’o’ng pháp khác d¯eˆ’làm vieˆ ˙ c vo´’i các d¯ı˜a lên qua Int 13h - d¯ánh d¯i ˙ a chı’ các khoˆ´i theo d¯u’o`’ng tha˘’ng ("Linear Block Addressing" hay LBA). Không d¯i sâu vào chi tieˆ´t, có theˆ’nói ra˘`ng taˆ´t ca’ sector trên d¯ı˜a d¯u’o ˙ ’c d¯ánh soˆ´ moˆ ˙ t cách tuaˆ`n tu ˙ ’, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’sector d¯aˆ`u tiên trên rãnh soˆ´ 0 cu’a cylinder soˆ´ 0. Thay vào choˆ˜ d¯i ˙ a chı’ CHS moˆ˜i sector nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t d¯i ˙ a chı’ lôgíc – soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a sector trong toˆ’ng soˆ´ taˆ´t ca’ sector. Vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ sector lôgíc ba˘´t d¯aˆ`u tu`’0, trong d¯ó sector soˆ´ 0 chu´’a ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính (MBR). Trong Setup BIOS hoˆ˜ tro ˙ ’ bieˆ´n d¯oˆ’i soˆ´ thu´’ tu ˙ ’ theo d¯u’o`’ng tha˘’ng thành d¯i ˙ a chı’ CHS có da ˙ ng "Hoˆ˜ tro ˙ ’ LBA". Nhu’ vaˆ ˙ y, trong các phiên ba’n BIOS mo´’i thu’o`’ng có lu ˙ ’a cho ˙ n vo´’i ba phu’o’ng án: "Large", "LBA", và "Normal" (phu’o’ng án cuoˆ´ i cùng có nghı˜a là không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bieˆ´n d¯oˆ’i d¯i ˙ a chı’). Tuy nhiên trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ LBA vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý vaˆ˜n d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n qua Int 13h, mà Int 13h vaˆ˜n su’’ du ˙ ng boˆ ˙ 3D (C,H,S). Vì nguyên nhân này xuaˆ´t hieˆ ˙ n ha ˙ n cheˆ´ lên dung lu’o ˙ ’ng cu’a d¯ı˜a: BIOS, và theo d¯ó, MS-DOS và các phiên ba’n Windows d¯aˆ`u tiên không theˆ’d¯ánh d¯i ˙ a chı’ các d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n 8,4 Gbyte. Caˆ`n chú ý ra˘`ng ha ˙ n cheˆ´ nói trên chı’ áp du ˙ ng vo´’i các d¯ı˜a có giao dieˆ ˙ n IDE. Trong các controller cu’a d¯ı˜a SCSI, soˆ´ cu’a sector d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n vào các leˆ ˙ nh SCSI, và sau d¯ó tu ˙ ’d¯ı˜a tìm ra vi ˙ trí caˆ`n thieˆ´t, vì theˆ´ ha ˙ n cheˆ´ lên dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a không xuaˆ´t hieˆ ˙ n. Moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a muoˆ´ n nha˘´c la ˙ i ra˘`ng, taˆ´t ca’ nhu˜’ng ha ˙ n cheˆ´ nói trên chı’ có ý nghı˜a trong giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H. Bo’’i vì Linux và các phiên ba’n Windows mo´’i nhaˆ´t khi làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯ı˜a d¯ã không còn su’’du ˙ ng Int 13 cu’a BIOS, mà su’’du ˙ ng driver riêng cu’a mình. Nhu’ng tru’o´’c khi có theˆ’su’’du ˙ ng driver cu’a mình, heˆ ˙ thoˆ´ ng pha’i d¯u’o ˙ ’c na ˙ p. Vì theˆ´ trong giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯aˆ`u tiên baˆ´t ky` heˆ ˙ thoˆ´ ng nào cu˜ng caˆ`n su’’du ˙ ng BIOS. D¯ ieˆ`u này ha ˙ n cheˆ´ vieˆ ˙ c d¯a˘ ˙ t nhieˆ`u heˆ ˙ thoˆ´ ng ra ngoài vùng 8 Gbyte d¯ı˜a d¯aˆ`u tiên: chúng không theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’ d¯ó, ma˘ ˙ c dù sau khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng thì có theˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i các d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n nhieˆ`u. D¯ eˆ’ có theˆ’ hieˆ’u cách thoát kho’i nhu˜’ng ha ˙ n cheˆ´ này, chúng ta caˆ`n moˆ ˙ t chút kieˆ´n thu´’c veˆ` quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a HD¯ H Linux. 2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 2.4.1 Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO cu’a HD¯ H Linux Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO d¯u’o ˙ ’c vieˆ´t bo’’i Werner Almesberber. LILO có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhân Linux tu`’d¯ı˜a meˆ`m, d¯ı˜a cu´’ng, và cu˜ng có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác: PC/MS-DOS, DR DOS, OS/2, Windows 95/98, Windows NT/2000/XP, 386BSD, SCO UNIX, Unixware v.v. . . LILO cho phép cho ˙ n d¯eˆ´n 16 heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác nhau d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng. LILO không pha’i là chu’o’ng trình d¯o’n le’ mà là moˆ ˙ t boˆ ˙ goˆ`m nhieˆ`u chu’o’ng trình: trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, các chu’o’ng trình su’’du ˙ ng d¯eˆ’cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và các taˆ ˙ p tin phu ˙ c vu ˙ :
12 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • chu’o’ng trình /sbin/lilo, cha ˙ y du’o´’i Linux, phu ˙ c vu ˙ d¯eˆ’ ghi taˆ´t ca’ thông tin caˆ`n thieˆ´t trong giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào các choˆ˜ tu’o’ng u´’ng. Caˆ`n cha ˙ y chu’o’ng trình này sau moˆ˜i laˆ`n có thay d¯oˆ’i trong nhân hay trong taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO; • các taˆ ˙ p tin phu ˙ c vu ˙ , caˆ`n cho LILO trong tho`’i gian kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Nhu˜’ng taˆ ˙ p tin này thu’o`’ng na˘`m trong thu’ mu ˙ c /boot. Quan tro ˙ ng nhaˆ´t trong soˆ´ chúng – d¯ó là ba’n thân trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng (xem phía du’o´’i) và taˆ ˙ p tin map (/boot/map); trong taˆ ˙ p tin này có chı’ ra vi ˙ trí cu’a nhân. Moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin quan tro ˙ ng khác – taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO; thu’o`’ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng – d¯ây là phaˆ`n LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p vào boˆ ˙ nho´’ d¯aˆ`u tiên qua Int cu’a BIOS; trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng na ˙ p nhân Linux hay sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác. Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng goˆ`m có hai phaˆ`n. Phaˆ`n thu´’nhaˆ´t d¯u’o ˙ ’c ghi vào sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng và phu ˙ c vu ˙d¯eˆ’na ˙ p phaˆ`n thu´’hai, có kích thu’o´’c lo´’n ho’n raˆ´t nhieˆ`u. Ca’ hai phaˆ`n thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c ghi trên d¯ı˜a trong taˆ ˙ p tin /boot/boot.b. Caˆ`n nho´’ra˘`ng, d¯i ˙ nh da ˙ ng cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng ta ˙ o ra bo’’i LILO khác vo´’i d¯i ˙ nh da ˙ ng MBR cu’a DOS. Vì theˆ´ neˆ´u ghi sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO vào MBR, thì các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯ã cài cu’a Microsoft se˜ ngu`’ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng (neˆ´u nhu’không có các bieˆ ˙ n pháp boˆ’ sung). Sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a LILO có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c thieˆ´t keˆ´ d¯eˆ’ su’’ du ˙ ng nhu’ sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng; trong d¯ó có choˆ˜ cho ba’ng phân vùng. Sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a LILO trong khi cài d¯a˘ ˙ t có theˆ’d¯a˘ ˙ t vào nhu˜’ng choˆ˜ sau: • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a d¯ı˜a meˆ`m trong d¯i ˙ nh da ˙ ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR cu’a d¯ı˜a cu´’ng d¯aˆ`u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng chính vo´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux trên d¯ı˜a cu´’ng d¯aˆ`u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng lôgíc trong phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng d¯ı˜a cu´’ng d¯aˆ`u tiên (/dev/hda5, . . . ). Su ˙ ’thaˆ ˙ t là phaˆ`n lo´’n chu’o’ng trình da ˙ ng fdisk không d¯eˆ` ra kha’ na˘ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’phân vùng mo’’roˆ ˙ ng và tu`’choˆ´ i vieˆ ˙ c kích hoa ˙ t phân vùng này. Vì vaˆ ˙ y trong thành phaˆ`n LILO có chu´’a moˆ ˙ t chu’o’ng trình d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t (activate) cho phép vu’o ˙ ’t qua ha ˙ n cheˆ´ này. Tuy nhiên chu’o’ng trình fdisk cu’a ba’n phân phoˆ´ i Linux hoˆ˜ tro ˙ ’ kha’ na˘ng kích hoa ˙ t phân vùng mo’’roˆ ˙ ng. Caˆ`n su’’du ˙ ng tùy cho ˙ n -b hoa˘ ˙ c bieˆ´n BOOT. Sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a LILO không theˆ’ d¯a˘ ˙ t vào các choˆ˜ sau: • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a d¯ı˜a meˆ`m hay phân vùng chính, vo´’i d¯i ˙ nh da ˙ ng heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin khác Linux; • trong phân vùng swap cu’a Linux; • trên d¯ı˜a cu´’ng thu´’hai. Ngoài ra, caˆ`n nho´’ra˘`ng, LILO trong tho`’i gian kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhu˜’ng taˆ ˙ p tin sau: • /boot/boot.b; • /boot/map (ta ˙ o ra bo’’i leˆ ˙ nh /sbin/lilo);
2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 13 • taˆ´t ca’ phiên ba’n nhân kho’’i d¯oˆ ˙ ng (neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c cho ˙ n phiên ba’n nhân khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng); • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác mà ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua LILO; • taˆ ˙ p tin chu´’a các thông báo d¯u’a ra khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng (neˆ´u d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh). Nhu’vaˆ ˙ y, sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO cu˜ng nhu’nhu˜’ng taˆ ˙ p tin d¯ã lieˆ ˙ t kê (trong soˆ´ d¯ó có các taˆ ˙ p tin ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ cài d¯a˘ ˙ t sau này) caˆ`n na˘`m trong pha ˙ m vi 1024 cylinder d¯aˆ`u tiên cu’a d¯ı˜a cu´’ng, bo’’i vì chúng caˆ`n d¯u’o ˙ ’c truy caˆ ˙ p qua BIOS. Xem phaˆ`n nói veˆ` ha ˙ n cheˆ´ cu’a BIOS o’’trên. Ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ phiên ba’n 21, LILO d¯u’a ra màn hình trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n) cho phép cho ˙ n heˆ ˙thoˆ´ ng d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng (tru’o´’c d¯ây caˆ`n nhaˆ´n phím Tab d¯eˆ’go ˙ i trình d¯o’n này). 2.4.2 Các trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác Ngoài LILO d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng các trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác. • Neˆ´u nhu’tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux d¯ã có HD¯ H Windows NT/2000/XP, thì trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’ su’’ du ˙ ng là OS Loader cu’a NT. So sánh vo´’i LILO thì trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng OS Loader có ít nhaˆ´t hai u’u theˆ´. Thu´’ nhaˆ´t, taˆ´t ca’ caˆ´u hình cu˜ không bi ˙ maˆ´t (chúng ta có theˆ’ cho ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows hay Linux theo lu ˙ ’a cho ˙ n), và thu´’ hai, có theˆ’ cài d¯a˘ ˙ t Linux lên d¯ı˜a mà LILO không theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng, ví du ˙ , oˆ’ d¯ı˜a thu´’hai trên controller thu´’hai (Secondary Slave). • Neˆ´u nhu’tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có HD¯ H Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t. Và neˆ´u nhu’vì moˆ ˙ t lý do nào d¯ó ba ˙ n d¯o ˙ c không muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t LILO, thì có theˆ’ su’’d¯u ˙ ng chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng loadlin.exe (thu’o`’ng d¯i kèm vo´’i ba’n phân phoˆ´ i Linux); • Tho`’i gian gaˆ`n d¯ây trong thành phaˆ`n ba’n phân phoˆ´ i Linux thu’o`’ng có chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng GRUB. • Trong thành phaˆ`n OS/2 cu’a công ty IBM có chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng Boot Manager. Trong raˆ´t nhieˆ`u hu’o´’ng daˆ˜n ngu’o`’i ta khuyên dùng chu’o’ng trình này d¯eˆ’ toˆ’i chu´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H. • Trong các nguoˆ`n thông tin khác nhau còn nha˘´c d¯eˆ´n chu’o’ng trình System Commander; • Thêm moˆ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác có trong thành phaˆ`n gói PartitionMagic cu’a công ty Power Quest. Chúng ta se˜ nói veˆ` chu’o’ng trình này trong phaˆ`n nho’ tieˆ´p theo. Ngoài ra tác gia’ còn thaˆ´y ngu’o`’i ta nói d¯eˆ´n moˆ ˙ t loa ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác (moˆ ˙ t soˆ´ có theˆ’ tìm thaˆ´y trong thu’ mu ˙ c /public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders trên trang ftp://metalab.unc.edu/. Nhu’ng vì tác gia’ không su’’du ˙ ng nhu˜’ng chu’o’ng trình này, nên không theˆ’ nói cu ˙ theˆ’ cách su’’ du ˙ ng chúng. Và taˆ´t ca’ nhu˜’ng lo`’i khuyên dùng sau cu’a tác gia’ se˜ du ˙ ’a trên vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. Neˆ´u nhu’có ý muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác, thì ba ˙ n d¯o ˙ c caˆ`n d¯o ˙ c hu’o´’ng daˆ˜n cài d¯a˘ ˙ t và su’’du ˙ ng cu’a nó.
14 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows 2.4.3 Các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng Nhu’vaˆ ˙ y, theo ý kieˆ´n cu’a tác gia’ có các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng sau: • Neˆ´u d¯ã cài d¯a˘ ˙ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy su’’du ˙ ng NT Loader. • Neˆ´u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và ba ˙ n d¯o ˙ c không muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng nào khác, thì có theˆ’su’’du ˙ ng LILO, hoa˘ ˙ c d¯aˆ`u tiên cha ˙ y DOS và sau d¯ó kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux nho`’chu’o’ng trình loadlin.exe (hay moˆ ˙ t chu’o’ng trình tu’o’ng tu ˙ ’, có vài chu’o’ng trình nhu’vaˆ ˙ y, nhu’ng chúng ta se˜ không xét d¯eˆ´n). • Neˆ´u d¯ã cài d¯a˘ ˙ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và ba ˙ n d¯o ˙ c không muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t thêm chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, thì caˆ`n su’’ du ˙ ng loadlin.exe. Raˆ´t nhieˆ`u HOWTO kha˘’ng d¯i ˙ nh ra˘`ng không caˆ`n su’’d¯u ˙ ng LILO, neˆ´u nhu’phân vùng kích hoa ˙ t có d¯i ˙ nh da ˙ ng FAT32, ma˘ ˙ c dù tác gia’ không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghieˆ ˙ m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux qua NT Loader, cài d¯a˘ ˙ t trên phân vùng FAT32, cu’a tác gia’ d¯ã keˆ´t thúc không thành công. Vì theˆ´, trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này tác gia’ d¯ã pha’i su’’ du ˙ ng chu’o’ng trình loadlin.exe. Chu’o’ng trình này d¯ã hoàn thành toˆ´ t nhieˆ ˙ m vu ˙ , và ta ˙ o cho tác gia’ moˆ ˙ t aˆ´n tu’o ˙ ’ng toˆ´ t, vì theˆ´ tác gia’ khuyên ba ˙ n d¯o ˙ c su’’du ˙ ng loadlin.exe d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Trong nhu˜’ng phaˆ`n tieˆ´p theo tác gia’ se˜ cho bieˆ´t cách cài d¯a˘ ˙ t Linux, su’’ du ˙ ng taˆ´t ca’ ba phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng: qua trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng NT Loader, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO và trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng loadlin.exe. Tuy nhiên tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng caˆ`n chuaˆ’n bi ˙ các phân vùng trên d¯ı˜a, hay ít nhaˆ´t là nghı˜ cách toˆ’ chu´’c chúng. 2.5 Chuaˆ’n bi ˙ các phân vùng trên d¯ı˜a 2.5.1 Lo`’i khuyên khi ta ˙ o phân vùng D¯ u’a ra lo`’i khuyên o’’ d¯ây không pha’i là vieˆ ˙ c deˆ˜ dàng, vì phân vùng d¯ı˜a phu ˙ c thuoˆ ˙ c raˆ´t nhieˆ`u vào ý thích và nhu caˆ`u cu’a chu’ nhân d¯ı˜a. Nhu’ng cu˜ng xin thu’’ d¯u’a ra vài d¯eˆ` nghi ˙ sau. Tác gia’ se˜ d¯a˘ ˙ t tên d¯ı˜a và phân vùng theo "tiêu chuaˆ’n" cu’a Linux, tu´’c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . d¯oˆ´ i vo´’i d¯ı˜a và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – d¯oˆ´ i vo´’i các phân vùng. Vieˆ ˙ c phân chia d¯ı˜a thành các phân vùng là caˆ`n thieˆ´t, bo’’i vì Windows và Linux su’’ du ˙ ng các cách lu’u tru˜’thông tin trên d¯ı˜a và sau d¯ó d¯o ˙ c chúng tu`’d¯ı˜a khác nhau. Chính vì theˆ´ toˆ´ t ho’n heˆ´t là dành cho moˆ˜i heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành moˆ ˙ t (hoa˘ ˙ c thaˆ ˙ m chí moˆ ˙ t vài nhu’ chúng ta se˜ thaˆ´y o’’ du’o´’i) phân vùng riêng. D¯ aˆ`u tiên chúng ta hãy xem xét moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯o’n gia’n – dung lu’o ˙ ’ng oˆ’ d¯ı˜a cu’a ba ˙ n d¯o ˙ c không vu’o ˙ ’t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác ho’n – soˆ´ cylinder không vu’o ˙ ’t quá 1024). Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này mo ˙ i thu´’ d¯eˆ`u d¯o’n gia’n: ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ vieˆ ˙ c chia d¯ı˜a làm sao d¯eˆ’ d¯u’ choˆ˜ cho heˆ ˙d¯ieˆ`u hành se˜ cài d¯a˘ ˙ t. Có theˆ’su’’du ˙ ng du˜’lieˆ ˙ u cho bieˆ´t kích thu’o´’c d¯ı˜a nho’ nhaˆ´t caˆ`n thieˆ´t d¯eˆ’cài d¯a˘ ˙ t heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành vo´’i caˆ´u hình co’ba’n trong ba’ng 2.2. Tuy nhiên xin hãy nho´’ ra˘`ng, không nhu˜’ng pha’i tính kích thu’o´’c các taˆ ˙ p tin cu’a ba’n thân heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành, mà còn pha’i tính ca’ kích thu’o´’c cu’a các chu’o’ng trình ba ˙ n d¯o ˙ c du ˙ ’tính cha ˙ y. Và còn pha’i dành moˆ ˙ t phaˆ`n du ˙ ’tru˜’không nho’ cho các chu’o’ng trình se˜ cài d¯a˘ ˙ t sau này (không theˆ’ tránh kho’i!). Hãy tính ra˘`ng, 700 Mbyte dành cho Linux o’’ trong ba’ng nói trên chı’ dành cho các chu’o’ng trình cài d¯a˘ ˙ t cùng vo´’i Linux theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, trong soˆ´ d¯ó có, ví du ˙ , chu’o’ng trình soa ˙ n tha’o raˆ´t ma ˙ nh Lyx. D¯ oˆ´ i vo´’i Windows cu˜ng tu’o’ng tu ˙ ’nhu’vaˆ ˙ y.
2.5 Chuaˆ’n bi ˙ các phân vùng trên d¯ı˜a 15 Ba’ng 2.2: Nhu caˆ`u su’’du ˙ ng không gian d¯ı˜a cu’a HD¯ H Heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành Yêu caˆ`u Windows 95 100 Mbyte Windows 98 200 Mbyte Windows NT 200 Mbyte Windows 2000 700 Mbyte Linux Red Hat 6.2 (Worksta- tion vo´’i KDE) 700 Mbyte Theo kinh nghieˆ ˙ m cu’a tác gia’ thì d¯eˆ’làm vieˆ ˙ c vo´’i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng vo´’i kích thu’o´’c 800-1000 Mbyte là d¯u’ (taˆ´t nhiên, neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c không cài d¯a˘ ˙ t các gói chu’o’ng trình lo´’n, nhu’OpenOffice.Org), còn d¯oˆ´ i vo´’i Windows 200 thì caˆ`n phân vùng lo´’n ho’n. Bây gio`’chúng ta se˜ xem xét vaˆ´n d¯eˆ` chia các phân vùng cho Linux. O’’ d¯ây không theˆ’ chı’ chia moˆ ˙ t phân vùng. Thu´’nhaˆ´t, caˆ`n chia moˆ ˙ t phân vùng swap riêng bieˆ ˙ t cho Linux. Khi xác d¯i ˙ nh dung lu’o ˙ ’ng cu’a phân vùng swap Linux caˆ`n tính d¯eˆ´n nhu˜’ng yeˆ´u toˆ´ sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap ho ˙ ’p la ˙ i ta ˙ o thành boˆ ˙ nho´’a’o chung. Ví du ˙ , neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì se˜ có 384 Mbyte boˆ ˙nho´’a’o. • D¯ eˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i Linux caˆ`n ít nhaˆ´t 16 Mbyte boˆ ˙ nho´’ a’o, vì theˆ´ neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có 4 Mbyte RAM, thì caˆ`n phân vùng swap không nho’ ho’n 12 Mbyte. • Trên Linux kích thu’o´’c moˆ ˙ t phân vùng swap không theˆ’ vu’o ˙ ’t quá 128 Mbyte. Nghı˜a là phân vùng swap có theˆ’ có kích thu’o´’c lo´’n bao nhiêu tùy thích nhu’ng Linux không theˆ’ su’’du ˙ ng ho’n 128 Mbyte. Neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n có boˆ ˙ nho´’a’o lo´’n ho’n, thì caˆ`n ta ˙ o hai phân vùng swap hoa˘ ˙ c su’’du ˙ ng taˆ ˙ p tin swap. • Khi tính kích thu’o´’c cu’a không gian swapping, caˆ`n nho´’ra˘`ng kích thu’o´’c quá lo´’n có theˆ’ là vô ích. Trên máy tính vo´’i 16 Mbyte RAM khi cài d¯a˘ ˙ t Linux vo´’i caˆ´u hình chuaˆ’n và các chu’o’ng trình u´’ng du ˙ ng chuaˆ’n thì 48 Mbyte không gian swapping là d¯u’. Còn neˆ´u cài d¯a˘ ˙ t Linux vo´’i caˆ´u hình nho’ nhaˆ´t, thì không caˆ`n d¯eˆ´n không gian swap. Taˆ´t nhiên, kích thu’o´’c chính xác cu’a không gian swap phu ˙ thuoˆ ˙ c lo´’n vào chu’o’ng trình se˜ d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t. Nói chung, chı’ nên suy nghı˜ veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` dung lu’o ˙ ’ng cu’a phân vùng swap khi có moˆ ˙ t d¯ı˜a nho’ và ít boˆ ˙ nho´’RAM. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i hãy phân chia d¯eˆ’toˆ’ng soˆ´ dung lu’o ˙ ’ng cu’a boˆ ˙ nho´’a’o (goˆ`m RAM và phân vùng swap) không nho’ ho’n 128 Mbyte. Còn neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c có 128 Mbyte RAM hay nhieˆ`u ho’n, thì phân vùng này có theˆ’không caˆ`n thieˆ´t. Taˆ´t ca’ các phaˆ`n còn la ˙ i cu’a Linux và các chu’o’ng trình hoˆ˜ tro ˙ ’ theo nguyên ta˘´c có theˆ’ d¯a˘ ˙ t vào moˆ ˙ t phân vùng. Tuy nhiên, vieˆ ˙ c d¯a˘ ˙ t heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux lên vài phân vùng riêng re˜ là có ý nghı˜a. Ví du ˙ , có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux ba phân vùng (neˆ´u tính ca’ swap thì thành 4). Phân vùng thu´’nhaˆ´t (theo ý kieˆ´n cá nhân tác gia’, 1 Gbyte là d¯u’) se˜ chu´’a heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin goˆ´ c (/). Phân vùng thu´’ hai dành cho thu’ mu ˙ c /home. Còn phân vùng thu´’ba d¯u’o ˙ ’c ga˘´n vào thu’mu ˙ c /usr. Vieˆ ˙ c phân chia nhu’vaˆ ˙ y du ˙ ’a trên nhu˜’ng lý le˜ sau. Dù HD¯ H Linux có oˆ’n d¯i ˙ nh và d¯áng tin caˆ ˙ y d¯eˆ´n d¯âu, thì thı’nh thoa’ng cu˜ng caˆ`n cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i. Ví du ˙ , ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n caˆ ˙ p nhaˆ ˙ t phiên ba’n mo´’i cu’a ba’n phân phoˆ´ i, hoa˘ ˙ c vì ít kinh nghieˆ ˙ m su’’
16 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows du ˙ ng nên làm ho’ng taˆ ˙ p tin heˆ ˙ thoˆ´ ng quan tro ˙ ng, hoa˘ ˙ c d¯o’n gia’n là muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t ba’n phân phoˆ´ i khác. Neˆ´u nhu’taˆ´t ca’ d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t vào moˆ ˙ t phân vùng, thì khi cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i nhu˜’ng du˜’lieˆ ˙ u d¯ã làm ra và ghi nho´’trong thu’mu ˙ c cá nhân se˜ bi ˙ maˆ´t (neˆ´u không có ba’n sao chép). Ngoài ra, se˜ bi ˙ maˆ´t ca’ nhu˜’ng chu’o’ng trình d¯ã cài tu`’mã nguoˆ`n, hay cài ba˘`ng phu’o’ng pháp khác. Phaˆ`n lo´’n nhu˜’ng gói chu’o’ng trình này d¯u’o ˙ ’c cài vào thu’mu ˙ c /usr. Neˆ´u dành cho thu’mu ˙ c này moˆ ˙ t phân vùng riêng và khi cài d¯a˘ ˙ t không d¯i ˙ nh da ˙ ng la ˙ i chúng, thì nhu˜’ng chu’o’ng trình nói trên se˜ d¯u’o ˙ ’c giu˜’la ˙ i và có theˆ’ se˜ làm vieˆ ˙ c (raˆ´t có theˆ’ caˆ`n vài caˆ´u hình nho’) sau khi cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i heˆ ˙thoˆ´ ng. Trong tiêu chuaˆ’n veˆ` heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin cu’a Linux FHS (cu ˙ theˆ’ xin xem o’’ chu’o’ng ??) cu˜ng có lo`’i khuyên veˆ` vieˆ ˙ c d¯a˘ ˙ t thu’mu ˙ c /usr lên moˆ ˙ t phân vùng riêng. Theo tác gia’ thaˆ´y, nhu˜’ng ý kieˆ´n nói trên d¯ã d¯u’ d¯eˆ’ ba ˙ n d¯o ˙ c tu ˙ ’tìm ra phu’o’ng án phân chia oˆ’ d¯ı˜a cu’a mình, trong tru’o`’ng ho ˙ ’p chı’ có moˆ ˙ t oˆ’ d¯ı˜a nho’. Bây gio`’chúng ta xem xét tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ı˜a vo´’i soˆ´ cylinder lo´’n ho’n 1024. Tu`’nhu˜’ng gì d¯ã nói d¯eˆ´n o’’phaˆ`n tru’o´’c (ha ˙ n cheˆ´ dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a cu´’ng), caˆ`n d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng trong pha ˙ m vi 1024 cylinder d¯aˆ`u tiên. Nhân tieˆ ˙ n, NT Loader không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i d¯a˘ ˙ t vào phân vùng NTFS, cu˜ng nhu’không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i d¯a˘ ˙ t vào phân vùng chu´’a các taˆ ˙ p tin khác cu’a HD¯ H. Nhu’ d¯ã nói o’’ trên, d¯oˆ´ i vo´’i Linux có theˆ’ d¯a˘ ˙ t thu’ mu ˙ c goˆ´ c cùng vo´’i thu’ mu ˙ c con /boot vào các cylinder "thaˆ´p" (trong vòng 1024 d¯aˆ`u tiên), còn các thu’mu ˙ c khác – o’’choˆ˜ nào tùy thích. Nhu’vaˆ ˙ y trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, nhu˜’ng d¯eˆ` nghi ˙ cu’a tác gia’ cho ra ba’ng toˆ’ng keˆ´t sau: • phaˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a taˆ´t ca’ các heˆ ˙ thoˆ´ ng Microsoft d¯a˘ ˙ t vào phân vùng chính d¯aˆ`u tiên cu’a d¯ı˜a, vo´’i d¯i ˙ nh da ˙ ng FAT16 (DOS); • phân vùng chính tieˆ´p theo dành cho thu’mu ˙ c goˆ´ c (/), kích thu’o´’c khoa’ng 1 Gbyte; • phân vùng chính thu´’ba dành cho swap cu’a Linux (lo`’i khuyên veˆ` kích thu’o´’c cu’a phân vùng này xem o’’trên); • phaˆ`n còn la ˙ i cu’a d¯ı˜a d¯a˘ ˙ t thành phân vùng mo’’roˆ ˙ ng; • trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng ta ˙ o các phân vùng lôgíc cho moˆ˜i HD¯ H se˜ cài d¯a˘ ˙ t: Windows 98, Windows NT/2000/XP, và d¯oˆ`ng tho`’i cho các heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin /home và /usr cu’a HD¯ H Linux (trong /home se˜ d¯a˘ ˙ t các taˆ ˙ p tin riêng cu’a ngu’o`’i dùng, còn trong /usr – chu’o’ng trình se˜ cài d¯a˘ ˙ t). Taˆ´t nhiên, neˆ´u nhu’ ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có Windows 95 vo´’i FAT16, thì có theˆ’ d¯eˆ’ Windows trên phân vùng d¯aˆ`u tiên. Neˆ´u nhu’trên máy d¯ã cài d¯a˘ ˙ t Windows NT hay có FAT32, thì moˆ ˙ t phân vùng FAT16 cu˜ng không thu`’a. Thu´’nhaˆ´t, keˆ’ca’ trong tru’o`’ng ho ˙ ’p heˆ ˙ thoˆ´ ng có vaˆ´n d¯eˆ`, ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’ d¯ı˜a meˆ`m DOS (ta ˙ m tho`’i khi chu’a làm quen vo´’i Linux moˆ ˙ t cách "tu’o`’ng taˆ ˙ n") và thaˆ´y d¯u’o ˙ ’c ra˘`ng d¯ı˜a cu´’ng làm vieˆ ˙ c bình thu’o`’ng. Thu´’hai, heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT16 d¯u’o ˙ ’c hoˆ˜ tro ˙ ’trên mo ˙ i HD¯ H, trong d¯ó có Linux, vì theˆ´ phân vùng này có theˆ’ phu ˙ c vu ˙ cho vieˆ ˙ c trao d¯oˆ’i taˆ ˙ p tin giu˜’a các heˆ ˙ thoˆ´ ng. Nhu’ng không nên d¯eˆ’ phân vùng này lo´’n, vì FAT16 su’’ du ˙ ng không gian d¯ı˜a raˆ´t không ho ˙ ’p lý. Chính vì vaˆ ˙ y hãy dành cho phân vùng này khoa’ng 256 hoa˘ ˙ c 512 Mbyte. Nhu˜’ng lo`’i khuyên này d¯u’a ra vo´’i gia’ thieˆ´t ra˘`ng, ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có moˆ ˙ t d¯ı˜a cu´’ng. Neˆ´u nhu’ ba ˙ n d¯o ˙ c có 2, thì vaˆ˜n su’’ du ˙ ng d¯u’o ˙ ’c nhu˜’ng lo`’i khuyên này, chı’ có d¯ieˆ`u phân vùng swap toˆ´ t ho’n d¯a˘ ˙ t trên d¯ı˜a khác vo´’i d¯ı˜a dành cho Linux. Ngu’o`’i ta nói ra˘`ng nhu’vaˆ ˙ y ta˘ng toˆ´ c d¯oˆ ˙ làm vieˆ ˙ c trong Linux (cu˜ng deˆ˜ hieˆ’u vì d¯aˆ`u d¯o ˙ c ít pha’i cha ˙ y ho’n).
2.6 Windows NT và Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT 17 2.5.2 Chu’o’ng trình d¯eˆ’phân chia oˆ’ d¯ı˜a Sau khi hoàn thành keˆ´t hoa ˙ ch chia oˆ’ d¯ı˜a, caˆ`n lu ˙ ’a cho ˙ n công cu ˙ d¯eˆ’ d¯u’a keˆ´ hoa ˙ ch này thành hieˆ ˙ n thu ˙ ’c. Chu’o’ng trình phân chia d¯ı˜a d¯u’o ˙ ’c bieˆ´t d¯eˆ´n nhieˆ`u nhaˆ´t là fdisk; trên mo ˙ i heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯eˆ`u có phiên ba’n riêng cu’a chu’o’ng trình này. Và không caˆ`n gì ho’n ngoài chu’o’ng trình này, neˆ´u nhu’phân chia oˆ’d¯ı˜a tra˘´ng, không chu´’a baˆ´t ký du˜’lieˆ ˙ u nào. Nhu’ng chúng ta d¯ang xem xét tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ã có HD¯ H nào d¯ó trên d¯ı˜a và caˆ`n phân chia oˆ’ d¯ı˜a mà không làm maˆ´t thông tin. fdisk không thích ho ˙ ’p cho nhu˜’ng mu ˙ c d¯ích nhu’vaˆ ˙ y. Trong thành phaˆ`n các ba’n phân phoˆ´ i Red Hat và BlackCat (raˆ´t có theˆ’ trong các ba’n phân phoˆ´ i khác) có chu’o’ng trình fips, phu ˙ c vu ˙ cho phân chia oˆ’ d¯ı˜a. Tuy nhiên, theo ý kieˆ´n cu’a ngu’o`’i dùng thì không nên su’’ du ˙ ng chu’o’ng trình này. Vì theˆ´ lo`’i khuyên cu’a tác gia’ vo´’i ba ˙ n d¯o ˙ c, nhu˜’ng ngu’o`’i dùng Linux mo´’i – neˆ´u nhu’ muoˆ´ n phân chia la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a mà không làm maˆ´t thông tin, thì hãy tìm chu’o’ng trình Partition Magic cu’a công ty Power Quest (http://www.powerquest.com) và su’’du ˙ ng chu’o’ng trình này. Thu´’nhaˆ´t, chu’o’ng trình này cho phép phân chia la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a mà không làm maˆ´t thông tin (tu´’c là, taˆ´t ca’ nhu˜’ng cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình tru’o´’c d¯ó se˜ d¯u’o ˙ ’c ghi la ˙ i). Khi này, không chı’ ta ˙ o d¯u’o ˙ ’c phân vùng mo´’i tu`’ choˆ˜ troˆ´ ng trên d¯ı˜a, mà còn có theˆ’ di chuyeˆ’n các phân vùng d¯ã có theo ý muoˆ´ n. Thu´’hai, chu’o’ng trình này (thaˆ ˙ m chí trong phiên ba’n dành cho DOS) cung caˆ´p moˆ ˙ t giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a deˆ˜ su’’du ˙ ng có hoˆ˜ tro ˙ ’chuoˆ ˙ t, và mo ˙ i thao tác cu˜ng nhu’thay d¯oˆ’i d¯eˆ`u thaˆ´y rõ ràng. D¯ ieˆ`u này raˆ´t quan tro ˙ ng vo´’i ngu’o`’i dùng mo´’i. Khi ta ˙ o phân vùng caˆ`n d¯eˆ’ý không cho ranh gio´’i giu˜’a các phân vùng ca˘´t laˆ˜n nhau. Tác gia’ cho ra˘`ng, nhu˜’ng thông tin d¯ã d¯u’a d¯u’ d¯eˆ’ ba ˙ n d¯o ˙ c laˆ ˙ p keˆ´ hoa ˙ ch và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vieˆ ˙ c phân chia oˆ’ d¯ı˜a thành các phân vùng. Vì theˆ´ tieˆ´p theo chúng ta se˜ xem xét các phu’o’ng án cài d¯a˘ ˙ t hai HD¯ H trên moˆ ˙ t máy tính. 2.6 Windows NT và Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT Trong phaˆ`n này, khi nói veˆ` Windows NT xin ngaˆ`m hieˆ’u ca’ Windows 2000 và NT, vì "quan heˆ ˙ " cu’a chúng d¯oˆ´ i vo´’i vieˆ ˙ c cài d¯a˘ ˙ t Linux hoàn toàn gioˆ´ ng nhau. Chúng ta gia’ thieˆ´t là Windows NT d¯ã d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng /dev/hda2 (neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c nho´’, /dev/hda1 se˜ dành cho phân vùng FAT16). Neˆ´u HD¯ H Windows NT d¯ã d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t, nghı˜a là trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng OS Loader cu˜ng d¯ã d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t. Và nhu’theˆ´ có theˆ’su’’du ˙ ng chu’o’ng trình này d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Tác gia’ hy vo ˙ ng ra˘`ng ba ˙ n d¯o ˙ c d¯ã sao lu’u nhu˜’ng thông tin có giá tri ˙ cu’a mình. Các bu’o´’c cài d¯a˘ ˙ t có theˆ’ mô ta’ nhu’sau: 1. Neˆ´u nhu’ ba ˙ n d¯o ˙ c chu’a cài d¯a˘ ˙ t Linux bao gio`’, thì tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u caˆ`n chuaˆ’n bi ˙ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng và phu ˙ c hoˆ`i Windows NT. D¯ eˆ’ ta ˙ o d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng chı’ caˆ`n d¯i ˙ nh da ˙ ng la ˙ i d¯ı˜a meˆ`m, roˆ`i sao chép lên d¯ó các taˆ ˙ p tin ntldr, ntdetect.com và boot.ini tu`’thu’ mu ˙ c goˆ´ c cu’a oˆ’ d¯ı˜a kho’’i d¯oˆ ˙ ng NT. Chu’o’ng trình ta ˙ o d¯ı˜a phu ˙ c hoˆ`i Windows 2000/XP có theˆ’cha ˙ y tu`’trình d¯o’n heˆ ˙ thoˆ´ ng (leˆ ˙ nh Backup trong Start/Program/Accessories). 2. Dùng chu’o’ng trình Partition Magic d¯eˆ’laˆ´y moˆ ˙ t phaˆ`n d¯ı˜a troˆ´ ng và tu`’d¯ó ta ˙ o ra phân vùng vo´’i da ˙ ng ext2(3) (heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux) và phân vùng swap. Cách tính kích thu’o´’c cu’a chúng d¯ã nói o’’trên. 3. Cài d¯a˘ ˙ t Linux theo chı’ daˆ˜n cu’a ba’n phân phoˆ´ i. Trong khi cài d¯a˘ ˙ t caˆ`n chú ý d¯eˆ´n nhu˜’ng d¯ieˆ’m sau:
18 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • thu´’ nhaˆ´t, trong quá trình cài d¯a˘ ˙ t nhaˆ´t d¯i ˙ nh pha’i ta ˙ o ra các d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Tu´’c là caˆ`n tra’ lo`’i "Yes, make a BOOT DISK" (hay tu’o’ng tu ˙ ’theˆ´, tùy thuoˆ ˙ c vào ba’n phân phoˆ´ i) khi d¯u’o ˙ ’c ho’i có ta ˙ o d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng hay không. D¯ ı˜a meˆ`m này se˜ d¯u’o ˙ ’c dùng d¯eˆ´n o’’sau. Ngoài ra, có theˆ’su’’du ˙ ng d¯ı˜a meˆ`m này d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. D¯ ây cu˜ng là moˆ ˙ t phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và ho’n nu˜’a khác vo´’i d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng DOS, sau khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng heˆ ˙ thoˆ´ ng không còn yêu caˆ`u d¯ı˜a meˆ`m nu˜’a, có theˆ’ bo’ nó ra kho’i oˆ’, su’’du ˙ ng oˆ’ d¯eˆ’ d¯o ˙ c các d¯ı˜a meˆ`m khác. Tuy nhiên cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng này cu˜ng có d¯ieˆ`u tieˆ ˙ n, vì theˆ´ không nên su’’du ˙ ng thu’o`’ng xuyên. Chı’ su’’du ˙ ng trong tru’o`’ng ho ˙ ’p "baˆ´t d¯a˘´c dı˜". D¯ ı˜a meˆ`m này còn caˆ`n thieˆ´t cho caˆ´u hình d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H. • thu´’ hai, khi cài d¯a˘ ˙ t Linux caˆ`n cài LILO vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng dành cho thu’ mu ˙ c goˆ´ c (/) cu’a Linux, chu´’ không pha’i vào sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a (MBR). Chúng ta gia’ thieˆ´t Linux d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng /dev/hda3. Nhu’ vaˆ ˙ y LILO se˜ d¯u’o ˙ ’c cài vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a /dev/hda3 Theo nguyên ta˘´c, neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO vào MBR, thì không pha’i mo ˙ i thu´’d¯ã ho’ng heˆ´t. Keˆ´t qua’ cuoˆ´ i cùng (kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua NT Loader) vaˆ˜n có theˆ’ d¯a ˙ t d¯u’o ˙ ’c nhu’ng caˆ`n bo’ ra moˆ ˙ t chút công su´’c. Vaˆ´n d¯eˆ` o’’choˆ˜, d¯i ˙ nh da ˙ ng MBR ta ˙ o bo’’i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Vì theˆ´ neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO vào MBR, thì caˆ`u phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i MBR cu’a Windows. Tác gia’ cu˜ng se˜ nói cách phu ˙ c hoˆ`i, nhu’ng toˆ´ t ho’n heˆ´t là ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO ngay laˆ ˙ p tu´’c vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng d¯ã cài Linux. 4. Sau khi cài d¯a˘ ˙ t xong, kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux ba˘`ng d¯ı˜a meˆ`m (neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO vào phân vùng cu’a Linux và không d¯oˆ ˙ ng gì d¯eˆ´n MBR, thì d¯ây là kha’ na˘ng duy nhaˆ´t). 5. Sao chép sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a Linux vào moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin; taˆ ˙ p tin này se˜ caˆ`n d¯eˆ’ trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT/2000 có theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Vieˆ ˙ c sao chép thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’sau: d¯aˆ`u tiên ga˘´n moˆ ˙ t d¯ı˜a meˆ`m tra˘´ng (mo´’i mua thì càng toˆ´ t), kênh giao tác [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuyeˆ’n vào thu’mu ˙ c /mnt/floppy kênh giao tác [root]# cd /mnt/floppy và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh kênh giao tác [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect.lnx bs=512 count=1 d¯eˆ’ghinoˆ ˙ idung sectorkho’’id¯oˆ ˙ ng cu’ad¯ı˜a /dev/hda3 vàotaˆ ˙ ptin /mnt/floppy/bootsect.lnx. 1 6. Tieˆ´p theo caˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i d¯eˆ’vào Windows NT, ba˘`ng câu leˆ ˙ nh: 1 Ghi chú: neˆ´u d¯ı˜a C: (/dev/hda1) có d¯i ˙ nh da ˙ ng FAT, thì có theˆ’ta ˙ o taˆ ˙ p tin bootsect.lnx trong thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a d¯ı˜a C:. Tác gia’ không bieˆ´t (chu’a thu’’) có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng không caˆ`n d¯ı˜a meˆ`m không, neˆ´u phân vùng chính d¯aˆ`u tiên có d¯i ˙ nh da ˙ ng NTFS. Tuy nhiên o’’d¯ây cu˜ng không có vaˆ´n d¯eˆ` gì, chı’ caˆ`n sao chép sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua d¯ı˜a meˆ`m nhu’d¯ang trình bày. Ta ˙ m tho`’i nhân Linux còn chu’a hoˆ˜ tro ˙ ’toˆ´ t vieˆ ˙ c ghi lên phân vùng NTFS.
2.6 Windows NT và Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT 19 kênh giao tác [root]# shutdown -h now Vì MBR chu’a có gì thay d¯oˆ’i, nên Windows NT se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Trong NT caˆ`n sao chép taˆ ˙ p tin bootsect.lnx vào thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a d¯ı˜a C:, hay chính xác ho’n là vào thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a phân vùng mà tu`’d¯ó kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT. D¯ ây có theˆ’ là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. D¯ a˘ ˙ c d¯ieˆ’m d¯eˆ’ nhaˆ ˙ n ra phân vùng này là hai taˆ ˙ p tin ntldr và boot.init chu´’a trong d¯ó (nhu˜’ng taˆ ˙ p tin này có theˆ’aˆ’n!). Taˆ ˙ p tin bootsect.lnx có theˆ’d¯a˘ ˙ t thuoˆ ˙ c tính chı’ d¯o ˙ c (read-only). 7. Sau d¯ó tìm taˆ ˙ p tin boot.ini và thêm vào dòng sau: C:bootsect.lnx="LINUX" (taˆ´t nhiên, trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c kép ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’d¯a˘ ˙ t tên baˆ´t ky`.) 8. Vieˆ ˙ c còn la ˙ i là kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a, và trong trình d¯o’n cho ˙ n heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành se˜ có LINUX. Neˆ´u cho ˙ n LINUX, thì LILO se˜ d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y và sau d¯ó nó (LILO) se˜ na ˙ p Linux. Còn bây gio`’chúng ta se˜ xem xét tru’o`’ng ho ˙ ’p ba ˙ n d¯o ˙ c (do vô tình hay coˆ´ ý) cài d¯a˘ ˙ t LILO vào ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a (Master Boot Record, MBR). Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT (hay 2000) se˜ bi ˙ xóa, và vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT (bu’o´’c thu´’ 6 o’’ trên) là không theˆ’. Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c vaˆ˜n còn muoˆ´ n su’’du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng OS Loader cu’a NT, chu´’ không muoˆ´ n dùng LILO, thì nhu˜’ng bu’o´’c trên có thay d¯oˆ’i moˆ ˙ t chút: thay cho bu’o´’c thu´’6 caˆ`n làm các thao tác sau. 1. Kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT tu`’ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng (d¯ã ta ˙ o tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux, neˆ´u không có thì ba ˙ n d¯o ˙ c caˆ`n tìm moˆ ˙ t máy khác d¯ang cha ˙ y Windows NT roˆ`i ta ˙ o). Trong trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n) cu’a trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng caˆ`n cho ˙ n leˆ ˙ nh Recover, roˆ`i cho ˙ n cheˆ´ d¯oˆ ˙Command mode. Sau d¯ó d¯a˘ng nhaˆ ˙ p vào tài khoa’n nhà qua’n tri ˙ (administrator). 2. Phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a. Su’’ du ˙ ng câu leˆ ˙ nh fdisk /mbr. Tác gia’ dùng leˆ ˙ nh này thành công, ma˘ ˙ c dù trong moˆ ˙ t soˆ´ bài báo nói cách phu ˙ c hoˆ`i MBR nhu’ vaˆ ˙ y không pha’i lúc nào cu˜ng làm vieˆ ˙ c. Trong Windows 2000 có các leˆ ˙ nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (cha ˙ y tu`’console phu ˙ c hoˆ`i heˆ ˙ thoˆ´ ng). Cha ˙ y hai leˆ ˙ nh này theo thu´’tu ˙ ’ d¯ã chı’ ra. Sau d¯ó Windows 2000 se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng bình thu’o`’ng. 3. Kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính tu`’ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux và d¯a˘ng nhaˆ ˙ p vào heˆ ˙ thoˆ´ ng vo´’i quyeˆ`n ngu’o`’i dùng root. 4. Nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh cd /etc và mo’’taˆ ˙ p tin lilo.conf. O’’d¯aˆ`u taˆ ˙ p tin này có liên keˆ´t d¯eˆ´n phân vùng kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, ví du ˙ , /dev/hda. 5. Dùng baˆ´t ky` trình soa ˙ n tha’o nào, ví du ˙ , CoolEdit cu’a Midnight Commander, d¯eˆ’ thay theˆ´ giá tri ˙ này thành phân vùng d¯ã cài Linux lên (chính xác ho’n là thành phân vùng d¯u’o ˙ ’c ga˘´n nhu’goˆ´ c (/) cu’a Linux). Neˆ´u Linux d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng /dev/hda3, thì caˆ`n ghi cái d¯ó, tu´’c là thay theˆ´ /dev/hda thành /dev/hda3. Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c không nho´’ d¯ã cài Linux vào d¯âu, thì hãy cha ˙ y câu leˆ ˙ nh mount và tìm keˆ´t qua’ tu’o’ng tu ˙ ’ nhu’ sau2 : 2 có nghı˜a là tìm phân vùng d¯ã ga˘´n vào thu’mu ˙ c goˆ´ c /, trong ví du ˙ này là /dev/hda3
20 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows kênh giao tác /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) 6. Cha ˙ y leˆ ˙ nh /sbin/lilo d¯eˆ’ ghi trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào phân vùng /dev/hda3 (caˆ`n cha ˙ y leˆ ˙ nh lilo không có tham soˆ´ ). Se˜ có ca’nh báo veˆ` vieˆ ˙ c phân vùng không pha’i là d¯aˆ`u tiên trên d¯ı˜a. D¯ ây chính là d¯ieˆ`u chúng ta caˆ`n, ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a Windows d¯u’o ˙ ’c giu˜’ nguyên ve ˙ n. 7. Thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các bu’o´’c 6-8 nhu’o’’trên. Deˆ˜ dàng d¯oán ra ra˘`ng, "quy trình" phu´’c ta ˙ p vo´’i hai laˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i chı’ d¯eˆ’chuyeˆ’n sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’ MBR vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng dành cho Linux, và phu ˙ c hoˆ`i MBR cu’a Windows. Quá trình cài d¯a˘ ˙ t Linux keˆ´t thúc o’’d¯ây. Ba ˙ n d¯o ˙ c d¯ã có theˆ’cho ˙ n HD¯ H se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng và d¯ieˆ`u khieˆ’n máy tính cu’a mình. 2.7 Su’’ du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO 2.7.1 Cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´ u hình LILO Nhu’ d¯ã nói trong phaˆ`n lu ˙ ’a cho ˙ n chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, neˆ´u trên máy d¯ã cài Windows 98 vo´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT16, thì lu ˙ ’a cho ˙ n toˆ´ t ho’n cho trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng là chu’o’ng trình có trong thành phaˆ`n cu’a mo ˙ i ba’n phân phoˆ´ i HD¯ H Linux – LILO (LInux LOader). Gioˆ´ ng nhu’tru’o`’ng ho ˙ ’p Windows NT, chúng ta se˜ d¯u’a ra các bu’o´’c caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n d¯eˆ’có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H. 1. Tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux hãy chuaˆ’n bi ˙ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows. 2. Dùng chu’o’ng trình Partition Magic d¯eˆ’ laˆ´y phaˆ`n không gian d¯ı˜a còn troˆ´ ng và trên d¯ó ta ˙ o ra moˆ ˙ t phân vùng ext2(3) (heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux) và moˆ ˙ t phân vùng swap. Cách chia oˆ’ d¯ı˜a d¯ã nói o’’trên. Neˆ´u dung lu’o ˙ ’ng oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng vu’o ˙ ’t quá 8,4 Gbyte thì hãy d¯o ˙ c ky˜ các phaˆ`n 2.3 và 2.5. 3. Cài d¯a˘ ˙ t Linux theo chı’ daˆ˜n d¯i kèm vo´’i ba’n phân phoˆ´ i. Caˆ`n nho´’ra˘`ng, neˆ´u ba ˙ n muoˆ´ n su’’ du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO, thì trong quá trình cài da˘ ˙ t Linux caˆ`n cho ˙ n phu’o’ng án cài LILO vào ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính (Master Boot Record). Ta ˙ o các d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo nguyên ta˘´c là không ba˘´t buoˆ ˙ c, nhu’ng tác gia’ khuyên ba ˙ n d¯o ˙ c nên làm.3 4. Bu’o´’c tieˆ´p theo caˆ`n caˆ´u hình LILO d¯eˆ’ có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng các HD¯ H theo lu ˙ ’a cho ˙ n. LILO d¯u’o ˙ ’c caˆ´u hình ba˘`ng taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf và câu leˆ ˙ nh /sbin/lilo. Câu leˆ ˙ nh này dùng d¯eˆ’ cài d¯a˘ ˙ t (hay cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i) LILO. Chúng ta xem xét moˆ ˙ t ví du ˙ nho’ cu’a taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO. Trong ví du ˙ này chúng ta se˜ coi nhu’ thieˆ´t bi ˙ /dev/hda1 là phân vùng vo´’i DOS/Windows, còn phân vùng 3 Ghi chú. Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO không ba˘´t buoˆ ˙ c pha’i cài d¯a˘ ˙ t vào ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a, LILO có theˆ’na˘`m o’’ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng chính d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t và chu´’a thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a Linux hoa˘ ˙ c thaˆ ˙ m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ó MBR caˆ`n pha’i có kha’ na˘ng na ˙ p LILO, ví du ˙ khi MBR là trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a MS-DOS hay Windows. Tuy nhiên tác gia’ chu’a nhìn thaˆ´y su ˙ ’ caˆ`n thieˆ´t cu’a u´’ng du ˙ ng này (neˆ´u d¯ã cho ˙ n LILO làm trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính thì hãy su’’du ˙ ng cho "tro ˙ n boˆ ˙ "), vì theˆ´ chúng ta se˜ không xem xét d¯eˆ´n.
2.7 Su’’ du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO 21 /dev/hda2 chu´’a Linux. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ó /etc/lilo.conf có da ˙ ng gaˆ`n nhu’ sau: kênh giao tác boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2.4.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 table = /dev/hda label = dos Vài lo`’i gia’i thích cho ví du ˙ : Dòng boot cho bieˆ´t thieˆ´t bi ˙ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Dòng compact baˆ ˙ t cheˆ´ d¯oˆ ˙ nén taˆ ˙ p tin map – taˆ ˙ p tin chu´’a d¯a˘ ˙ c tính cu’a nhân d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng; tính na˘ng (nén) này ta˘ng toˆ´ c d¯oˆ ˙ cu’a kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯aˆ`u. Câu leˆ ˙ nh message dùng d¯eˆ’d¯u’a ra thông báo theo ý muoˆ´ n khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Ba˘´t d¯aˆ`u tu`’dòng image là các phaˆ`n nho’ cu’a taˆ ˙ p tin caˆ´u hình, moˆ˜i phaˆ`n tu’o’ng u´’ng vo´’i moˆ ˙ t heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo lu ˙ ’a cho ˙ n cu’a ngu’o`’i dùng. Trong moˆ˜i phaˆ`n nhu’vaˆ ˙ y có moˆ ˙ t dòng label. Trên dòng này ghi tên caˆ`n nhaˆ ˙ p vào daˆ´u nha˘´c LILO hay tên se˜ hieˆ’n thi ˙ trong trình d¯o’n cu’a LILO d¯eˆ’ có theˆ’ cho ˙ n HD¯ H muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Neˆ´u nhu’tên không d¯u’o ˙ ’c nhaˆ ˙ p sau khoa’ng tho`’i gian chı’ trên dòng delay (tính theo phaˆ`n mu’o`’i giây – caˆ`n nhân vo´’i 0,1 giây), thì se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh. Trong ví du ˙ này, se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, vì phaˆ`n caˆ´u hình tu’o’ng u´’ng vo´’i Linux na˘`m d¯aˆ`u tiên trong taˆ ˙ p tin. Có theˆ’ chı’ ra heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh khi thêm moˆ ˙ t dòng có da ˙ ng default=dos, tu´’c là su’’du ˙ ng tên d¯ã d¯a˘ ˙ t trên dòng label. Dòng table=<device> cho bieˆ´t tên thieˆ´t bi ˙ chu´’a ba’ng phân chia d¯ı˜a. LILO se˜ không d¯u’a thông tin veˆ` phân chia d¯ı˜a cho heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng neˆ´u bieˆ´n này không d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra. (Moˆ ˙ t soˆ´ heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành có công cu ˙ khác d¯eˆ’ xác d¯i ˙ nh là d¯ã d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’phân vùng nào.) D¯ u`’ng quên ra˘`ng, caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh /sbin/lilo, sau khi thay d¯oˆ’i chı’ daˆ˜n d¯eˆ´n ba’ng phân chia d¯ı˜a, tu´’c là thay d¯oˆ’i bieˆ´n table. Neˆ´u d¯a˘ ˙ t dòng (go ˙ i là phaˆ`n nho’ thì toˆ´ t ho’n) other = /dev/hda1 trong taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf, thì trong thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a d¯ı˜a /dev/hda1 (d¯ı˜a C: trong heˆ ˙ thoˆ´ ng thuaˆ ˙ t ngu˜’Microsoft) caˆ`n có trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ (không pha’i là chính). Trên moˆ ˙ t máy cu’a tác gia’ o’’d¯ó na˘`m trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng NT Loader (vì Windows NT d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t tru’o´’c Linux), và LILO kho’’i d¯oˆ ˙ ng thành công Windows NT. Chı’ caˆ`n d¯a˘ ˙ t tho`’i gian cho`’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng trong taˆ ˙ p tin boot.ini ba˘`ng không, d¯eˆ’không thaˆ´y trình d¯o’n kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a NT Loader. Tuy nhiên, neˆ´u vì moˆ ˙ t lý do nào d¯ó ba ˙ n muoˆ´ n thaˆ´y trình d¯o’n này thì giá tri ˙ timeout trong taˆ ˙ p tin boot.ini caˆ`n d¯a˘ ˙ t khác không (tho`’i gian cho`’d¯u’o ˙ ’c tính theo giây). D¯ ieˆ`u này có theˆ’caˆ`n thieˆ´t khi muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng ca’ Windows 98 tu`’ trình d¯o’n cu’a NT Loader (trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này se˜ có 3 HD¯ H: Linux, Windows NT và Windows 98, trong trình d¯o’n cu’a LILO neˆ´u cho ˙ n dos thì se˜ hieˆ ˙ n ra trình d¯o’n cu’a NT Loader roˆ`i tu`’d¯ó cho ˙ n moˆ ˙ t trong hai HD¯ H Windows d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng). Neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows tru ˙ ’c tieˆ´p tu`’LILO, thì hãy thêm phaˆ`n nho’ sau vào /etc/lilo.conf:
22 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows kênh giao tác other = /boot/bootsect.dos label = win trong d¯ó bootsect.dos laˆ´y tu`’thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a oˆ’ d¯ı˜a chu´’a NT Loader. 5. Saukhisu’’axong taˆ ˙ ptin /etc/lilo.conf theoýmuoˆ´ n,caˆ`ncha ˙ ycâuleˆ ˙ nh/sbin/lilo d¯eˆ’ nhu˜’ng thay d¯oˆ’i có hieˆ ˙ u lu ˙ ’c. Câu leˆ ˙ nh này (trong tài lieˆ ˙ u hu’o´’ng daˆ˜n go ˙ i là map- installer) cài d¯a˘ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ , mà se˜ d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t trong laˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng tieˆ´p theo. Tru’o´’c khi cha ˙ y /sbin/lilo d¯eˆ’thay d¯oˆ’i bu’o´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng, hãy thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh này vo´’i tham soˆ´ -t. Khi có tham soˆ´ này se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n taˆ´t ca’ các thu’ tu ˙ c cài d¯a˘ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, tru`’vieˆ ˙ c thay d¯oˆ’i taˆ ˙ p tin map, ba’n ghi sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và ba’ng phân chia oˆ’ d¯ı˜a, tu´’c là chı’ cha ˙ y thu’’caˆ´u hình mo´’i. Neˆ´u cho thêm tùy cho ˙ n -v, thì ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ d¯u’o ˙ ’c bieˆ´t thêm thông tin chi tieˆ´t veˆ` nhu˜’ng gì leˆ ˙ nh /sbin/lilo se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n. Khi /sbin/lilo ghi d¯è noˆ ˙ i dung mo´’i lên sector kho’’i doˆ ˙ ng, thì noˆ ˙ i dung cu˜ cu’a sector này se˜ tu ˙ ’ d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c ghi nho´’ vào moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh d¯ó là taˆ ˙ p tin /boot/boot.NNNN, trong d¯ó NNNN tu’o’ng u´’ng vo´’i soˆ´ cu’a thieˆ´t bi ˙ , ví du ˙ , 0300 – tu’o’ng u´’ng /dev/hda, 0800 – /dev/sda, v.v. . . Neˆ´u taˆ ˙ p tin này d¯ã có trên d¯ı˜a, thì nó không bi ˙ ghi d¯è lên. Tuy nhiên có theˆ’d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t tên khác d¯e’ ghi sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng, không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i dùng /boot/boot.NNNN. Taˆ ˙ p tin /boot/boot.NNNN có theˆ’ su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ phu ˙ c hoˆ`i noˆ ˙ i dung cu˜ cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng, neˆ´u không còn cách phu ˙ c hoˆ`i nào khác d¯o’n gia’n ho’n. Câu leˆ ˙ nh d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n có da ˙ ng: kênh giao tác [root:~#] dd if=/boot/boot.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay kênh giao tác [root:~#] dd if=/boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì chı’ phu ˙ c hoˆ`i chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và không d¯oˆ ˙ ng gì d¯eˆ´n ba’ng phân chia d¯ı˜a). Cu˜ng có theˆ’ phu ˙ c hoˆ`i MBR cu˜ khi caˆ`n thieˆ´t ba˘`ng câu leˆ ˙ nh /sbin/lilo vo´’i tùy cho ˙ n -u. Nhu’ng caˆ`n bieˆ´t ra˘`ng, câu leˆ ˙ nh này chı’ làm vieˆ ˙ c d¯úng vo´’i d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n là thu’mu ˙ c LILO (tu´’c là /boot) không thay d¯oˆ’i keˆ’tu`’khi cài d¯a˘ ˙ t. MBR cu’a MS-DOS có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c phu ˙ c hoˆ`i ba˘`ng cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào DOS tu`’ d¯ı˜a meˆ`m (CD) roˆ`i cha ˙ y câu leˆ ˙ nh fdisk /mbr (xem trên). Leˆ ˙ nh này chı’ thay d¯oˆ’i mã chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng na˘`m trong MBR, mà không thay d¯oˆ’i ba’ng phân chia d¯ı˜a. 6. Sau khi cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng caˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính và thu’’ các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác nhau d¯eˆ’ kieˆ’m tra. D¯ eˆ’keˆ´t thúc phaˆ`n nói veˆ` LILO này chúng ta se˜ xem xét vài khó kha˘n có theˆ’xuaˆ´t hieˆ ˙ n khi su’’du ˙ ng LILO, và cách kha˘´c phu ˙ c (neˆ´u có theˆ’). Khi LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p, nó d¯u’a ra màn hình tu`’"LILO". Khi này moˆ˜i chu˜’cái bieˆ’u thi ˙ su ˙ ’keˆ´t thúc moˆ ˙ t hành d¯oˆ ˙ ng nào d¯ó hay keˆ´t thúc moˆ ˙ t bu’o´’c na ˙ p LILO. Neˆ´u kho’’i d¯oˆ ˙ ng bi ˙ bi ˙ ngu’ng giu˜’a chu`’ng, thì qua soˆ´ chu˜’cái d¯u’a ra có theˆ’nhaˆ ˙ n d¯i ˙ nh veˆ` nguyên nhân xuaˆ´t hieˆ ˙ n vaˆ´n d¯eˆ`.
2.7 Su’’ du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO 23 • Không chu˜’cái nào hieˆ ˙ n ra – không có phaˆ`n nào cu’a LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p. Hoa˘ ˙ c LILO không d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t, hoa˘ ˙ c phân vùng chu´’a LILO chu’a d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t. • L [mã loˆ˜i] – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính d¯ã d¯u’o ˙ ’c na ˙ p và d¯ã cha ˙ y (tu´’c là d¯ã nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n), nhu’ng nó không theˆ’ na ˙ p trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ . Mã loˆ˜i hai ký tu ˙ ’ cho bieˆ´t nguyên nhân cu ˙ theˆ’cu’a vaˆ´n d¯eˆ` (cách gia’i mã caˆ`n tìm trong tài lieˆ ˙ u ky˜ thuaˆ ˙ t cu’a LILO). Thông thu’o`’ng thì vaˆ´n d¯eˆ` na’y sinh do oˆ’ d¯ı˜a xaˆ´u (có khuyeˆ´t taˆ ˙ t) hay không d¯a˘ ˙ t d¯úng caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a. Neˆ´u LILO không du`’ng la ˙ i o’’ d¯ây, mà tieˆ´p tu ˙ c d¯u’a ra moˆ ˙ t chuoˆ˜i vô taˆ ˙ n các mã loˆ˜i, thì vaˆ´n d¯eˆ` thu’o`’ng deˆ˜ gia’i quyeˆ´t. • LI – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính d¯ã na ˙ p d¯u’o ˙ ’c trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ , nhu’ng không cha ˙ y d¯u’o ˙ ’c nó. Có theˆ’là loˆ˜i d¯u’a caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a, hoa˘ ˙ c taˆ ˙ p tin boot/boot.b bi ˙ di chuyeˆ’n mà ngu’o`’i dùng quên không cha ˙ y /sbin/lilo. • LIL — trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ d¯ã d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y, nhu’ng nó không theˆ’ na ˙ p ba’ng mô ta’ tu`’taˆ ˙ p tin map. Nguyên nhân thu’o`’ng do khuyeˆ´t taˆ ˙ t cu’a oˆ’ d¯ı˜a hoa˘ ˙ c không d¯u’a d¯úng caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a. • LIL? – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ d¯ã d¯u’o ˙ ’c na ˙ p vào d¯i ˙ a chı’ không d¯úng. Thông thu’o`’ng do loˆ˜i d¯u’a ra caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a hoa˘ ˙ c taˆ ˙ p tin /boot/boot.b bi ˙ di chuyeˆ’n mà ngu’o`’i dùng quên không cha ˙ y /sbin/lilo. • LIL- – ba’ng mô ta’ trong taˆ ˙ p tin map bi ˙ phá hu’y. Thông thu’o`’ng do loˆ˜i d¯u’a ra caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a hoa˘ ˙ c taˆ ˙ p tin /boot/boot.b bi ˙ di chuyeˆ’n mà ngu’o`’i dùng quên không cha ˙ y /sbin/lilo. • LILO – taˆ´t ca’ các phaˆ`n cu’a LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p thành công. 2.7.2 Cài d¯a˘ ˙ t các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác sau Linux Khi cài d¯a˘ ˙ t MS-DOS và Windows 95/98, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a chúng (không phu ˙ thuoˆ ˙ c vào ý muoˆ´ n cu’a ba ˙ n d¯o ˙ c) d¯u’o ˙ ’c ghi vào Master Boot Record (MBR), và daˆ´u kích hoa ˙ t trong ba’ng phân vùng se˜ d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Mà trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng MS-DOS và Windows 95/98 chı’ "bieˆ´t" chuyeˆ’n quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng kích hoa ˙ t. Nhu’theˆ´, neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c d¯aˆ`u tiên cài d¯a˘ ˙ t Linux, và sau d¯ó mo´’i cài d¯a˘ ˙ t Windows 95/98 hay MS-DOS, thì Linux se˜ không theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Có theˆ’ phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i LILO ba˘`ng cách cha ˙ y leˆ ˙ nh /sbin/lilo (neˆ´u LILO d¯u’o ˙ ’c cài vào MBR), hoa˘ ˙ c kích hoa ˙ t phân vùng chu´’a LILO (neˆ´u LILO d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng chính). Khi có vaˆ´n d¯eˆ` sau khi cài d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác sau Linux, thu’o`’ng có theˆ’ gia’i quyeˆ´t ba˘`ng cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào Linux ba˘`ng d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng, su’’a la ˙ i taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO (thêm phaˆ`n nho’ cho HD¯ H mo´’i), roˆ`i cha ˙ y /sbin/lilo. 2.7.3 Chuyeˆ’n thu’ mu ˙ c /boot lên phân vùng DOS Nhu˜’ng phiên ba’n nhân Linux mo´’i nhaˆ´t hoˆ˜ tro ˙ ’kha’ na˘ng d¯a˘ ˙ t các taˆ ˙ p tin caˆ`n thieˆ´t trên giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin MS-DOS (hay UMSDOS). Vì trong phaˆ`n lo´’n các tru’o`’ng ho ˙ ’p phân vùng DOS chieˆ´m các vùng d¯ı˜a o’’d¯aˆ`u (không có ha ˙ n cheˆ´ cu’a BIOS), nên cho phép gia’i quyeˆ´t nhieˆ`u vaˆ´n d¯eˆ` cu’a oˆ’d¯ı˜a lo´’n, khi mà thu’mu ˙ c /boot không theˆ’na˘`m trên phân vùng dành cho Linux.
24 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows D¯ eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng này, caˆ`n phân vùng DOS o’’ cheˆ´ d¯oˆ ˙ d¯o ˙ c/ghi, ta ˙ o trong d¯ó moˆ ˙ t thu’ mu ˙ c (ví du ˙ , /dos/linux), và chuyeˆ’n taˆ´t ca’ các taˆ ˙ p tin tu`’ thu’ mu ˙ c /boot vào d¯ó; thu’mu ˙ c /boot d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n thành liên keˆ´t tu’o ˙ ’ng tru’ng d¯eˆ´n thu’mu ˙ c /dos/linux; vi ˙ trí mo´’i cu’a thu’mu ˙ c /boot caˆ`n chı’ ra trong taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf, và cuoˆ´ i cùng cha ˙ y leˆ ˙ nh /sbin/lilo. 2.8 Kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’ MS-DOS ba˘`ng loadlin.exe Không chı’ các taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng và nhân có theˆ’ na˘`m trong phân vùng DOS, mà ca’ tieˆ´n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux nói chung có theˆ’d¯u’o ˙ ’c toˆ’ chu´’c tu`’DOS. Kha’ na˘ng này thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nho`’chu’o’ng trình d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t loadlin.exe, do Hans Lermen (lermen@elserv.ffm.fgan.de) vieˆ´t. Chu’o’ng trình này thu’o`’ng có trên các d¯ı˜a cu’a ba’n phân phoˆ´ i.4 Loadlin.exe cung caˆ´p cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’ oˆ’ cu´’ng an toàn nhaˆ´t, khi có phân vùng kích hoa ˙ t là DOS hay Windows. Phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng này d¯u’o ˙ ’c khuyên su’’du ˙ ng cho ngu’o`’i dùng Linux mo´’i. Phaˆ`n lo´’n ngu’o`’i dùng mo´’i (và không chı’ ho ˙ ) không d¯u’ kiên nhaˆ˜n d¯eˆ’ d¯o ˙ c tài lieˆ ˙ u raˆ´t hay nhu’ng raˆ´t dài (và la ˙ i vieˆ´t trên tieˆ´ng Anh nu˜’a) cu’a LILO. Vì theˆ´ ho ˙ thu’o`’ng su’’du ˙ ng LILO không d¯úng cách, và keˆ´t qua’ là không theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c baˆ´t ky` heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành nào (tác gia’ cu˜ng d¯ã ro’i vào tru’o`’ng ho ˙ ’p nhu’vaˆ ˙ y). D¯ oˆ´ i vo´’i nhu˜’ng ngu’o`’i dùng mo´’i thì se˜ thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n ho’n khi su’’du ˙ ng loadlin.exe d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng và ba˘´t d¯aˆ`u tìm hieˆ’u Linux. Tuy nhiên, "không vào hang co ˙ p sao ba˘´t d¯u’o ˙ ’c co ˙ p". Chu’o’ng trình loadlin.exe không yêu caˆ`u pha’i cài d¯a˘ ˙ t, chı’ caˆ`n d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình – taˆ ˙ p tin loadlin.exe và nhân (a’nh cu’a nhân) lên moˆ ˙ t trong các d¯ı˜a mà DOS nhaˆ ˙ n ra. Có theˆ’ dùng chu’o’ng trình này d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’CD hoa˘ ˙ c tu`’oˆ’ d¯ı˜a trong ma ˙ ng mà không caˆ`n su’’du ˙ ng d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Kha’ na˘ng này bieˆ´n loadlin.exe thành moˆ ˙ t công cu ˙ tuyeˆ ˙ t vo`’i d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux khi có vaˆ´n d¯eˆ` vo´’i LILO. Phiên ba’n 1.6 cu’a loadlin.exe làm vieˆ ˙ c vo´’i mo ˙ i caˆ´u hình DOS và có raˆ´t ít ha ˙ n cheˆ´. Phiên ba’n này có theˆ’ su’’ du ˙ ng boˆ ˙ nho´’ mo’’ roˆ ˙ ng; có theˆ’ na ˙ p các nhân lo´’n (các bzImage) và các a’nh d¯ı˜a a’o (initrd) tru ˙ ’c tieˆ´p vào vùng boˆ ˙ nho´’na˘`m trên. Vieˆ ˙ c su’’ du ˙ ng loadlin.exe không có nghı˜a là Linux làm vieˆ ˙ c du’o´’i DOS, vì chu’o’ng trình này hoˆ˜ tro ˙ ’ "kho’’i d¯oˆ ˙ ng lôgíc" cu’a máy tính, và sau d¯ó DOS d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ hoàn toàn ba˘`ng Linux. Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n quay tro’’la ˙ i DOS, thì pha’i kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính, ví du ˙ , ba˘`ng câu leˆ ˙ nh reboot. Nhu’vaˆ ˙ y, caˆ`n làm gì d¯eˆ’ có theˆ’su’’du ˙ ng chu’o’ng trình loadlin.exe. • Trên máy tính cu’a ba ˙ n (taˆ´t nhiên vo´’i boˆ ˙ xu’’lý 386 hoa˘ ˙ c cao ho’n) caˆ`n cài d¯a˘ ˙ t DOS hay WINDOWS 95. • Caˆ`n có a’nh nén cu’a nhân Linux (zImage, bzImage)5 . • Chu’o’ng trình loadlin.exe. Có theˆ’tìm thaˆ´y trên d¯ı˜a phân phoˆ´ i o’’da ˙ ng không nén hay trong góiLOADLIN16.TGZ.Góinénnàycònchu´’ahu’o´’ngdaˆ˜nsu’’du ˙ ngDOCMANUAL.TXT, taˆ ˙ ptinthamsoˆ´ vídu ˙ DOCTEST.PAR,vàhu’o´’ngdaˆ˜ncáchd¯u’acácthamsoˆ´ DOCPARAMS.DOC (d¯u`’ng quên ra˘`ng chúng là nhu˜’ng taˆ ˙ p tin DOS). 4 moˆ ˙ t soˆ´ ba’n phân phoˆ´ i còn có gói cài d¯a˘ ˙ t cho chu’o’ng trình này, thông thu’o`’ng ghi taˆ ˙ p tin loadlin.exe vào thu’ mu ˙ c cu’a ngu’o`’i dùng root 5 Ghi chú. zImage là d¯i ˙ nh da ˙ ng nhi ˙ phân cu˜ cu’a nhân, bzImage là d¯i ˙ nh da ˙ ng mo´’i ho’n (soˆ´ phiên ba’n nhân lo´’n ho’n 1.3.73) có kích thu’o´’c lên to´’i 1 Mbyte, do d¯ó, nhân khi gia’i nén có kích thu’o´’c lên to´’i 2 Mbyte. Tieˆ´p theo chúng ta se˜ chı’ nói veˆ` các taˆ ˙ p tin zImage, ma˘ ˙ c dù ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’thay theˆ´ zImage thành bzImage
2.8 Kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’ MS-DOS ba˘`ng loadlin.exe 25 Neˆ´u ba ˙ n cha ˙ y loadlin.exe không có tham soˆ´ C:LOADLIN> loadlin thì se˜ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c hu’o´’ng daˆ˜n su’’du ˙ ng nga˘´n go ˙ n. Thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n ho’n d¯eˆ’d¯o ˙ c hu’o´’ng daˆ˜n này, khi cha ˙ y chu’o’ng trình vo´’i tham soˆ´ more (gioˆ´ ng trong Linux) C:LOADLIN> loadlin | more Bây gio`’ chúng ta có theˆ’ xem xét các bu’o´’c cài d¯a˘ ˙ t Linux khi su’’du ˙ ng loadlin.exe d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. 1. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem phaˆ`n 2.5) 2. Cài d¯a˘ ˙ t Linux vào phân vùng d¯ã chia. LILO caˆ`n cài d¯a˘ ˙ t vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng Linux d¯eˆ’ không ghi d¯è lên MBR và không bi ˙ maˆ´t kha’ na˘ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào Windows. 3. Sau khi keˆ´t thúc phaˆ`n cài d¯a˘ ˙ t hãy kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux (neˆ´u không có cách nào khác, hãy su’’du ˙ ng d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng). Ga˘´n phân vùng DOS (gia’ thieˆ´t là /dev/hda1, còn phân vùng Linux là /dev/hda3): kênh giao tác [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C Ta ˙ o thu’mu ˙ c /mnt/C/loadlin và gia’i nén taˆ ˙ p tin LOADLIN16.TGZ vào d¯ó. Ngoài ra sao chép tu`’thu’mu ˙ c /boot vào thu’mu ˙ c d¯ó ca’ taˆ ˙ p tin chu´’a a’nh cu’a nhân Linux. Có theˆ’ tìm taˆ ˙ p tin chu´’a a’nh cu’a nhân caˆ`n thieˆ´t nho`’ taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf: tìm trong taˆ ˙ p tin caˆ´u hình dòng "image=..." và ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ thaˆ´y tên caˆ`n thieˆ´t o’’phía bên pha’i daˆ´u ba˘`ng. Ví du ˙ tên cu’a taˆ ˙ p tin này là vmlinuz-2.4.22. Sao chép taˆ ˙ p tin vmlinuz-2.4.22 tu`’ /boot vào /mnt/C/loadlin và d¯oˆ’i tên thành vmlinuz (vieˆ ˙ c d¯oˆ’i tên là không nhaˆ´t thieˆ´t, và chı’ có ý nghı˜a thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n cho su’’du ˙ ng): kênh giao tác [root]# cp /boot/vmlinuz-2.4.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Bây gio`’i kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính vào DOS tru ˙ ’c tieˆ´p (neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c có Windows 95/98 thì caˆ`n nhaˆ´n phím <F8> khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯eˆ’ hieˆ’n thi ˙ trình d¯o’n cho phép cho ˙ n DOS), hoa˘ ˙ c qua hoˆ ˙ p thoa ˙ i lu ˙ ’a cho ˙ n khi nhaˆ´n leˆ ˙ nh ta˘´t máy (shutdown) Windows 95/98. Sau khi vào DOS hãy chuyeˆ’n sang thu’mu ˙ c C:LOADLIN (leˆ ˙ nh CD LOADLIN) và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh C:LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask hoa˘ ˙ c, neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n na ˙ p nhân cùng vo´’i oˆ’ d¯ı˜a RAM: C:LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có theˆ’ghi taˆ´t ca’ các tham soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh loadlin.exe vào taˆ ˙ p tin (ví du ˙ vo´’i tên params) và go ˙ i câu leˆ ˙ nh d¯ó o’’da ˙ ng sau: C:LOADLIN> LOADLIN @params Kha’ na˘ng này d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t có ích khi d¯u’a nhieˆ`u tham soˆ´ dòng leˆ ˙ nh và khi d¯oˆ ˙ dài cu’a dòng leˆ ˙ nh lo´’n ho’n 127 ký tu ˙ ’. Mô ta’ d¯aˆ`y d¯u’ taˆ´t ca’ các tham soˆ´ cu’a câu leˆ ˙ nh loadlin.exe có theˆ’ tìm thaˆ´y trong taˆ ˙ p tin PARAMS.DOC hoa˘ ˙ c Internet trên trang http://sunsite.unc.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.html và http://rsphy1.anu.edu/gpg109/Bo HOWTO.html
26 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows Bây gio`’ ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’ su’’ du ˙ ng cách này d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Công vieˆ ˙ c duy nhaˆ´t còn la ˙ i là làm sao d¯eˆ’ không pha’i gõ leˆ ˙ nh loadlin vo´’i taˆ´t ca’ các tham soˆ´ sau moˆ˜i laˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i. Có theˆ’ vieˆ´t thêm leˆ ˙ nh go ˙ i loadlin vào taˆ ˙ p tin autoexec.bat hoa˘ ˙ c ta ˙ o moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin leˆ ˙ nh (ví du ˙ , linux.bat), và khi cha ˙ y taˆ ˙ p tin này, máy tính se˜ chuyeˆ’n vào cheˆ´ d¯oˆ ˙ DOS tru’o´’c, sau d¯ó thì cha ˙ y Linux. Tác gia’ cho ra˘`ng nhu˜’ng thông tin d¯ã d¯u’a ra o’’trên d¯u’ d¯eˆ’ta ˙ o taˆ ˙ p tin bat caˆ`n thieˆ´t. Caˆ`n nói thêm ra˘`ng, không d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a DOS/Windows và caˆ`n ta˘´t moˆ ˙ t vài tùy cho ˙ n trong taˆ ˙ p tin aˆ’n C:MSDOS.SYS (d¯ây là taˆ ˙ p tin va˘n ba’n thông thu’o`’ng), ba˘`ng cách thêm vào hai dòng sau (neˆ´u chu’a có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng d¯aˆ`u tiên ta˘´t giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a, và DOS se˜ d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng thay cho Windows 95/98. (D¯ eˆ’ cha ˙ y giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a, caˆ`n nhaˆ ˙ p câu leˆ ˙ nh C:> win). Logo=0 ta˘´t vieˆ ˙ c hieˆ’n thi ˙ bieˆ’u tu’o ˙ ’ng Windows (cu’’a soˆ’). Vaˆ´n d¯eˆ` o’’choˆ˜, d¯oˆ´ i vo´’i moˆ ˙ t soˆ´ ca ˙ c màn hình Linux se˜ d¯u’a ra moˆ ˙ t màn hình troˆ´ ng roˆ˜ng sau khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng, neˆ´u nhu’ có hieˆ’n thi ˙bieˆ’u tu’o ˙ ’ng Windows.
Chu’o’ng 3 Bash Toˆ´ t goˆ˜ ho’n toˆ´ t nu’o´’c so’n – ca dao tu ˙ c ngu˜’Vieˆ ˙ t Nam Trong phaˆ`n này chúng ta se˜ d¯eˆ` caˆ ˙ p d¯eˆ´n vaˆ´n d¯eˆ` làm vieˆ ˙ c vo´’i Linux o’’cheˆ´ d¯oˆ ˙ text, hay còn d¯u’o ˙ ’c go ˙ i là console hoa˘ ˙ c terminal. Nhu˜’ng ngu’o`’i dùng Linux mo´’i (newbie) thu’o`’ng nghı˜ se˜ cha˘’ng bao gio`’làm vieˆ ˙ c o’’cheˆ´ d¯oˆ ˙ này, vì d¯ã có giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Tuy nhiên d¯ây là moˆ ˙ t ý kieˆ´n sai laˆ`m, bo’’i vì raˆ´t nhieˆ`u công vieˆ ˙ c có theˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhanh và thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ này ho’n là su’’du ˙ ng giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Và dù sao thì cheˆ´ d¯oˆ ˙ text cu’a HD¯ H Linux không pha’i là cheˆ´ d¯oˆ ˙text moˆ ˙ t tieˆ´n trình cu’a MS-DOS. Vì Linux là HD¯ H d¯a tieˆ´n trình, nên ngay trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ text d¯ã có kha’ na˘ng làm vieˆ ˙ c trong vài cu’’a soˆ’. Và d¯eˆ’ soa ˙ n tha’o moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin va˘n ba’n không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i cha ˙ y các trình soa ˙ n tha’o lo´’n và chaˆ ˙ m cha ˙ p (d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t trên các máy có caˆ´u hình phaˆ`n cu´’ng thaˆ´p) cu’a môi tru’o`’ng d¯oˆ` ho ˙ a. 3.1 Heˆ ˙ vo’ là gì? Chúng ta thu’o`’ng nói "ngu’o`’i dùng làm vieˆ ˙ c vo´’i heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành". D¯ ieˆ`u này không hoàn toàn d¯úng, vì trên thu ˙ ’c teˆ´ "liên heˆ ˙ " vo´’i ngu’o`’i dùng d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bo’’i moˆ ˙ t chu’o’ng trình d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Có hai da ˙ ng cu’a chu’o’ng trình d¯ã d¯eˆ` caˆ ˙ p - heˆ ˙ vo’, hay shell, d¯eˆ’ làm vieˆ ˙ c trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ text (giao dieˆ ˙ n dòng leˆ ˙ nh) và giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a GUI (Graphical User Interface), thu ˙ ’c hieˆ ˙ n "liên heˆ ˙ " vo´’i ngu’o`’i dùng trong môi tru’o`’ng d¯oˆ` ho ˙ a. Caˆ`n nói ngay ra˘`ng, baˆ´t ky` chu’o’ng trình nào trong Linux có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’ dòng leˆ ˙ nh cu’a heˆ ˙ vo’ (neˆ´u máy chu’ X d¯ã cha ˙ y), cu˜ng nhu’ qua giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Cha ˙ y chu’o’ng trình tu`’dòng leˆ ˙ nh cu’a heˆ ˙ vo’ tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i vieˆ ˙ c nháy (d¯úp) chuoˆ ˙ t lên bieˆ’u tu’o ˙ ’ng cu’a chu’o’ng trình trong GUI. D¯ u’a các tham soˆ´ cho chu’o’ng trình trên dòng leˆ ˙ nh tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i vieˆ ˙ c chúng ta kéo và tha’ cái gì d¯ó lên bieˆ’u tu’o ˙ ’ng chu’o’ng trình trong môi tru’o`’ng d¯oˆ` ho ˙ a. Nhu’ng ma˘ ˙ t khác, moˆ ˙ t soˆ´ chu’o’ng trình không theˆ’cha ˙ y o’’GUI và chı’ có theˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tu`’ dòng leˆ ˙ nh. Nói ngoài leˆ` moˆ ˙ t chút, tên go ˙ i "heˆ ˙ vo’" bi ˙ pha’n d¯oˆ´ i raˆ´t nhieˆ`u. Theo ý kieˆ´n cu’a moˆ ˙ t soˆ´ chuyên gia ngôn ngu˜’cu˜ng nhu’chuyên gia Linux thì nên go ˙ i chu’o’ng trình này moˆ ˙ t cách d¯úng ho’n là "trình xu’’lý leˆ ˙ nh" hay "trình biên di ˙ ch leˆ ˙ nh". Tuy nhiên, tên go ˙ i "heˆ ˙ vo’" (shell) d¯u’o ˙ ’c dùng cho các chu’o’ng trình dùng d¯eˆ’ biên di ˙ ch leˆ ˙ nh trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ text trên mo ˙ i heˆ ˙ thoˆ´ ng UNIX. Trên các heˆ ˙ thoˆ´ ng UNIX d¯aˆ`u tiên có moˆ ˙ t chu’o’ng trình, go ˙ i là sh, vieˆ´t ta˘´t cu’a shell. Sau d¯ó, vài bieˆ´n theˆ’ cu’a sh d¯u’o ˙ ’c phát trieˆ’n và làm toˆ´ t ho’n, trong d¯ó có Bourne shell - phiên ba’n mo’’ roˆ ˙ ng cu’a sh, vieˆ´t bo’’i Steve Bourne. Du ˙ ’ án GNU (du ˙ ’ án phát trieˆ’n chu’o’ng trình u´’ng du ˙ ng cu’a Stollman, xem http://www.gnu.org/) sau d¯ó cho ra d¯o`’i heˆ ˙ vo’ bash, tên go ˙ i cu’a nó d¯u’o ˙ ’c gia’i mã ra là Bourne-again shell, tu´’c là "la ˙ i là heˆ ˙ vo’
28 Bash cu’a Bourne". Trên tieˆ´ng Anh d¯ây là moˆ ˙ t cách cho’i chu˜’, vì tu`’Bourne d¯o ˙ c gioˆ´ ng vo´’i tu`’borne (sinh ra, d¯e’ ra), và nhu’theˆ´ bash còn có theˆ’ gia’i mã là "shell d¯u’o ˙ ’c sinh ra laˆ`n hai". Tieˆ´p theo chúng ta se˜ chı’ xem xét bash, vì theˆ´ o’’ du’o´’i khi nói d¯eˆ´n heˆ ˙ vo’, xin ngaˆ`m hieˆ’u d¯ó là bash Tu ˙ ’moˆ ˙ t mình bash không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t công vieˆ ˙ c u´’ng du ˙ ng nào. Nhu’ng nó hoˆ˜ tro ˙ ’vieˆ ˙ c thu ˙ ’c thi mo ˙ i chu’o’ng trình khác, tu`’ vieˆ ˙ c tìm kieˆ´m chu’o’ng trình d¯u’o ˙ ’c go ˙ i, cha ˙ y chúng d¯eˆ´n vieˆ ˙ c toˆ’ chu´’c du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra. Ngoài ra, heˆ ˙ vo’ chi ˙ u trách nhieˆ ˙ m veˆ` công vieˆ ˙ c vo´’i các bieˆ´n môi tru’o`’ng và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t vài bieˆ´n d¯oˆ’i (theˆ´, hoán d¯oˆ’i vi ˙ trí) các tham soˆ´ leˆ ˙ nh. Nhu’ng tính chaˆ´t chính cu’a heˆ ˙ vo’, nho`’ d¯ó d¯u’a heˆ ˙ vo’ tro’’ thành moˆ ˙ t công cu ˙ ma ˙ nh cu’a ngu’o`’i dùng, d¯ó là nó bao goˆ`m moˆ ˙ t ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình d¯o’n gia’n. Trong toán ho ˙ c tu`’lâu d¯ã d¯u’o ˙ ’c chu´’ng minh ra˘`ng, baˆ´t ky` moˆ ˙ t thuaˆ ˙ t toán nào cu˜ng có theˆ’d¯u’o ˙ ’c xây du ˙ ’ng tu`’hai (ba) thao tác co’ba’n và moˆ ˙ t toán tu’’d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n. Heˆ ˙ vo’ cung caˆ´p các toán tu’’d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n và toán tu’’vòng la˘ ˙ p. Nó su’’du ˙ ng các tieˆ ˙ n ích và chu’o’ng trình khác (có trong thành phaˆ`n heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành, hay d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t riêng) d¯eˆ’ làm các thao tác co’ ba’n cho ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình mà nó hoˆ˜ tro ˙ ’. D¯ oˆ`ng tho`’i cho phép d¯u’a các tham soˆ´ cu˜ng nhu’keˆ´t qua’ làm vieˆ ˙ c cu’a moˆ ˙ t chu’o’ng trình to´’i các chu’o’ng trình khác hay to´’i ngu’o`’i dùng. Keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c là moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình ma ˙ nh. D¯ ây cu˜ng là su´’c ma ˙ nh và là moˆ ˙ t trong các chu´’c na˘ng chính cu’a heˆ ˙ vo’. Tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u phaˆ`n này, ba ˙ n d¯o ˙ c nên bieˆ´t các toˆ’ho ˙ ’p phím chính, su’’du ˙ ng d¯eˆ’d¯ieˆ`u khieˆ’n vieˆ ˙ c nhaˆ ˙ p du˜’lieˆ ˙ u trên dòng leˆ ˙ nh. Nên nho´’ít nhaˆ´t cách su’’ du ˙ ng cu’a các (toˆ’ ho ˙ ’p) phím <Ctrl>+<C>, <Ctrl>+<D>, <Tab> và các phím có mu˜i tên. 3.2 Các ký tu ˙ ’ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t Heˆ ˙ vo’ bash su’’ du ˙ ng moˆ ˙ t vài ký tu ˙ ’ tu`’ boˆ ˙ 256 ký tu ˙ ’ ASCII cho các mu ˙ c d¯ính riêng, hoa˘ ˙ c d¯eˆ’ bieˆ’u thi ˙ các thao tác nào d¯ó, hoa˘ ˙ c d¯eˆ’ bieˆ´n d¯oˆ’i bieˆ’u thu´’c. Các ký tu ˙ ’này bao goˆ`m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ -- [ ] { } : ; ’ " / > < và ký tu ˙ ’vo´’i mã 0, ký tu ˙ ’hàng mo´’i (ta ˙ o ra khi nhaˆ´n phím <Enter>) và ký tu ˙ ’khoa’ng tra˘´ng. Phu ˙thuoˆ ˙ c vào tình huoˆ´ ng các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t này có theˆ’ su’’du ˙ ng vo´’i ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a nó hay su’’du ˙ ng nhu’moˆ ˙ t ký tu ˙ ’thông thu’o`’ng. Nhu’ng trong d¯a soˆ´ các tru’o`’ng ho ˙ ’p không khuyên dùng các ký tu ˙ ’vo´’i giá tri ˙ thu´’hai. Tru’o´’c heˆ´t d¯ó là vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng chúng trong tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c. Tuy nhiên các ký tu ˙ ’_, - và . (daˆ´u ga ˙ ch du’o´’i, ga ˙ ch ngang và daˆ´u chaˆ´m) thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong tên taˆ ˙ p tin, và d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ cho thaˆ´y không pha’i lúc nào chúng cu˜ng có giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Trong tên taˆ ˙ p tin chı’ daˆ´u chaˆ´m (.) và ga ˙ ch chéo (/) có giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Ký hieˆ ˙ u ga ˙ ch chéo dùng d¯eˆ’ phân chia tên các thu’mu ˙ c trong d¯u’o`’ng daˆ˜n, còn daˆ´u chaˆ´m có giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t khi nó là ký tu ˙ ’d¯aˆ`u tiên trong tên taˆ ˙ p tin (cho bieˆ´t taˆ ˙ p tin là "aˆ’n"). Vieˆ ˙ c d¯u’a ngay taˆ´t ca’ ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a nhu˜’ng ký tu ˙ ’này và các tình huoˆ´ ng su’’du ˙ ng chúng ta ˙ m tho`’i không có ích. Chúng ta se˜ xem xét chúng daˆ`n daˆ`n trong các phaˆ`n sau, khi caˆ`n su’’du ˙ ng d¯eˆ´n. Tuy nhiên, 3 ký hieˆ ˙ u có ý nghı˜a lo´’n và caˆ`n d¯eˆ` caˆ ˙ p d¯eˆ´n d¯aˆ`u tiên. Ký hieˆ ˙ u (ga ˙ ch chéo ngu’o ˙ ’c) có theˆ’ go ˙ i là "ký hieˆ ˙ u xóa bo’ ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t" cho baˆ´t ky` ký tu ˙ ’ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t nào, d¯u´’ng ngay sau . Ví du ˙ , neˆ´u muoˆ´ n su’’du ˙ ng khoa’ng tra˘´ng trong tên taˆ ˙ p tin, thì chúng ta caˆ`n d¯a˘ ˙ t tru’o´’c ký tu ˙ ’khoa’ng tra˘´ng d¯ó moˆ ˙ t daˆ´u ˙Ví du ˙ , câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon imagine Các ký tu ˙ ’’ và " (ngoa˘ ˙ c d¯o’n và ngoa˘ ˙ c kép) có theˆ’ go ˙ i là "các ký tu ˙ ’trích daˆ˜n". Moˆ˜i ký tu ˙ ’ này luôn luôn d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong moˆ ˙ t ca˘ ˙ p vo´’i ba’n sao cu’a chính nó d¯eˆ’d¯óng khung moˆ ˙ t bieˆ’u thu´’c nào d¯ó, gioˆ´ ng nhu’ trong các va˘n ba’n, sách báo, . . . thông thu’o`’ng. Neˆ´u nhu’ moˆ ˙ t d¯oa ˙ n
3.3 Thu ˙ ’c thi các câu leˆ ˙ nh 29 va˘n ba’n nào d¯ó d¯a˘ ˙ t trong ngoa˘ ˙ c d¯o’n, thì taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’ na˘`m trong ngoa˘ ˙ c d¯o’n này có giá tri ˙ nhu’các ký tu ˙ ’thông thu’o`’ng, khôn moˆ ˙ t ký tu ˙ ’nào có ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Tro’’ la ˙ i vo´’i ví du ˙ su’’ du ˙ ng khoa’ng tra˘´ng trong tên taˆ ˙ p tin o’’ trên, có theˆ’ nói, neˆ´u muoˆ´ n d¯a˘ ˙ t taˆ ˙ p tin cái tên "lennon imagine" caˆ`n d¯u’a tên d¯ó vào daˆ´u ngoa˘ ˙ c: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ Su ˙ ’khác nhau trong cách su’’du ˙ ng ký tu ˙ ’’ và " d¯ó là, trong ngoa˘ ˙ c d¯o’n maˆ´t ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t taˆ´ t ca’ các ký tu ˙ ’, còn trong ngoa˘ ˙ c kép - taˆ´t ca’ chúng ngoa ˙ i tru`’ $, ’ và (daˆ´u d¯ô la, ngoa˘ ˙ c d¯o’n và daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c). 3.3 Thu ˙ ’c thi các câu leˆ ˙ nh Nhu’d¯ã nói o’’trên, moˆ ˙ t trong các chu´’c na˘ng chính cu’a heˆ ˙ vo’ là toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh mà ngu’o`’i dùng d¯u’a vào trên dòng leˆ ˙ nh. Heˆ ˙ vo’, nói riêng, cung caˆ´p cho ngu’o`’i dùng hai thao tác d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t d¯eˆ’ toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c d¯u’a các câu leˆ ˙ nh trên dòng leˆ ˙ nh: ; và &. 3.3.1 Thao tác ; Ma˘ ˙ c dù ngu’o`’i dùng thu’o`’ng chı’ nhaˆ ˙ p trên dòng leˆ ˙ nh tu`’ng câu leˆ ˙ nh moˆ ˙ t, nhu’ng còn có theˆ’d¯u’a vào dòng leˆ ˙ nh d¯ó ngay laˆ ˙ p tu´’c vài câu leˆ ˙ nh, và chúng se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n laˆ`n lu’o ˙ ’t tu`’ câu leˆ ˙ nh này d¯eˆ´n câu leˆ ˙ nh khác. D¯ eˆ’làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này caˆ`n su’’du ˙ ng ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t - ;. Neˆ´u dùng ký tu ˙ ’này d¯eˆ’phân chia các câu leˆ ˙ nh, thì câu leˆ ˙ nh tieˆ´p theo se˜ d¯u’o ˙ ’c coi nhu’tham soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh phía tru’o´’c. Nhu’vaˆ ˙ y, neˆ´u nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh cái gì d¯ó gioˆ´ ng nhu’sau: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ command1 ; command2 thì heˆ ˙ vo’ d¯aˆ`u tiên se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh command1, cho`’ cho leˆ ˙ nh d¯ó hoàn thành, sau d¯ó cha ˙ y command2, cho`’leˆ ˙ nh hoàn thành, sau d¯ó la ˙ i d¯u’a ra dòng nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh và cho`’các hành d¯oˆ ˙ ng tieˆ´p theo cu’a ngu’o`’i dùng. 3.3.2 Thao tác & Thao tác & d¯u’o ˙ ’c dùng d¯eˆ’ toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ neˆ`n sau. Neˆ´u d¯a˘ ˙ t daˆ´u & ngay sau câu leˆ ˙ nh, thì heˆ ˙ vo’ se˜ tra’ la ˙ i quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho ngu’o`’i dùng ngay sau khi cha ˙ y câu leˆ ˙ nh, mà không d¯o ˙ ’i cho câu leˆ ˙ nh d¯ó hoàn thành. Ví du ˙ , neˆ´u nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh "command1 & command2 &", thì heˆ ˙ vo’ cha ˙ y câu leˆ ˙ nh command1, ngay laˆ ˙ p tu´’c cha ˙ y leˆ ˙ nh command2, và sau d¯ó không chaˆ ˙ m treˆ˜ tra’ la ˙ i dòng nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh cho ngu’o`’i dùng. 3.3.3 Thao tác && và || Cácthaotác&&và||lánhu˜’ngthaotácd¯ieˆ`ukhieˆ’n. Neˆ´utrêndòngleˆ ˙ nhlà command1 && command2, thì command2 se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n và chı’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong tru’o`’ng ho ˙ ’p tra ˙ ng thái thoát ra cu’a leˆ ˙ nh command1 ba˘`ng không (0), tu´’c là leˆ ˙ nh d¯ó thu ˙ ’c hieˆ ˙ n thành công. Moˆ ˙ t cách tu’o’ng tu ˙ ’, neˆ´u dòng leˆ ˙ nh có da ˙ ng command1 || command2, thì command2 se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n và chı’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n khi tra ˙ ng thái thoát cu’a leˆ ˙ nh command1 khác không. Chúng ta se˜ không xem xét ma˘ ˙ t ky˜ thuaˆ ˙ t cu’a
30 Bash vieˆ ˙ c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh nào d¯ó. Chı’ có theˆ’ nói nga˘´n go ˙ n ra˘`ng, heˆ ˙ vo’ pha’i tìm mã (code) chu’o’ng trình, na ˙ p mã d¯ó vào boˆ ˙ nho´’, chuyeˆ’n các tham soˆ´ d¯ã nhaˆ ˙ p trên dòng leˆ ˙ nh vào cho câu leˆ ˙ nh, và sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong thì theo moˆ ˙ t cách nào d¯ó tra’ la ˙ i keˆ´t qua’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh này cho ngu’o`’i dùng hay tieˆ´n trình khác. Chúng ta se˜ xem xét qua các bu’o´’c này. Bu’o´’c d¯aˆ`u tiên - tìm kieˆ´m câu leˆ ˙ nh. Các câu leˆ ˙ nh chia thành hai loa ˙ i: noˆ ˙ i trú (mã cu’a chúng có trong mã cu’a chính heˆ ˙ vo’) và ngoa ˙ i trú (mã cu’a chúng na˘`m trong moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin riêng le’ trên d¯ı˜a). Heˆ ˙ vo’ luôn luôn tìm thaˆ´y leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú, còn d¯eˆ’ tìm các leˆ ˙ nh ngoa ˙ i trú ngu’o`’i dùng, theo nguyên ta˘´c, pha’i chı’ cho heˆ ˙ vo’ d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`y d¯u’ to´’i taˆ ˙ p tin tu’o’ng u´’ng. Tuy nhiên d¯eˆ’go˜’"gánh na˘ ˙ ng" cho ngu’o`’i dùng heˆ ˙ vo’ bieˆ´t cách tìm leˆ ˙ nh ngoa ˙ i trú trong các thu’mu ˙ c, mà d¯u’o ˙ ’c lieˆ ˙ t kê trong d¯u’o`’ng daˆ˜n tìm kieˆ´m. Chı’ khi (heˆ ˙ vo’) không theˆ’ tìm thaˆ´y taˆ ˙ p tin caˆ`n thieˆ´t trong các thu’mu ˙ c d¯ó, nó mo´’i quyeˆ´t d¯i ˙ nh ra˘`ng ngu’o`’i dùng d¯ã nhaˆ`m khi nhaˆ ˙ p tên leˆ ˙ nh. Veˆ` cách thêm thu’ mu ˙ c vào d¯u’o`’ng daˆ˜n tìm kieˆ´m chúng ta se˜ nói d¯eˆ´n o’’du’o´’i, còn bây gio`’chúng ta se˜ xem xét cách heˆ ˙ vo’ toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c d¯u’a du˜’lieˆ ˙ u vào cho câu leˆ ˙ nh d¯ang thu ˙ ’c hieˆ ˙ n và vieˆ ˙ c d¯u’a keˆ´t qua’ to´’i cho ngu’o`’i dùng. 3.4 D¯ aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n 3.4.1 Dòng du˜’ lieˆ ˙ u vào-ra Khi moˆ ˙ t chu’o’ng trình d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, nó d¯u’o ˙ ’c cung caˆ´p ba dòng du˜’ lieˆ ˙ u (hay còn go ˙ i là kênh): • d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n (standard input hay stdin). Qua kênh này du˜’lieˆ ˙ u d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào cho chu’o’ng trình; • d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (standard output hay stdout). Qua kênh này chu’o’ng trình d¯u’a ra keˆ´t qua’ làm vieˆ ˙ c cu’a mình; • kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n (standard error hay stderr). Qua kênh này chu’o’ng trình d¯u’a ra thông tin veˆ` loˆ˜i. Tu`’d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n chu’o’ng trình chı’ có theˆ’ d¯o ˙ c, còn hai d¯aˆ`u ra và kênh thông báo loˆ˜i d¯u’o ˙ ’c chu’o’ng trình su’’du ˙ ng chı’ d¯eˆ’ghi. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh d¯aˆ`u vào có liên keˆ´t1 vo´’i bàn phím, còn d¯aˆ`u ra và kênh báo loˆ˜i hu’o´’ng d¯eˆ´n terminal cu’a ngu’o`’i dùng. Nói cách khác, toàn boˆ ˙ thông tin cu’a leˆ ˙ nh hay chu’o’ng trình mà ngu’o`’i dùng d¯ã cha ˙ y, và taˆ´t ca’ nhu˜’ng thông báo loˆ˜i, d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra cu’’a soˆ’ terminal. Tuy nhiên, chúng ta se˜ thaˆ´y o’’ du’o´’i, có theˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng thông báo d¯aˆ`u ra (ví du ˙ , vào taˆ ˙ p tin). D¯ eˆ’ cho thaˆ´y kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n làm vieˆ ˙ c nhu’theˆ´ nào, hãy thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh ls vo´’i moˆ ˙ t tham soˆ´ không d¯úng, ví du ˙ dùng tham soˆ´ là moˆ ˙ t tên taˆ ˙ p tin không toˆ`n ta ˙ i. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, ls d¯u’a moˆ ˙ t tin nha˘´n báo loˆ˜i ra kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n. Tuy nhiên, d¯oˆ´ i vo´’i ngu’o`’i dùng thì trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n không khác gì vo´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, bo’’i vì chúng ta cu˜ng thaˆ´y thông báo loˆ˜i d¯ó trên cu’’a soˆ’ terminal. Làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯aˆ`u vào và d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n d¯u’o ˙ ’c minh ho ˙ a toˆ´ t nhaˆ´t qua ví du ˙ các leˆ ˙ nh echo và cat. 3.4.2 Leˆ ˙ nh echo Câu leˆ ˙ nh echo dùng d¯eˆ’chuyeˆ’n to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n dòng ký tu ˙ ’, mà d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào làm tham soˆ´ cho nó. Sau d¯ó leˆ ˙ nh này d¯u’a ra tín hieˆ ˙ u chuyeˆ’n dòng và hoàn taˆ´t công vieˆ ˙ c. Hãy thu’’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh sau: 1 gioˆ´ ng liên keˆ´t hóa ho ˙ c
3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c 31 kênh giao tác [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghı˜ ra˘`ng lo`’i gia’i thích se˜ là thu`’a thãi (chı’ xin hãy su’’du ˙ ng daˆ´u ngoa˘ ˙ c d¯o’n, neˆ´u không keˆ´t qua’ có theˆ’se˜ khác. Neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c chú ý thì có theˆ’gia’i thích ta ˙ i sao la ˙ i khác). 3.4.3 Leˆ ˙ nh cat Chúng ta se˜ xem xét leˆ ˙ nh cat o’’d¯ây vì leˆ ˙ nh này thu’o`’ng làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯aˆ`u vào và d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh keˆ´t qua’ làm vieˆ ˙ c cu’a leˆ ˙ nh cat hu’o´’ng to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. D¯ eˆ’chu´’ng minh là leˆ ˙ nh này theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh tieˆ´p nhaˆ ˙ n dòng du˜’lieˆ ˙ u nhaˆ ˙ p vào, hãy cha ˙ y leˆ ˙ nh cat không có tham soˆ´ . Keˆ´t qua’ là con tro’ chuyeˆ’n to´’i moˆ ˙ t dòng mo´’i, và ho’n nu˜’a có ve’ nhu’không có gì xa’y ra. Lúc này câu leˆ ˙ nh cho`’các ký tu ˙ ’d¯eˆ´n tu`’d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n. Hãy nhaˆ ˙ p baˆ´t ky` ký tu ˙ ’nào, và nó se˜ xuaˆ´t hieˆ ˙ n ngay laˆ ˙ p tu´’c trên màn hình, tu´’c là chu’o’ng trình ngay laˆ ˙ p tu´’c d¯u’a chúng to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. Có theˆ’ tieˆ´p tu ˙ c nhaˆ ˙ p các ký tu ˙ ’, và chúng cu˜ng se˜ xuaˆ´t hieˆ ˙ n trên màn hình. Thông thu’o`’ng bàn phím d¯u’o ˙ ’c caˆ´u hình d¯eˆ’nhaˆ ˙ p vào theo tu`’ng dòng, vì theˆ´ neˆ´u ba ˙ n nhaˆ´n phím <Enter>, dòng ký tu ˙ ’ba ˙ n vu`’a nhaˆ ˙ p se˜ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a to´’i leˆ ˙ nh cat, và leˆ ˙ nh này se˜ la ˙ i d¯u’a du˜’lieˆ ˙ u ra màn hình thông qua d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. Nhu’ vaˆ ˙ y, moˆ˜i dòng ký tu ˙ ’ nhaˆ ˙ p vào se˜ d¯u’o ˙ ’c hieˆ ˙ n ra hay laˆ`n: moˆ ˙ t laˆ`n khi gõ và laˆ`n thu´’hai bo’’i câu leˆ ˙ nh cat. Neˆ´u nhaˆ´n toˆ’ ho ˙ ’p phím <Ctrl>+<D>, mà dùng d¯eˆ’ ngu`’ng vieˆ ˙ c nhaˆ ˙ p du˜’ lieˆ ˙ u, chúng ta se˜ qua la ˙ i dòng nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh. Cu˜ng có theˆ’ su’’ du ˙ ng toˆ’ ho ˙ ’p phím <Ctrl>+<C>, mà là câu leˆ ˙ nh trong heˆ ˙ vo’ d¯eˆ’du`’ng chu’o’ng trình d¯ang cha ˙ y. Neˆ´u d¯u’a tên moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin vào làm tham soˆ´ cho leˆ ˙ nh cat, thì noˆ ˙ i dung cu’a leˆ ˙ nh này se˜ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a to´’i d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n, tu`’d¯ó leˆ ˙ nh cat se˜ d¯o ˙ c noˆ ˙ i dung này và d¯u’a to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (xem so’d¯oˆ`). Noˆ ˙ i dung taˆ ˙ p tin -> D¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n (stdin) --cat--> d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (stdout) D¯ ây chı’ là moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p riêng cu’a vieˆ ˙ c chuyeˆ’n hu’o´’ng du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào, moˆ ˙ t co’ cheˆ´ raˆ´t có ích cu’a heˆ ˙ vo’. Và taˆ´t nhiên chúng ta caˆ`n xem xét ky˜ ho’n co’cheˆ´ này. 3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c Ma˘ ˙ c dù, nhu’ d¯ã nói o’’ trên, thông thu’o`’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra cu’a moˆ ˙ t chu’o’ng trình liên keˆ´t vo´’i các d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, trong heˆ ˙ vo’ còn có các môi tru’o`’ng d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cho phép chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra. 3.5.1 Su’’ du ˙ ng >, < và >> D¯ eˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/ra, su’’ du ˙ ng các ký hieˆ ˙ u ">", "<" và ">>". Thu’o`’ng su’’ du ˙ ng vieˆ ˙ c chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯u˜’lieˆ ˙ u ra cu’a câu leˆ ˙ nh vào taˆ ˙ p tin. Du’o´’i d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ tu’o’ng u´’ng: kênh giao tác maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.txt Theo leˆ ˙ nh này danh sách taˆ ˙ p tin và thu’ mu ˙ c con cu’a thu’ mu ˙ c, mà tu`’ d¯ó ngu’o`’i dùng thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh ls2 se˜ d¯u’o ˙ ’c ghi vào taˆ ˙ p tin /home/maikhai/ls.txt; khi này neˆ´u taˆ ˙ p tin 2 thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i
32 Bash ls.txt không toˆ`n ta ˙ i, thì nó se˜ d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o ra; neˆ´u taˆ ˙ p tin d¯ã có, thì noˆ ˙ i dung cu’a nó se˜ bi ˙xóa và ghi d¯è bo’’i danh sách nói trên. Neˆ´u ba ˙ n không muoˆ´ n xóa noˆ ˙ i dung cu˜ mà ghi thêm du˜’ lieˆ ˙ u d¯aˆ`u ra vào cuoˆ´ i taˆ ˙ p tin, thì caˆ`n su’’ du ˙ ng ký hieˆ ˙ u >> thay cho >. Khi này khoa’ng tra˘´ng tru’o´’c và sau các ký hieˆ ˙ u > hay >> không có ý nghı˜a và chı’ dùng vo´’i mu ˙ c d¯ích thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n, deˆ˜ nhìn. Ba ˙ n có theˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng không chı’ vào taˆ ˙ p tin, mà còn to´’i d¯aˆ`u vào cu’a moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh khác hay to´’i moˆ ˙ t thieˆ´t bi ˙ nào d¯ó (ví du ˙ , máy in). Ví du ˙ , d¯eˆ’ d¯u’a noˆ ˙ i dung taˆ ˙ p tin /home/maikhai/ls.txt vu`’a ta ˙ o o’’trên to´’i cu’’a soˆ’ terminal thu´’hai3 có theˆ’su’’du ˙ ng leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.txt > /dev/tty2 Nhu’ ba ˙ n thaˆ´y, > dùng d¯eˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng du˜’ lieˆ ˙ u cu’a d¯aˆ`u ra. Chu´’c na˘ng tu’o’ng tu ˙ ’ d¯oˆ´ i vo´’i d¯aˆ`u vào d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bo’’i <. Ví du ˙ , có theˆ’ d¯eˆ´m soˆ´ tu`’trong taˆ ˙ p tin ls.txt nhu’sau (chú ý, d¯ây chı’ là moˆ ˙ t ví du ˙ minh ho ˙ a, trên thu ˙ ’c teˆ´ thu’o`’ng su’’du ˙ ng câu leˆ ˙ nh d¯o’n gia’n ho’n): kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls.txt Cách chuyeˆ’n hu’o´’ng này thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong các script, cho các câu leˆ ˙ nh mà thu’o`’ng tieˆ´p nhaˆ ˙ n (hay cho`’) du˜’lieˆ ˙ u vào tu`’bàn phím. Trong script dùng d¯eˆ’ tu ˙ ’d¯oˆ ˙ ng hóa moˆ ˙ t thao tác nào d¯ó, có theˆ’ d¯u’a các thông tin caˆ`n thieˆ´t cho câu leˆ ˙ nh tu`’ taˆ ˙ p tin: trong taˆ ˙ p tin này ghi sa˘˜n nhu˜’ng gì caˆ`n d¯eˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh d¯ó. Bo’’i vì các ký hieˆ ˙ u <, > và >> làm vieˆ ˙ c vo´’i các kênh tiêu chuaˆ’n (d¯aˆ`u vào hoa˘ ˙ c d¯aˆ`u ra), chúng không chı’ d¯u’o ˙ ’c dùng theo các cách quen thuoˆ ˙ c, thu’o`’ng dùng, mà còn có theˆ’ theo cách khác, "la ˙ ma˘´t" ho’n. Ví du ˙ , các câu leˆ ˙ nh sau là tu’o’ng d¯u’o’ng: kênh giao tác [user]$ cat > file [user]$ cat>file [user]$ >file cat [user]$ > file cat Tuy nhiên, tu ˙ ’ chúng (không có moˆ ˙ t leˆ ˙ nh nào, tu´’c là không có kênh tiêu chuaˆ’n nào cho leˆ ˙ nh) các ký tu ˙ ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng này không theˆ’ d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng, nhu’ theˆ´ không theˆ’, ví du ˙ , nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác [user]$ file1 > file2 mà thu d¯u’o ˙ ’c ba’n sao cu’a moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin nào d¯ó. Nhu’ng d¯ieˆ`u này không làm gia’m giá tri ˙ cu’a co’ cheˆ´ này, bo’’i vì các kênh tiêu chuaˆ’n có cho mo ˙ i câu leˆ ˙ nh. Khi này, có theˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng không chı’ d¯aˆ`u vào và d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, mà còn các kênh khác. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này, caˆ`n d¯a˘ ˙ t tru’o´’c ký hieˆ ˙ u chuyeˆ’n hu’o´’ng soˆ´ cu’a kênh muoˆ´ n chuyeˆ’n. D¯ aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n stdin có soˆ´ 0, d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n stdout - soˆ´ 1, kênh thông báo loˆ˜i stderr - soˆ´ 2. Tu´’c là leˆ ˙ nh chuyeˆ’n hu’o´’ng có da ˙ ng d¯aˆ`y d¯u’ nhu’sau (xin d¯u’o ˙ ’c nha˘´c la ˙ i, khoa’ng tra˘´ng ca ˙ nh > là không nhaˆ´t thieˆ´t): command N > M 3 ba ˙ n caˆ`n dùng toˆ’ ho ˙ ’p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> d¯eˆ’chuyeˆ’n to´’i cu’’a soˆ’ terminal này và d¯a˘ng nhaˆ ˙ p tru’o´’c
3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c 33 Trong d¯ó, N và M - soˆ´ cu’a kênh tiêu chuaˆ’n (0, 1, và 2) hoa˘ ˙ c tên taˆ ˙ p tin. Trong moˆ ˙ t vài tru’o`’ng ho ˙ ’p có su’’du ˙ ng các ký hieˆ ˙ u <, > và >> mà không chı’ ra soˆ´ kênh hay tên taˆ ˙ p tin, vì vào choˆ˜ còn thieˆ´u se˜ d¯a˘ ˙ t, theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, 1 neˆ´u dùng >, tu´’c là d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, hoa˘ ˙ c 0 neˆ´u dùng <, tu´’c là d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n. Nhu’theˆ´, khi không có soˆ´ nào chı’ ra, > se˜ d¯u’o ˙ ’c biên di ˙ ch là 1 >, còn < se˜ d¯u’o ˙ ’c biên di ˙ ch là 0 <. Ngoài vieˆ ˙ c chuyeˆ’n hu’o´’ng các kênh tiêu chuaˆ’n d¯o’n gia’n nhu’ vaˆ ˙ y, còn có kha’ na˘ng không nhu˜’ng chuyeˆ’n hu’o´’ng du˜’ lieˆ ˙ u vào kênh này hay kênh khác, mà còn sao chép noˆ ˙ i dung cu’a các kênh tiêu chuaˆ’n d¯ó. Ký hieˆ ˙ u & dùng d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n d¯ieˆ`u này, khi d¯a˘ ˙ t nó (&) tru’o´’c soˆ´ cu’a kênh se˜ chuyeˆ’n du˜’lieˆ ˙ u d¯eˆ´n: command N > &M Leˆ ˙ nh này có nghı˜a là, d¯aˆ`u ra cu’a kênh vo´’i soˆ´ N d¯u’o ˙ ’c gu’’i d¯eˆ´n ca’ d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, và sao chép to´’i kênh có soˆ´ M. Ví du ˙ , d¯eˆ’sao chép thông báo loˆ˜i vào d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, caˆ`n dùng leˆ ˙ nh 2>&1, còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Kha’ na˘ng này d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t có ích khi muoˆ´ n ghi d¯aˆ`u ra vào taˆ ˙ p tin, vì khi d¯ó chúng ta vu`’a có theˆ’nhìn thaˆ´y thông báo trên màn hình, vu`’a ghi chúng vào taˆ ˙ p tin. Ví du ˙ , tru’o`’ng ho ˙ ’p sau thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c u´’ng du ˙ ng trong các script cha ˙ y khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 3.5.2 Su’’ du ˙ ng | Moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u ra là su ˙ ’toˆ’ chu´’c các d¯u’o`’ng oˆ´ ng (ha y còn có theˆ’ go ˙ i là kênh giu˜’a các chu’o’ng trình, hoa˘ ˙ c ba˘ng chuyeˆ`n). Hai hay vài câu leˆ ˙ nh, mà d¯aˆ`u ra cu’a leˆ ˙ nh tru’o´’c dùng làm d¯aˆ`u vào cho leˆ ˙ nh sau, liên keˆ´t vo´’i nhau (có theˆ’ nói phân cách nhau, neˆ´u muoˆ´ n) bo’’i ký hieˆ ˙ u ga ˙ ch tha˘’ng d¯u´’ng - "|". Khi này d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n cu’a leˆ ˙ nh d¯u´’ng bên trái so vo´’i | du’o ˙ ’c chuyeˆ’n d¯eˆ´n d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n cu’a chu’o’ng trình, du´’ng bên pha’i so vo´’i |. Ví du ˙ : kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ cat ls.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghı˜a là keˆ´t qua’ cu’a leˆ ˙ nh cat, tu´’c là noˆ ˙ i dung taˆ ˙ p tin ls.txt, se˜ d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n d¯eˆ´n d¯aˆ`u vào cu’a leˆ ˙ nh grep, leˆ ˙ nh này se˜ phân chia noˆ ˙ i dung nói trên và chı’ laˆ´y ra nhu˜’ng dòng nào có chu´’a tu`’ knoppix. D¯ eˆ´n lu’o ˙ ’t mình, keˆ´t qu’a cu’a leˆ ˙ nh grep d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n to´’i d¯aˆ`u vào cu’a leˆ ˙ nh wc -l, mà tính soˆ´ nhu˜’ng dòng thu d¯u’o ˙ ’c. D¯ u’o`’ng oˆ´ ng su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ keˆ´t ho ˙ ’p vài chu’o’ng trình nho’ la ˙ i vo´’i nhau (moˆ˜i chu’o’ng trình thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t bieˆ´n d¯oˆ’i xác d¯i ˙ nh nào d¯ó trên d¯aˆ`u vào) ta ˙ o thành moˆ ˙ t leˆ ˙ nh toˆ’ng quát, mà keˆ´t qua’ cu’a nó se˜ là moˆ ˙ t bieˆ´n d¯oˆ’i phu´’c ta ˙ p. Caˆ`n chú ý ra˘`ng, heˆ ˙ vo’ go ˙ i và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n taˆ´t ca’ các câu leˆ ˙ nh có trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng cùng moˆ ˙ t lúc, cha ˙ y moˆ˜i leˆ ˙ nh d¯ó trong moˆ ˙ t ba’n sao heˆ ˙ vo’ riêng. Vì theˆ´ ngay khi chu’o’ng trình thu´’nhaˆ´t ba˘´t d¯aˆ`u d¯u’a keˆ´t qua’ o’’d¯aˆ`u ra, chu’o’ng trình tieˆ´p theo ba˘´t d¯aˆ`u xu’’lý keˆ´t qua’ này. Cu˜ng y nhu’vaˆ ˙ y, các leˆ ˙ nh tieˆ´p theo thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các công vieˆ ˙ c cu’a mình: cho`’du˜’lieˆ ˙ u tu`’leˆ ˙ nh tru’o´’c và d¯u’a keˆ´t qua’ cho leˆ ˙ nh tieˆ´p theo, gioˆ´ ng nhu’moˆ ˙ t dây chuyeˆ`n sa’n xuaˆ´t. Neˆ´u nhu’muoˆ´ n moˆ ˙ t leˆ ˙ nh nào d¯ó keˆ´t thúc hoàn toàn, tru’o´’c khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh tieˆ´p theo, ba ˙ n có theˆ’ su’e’ du ˙ ng trên moˆ ˙ t dòng ca’ ký hieˆ ˙ u dây chuyeˆ`n |, cu˜ng nhu’ daˆ´u chaˆ´p phaˆ’y ;. Tru’o´’c moˆ˜i daˆ´u chaˆ´m phaˆ’y, heˆ ˙ vo’ se˜ du`’ng la ˙ i và cho`’ cho d¯eˆ´n khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong taˆ´t ca’ các câu leˆ ˙ nh tru’o´’c cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng. Tra ˙ ng thái thoát ra (giá
34 Bash tri ˙ lôgíc, mà d¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong chu’o’ng trình) cu’a moˆ ˙ t d¯u’o`’ng oˆ´ ng se˜ trùng vo´’i tra ˙ ng thái thoát ra cu’a câu leˆ ˙ nh sau cùng trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng. O’’ tru’o´’c câu leˆ ˙ nh d¯aˆ`u tiên cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng có theˆ’ d¯a˘ ˙ t ký hieˆ ˙ u "!", khi d¯ó tra ˙ ng thái thoát ra cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng se˜ là phu’ d¯i ˙ nh lôgíc cu’a tra ˙ ng thát thoát ra cu’a leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng. Tu´’c là neˆ´u tra ˙ ng thái thoát ra cu’a leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng ba˘`ng 0 thì tra ˙ ng thái thoát ra cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng se˜ ba˘`ng 1 và ngu’o ˙ ’c la ˙ i. Heˆ ˙vo’ cho`’cho taˆ´t ca’ các câu leˆ ˙ nh keˆ´t thúc roˆ`i mo´’i xác d¯i ˙ nh và d¯u’a ra giá tri ˙ này. 3.5.3 D¯ aˆ`u lo ˙ c Ví du ˙ cuoˆ´ i cùng o’’trên (ví du ˙ vo´’i câu leˆ ˙ nh grep) có theˆ’dùng d¯eˆ’minh ho ˙ a cho moˆ ˙ t khái nieˆ ˙ m qua tro ˙ ng khác, d¯ó là, d¯aˆ`u lo ˙ c chu’o’ng trình. D¯ aˆ`u lo ˙ c - d¯ó là leˆ ˙ nh (hay chu’o’ng trình), mà tieˆ´p nhaˆ ˙ n du˜’lieˆ ˙ u vào, thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t vài bieˆ´n d¯oˆ’i trên du˜’lieˆ ˙ u này và d¯u’a ra keˆ´t qua’ o’’ d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (tu`’d¯ây còn có theˆ’chuyeˆ’n d¯eˆ´n no’i nào d¯ó theo ý muoˆ´ n cu’a ngu’o`’i dùng). Các câu leˆ ˙ nh - d¯aˆ`u lo ˙ c bao goˆ`m các leˆ ˙ nh d¯ã nói d¯eˆ´n o’’ trên cat, more, less, wc, cmp, diff, và ca’ nhu˜’ng câu leˆ ˙ nh có trong ba’ng 3.1 Ba’ng 3.1: Các câu leˆ ˙ nh d¯aˆ`u lo ˙ c Leˆ ˙ nh Mô ta’ nga˘´n go ˙ n grep, fgrep, egrep Tìm trong taˆ ˙ p tin hay du˜’ lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào các dòng có chu´’a maˆ˜u va˘n ba’n d¯u’o ˙ ’c chı’ ra và d¯u’a các dòng này to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n tr Trong du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào thay theˆ´ các ký tu ˙ ’o’’ô thu´’nhaˆ´t bo’’i các ký tu ˙ ’tu’o’ng u´’ng o’’ ô thu´’ hai. Hãy thu’’ gõ leˆ ˙ nh tr abc ABC roˆ`i gõ vài dòng chu´’a các ký tu ˙ ’abc! comm So sánh hai taˆ ˙ p tin theo tu`’ng dòng moˆ ˙ t và d¯u’a vào d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n 3 coˆ ˙ t : moˆ ˙ t - nhu˜’ng dòng chı’ ga˘ ˙ p o’’ taˆ ˙ p tin thu´’nhaˆ´t, hai - nhu˜’ng dòng chı’ ga˘ ˙ p o’’taˆ ˙ p tin thu´’hai, và ba - nhu˜’ng dòng có trong ca’ hai taˆ ˙ p tin. pr D¯ i ˙ nh da ˙ ng taˆ ˙ p tin hay noˆ ˙ i dung cu’a d¯aˆ`u tiêu chuaˆ’n d¯eˆ’in aˆ´n. sed Trình soa ˙ n tha’o taˆ ˙ p tin theo dòng, su’’du ˙ ng d¯eˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t vài bieˆ´n d¯oˆ’i trên du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào (laˆ´y tu`’taˆ ˙ p tin hay d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n) Moˆ ˙ t d¯aˆ`u lo ˙ c d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t, câu leˆ ˙ nh tee, nhân d¯ôi du˜’ lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào, moˆ ˙ t ma˘ ˙ t gu’’i du˜’ lieˆ ˙ u này d¯eˆ´n d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, ma˘ ˙ t khác ghi nó (du˜’lieˆ ˙ u) vào taˆ ˙ p tin (ngu’o`’i dùng caˆ`n d¯a˘ ˙ t tên). Deˆ˜ thaˆ´y ra˘`ng theo chu´’c na˘ng cu’a mình leˆ ˙ nh tee tu’o’ng tu ˙ ’ nhu’ nhóm ký tu ˙ ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng 1>&file. Kha’ na˘ng cu’a d¯aˆ`u lo ˙ c có theˆ’mo’’roˆ ˙ ng vo´’i vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng các bieˆ’u thu´’c chính quy (d¯ieˆ`u khieˆ’n), cho phép, ví du ˙ , toˆ’ chu´’c tìm kieˆ´m theo các maˆ˜u tìm kieˆ´m tu`’ d¯o’n gia’n d¯eˆ´n phu´’c ta ˙ p và raˆ´t phu´’c ta ˙ p. Neˆ´u muoˆ´ n, chúng ta có theˆ’ nói raˆ´t nhieˆ`u veˆ` chuyeˆ’n hu’o´’ng và d¯aˆ`u lo ˙ c. Nhu’ng noˆ ˙ i dung này có trong phaˆ`n lo´’n các cuoˆ´ n sách veˆ` UNIX và Linux (xem phaˆ`n lo`’i keˆ´t). Vì vaˆ ˙ y, chúng ta se˜ du`’ng o’’ d¯ây và chuyeˆ’n sang moˆ ˙ t phaˆ`n khác, d¯u’o ˙ ’c go ˙ i là "môi tru’o`’ng và các bieˆ´n môi tru’o`’ng" ta ˙ o bo’’i heˆ ˙ vo’. 3.6 Tham bieˆ´n và các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ Khái nieˆ ˙ m tham bieˆ´n trong heˆ ˙ vo’ bash tu’o’ng u´’ng vo´’i khái nieˆ ˙ m bieˆ´n soˆ´ trong các ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình thông thu’o`’ng. Tên go ˙ i (hay ID) cu’a tham bieˆ´n có theˆ’ là moˆ ˙ t tu`’ bao goˆ`m các ký tu ˙ ’ ba’ng chu˜’cái, chu˜’soˆ´ , daˆ´u ga ˙ ch du’o´’i (chı’ ký tu ˙ ’d¯aˆ`u tiên cu’a tu`’này không d¯u’o ˙ ’c là chu˜’soˆ´ ), và ca’ nhu˜’ng ký tu ˙ ’sau: , , #, , - (ga ˙ ch ngang), $,, 0, _ (ga ˙ ch du’o´’i). Chúng ta nói ra˘`ng, tham bieˆ´n
3.6 Tham bieˆ´n và các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ 35 d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh hay d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t ra, neˆ´u ngu’o`’i dùng ga˘´n cho nó moˆ ˙ t giá tri ˙ . Giá tri ˙ có theˆ’ là moˆ ˙ t dòng troˆ´ ng roˆ˜ng. D¯ eˆ’nhìn thaˆ´y giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n, ngu’o`’i ta su’’du ˙ ng ký tu ˙ ’$ o’’tru’o´’c tên cu’a nó. Nhu’vaˆ ˙ y, leˆ ˙ nh: kênh giao tác maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hieˆ’n thi ˙ tu`’parameter, còn leˆ ˙ nh kênh giao tác maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hieˆ’n thi ˙ giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n parameter (taˆ´t nhiên neˆ´u nhu’tham bieˆ´n d¯ó du’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh). 3.6.1 Các da ˙ ng tham bieˆ´n khác nhau Tham bieˆ´n chia thành ba da ˙ ng: tham bieˆ´n vi ˙ trí, tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t (các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t d¯ã nói o’’ trên chính là tên cu’a nhu˜’ng tham bieˆ´n này) và các bieˆ´n soˆ´ cu’a heˆ ˙ vo’. Tên (ID) cu’a tham bieˆ´n vi ˙ trí goˆ`m moˆ ˙ t hay vài chu˜’soˆ´ (nhu’ng không có tham bieˆ´n vi ˙ trí 0). Giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n vi ˙ trí là các tham soˆ´ cho leˆ ˙ nh, d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra khi cha ˙ y heˆ ˙ vo’ (tham soˆ´ d¯aˆ`u tiên là giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n 1, tham soˆ´ thu´’hai - tham bieˆ´n 2, v.v. . . ). Có theˆ’ dùng câu leˆ ˙ nh set d¯eˆ’ thay d¯oˆ’i giá tri ˙cu’a tham bieˆ´n vi ˙ trí. Giá tri ˙ cu’a các tham bieˆ´n này cu˜ng thay d¯oˆ’i trong khi heˆ ˙ vo’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t trong các hàm soˆ´ (chúng ta se˜ xem xét vaˆ´n d¯eˆ` này o’’du’o´’i). Các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t không gì khác ho’n là các maˆ˜u, mà su ˙ ’thay theˆ´ (phép theˆ´, phép hoán d¯oˆ’i) chúng d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’ trong ba’ng 3.2: Các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t, d¯u’o ˙ ’c lieˆ ˙ t kê o’’ ba’ng trên, có moˆ ˙ t d¯ieˆ’m khác bieˆ ˙ t d¯ó là chı’ có theˆ’ "nha˘´c" d¯eˆ´n chúng, không theˆ’ gán các giá tri ˙ cho các tham bieˆ´n này. Bieˆ´n môi tru’o`’ng, nhìn tu`’ phía heˆ ˙ vo’, d¯ó là các tham bieˆ´n d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t tên. Giá tri ˙ cu’a bieˆ´n môi tru’o`’ng d¯u’o ˙ ’c gán nho`’ thao tác có da ˙ ng sau: kênh giao tác [user]$ name=value Trong d¯ó, name - tên cu’a bieˆ´n, còn value - giá tri ˙ muoˆ´ n gán cho bieˆ´n (có theˆ’ là moˆ ˙ t dòng troˆ´ ng). Tên cu’a bieˆ´n môi tru’o`’ng chı’ có theˆ’ bao goˆ`m các chu˜’soˆ´ , chu˜’cái và không d¯u’o ˙ ’c ba˘´t d¯aˆ`u bo’’i moˆ ˙ t chu˜’soˆ´ . (Tin ra˘`ng sau khi d¯o ˙ c d¯oa ˙ n vieˆ´t veˆ` tham bieˆ´n vi ˙ trí thì các ba ˙ n d¯ã hieˆ’u ta ˙ i sao moˆ ˙ t bieˆ´n môi tru’o`’ng không theˆ’ ba˘´t d¯aˆ`u bo’’i moˆ ˙ t chu˜’soˆ´ .) Giá tri ˙ có theˆ’ là baˆ´t ky` moˆ ˙ t dòng va˘n ba’n nào. Neˆ´u giá tri ˙ có chu´’a nhu˜’ng ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t, thì caˆ`n d¯a˘ ˙ t nó (giá tri ˙ ) vào daˆ´u ngoa˘ ˙ c. Giá tri ˙ taˆ´t nhiên se˜ không chu´’a các daˆ´u ngoa˘ ˙ c này. Neˆ´u moˆ ˙ t bieˆ´n môi tru’òng d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh, thì cu˜ng có theˆ’bi ˙ xóa bo’ ba˘`ng leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú unset. Taˆ ˙ p ho ˙ ’p taˆ´t ca’ các bieˆ´n này cùng vo´’i các giá tri ˙ d¯ã gán cho chúng go ˙ i là môi tru’o`’ng (enviroment) cu’a heˆ ˙ vo’. Có theˆ’ xem nó (môi tru’o`’ng) nho`’ leˆ ˙ nh set khi không có tham soˆ´ (có theˆ’ caˆ`n dùng d¯u’o`’ng oˆ´ ng ’set | less", neˆ´u môi tru’o`’ng lo´’n, có nhieˆ`u bieˆ´n). D¯ eˆ’ xem giá tri ˙ cu’a moˆ ˙ t bieˆ´n môi tru’o`’ng cu ˙ theˆ’, thay vì dùng leˆ ˙ nh set (khi này caˆ`n tìm trong keˆ´t qua’ cu’a nó bieˆ´n muoˆ´ n xem), có theˆ’ su’’du ˙ ng leˆ ˙ nh echo: kênh giao tác [user]$ echo $name
36 Bash Ba’ng 3.2: Thay theˆ´ các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t Tham bieˆ´n Quy luaˆ ˙ t thay theˆ´ * Thay theˆ´ bo’’i các tham bieˆ´n vi ˙ trí, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’tham bieˆ´n thu´’nhaˆ´t. Neˆ´u su ˙ ’ thay theˆ´ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c kép, thì tham bieˆ´n này se˜ d¯u’o ˙ ’c thay bo’’i moˆ ˙ t tu`’duy nhaˆ´ t, mà ta ˙ o ra tu`’taˆ´ t ca’ các tham bieˆ´n vi ˙ trí, phân cách nhau bo’’i ký tu ˙ ’ d¯aˆ`u tiên cu’a bieˆ´n soˆ´ IFS (se˜ nói d¯eˆ´n o’’ sau). Tu´’c là "$" tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i "$1c$2c. . . ", trong d¯ó c - ký tu ˙ ’ d¯aˆ`u tiên trong giá tri ˙cu’a bieˆ´n soˆ´ IFS. Neˆ´u giá tri ˙ cu’a IFS troˆ´ ng, hoa˘ ˙ c không d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh giá tri ˙ , thì tham bieˆ´n phân cách nhau bo’’i các khoa’ng tra˘´ng. @ Thay theˆ´ bo’’i tham bieˆ´n vi ˙ trí, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’tham bieˆ´n thu´’nhaˆ´t. Neˆ´u thay theˆ´ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong ngoa˘ ˙ c kép, thì moˆ˜i tham bieˆ´n se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i moˆ ˙ t tu`’riêng bieˆ ˙ t. Tu´’c là, "$@" tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i "$1" "$2" . . . Neˆ´u không có tham bieˆ´n vi ˙ trí, thì giá tri ˙ se˜ không d¯u’o ˙ ’c thieˆ´t laˆ ˙ p (tham bieˆ´n se˜ bi ˙ x # Thay theˆ´ bo’’i giá tri ˙ thaˆ ˙ p phân cu’a các tham bieˆ´n vi ˙ trí. ? Thay theˆ´ bo’’i tra ˙ ng thái thoát ra cu’a câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng, mà d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ neˆ`n tru’o´’c. - (ga ˙ ch ngang) Thay theˆ´ bo’’i giá tri ˙ các co`’, flag, d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bo’’i leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú set hay trong khi cha ˙ y heˆ ˙ vo’. $ Thay theˆ´ bo’’i soˆ´ cu’a tieˆ´n trình (PID - process identificator) Thay theˆ´ bo’’i soˆ´ cu’a tieˆ´n trình (PID) cuoˆ´ i cùng trong soˆ´ các câu leˆ ˙ nh thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong neˆ`n sau. 0 Thay theˆ´ bo’’i tên heˆ ˙ vo’ hay tên cu’a script d¯ang cha ˙ y. Neˆ´u bash cha ˙ y moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin leˆ ˙ nh nào d¯ó, thì $0 có giá tri ˙ ba˘`ng tên cu’a taˆ ˙ p tin này. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i giá tri ˙ này ba˘`ng d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`u d¯u’ d¯eˆ´n heˆ ˙ vo’ (ví du ˙ , /bin/bash _ (ga ˙ ch du’o´’i) Thay theˆ´ bo’’i tham soˆ´ cuoˆ´ i cùng cu’a câu leˆ ˙ nh tru’o´’c trong soˆ´ các câu leˆ ˙ nh d¯ã d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n (neˆ´u d¯ó la ˙ i là moˆ ˙ t tham bieˆ´n hay bieˆ´n soˆ´ , thì se˜ su’’ du ˙ ng giá tri ˙ cu’a n Trong d¯ó, caˆ`n thay name bo’’i tên bieˆ´n (nhu’ vaˆ ˙ y, trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, ba ˙ n la ˙ i caˆ`n pha’i bieˆ´t tên cu’a bieˆ´n muoˆ´ n xem). Trong soˆ´ các bieˆ´n, mà ba ˙ n se˜ thaˆ´y trong keˆ´t qua’ cu’a leˆ ˙ nh set, có nhu˜’ng bieˆ´n raˆ´t thú vi ˙ . Xin hãy chú ý d¯eˆ´n, ví du ˙ , bieˆ´n RANDOM. Neˆ´u thu’’cha ˙ y vài laˆ`n liên tieˆ´p câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì moˆ˜i laˆ`n ba ˙ n se˜ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t giá tri ˙ mo´’i. Nguyên nhân là vì bieˆ´n này tra’ la ˙ i moˆ ˙ t giá tri ˙ ngaˆ˜u nhiên4 trong khoa’ng 0 - 32 768. 3.6.2 Daˆ´ u nha˘´c cu’a heˆ ˙ vo’ Moˆ ˙ t trong các bieˆ´n raˆ´t quan tro ˙ ng có tên PS1. Bieˆ´n này cho bieˆ´t da ˙ ng cu’a daˆ´u nha˘´c, mà bash d¯u’a ra trong khi cho`’ ngu’o`’i dùng nhaˆ ˙ p câu leˆ ˙ nh tieˆ´p theo. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh thì bieˆ´n này d¯u’o ˙ ’c gán giá tri ˙ "s-v$ , tuy nhiên trên các ba’n phân phoˆ´ i khác nhau thu’o`’ng có các script 4 random là tu`’tieˆ´ng Anh có nghı˜a ngaˆ˜u nhiên
3.6 Tham bieˆ´n và các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ 37 kho’’i d¯oˆ ˙ ng (hay script d¯a˘ng nhaˆ ˙ p) xác d¯i ˙ nh la ˙ i bieˆ´n này. Nói chung thì trong bash có taˆ´t ca’ boˆ´ n daˆ´u nha˘´c, d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong các tru’o`’ng ho ˙ ’p khác nhau. Bieˆ´n PS1 d¯u’a ra da ˙ ng cu’a daˆ´u nha˘´c khi heˆ ˙ vo’ cho`’ nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh. Daˆ´u nha˘´c thu´’hai, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n PS2, xuaˆ´t hieˆ ˙ n khi heˆ ˙ vo’ cho`’ ngu’o`’i dùng nhaˆ ˙ p thêm moˆ ˙ t vài du˜’lieˆ ˙ u caˆ`n thieˆ´t nào d¯ó d¯eˆ’ có theˆ’ tieˆ´p tu ˙ c cha ˙ y câu leˆ ˙ nh (chu’o’ng trình) d¯ã go ˙ i. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh bieˆ´n PS2 có giá tri ˙ ">". Raˆ´t có theˆ’ ba ˙ n d¯ã nhìn thaˆ´y daˆ´u nha˘´c này, khi cha ˙ y leˆ ˙ nh cat d¯eˆ’d¯u’a du˜’lieˆ ˙ u vào tu`’bàn phím vào taˆ ˙ p tin. Moˆ ˙ t ví du ˙ khác - leˆ ˙ nh ftp, sau khi cha ˙ y leˆ ˙ nh này daˆ´u nha˘´c se˜ có da ˙ ng nhu’ d¯ã nói. Daˆ´u nha˘´c, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n PS3, su’’du ˙ ng trong leˆ ˙ nh select. Daˆ´u nha˘´c, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n PS4, d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra tru’o´’c moˆ˜i câu leˆ ˙ nh, trong lúc bash theo dõi quá trình thu ˙ ’c hieˆ ˙ n. Giá tri ˙ theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh - "+". Neˆ´u có mong muoˆ´ n, ba ˙ n có theˆ’ thay d¯oˆ’i các bieˆ´n PS1 và PS2. Khi này có theˆ’ su’’du ˙ ng baˆ´t ky` ký tu ˙ ’ nào nhaˆ ˙ p tu`’ bàn phím, cu˜ng nhu’ moˆ ˙ t vài ký tu ˙ ’ chuyên dùng d¯eˆ’ xác d¯i ˙ nh da ˙ ng daˆ´u nha˘´c nhu’trong ba’ng 3.3 (chı’ d¯u’a ra moˆ ˙ t vài trong soˆ´ chúng làm ví du ˙ , danh sách d¯aˆ`y d¯u’ xem trong trang man cu’a bash - gõ leˆ ˙ nh "man bash"). Ba’ng 3.3: Ký tu ˙ ’xác d¯i ˙ nh da ˙ ng daˆ´u nha˘´c Cu ˙ m ký tu ˙ ’ Giá tri ˙ (keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c) a Tín hieˆ ˙ u âm thanh (mã ASCII 07) d Tho`’i gian o’’da ˙ ng "Thu´’, tháng, ngày", ví du ˙ , Sun, Dec, 26. h Tên máy (hostname) d¯eˆ´n daˆ´u chaˆ´m d¯aˆ`u tiên. H Tên máy d¯aˆ`y d¯u’, ví du ˙ teppi.phanthinh.com t Tho`’i gian hieˆ ˙ n tho`’i o’’da ˙ ng 24 gio`’: HH:MM:SS (gio`’:phút:giây) T Tho`’i gian hieˆ ˙ n tho`’i o’’da ˙ ng 12 gio`’: HH:MM:SS @ Tho`’i gian hieˆ ˙ n tho`’i o’’da ˙ ng 12 gio`’am/pm (sáng/chieˆ`u) u Tên ngu’o`’i dùng d¯ã cha ˙ y heˆ ˙ vo’, ví du ˙ teppi w Tên d¯aˆ`y d¯u’ cu’a thu’ mu ˙ c làm vieˆ ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ goˆ´ c), ví du ˙/home/teppi82/project/l4u W Thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (không có d¯u’o`’ng daˆ˜n) $ Ký tu ˙ ’#, neˆ´u heˆ ˙ vo’ d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y bo’’i ngu’o`’i dùng root, và ký tu ˙ ’$, neˆ´u heˆ ˙ vo’ d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y bo’’i ngu’o`’i dùng thu’o`’ng. nnn Ký tu ˙ ’có mã heˆ ˙ tám nnn n Dòng mo´’i (chuyeˆ’n dòng) s Tên heˆ ˙ vo’ # Soˆ´ hieˆ ˙ n tho`’i cu’a câu leˆ ˙ nh Daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c (backslash) [ Sau ký tu ˙ ’này taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’se˜ không d¯u’o ˙ ’c in ra. ] Keˆ´t thúc chuoˆ˜i các ký tu ˙ ’không d¯u’o ˙ ’c in ra. ! Soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a leˆ ˙ nh hieˆ ˙ n tho`’i trong li ˙ ch su’’các câu leˆ ˙ nh d¯ã dùng. Soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh (soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a leˆ ˙ nh d¯ang thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong buoˆ’i làm vieˆ ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i) có theˆ’khác vo´’i soˆ´ cu’a chính nó trong danh sách "li ˙ ch su’’ các câu leˆ ˙ nh", bo’’i vì danh sách còn chu´’a ca’ nhu˜’ng câu leˆ ˙ nh d¯ã d¯u’o ˙ ’c ghi la ˙ i trong taˆ ˙ p tin li ˙ ch su’’. Sau khi giá tri ˙ cu’a bieˆ´n d¯u’o ˙ ’c heˆ ˙ vo’ d¯o ˙ c xong, se˜ xa’y ra su ˙ ’thay theˆ´ theo các quy luaˆ ˙ t mo’’ roˆ ˙ ng trong ba’ng trên, d¯oˆ`ng tho`’i còn xa’y ra su ˙ ’thay theˆ´ trong tên các câu leˆ ˙ nh, trong các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c, và su ˙ ’chia tu`’(word splitting). Chúng ta se˜ nói d¯eˆ´n nhu˜’ng su ˙ ’thay theˆ´ này o’’du’o´’i.Ví du ˙ , sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh (vì trong dòng va˘n ba’n có khoa’ng troˆ´ ng, nên nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có daˆ´u ngoa˘ ˙ c): kênh giao tác [user/root]$ PS1="[u@h W]$"
38 Bash thì trong daˆ´u nha˘´c se˜ có daˆ´u mo’’ngoa˘ ˙ c vuông, tên ngu’o`’i dùng, ký hieˆ ˙ u , tên máy, khoa’ng tra˘´ng, tên cu’a thu’ mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (không có d¯u’o`’ng daˆ˜n), daˆ´u d¯óng ngoa˘ ˙ c vuông, và ký hieˆ ˙ u $ (neˆ´u trên heˆ ˙ vo’ d¯ang làm vieˆ ˙ c ngu’o`’i dùng bình thu’o`’ng) hay #(neˆ´u heˆ ˙ vo’ cha ˙ y du’o´’i ngu’o`’i dùng root). 3.6.3 Bieˆ´n môi tru’o`’ng PATH Còn moˆ ˙ t bieˆ´n cu˜ng quan tro ˙ ng nu˜’a có tên PATH. Bieˆ´n này d¯u’a ra danh sách d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯eˆ´n các thu’ mu ˙ c, mà bash se˜ tìm kieˆ´m taˆ ˙ p tin (tru’o`’ng ho ˙ ’p riêng là các taˆ ˙ p tin leˆ ˙ nh) trong tru’o`’ng ho ˙ ’p, d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`y d¯u’ d¯eˆ´n taˆ ˙ p tin không d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra. Các thu’ mu ˙ c trong danh sách này phân cách nhau bo’’i daˆ´u hai chaˆ´m (:). Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh bieˆ´n PATH chu´’a các thu’ mu ˙ c /usr/local/bin, /bin, /usr/bin, /usr/X11R6/bin, tu´’c là có da ˙ ng: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin: D¯ eˆ’ thêm thu’ mu ˙ c vào danh sách này, caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm kieˆ´m, heˆ ˙ vo’ "lu ˙ c lo ˙ i" các thu’ mu ˙ c theo d¯úng thu´’ tu ˙ ’ d¯ã lieˆ ˙ t kê trong bieˆ´n PATH. Moˆ ˙ t chú ý nho’, có theˆ’ d¯u’a vào danh sách này thu’ mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i, khi thêm vào bieˆ´n PATH moˆ ˙ t daˆ´u chaˆ´m (.). Tuy nhiên, d¯ây là d¯ieˆ`u không khuyên làm vo´’i lý do ba’o maˆ ˙ t: ngu’o`’i có ác ý có theˆ’d¯a˘ ˙ t vào thu’mu ˙ c dùng chung moˆ ˙ t chu’o’ng trình nào d¯ó, có cùng tên vo´’i moˆ ˙ t trong soˆ´ nhu˜’ng câu leˆ ˙ nh thu’o`’ng dùng bo’’i root, nhu’ng thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu˜’ng chu´’c na˘ng khác hoàn toàn (d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t nguy hieˆ’m neˆ´u thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i d¯u´’ng o’’d¯aˆ`u danh sách tìm kieˆ´m). 3.6.4 Bieˆ´n môi tru’o`’ng IFS Bieˆ´n này xác d¯i ˙ nh ký tu ˙ ’(cu ˙ m ký tu ˙ ’) phân cách (Internal Field Separator), su’’du ˙ ng trong thao tác phân chia tu`’ngu˜’khi bieˆ´n d¯oˆ’i dòng leˆ ˙ nh, mà heˆ ˙ vo’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tru’o´’c khi cha ˙ y moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh nào d¯ó(xemdu’o´’i). Giátri ˙ theoma˘ ˙ cd¯i ˙ nhcu’abieˆ´nnày-"<Khoa’ng_tra˘´ng><Tab><Ký_tu ˙ ’_hàng_mo´’i>". Neˆ´u thu’’gõ leˆ ˙ nh "echo $IFS", ba ˙ n se˜ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t nga ˙ c nhiên nho’. 3.6.5 Thu’ mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i và thu’ mu ˙ c cá nhân Tên cu’a thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i ghi trong bieˆ´n môi tru’o`’ng vo´’i tên PWD, và giá tri ˙ cu’a bieˆ´n này thay d¯oˆ’i sau moˆ˜i laˆ`n cha ˙ y chu’o’ng trình cd (cu˜ng nhu’moˆ˜i laˆ`n thay d¯oˆ’i thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i theo baˆ´t ky` cách nào, ví du ˙ , qua Midnight Commander). Tu’o’ng tu ˙ ’nhu’vaˆ ˙ y tên d¯aˆ`y d¯u’ (goˆ`m ca’ d¯u’o`’ng daˆ˜n) cu’a thu’mu ˙ c cá nhân cu’a ngu’o`’i dùng, cha ˙ y tieˆ´n trình d¯ã cho, ghi trong bieˆ´n HOME. 3.6.6 Câu leˆ ˙ nh export Khi heˆ ˙ vo’ cha ˙ y moˆ ˙ t chu’o’ng trình hay câu leˆ ˙ nh nào d¯ó, nó (heˆ ˙ vo’) cung caˆ´p cho chúng moˆ ˙ t phaˆ`n bieˆ´n môi tru’o`’ng. D¯ eˆ’ có theˆ’ cung caˆ´p bieˆ´n môi tru’o`’ng cho tieˆ´n trình cha ˙ y tu`’heˆ ˙ vo’, caˆ`n gán giá tri ˙ cho bieˆ´n này vo´’i leˆ ˙ nh export, tu´’c là thay vì kênh giao tác [user]$ name=value caˆ`n gõ:
3.7 Khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c 39 kênh giao tác [user]$ export name=value Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, taˆ´t ca’ các chu’o’ng trình cha ˙ y tu`’ heˆ ˙ vo’ (keˆ’ ca’ ba’n sao thu´’ hai cu’a chính heˆ ˙ vo’) se˜ có quyeˆ`n truy caˆ ˙ p to´’i các bieˆ´n d¯u’o ˙ ’c gán nhu’ vaˆ ˙ y, tu´’c là su’’ du ˙ ng giá tri ˙ cu’a chúng qua tên. 3.7 Khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c Hay heˆ ˙ vo’ d¯o ˙ c các câu leˆ ˙ nh nhu’ theˆ´ nào? Khi heˆ ˙ vo’ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t dòng leˆ ˙ nh này d¯ó caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, nó (heˆ ˙ vo’) tru’o´’c khi cha ˙ y câu leˆ ˙ nh thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vieˆ ˙ c "phân tích ngu˜’ pháp" dòng leˆ ˙ nh này (gioˆ´ ng trong ngôn ngu˜’, phân tích chu’ ngu˜’, vi ˙ ngu˜’). Moˆ ˙ t trong nhu˜’ng bu’o´’c cu’a su ˙ ’phân tích này là phép mo’’ hay khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c (expansion). Trong bash có ba’y loa ˙ i khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c: • Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c (brace expansion); • Thay theˆ´ daˆ´u ngã (tilde expansion); • Phép theˆ´ các tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ ; • Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh; • Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c (thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tu`’trái sang pha’i); • Phép chia tu`’(word splitting); • Khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c (pathname expansion). Các thao tác này d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n theo d¯úng thu´’tu ˙ ’lieˆ ˙ t kê trên. Chúng ta se˜ xem xét chúng theo tu´’tu ˙ ’này. 3.7.1 Khai trieˆ’n daˆ´ u ngoa˘ ˙ c Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c toˆ´ t nhaˆ´t minh ho ˙ a trên ví du ˙ . Gia’ thieˆ´t, chúng ta caˆ`n ta ˙ o thu’ mu ˙ c con trong moˆ ˙ t thu’mu ˙ c nào d¯ó, hoa˘ ˙ c thay d¯oˆ’i ngu’o`’i dùng so’’hu˜’u cu’a vài taˆ ˙ p tin cùng moˆ ˙ t lúc. Có theˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n d¯ieˆ`u này nho`’các câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old,new,dist,bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex,edit},lib/{ex?.?*,how_ex} Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯aˆ`u, trong thu’mu ˙ c /usr/src/unikey/ se˜ ta ˙ o ra các thu’mu ˙ c con old,new,dist, và bugs. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p thu´’hai, ngu’o`’i dùng so’’hu˜’u cu’a các taˆ ˙ p tin sau se˜ thay d¯oˆ’i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.?
40 Bash • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex Tu´’c là vo´’i moˆ˜i ca˘ ˙ p daˆ´u ngoa˘ ˙ c se˜ ta ˙ o ra vài dòng riêng re˜ (soˆ´ nhu˜’ng dòng này ba˘`ng soˆ´ tu`’ na˘`ng trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c) ba˘`ng cách ghi thêm vào tru’o´’c moˆ˜i tu`’trong ngoa˘ ˙ c nhu˜’ng gì d¯u´’ng tru’o´’c daˆ´u ngoa˘ ˙ c, và ghi thêm vào sau moˆ˜i tu`’ này nhu˜’ng gì d¯u´’ng sau daˆ´u ngoa˘ ˙ c. Moˆ ˙ t ví du ˙ khác: dòng a{d,c,b}e khi khai trieˆ’n se˜ thu d¯u’o ˙ ’c ba tu`’"ade ace abe". Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tru’o´’c các da ˙ ng khai trieˆ’n khác trong dòng leˆ ˙ nh, ho’n nu˜’a taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t có trong dòng leˆ ˙ nh, keˆ’ca’ nhu˜’ng ký tu ˙ ’na˘`m trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c, se˜ d¯u’o ˙ ’c giu˜’không thay d¯oˆ’i (chúng se˜ d¯u’o ˙ ’c biên di ˙ ch o’’các bu’o´’c phía sau). 3.7.2 Thay theˆ´ daˆ´ u ngã (Tilde Expansion) Neˆ´u nhu’tu`’ba˘´t d¯aˆ`u vo´’i ký tu ˙ ’daˆ´u ngã (’∼’), taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’d¯u´’ng tru’o´’c daˆ´u ga ˙ ch chéo d¯aˆ`u tiên (hay taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’neˆ´u nhu’không có daˆ´u ga ˙ ch chéo) se˜ d¯u’o ˙ ’c hieˆ’u là tên ngu’o`’i dùng (login name). Neˆ´u nhu’tên này là moˆ ˙ t dòng roˆ˜ng (tu´’c là daˆ´u ga ˙ ch chéo d¯u´’ng ngay phía sau daˆ´u ngã), thì daˆ´u ngã se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i giá tri ˙ cu’a bieˆ´n HOME. Và neˆ´u giá tri ˙ cu’a bieˆ´n HOME không d¯u’o ˙ ’c gán thì daˆ´u ngã se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`u d¯u’ d¯eˆ´n thu’mu ˙ c cá nhân cu’a ngu’o`’i dùng, mà d¯ã cha ˙ y heˆ ˙ vo’. Neˆ´u nhu’ngay sau daˆ´u ngã (và tru’o´’c daˆ´u ga ˙ ch chéo) là moˆ ˙ t tu`’trùng vo´’i tên cu’a moˆ ˙ t ngu’o`’i dùng ho ˙ ’p pháp, thì daˆ´u ngã coˆ ˙ ng vo´’i tên ngu’o`’i dùng d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`y d¯u’ d¯eˆ´n thu’ mu ˙ c cá nhân cu’a ngu’o`’i dùng này. Neˆ´u nhu’ tu`’ d¯u´’ng sau daˆ´u ngã không pha’i là tên cu’a moˆ ˙ t ngu’o`’i dùng (và không roˆ˜ng), thì tu`’không bi ˙ thay d¯oˆ’i. Neˆ´u nhu’sau daˆ´u ngã là ’+’, hay ký hieˆ ˙ u này se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i tên d¯aˆ`u d¯u’ cu’a thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (tu´’c là giá tri ˙ cu’a bieˆ´n PWD). Neˆ´u du´’ng sau daˆ´u ngã là ’-’, thì thay theˆ´ giá tri ˙ cu’a bieˆ´n OLDPWD (thu’ mu ˙ c "cu˜"). 3.7.3 Phép theˆ´ các tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ Ký tu ˙ ’ $ d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng cho các thao tác theˆ´ tham bieˆ´n, theˆ´ các câu leˆ ˙ nh và theˆ´ các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c. Bieˆ’u thu´’c hay tên d¯u´’ng sau $ có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào ngoa˘ ˙ c, không nhaˆ´t thieˆ´t, nhu’ng raˆ´t tieˆ ˙ n, vì daˆ´u ngoa˘ ˙ c phân cách bieˆ’u thu´’c vo´’i các tu`’ hay ký tu ˙ ’ d¯u´’ng sau. Nhu’ vaˆ ˙ y, d¯eˆ’ go ˙ i giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n nói chung cu˜ng nhu’bieˆ´n môi tru’o`’ng nói riêng trong dòng leˆ ˙ nh, caˆ`n d¯a˘ ˙ t bieˆ’u thu´’c da ˙ ng $parameter. Daˆ´u ngoa˘ ˙ c chı’ caˆ`n thieˆ´t, neˆ´u tên cu’a tham bieˆ´n có chu´’a vài chu˜’ soˆ´ , hoa˘ ˙ c khi theo sau tên còn có các ký tu ˙ ’khác, mà chúng ta không muoˆ´ n heˆ ˙ vo’ "hieˆ’u laˆ`m" chúng là moˆ ˙ t phaˆ`n cu’a tên tham bieˆ´n. Trong taˆ´t ca’ các giá tri ˙ cu’a bieˆ´n soˆ´ xa’y ra phép theˆ´ daˆ´u ngã (∼), su ˙ ’khai trieˆ’n tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ , phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh, phép theˆ´ các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c, cu˜ng nhu’xóa các ký tu ˙ ’trích daˆ˜n (xem du’o´’i). Su ˙ ’phân chia tu`’không xa’y ra, tru`’tru’o`’ng ho ˙ ’p "$" (lo`’i gia’i thích xem o’’ ba’ng soˆ´ 3). Su ˙ ’ khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’ mu ˙ c cu˜ng không d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n.
3.7 Khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c 41 3.7.4 Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh là moˆ ˙ t công cu ˙ raˆ´t ma ˙ ng cu’a bash. Ý nghı˜a cu’a nó na˘`m o’’choˆ˜ thay theˆ´ tên các câu leˆ ˙ nh bo’’i keˆ´t qua’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n cu’a chúng. Có hai da ˙ ng phép theˆ´ leˆ ˙ nh: $(command) và ‘command‘ Neˆ´u u´’ng du ˙ ng da ˙ ng thu´’ hai (chú ý o’’ d¯ây su’’ du ˙ ng daˆ´u "ngoa˘ ˙ c d¯o’n ngu’o ˙ ’c", phím cho nó thu’o`’ng na˘`m trên phím Tab), thì daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c () o’’trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c se˜ có chu´’c na˘ng nhu’moˆ ˙ t ký tu ˙ ’thông thu’o`’ng, tru`’tru’o`’ng ho ˙ ’p, khi d¯u´’ng sau nó (daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c) là moˆ ˙ t $, ‘, hay moˆ ˙ t . Neˆ´u nhu’su’’du ˙ ng da ˙ ng $(command), thì taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’d¯u´’ng trong ngoa˘ ˙ c ta ˙ o thành moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh, không có ký tu ˙ ’ nào có ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Neˆ´u phép theˆ´ câu leˆ ˙ nh xa’y ra phía trong ngoa˘ ˙ c kép, thì trong keˆ´t qua’ cu’a phép theˆ´ se˜ không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phép phân chia tu`’và su ˙ ’khai trieˆ’n maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c. 3.7.5 Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c (Arithmetic Expansion) Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c cho phép tính giá tri ˙ cu’a moˆ ˙ t bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c và thay theˆ´ nó (bieˆ’u thu´’c) bo’’i keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c. Có hai da ˙ ng phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c: $[expression] ((expression)) Trong d¯ó expression d¯u’o ˙ ’c hieˆ’u (d¯u’o ˙ ’c bash d¯o ˙ c) nhu’khi d¯u´’ng trong ngoa˘ ˙ c kép, nhu’ng nhu˜’ng daˆ´u ngoa˘ ˙ c kép o’’ trong expression la ˙ i d¯u’o ˙ ’c d¯o ˙ c nhu’moˆ ˙ t ký tu ˙ ’thu’o`’ng. Phía trong expression có thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các phép theˆ´ tham bieˆ´n và theˆ´ câu leˆ ˙ nh. Cú pháp cu’a bieˆ’u thu´’c expression tu’o’ng tu ˙ ’nhu’cú pháp cu’a bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c cu’a ngôn ngu˜’C, cu ˙ theˆ’ho’n veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` này có theˆ’ d¯o ˙ c trong phaˆ`n ARITHMETIC EVALUATION cu’a trang man cu’a bash. Ví du ˙ , câu leˆ ˙ nh kênh giao tác [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho keˆ´t qua’ ba˘`ng "17". Neˆ´u bieˆ’u thu´’c không chính xác, bash se˜ d¯u’a ra thông báo loˆ˜i. 3.7.6 Phân chia tu`’ (word splitting) Sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong các phép theˆ´ tham bieˆ´n, theˆ´ leˆ ˙ nh, và theˆ´ các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c, heˆ ˙ vo’ la ˙ i phân tích dòng leˆ ˙ nh moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a (nhu’ng o’’ da ˙ ng thu d¯u’o ˙ ’c sau các phép theˆ´ nói trên) và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vieˆ ˙ c phân chia tu`’ (word splitting). Thao tác này na˘`m o’’ choˆ˜, heˆ ˙ vo’ tìm trong dòng leˆ ˙ nh taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’phân chia, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n IFS (xem trên), và nho`’ d¯ó chia nho’ dòng leˆ ˙ nh thành các tu`’riêng re˜ trong các choˆ˜ tu’o’ng u´’ng. Neˆ´u giá tri ˙ cu’a IFS ba˘`ng moˆ ˙ t dòng troˆ´ ng, thì vieˆ ˙ c phân chia tu`’se˜ không xa’y ra. Neˆ´u trong dòng leˆ ˙ nh không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phép theˆ´ nào trong các phép theˆ´ keˆ’ trên, thì phân chia tu`’cu˜ng không xa’y ra. 3.7.7 Khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c (Pathname Expansion) Phép theˆ´ tên d¯u’o`’ng daˆ˜n và taˆ ˙ p tin (Pathname expansion) su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ chı’ nho`’ moˆ ˙ t maˆ˜u nho’ go ˙ n mà có theˆ’chı’ ra vài taˆ ˙ p tin (hay thu’mu ˙ c), tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u này. Sau khi phân chia tu`’, và neˆ´u nhu’không d¯u’a ra tùy cho ˙ n -f, thì bash se˜ tìm kieˆ´m trong tu`’ng tu`’cu’a dòng leˆ ˙ nh các ký tu ˙ ’ *, ?, và [. Neˆ´u tìm thaˆ´y tu`’ vo´’i moˆ ˙ t hay vài ký tu ˙ ’ nhu’ vaˆ ˙ y, thì tu`’ này se˜ d¯u’o ˙ ’c xem nhu’moˆ ˙ t maˆ˜u, và caˆ`n thay theˆ´ bo’’i các tu`’trong danh sách d¯u’o`’ng daˆ˜n, tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u này. Neˆ´u nhu’ không tìm thaˆ´y tên tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u, và bieˆ´n nullglob không d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra, thì tu`’ se˜ không thay d¯oˆ’i, tu´’c là các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t bi ˙ maˆ´t giá tri ˙ và hieˆ’u nhu’các ký tu ˙ ’thu’o`’ng. Neˆ´u nhu’ bieˆ´n này d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh, mà d¯u’o`’ng daˆ˜n tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u không tìm thaˆ´y, thì tu`’ se˜ bi ˙xóa kho’i dòng leˆ ˙ nh. Các ký tu ˙ ’dùng d¯eˆ’ta ˙ o maˆ˜u có các giá tri ˙ trong ba’ng 3.4
42 Bash Ba’ng 3.4: Các ký tu ˙ ’ta ˙ o maˆ˜u Ký tu ˙ ’ Quy luaˆ ˙ t thay theˆ´ * Tu’o’ng u´’ng vo´’i baˆ´t ky` dòng ký tu ˙ ’nào, keˆ’ ca’ dòng roˆ˜ng. Ví du ˙ , v*.txt se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i vnoss.txt, vnlinux.txt và vntex.txt (neˆ´u các taˆ ˙ p tin này toˆ`n ta ˙ i), và *.png se˜ tu’o’ng u´’ng taˆ´t ca’ các taˆ ˙ p tin có phaˆ`n mo’’roˆ ˙ ng png (taˆ ˙ p tin d¯oˆ` ho ˙ a hai chieˆ`u). ? Tu’o’ng u´’ng baˆ´t ký moˆ ˙ t ký tu ˙ ’ d¯o’n nào. Ví du ˙ , maˆ˜u file?.txt se˜ d¯u’o ˙ ’c thaytheˆ´ bo’’i các tên teˆ ˙ p sau file1.txt, file2.txt, file3.txt, và filea.txt (neˆ´u chúng toˆ`n ta ˙ i), nhu’ng file23.txt thì không. [...] Tu’o’ng u´’ng baˆ´t ky` ký tu ˙ ’ nào trong soˆ´ các ký tu ˙ ’ na˘`m trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c vuông này. Ca˘ ˙ p ký tu ˙ ’, phân cách nhau bo’’i daˆ´ u tru`’ (-), ví du ˙ c-f, bieˆ’u thi ˙ moˆ ˙ t dãy; baˆ´t ký ký tu ˙ ’nào, theo tu`’d¯ieˆ’n, na˘`m giu˜’a hai ký tu ˙ ’này, keˆ’ca’ hai ký tu ˙ ’ta ˙ o ra dãy (c và f trong ví du ˙ ) cu˜ng tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u. Neˆ´u ký tu ˙ ’d¯aˆ`u tiên trong ngoa˘ ˙ c vuông là hay ˆ, thì maˆ˜u (o’’vi ˙ trí này) se˜ tu’o’ng u´’ng taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’, không d¯u’o ˙ ’c chı’ ra trong ngo Maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin raˆ´t thu’o`’ng xuyên su’’du ˙ ng trong dòng leˆ ˙ nh có chu´’a ls. Hãy tu’o’’ng tu’o ˙ ’ng là ba ˙ n muoˆ´ n xem thông tin cu’a moˆ ˙ t thu’mu ˙ c, trong d¯ó có chu´’a moˆ ˙ t soˆ´ lu’o ˙ ’ng lo´’n các taˆ ˙ p tin d¯u’ các da ˙ ng, ví du ˙ , taˆ ˙ p tin hình a’nh, phim vo´’i da ˙ ng gif, jpeg, avi, v.v. . . . D¯ eˆ’ thu d¯u’o ˙ ’c thông tin chı’ cu’a taˆ ˙ p tin da ˙ ng jpeg, có theˆ’dùng câu leˆ ˙ nh kênh giao tác [user]$ ls *.jpg Neˆ´u trong thu’mu ˙ c có nhieˆ`u taˆ ˙ p tin, mà tên cu’a chúng là các soˆ´ goˆ`m boˆ´ n chu˜’soˆ´ (thu’mu ˙ c /proc là moˆ ˙ t ví du ˙ +), thì leˆ ˙ nh sau chı’ d¯u’a ra danh sách các taˆ ˙ p tin có soˆ´ tu`’0500 d¯eˆ´n 0999: kênh giao tác [user]$ ls -l 0[5-9]?? 3.7.8 Xóa các ký tu ˙ ’ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t Sau khi làm xong taˆ´t ca’ các phép theˆ´, các ký tu ˙ ’ , ‘ và " còn la ˙ i trong dòng leˆ ˙ nh (chúng d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng d¯eˆ’huy’ bo’ giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a các ký tu ˙ ’khác) se˜ bi ˙ xóa heˆ´t. 3.8 Shell - moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình Nhu’d¯ã nói o’’trên, d¯eˆ’có theˆ’xây du ˙ ’ng baˆ´t ky` gia’i thuaˆ ˙ t nào, cu˜ng caˆ`n có các toán tu’’kieˆ’m tra d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n. Heˆ ˙ vo’ bash hoˆ˜ tro ˙ ’ các toán tu’’ lu ˙ ’a cho ˙ n if...then...else và case, cu˜ng nhu’ các toán tu’’ vòng la˘ ˙ p for, while, until, nho`’ d¯ó nó (bash) tro’’ thành moˆ ˙ t ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình ma ˙ nh. 3.8.1 Toàn tu’’ if và test (hoa˘ ˙ c [ ]) Caˆ´u trúc cu’a toán tu’’ d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n có da ˙ ng thu go ˙ n nhu’ sau: if list1 then list2 else list3 fi trong d¯ó, list1, list2, và list3 là các chuoˆ˜i câu leˆ ˙ nh, phân cách nhau bo’’i daˆ´u
3.8 Shell - moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình 43 pha’y và keˆ´t thúc bo’’i moˆ ˙ t daˆ´u chaˆ´m phaˆ’y hay ký tu ˙ ’dòng mo´’i. Ngoài ra, các chuoˆ˜i này có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào daˆ´u ngoa˘ ˙ c nho ˙ n: list. Toán tu’’ if kieˆ’m tra giá tri ˙ d¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i bo’’i các câu leˆ ˙ nh tu`’list1. Neˆ´u trong danh sách có vài câu leˆ ˙ nh, thì kieˆ’m tra giá tri ˙ d¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i bo’’i câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng cu’a danh sách. Neˆ´u giá tri ˙ này ba˘`ng 0, thì se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các leˆ ˙ nh tu`’ list2; còn neˆ´u giá tri ˙ này khác không, thì se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu˜’ng leˆ ˙ nh tu`’ list3. Giá tri ˙ d¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i bo’’i toán tu’’if nhu’vaˆ ˙ y, trùng vo´’i giá tri ˙ mà chuoˆ˜i leˆ ˙ nh thu ˙ ’c hieˆ ˙ n (list2 hoa˘ ˙ c list3) d¯u’a ra. Da ˙ ng d¯aˆ`y d¯u’ cu’a leˆ ˙ nh if nhu’sau: if list then list [ elif list then list ] ... [ else list ] fi (o’’d¯ây daˆ´u ngoa˘ ˙ c vuông chı’ có nghı˜a là, nhu˜’ng gì na˘`m trong nó, ngoa˘ ˙ c vuông, không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có). Bieˆ’u thu´’c d¯u´’ng sau if hay elif thu’o`’ng là câu leˆ ˙ nh test, mà có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c bieˆ’u thi ˙ bo’’i daˆ´u ngoa˘ ˙ c vuông [ ]. Leˆ ˙ nh test thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phép tính moˆ ˙ t bieˆ’u thu´’c nào d¯ó, và tra’ la ˙ i giá tri ˙ 0, neˆ´u bieˆ’u thu´’c là d¯úng, và 1 trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i. Bieˆ’u thu´’c d¯u’o ˙ ’c d¯u’a to´’i chu’o’ng trình test nhu’moˆ ˙ t tham soˆ´ cu’a chu’o’ng trình. Thay vì gõ test expression có theˆ’ d¯u’a bieˆ’u thu´’c expression vào ngoa˘ ˙ c vuông: [ expression ] Caˆ`n chú ý ra˘`ng, test và [ d¯ó là hai tên cu’a cu’a cùng moˆ ˙ t chu’o’ng trình, chu´’không pha’i là moˆ ˙ t phép bieˆ´n hóa thaˆ`n thông nào d¯ó cu’a heˆ ˙ vo’ bash (chı’ là cú pháp cu’a [ d¯òi ho’i pha’i có daˆ´u d¯óng ngoa˘ ˙ c). Và cu˜ng caˆ`n chú ý ra˘`ng o’’choˆ˜ cu’a test trong caˆ´u trúc if có theˆ’ su’’du ˙ ng baˆ´t ky` chu’o’ng trình nào. D¯ eˆ’keˆ´t thúc mu ˙ c này, chúng ta d¯u’a ra ví du ˙ su’’du ˙ ng if: kênh giao tác if [ -x /usr/bin/unicode_start ] ; then unicode_start else echo "hello world" fi Veˆ` toán tu’’test (hay [...]) caˆ`n d¯i sâu ho’n. 3.8.2 Toán tu’’ test và d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n cu’a bieˆ’u thu´’c Bieˆ’u thu´’c d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n, su’’ du ˙ ng trong toán tu’’ test, d¯u’o ˙ ’c xây du ˙ ’ng trên co’ so’’ kieˆ’m tra thuoˆ ˙ c tính taˆ ˙ p tin, so sánh các dòng và các so sánh soˆ´ ho ˙ c thông thu’o`’ng. Bieˆ’u thu´’c phu´’c ta ˙ p ho’n d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o ra tu`’các thao tác d¯o’n và kép sau ("nhu˜’ng viên ga ˙ ch co’so’’"): • -a file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i. • -b file D¯ úng neˆ´u file toˆ`n ta ˙ i, và là moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin thieˆ´t bi ˙ khoˆ´ i (block device) d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. • -c file D¯ úng neˆ´u file toˆ`n ta ˙ i, và là moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin thieˆ´t bi ˙ ký tu ˙ ’(charater device) d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. • -d file D¯ úng neˆ´u file toˆ`n ta ˙ i và là moˆ ˙ t thu’mu ˙ c. • -e file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i.
44 Bash • -f file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin thông thu’o`’ng. • -g file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bit thay d¯oˆ’i nhóm. • -h file hay -L file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là liên keˆ´t meˆ`m (liên keˆ´t tu’o ˙ ’ng tru’ng). • -k file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bit sticky. • -p file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là tên cu’a moˆ ˙ t oˆ´ ng (kênh FIFO). • -p file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là tên cu’a moˆ ˙ t oˆ´ ng (kênh FIFO). • -r file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và có quyeˆ`n d¯o ˙ c. • -s file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và kích thu’o´’c lo´’n ho’n không. • -t fd D¯ úng neˆ´u boˆ ˙ mô ta’ cu’a taˆ ˙ p tin (fd) mo’’và chı’ lên terminal. • -u file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bit thay d¯oˆ’i ngu’o`’i dùng. • -w file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và có quyeˆ`n ghi. • -x file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và có quyeˆ`n thu ˙ ’c thi. • -0 file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file và chu’ so’’hu˜’u cu’a nó là ngu’o`’i dùng mà ID có hieˆ ˙ u lu ˙ ’c chı’ d¯eˆ´n. • -G file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và thuoˆ ˙ c veˆ` nhóm, xác d¯i ˙ nh bo’’i ID nhóm có hieˆ ˙ u lu ˙ ’c. • -S file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là socket. • -N file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và thay d¯oˆ’i tu`’laˆ`n d¯u’o ˙ ’c d¯o ˙ c cuoˆ´ i cùng. • file1 -nt file2 D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin file1 có tho`’i gian su’’a d¯oˆ’i muoˆ ˙ n ho’n file2.
3.8 Shell - moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình 45 • file1 -ot file2 D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin file1 "già" ho’n file1 (tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i cu’a tru’o`’ng ho ˙ ’p trên). • file1 -ef file2 D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin file1 và file2 có cùng moˆ ˙ t soˆ´ thieˆ´t bi ˙ và chı’ soˆ´ mô ta’ inode. • -o optname D¯ úng, neˆ´u tùy cho ˙ n optname cu’a heˆ ˙ vo’ d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t. Chi tieˆ´t xin xem trên trang man bash. • -z string D¯ úng, neˆ´u d¯oˆ ˙ dài cu’a chuoˆ˜i string ba˘`ng không. • -n string D¯ úng, neˆ´u d¯oˆ ˙ dài cu’a chuoˆ˜i khác không. • string1 == string2 D¯ úng, neˆ´u hai chuoˆ˜i trùng nhau. Có theˆ’ thay hai == ba˘`ng moˆ ˙ t =. • string1 !== string2 D¯ úng, neˆ´u hai chuoˆ˜i không trùng nhau. • string1 < string2 D¯ úng, neˆ´u chuoˆ˜i string1, theo tu`’ d¯ieˆ’n, d¯u´’ng tru’o´’c chuoˆ˜i string2 (d¯oˆ´ i vo´’i ngôn ngu˜’hieˆ ˙ n tho`’i). • string1 > string2 D¯ úng, neˆ´u chuoˆ˜i string1, theo tu`’d¯ieˆ’n, d¯u´’ng sau chuoˆ˜i string2 (d¯oˆ´ i vo´’i ngôn ngu˜’ hieˆ ˙ n tho`’i). • arg1 OP arg2 O’’d¯ây OP là moˆ ˙ t trong các phép so sánh soˆ´ ho ˙ c: -eq (ba˘`ng), -ne (khác, không ba˘`ng), -lt (nho’ ho’n), -le (nho’ ho’n hoa˘ ˙ c ba˘`ng), -gt (lo´’n ho’n), -ge (lo´’n ho’n hoa˘ ˙ c ba˘`ng). O’’ choˆ˜ các tham soˆ´ arg1 và arg2 có theˆ’ su’’du ˙ ng các soˆ´ nguyên (âm hoa˘ ˙ c du’o’ng). Tu`’ các bieˆ’u thu´’c d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n co’ ba’n này có theˆ’ xây du ˙ ’ng các bieˆ’u thu´’c phu´’c ta ˙ p theo ý muoˆ´ n nho`’các phép lôgíc thông thu’o`’ng PHU’ D¯ I ˙ NH, VÀ (coˆ ˙ ng) và HOA˘ ˙ C: • !(expression) Phép phu’ d¯i ˙ nh. D¯ úng, neˆ´u bieˆ’u thu´’c sai. • expression1 -a expression2 Phép coˆ ˙ ng lôgic AND. D¯ úng neˆ´u ca’ hai bieˆ’u thu´’c d¯eˆ`u d¯úng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc hoa˘ ˙ c OR. D¯ úng neˆ´u moˆ ˙ t trong hai bieˆ’u thu´’c d¯úng.
46 Bash 3.8.3 Toán tu’’ case Da ˙ ng cu’a toán tu’’case nhu’sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] ... ) list ;; ] ...+ esac Câu leˆ ˙ nh case d¯aˆ`u tiên khai trieˆ’n tu`’word, và so sánh nó (word) vo´’i moˆ˜i tu`’trong maˆ˜u pattern theo thu´’tu ˙ ’. Sau khi tìm thaˆ´y su ˙ ’trùng nhau d¯aˆ`u tiên thì du`’ng vieˆ ˙ c so sánh la ˙ i, và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n danh sách list các câu leˆ ˙ nh d¯u´’ng sau maˆ˜u d¯ã tìm thaˆ´y. Giá tri ˙ tra’ la ˙ i bo’’i toán tu’’ này, ba˘`ng 0, neˆ´u không tìm thaˆ´y su ˙ ’trùng nhau nào. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i, tra’ la ˙ i giá tri ˙mà câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong danh sách list d¯u’a ra. Ví du ˙ su’’du ˙ ng toán tu’’case sau laˆ´y tu`’ script /etc/rc.d/rc.sysinit (FreeBSD-style): kênh giao tác case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u"; CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)"; ;; no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime"; CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)"; ;; esac Neˆ´u bieˆ´n soˆ´ (UTC) nhaˆ ˙ n giá tri ˙ yes hoa˘ ˙ c true, thì se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n ca˘ ˙ p leˆ ˙ nh thu´’nhaˆ´t, nhaˆ ˙ n giá tri ˙ no hoa˘ ˙ c false - ca˘ ˙ p thu´’hai. 3.8.4 Toán tu’’ select Toán tu’’select cho phép toˆ’ chu´’c hoˆ ˙ i thoa ˙ i vo´’i ngu’o`’i dùng. Nó có da ˙ ng sau: select name [ in word; ] do list; done Lúc d¯aˆ`u tu`’ maˆ˜u word hình thành moˆ ˙ t danh sách nhu˜’ng tu`’ tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u này. Taˆ ˙ p ho ˙ ’p nhu˜’ng tu`’này d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n, ho’n nu˜’a moˆ˜i tu`’d¯u’o ˙ ’c d¯i kèm vo´’i moˆ ˙ t soˆ´ thu´’tu ˙ ’. Neˆ´u maˆ˜u word bi ˙ bo’ qua (không có trong toán tu’’select), thì se˜ d¯u’a vào các tham bieˆ´n vi ˙ trí (xem trên) theo moˆ ˙ t cách tu’o’ng tu ˙ ’. Sau d¯ó, daˆ´u nha˘´c PS3 d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra, và heˆ ˙ vo’ cho`’chuoˆ˜i nhaˆ ˙ p vào trên d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n. Neˆ´u chuoˆ˜i nhaˆ ˙ p vào có chu´’a soˆ´ , tu’o’ng u´’ng vo´’i moˆ ˙ t trong các soˆ´ d¯ã hieˆ ˙ n ra, thì bieˆ´n name se˜ d¯u’o ˙ ’c gán giá tri ˙ ba˘`ng tu`’d¯i kèm vo´’i soˆ´ này. Neˆ´u nhaˆ ˙ p vào moˆ ˙ t dòng roˆ˜ng, thì soˆ´ và tu`’se˜ d¯u’o ˙ ’c hieˆ ˙ n ra them moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a. Neˆ´u nhaˆ ˙ p vào baˆ´t ky` moˆ ˙ t giá tri ˙ nào khác, thì bieˆ´n name se˜ nhaˆ ˙ n giá tri ˙ ba˘`ng không. Chuoˆ˜i mà ngu’o`’i dùng nhaˆ ˙ p vào, d¯u’o ˙ ’c ghi la ˙ i trong bieˆ´n REPLY. Danh sách leˆ ˙ nh list d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vo´’i giá tri ˙ bieˆ´n name d¯ã cho ˙ n. Sau d¯ây là moˆ ˙ t script nho’ (xin hãy gõ không daˆ´u neˆ´u console cu’a ba ˙ n chu’a hoˆ˜ tro ˙ ’vieˆ ˙ c hieˆ’n thi ˙ Tieˆ´ng Vieˆ ˙ t): kênh giao tác #!/bin/sh echo "Ba ˙ n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other"; break done echo "Ba ˙ n d¯ã cho ˙ n $var"
3.8 Shell - moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình 47 Ghi d¯oa ˙ n trên vào moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin (ví du ˙ , select.sh), thay d¯oˆ’i d¯eˆ’ taˆ ˙ p tin thành kha’ thi (ví du ˙ , chmod 755 select.sh), và cha ˙ y (./select.sh). Trên màn hình se˜ hieˆ ˙ n ra câu ho’i sau: kênh giao tác Ba ˙ n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 5) Solaris 7) Other 2) Gnu Hurd 4) MacOSX 6) QNX #? Hãy nhaˆ´n moˆ ˙ t trong 7 soˆ´ d¯u’a ra (tu`’ 1 d¯eˆ´n 7). Neˆ´u ba ˙ n nhaˆ ˙ p 4 (nhaˆ´n ca’ <Enter>), thì se˜ thaˆ´y thông báo sau: kênh giao tác Ba ˙ n d¯ã cho ˙ n MacOSX 3.8.5 Toán tu’’ for Toán tu’’for làm vieˆ ˙ c có khác moˆ ˙ t chút so vo´’i for trong các ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình thông thu’o`’ng. Thay vì ta˘ng hoa˘ ˙ c gia’m giá tri ˙ cu’a moˆ ˙ t bieˆ´n soˆ´ nào d¯ó (lên hoa˘ ˙ c xuoˆ´ ng) moˆ ˙ t d¯o’n vi ˙ sau moˆ˜i vòng la˘ ˙ p, thì nó gán giá tri ˙ tieˆ´p theo trong danh sách tu`’ d¯u’a sa˘˜n cho bieˆ´n d¯ó trong moˆ˜i vòng la˘ ˙ p. Nói chung caˆ´u trúc có da ˙ ng sau: for name in words do list done Quy luaˆ ˙ t xây du ˙ ’ng danh sách leˆ ˙ nh (list) gioˆ´ ng trong toán tu’’if. Ví du ˙ . Script sau ta ˙ o các taˆ ˙ p tin fu1, fu2, và fu3: kênh giao tác for a in 1 2 3 ; do touch fu$a done Có theˆ’ gõ ba dòng này trên moˆ ˙ t dòng leˆ ˙ nh, keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c tu’o’ng tu ˙ ’ vo´’i script. Da ˙ ng toˆ’ng quát cu’a toán tu’’for nhu’sau: for name [ in word; ] do list ; done D¯ aˆ`u tiên cu˜ng xa’y ra su ˙ ’khai trieˆ’n tu`’word theo quy luaˆ ˙ t khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c (xem trên). Sau d¯ó bieˆ´n name laˆ`n lu’o ˙ ’t d¯u’o ˙ ’c gán các giá tri ˙ thu d¯u’o ˙ ’c tu`’ su ˙ ’ khai trieˆ`n này, và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n danh sách leˆ ˙ nh list trong moˆ˜i laˆ`n nhu’vaˆ ˙ y. Neˆ´u không có "in word", thì danh sách leˆ ˙ nh list d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t laˆ`n cho moˆ˜i tham bieˆ´n vi ˙ trí d¯ã d¯u’a ra. Trên Linux có chu’o’ng trình seq, tieˆ´p nhaˆ ˙ n hai soˆ´ nguyên làm tham soˆ´ , và d¯u’a ra chuoˆ˜i taˆ´t ca’ các soˆ´ na˘`m giu˜’a hai soˆ´ này (coˆ ˙ ng thêm ca’ chúng). Nho`’câu leˆ ˙ nh này có theˆ’ su’’du ˙ ng for cu’a bash làm vieˆ ˙ c nhu’toán tu’’for trong các ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình thông thu’o`’ng. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này chı’ caˆ`n vieˆ´t vòng la˘ ˙ p for nhu’sau: kênh giao tác for a in $( seq 1 6 ) ; do cat fu$a done Câu leˆ ˙ nh (script) này d¯u’a ra màn hình noˆ ˙ i dung cu’a 10 taˆ ˙ p tin (neˆ´u có): "fu1", ..., "fu10".
48 Bash 3.8.6 Toán tu’’ while và until Toán tu’’ while làm vieˆ ˙ c tu’o’ng tu ˙ ’ nhu’ if, nhu’ng vòng la˘ ˙ p các câu leˆ ˙ nh trong list2 chı’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n khi d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n còn d¯úng, và se˜ ngu`’ng khi d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n không tho’a mãn. Caˆ´u trúc có da ˙ ng nhu’sau: while list1 do list2 done Ví du ˙ : kênh giao tác while [ -d directory ] ; do ls -l directory >> logfile echo -- SEPARATOR -- >> logfile sleep 60 done Chu’o’ng trình (script) trên se˜ theo dõi và ghi la ˙ i noˆ ˙ i dung cu’a thu’mu ˙ c directory theo tu`’ng phút neˆ´u thu’mu ˙ c còn toˆ`n ta ˙ i. Toán tu’’until tu’o’ng tu ˙ ’nhu’toán tu’’while: until list1 do list2 done D¯ ieˆ’m khác bieˆ ˙ t na˘`m o’’choˆ˜, su’’du ˙ ng giá tri ˙ phu’ d¯i ˙ nh cu’a d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n list1, tu´’c là list2 thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, neˆ´u câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong danh sách list1 tra’ la ˙ i tra ˙ ng thái thoát ra khác không. 3.8.7 Các hàm soˆ´ Cú pháp Heˆ ˙ vo’ bash cho phép ngu’o`’i dùng ta ˙ o các hàm soˆ´ cho mình. Hàm soˆ´ làm vieˆ ˙ c và d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng gioˆ´ ng nhu’ các câu leˆ ˙ nh thông thu’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’, tu´’c là chúng ta có theˆ’ tu ˙ ’ ta ˙ o các câu leˆ ˙ nh mo´’i. Hàm soˆ´ có caˆ´u trúc nhu’sau: function name () { list } Ho’n nu˜’a tu`’function không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có, name xác d¯i ˙ nh tên cu’a hàm (dùng d¯eˆ’ go ˙ i hàm), còn phaˆ`n thâm cu’a hàm soˆ´ ta ˙ o bo’’i danh sách các câu leˆ ˙ nh list, na˘`m giu˜’a { và }. Các câu leˆ ˙ nh này se˜ d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ˜i khi tên name d¯u’o ˙ ’c go ˙ i (gioˆ´ ng nhu’ moˆ ˙ t leˆ ˙ nh thông thu’o`’ng). Caˆ`n chú ý ra˘`ng hàm có theˆ’là d¯eˆ ˙ qui, tu´’c là go ˙ i hàm soˆ´ o’’ngay trong phaˆ`n thân cu’a nó. Hàm soˆ´ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong pha ˙ m vi heˆ ˙ vo’ hieˆ ˙ n tho`’i: không có tieˆ´n trình mo´’i nào d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y khi biên di ˙ ch hàm soˆ´ (khác vo´’i vieˆ ˙ c cha ˙ y script). 3.8.8 Tham soˆ´ Khi hàm soˆ´ d¯u’o ˙ ’c go ˙ i d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, các tham soˆ´ cu’a hàm se˜ tro’’ thành các tham bieˆ´n vi ˙ trí (positional parameters, xem trên) trong tho`’i gian thu ˙ ’c hieˆ ˙ n hàm này. Chúng d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t các tên nhu’ $n, trong d¯ó n là soˆ´ cu’a tham soˆ´ mà chúng ta muoˆ´ n su’’ du ˙ ng. Vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ 1, nhu’vaˆ ˙ y $1 là tham soˆ´ d¯aˆ`u tiên. Cu˜ng có theˆ’ su’’du ˙ ng taˆ´t ca’ các tham soˆ´ moˆ ˙ t lúc nho`’ $*, và d¯u’a ra soˆ´ thu´’ tu ˙ ’ cu’a tham soˆ´ nho`’ $# Tham soˆ´ vi ˙ trí soˆ´ 0 không thay d¯oˆ’i. Trong khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n neˆ´u ga˘ ˙ p câu leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú return (trong phaˆ`n thâm cu’a hàm), thì hàm soˆ´ se˜ bi ˙ du`’ng la ˙ i và quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n d¯u’o ˙ ’c trao cho câu leˆ ˙ nh d¯u´’ng sau hàm. Khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong hàm soˆ´ , các tham bieˆ´n vi ˙ trí và tham bieˆ´n d¯aˆ ˙ c bieˆ ˙ t # se˜ d¯u’o ˙ c tra’ la ˙ i các giá tri ˙ mà chúng có tru’o´’c khi cha ˙ y hàm. Bieˆ´n noˆ ˙ i boˆ ˙ (local) Neˆ´u muoˆ´ n ta ˙ o moˆ ˙ t tham bieˆ´n d¯i ˙ a phu’o’ng, có theˆ’ su’’ du ˙ ng tu`’ khóa local. Cú pháp d¯u’a ra bieˆ´n d¯i ˙ a phu’o’ng gioˆ´ ng heˆ ˙ t các tham bieˆ´n khác, chı’ có d¯ieˆ`u caˆ`n d¯u´’ng sau tu`’ khóa local:
3.9 Script cu’a heˆ ˙ vo’ và leˆ ˙ nh source 49 local name=value. Du’o´’i d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ hàm soˆ´ , thu ˙ ’c hieˆ ˙ n công vieˆ ˙ c cu’a leˆ ˙ nh seq d¯ã nha˘´c d¯eˆ´n o’’trên: kênh giao tác seq() { local I=$1; while [ $2 != $I ]; do { echo -n "$I "; I=$(( $I + 1 )) }; done; echo $2 } Caˆ`n chú ý d¯eˆ´n tùy cho ˙ n -n cu’a echo, nó (tùy cho ˙ n) hu’y bo’ vieˆ ˙ c ta ˙ o dòng mo´’i. Ma˘ ˙ c dù tùy cho ˙ n này không có nhieˆ`u ý nghı˜a vo´’i mu ˙ c d¯ích chúng ta muoˆ´ n o’’d¯ây, nhu’ng se˜ raˆ´t có ích trong các hàm soˆ´ vo´’i mu ˙ c d¯ích khác. Hàm soˆ´ tính giai thu`’a fact Moˆ ˙ t ví du ˙ khác: kênh giao tác fact() { if [ $1 = 0 ]; then echo 1; else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -- 1 )) ) )) }; fi } D¯ ây là hàm soˆ´ giai thu`’a, moˆ ˙ t ví du ˙ cu’a hàm d¯eˆ ˙ qui. Hãy chú ý d¯eˆ´n su ˙ ’khai trieˆ’n soˆ´ ho ˙ c, và phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh. 3.9 Script cu’a heˆ ˙ vo’ và leˆ ˙ nh source Script cu’a heˆ ˙ vo’ chı’ là các taˆ ˙ p tin có chu´’a chuoˆ˜i leˆ ˙ nh. Tu’o’ng tu ˙ ’ hàm soˆ´ script có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh. Cú pháp truy caˆ ˙ p d¯eˆ´n các tham soˆ´ cu˜ng nhu’hàm soˆ´ . Trong các tru’o`’ng ho ˙ ’p thông thu’o`’ng khi cha ˙ y script se˜ có moˆ ˙ t tieˆ´n trình mo´’i d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y. D¯ eˆ’ có theˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n script o’’trong ba’n bash hieˆ ˙ n tho`’i, caˆ`n su’’du ˙ ng câu leˆ ˙ nh source, hay moˆ ˙ t daˆ´u chaˆ´m "." (d¯oˆ`ng nghı˜a cu’a source). Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này script chı’ d¯o’n gia’n là moˆ ˙ t tham soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh nói trên. Câu leˆ ˙ nh se˜ có da ˙ ng: source filename [arguments] Câu leˆ ˙ nh này d¯o ˙ c và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh có trong taˆ ˙ p tin filename trong môi tru’o`’ng hieˆ ˙ n tho`’i, và tra’ la ˙ i giá tri ˙ , xác d¯i ˙ nh bo’’i câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng cu’a filename. Neˆ´u filename không chu´’a daˆ´u ga ˙ ch chéo, thì d¯u’o`’ng daˆ˜n, lieˆ ˙ t kê trong bieˆ´n soˆ´ PATH, se˜ d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ tìm taˆ ˙ p tin có tên filename. Taˆ ˙ p tin này không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i kha’ thi (không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có bit x). Neˆ´u trong thu’mu ˙ c, lieˆ ˙ t kê trong PATH, không tìm thaˆ´y taˆ ˙ p tin caˆ`n, thì se˜ tìm nó (taˆ ˙ p tin) trong thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i. Neˆ´u có các tham soˆ´ (d¯u’a ra arguments, xem d¯i ˙ nh da ˙ ng
50 Bash câu leˆ ˙ nh o’’trên), thì trong tho`’i gian thu ˙ ’c hieˆ ˙ n script chúng se˜ thành các tham bieˆ´n vi ˙ trí. Neˆ´u không có tham soˆ´ , thì tham bieˆ´n vi ˙ trí không thay d¯oˆ’i. Giá tri ˙ (tra ˙ ng thái), mà leˆ ˙ nh source tra’ la ˙ i, trùng vo´’i giá tri ˙ , tra’ la ˙ i bo’’i câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong script. Neˆ´u không câu leˆ ˙ nh nào d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, hoa˘ ˙ c không tìm thaˆ´y taˆ ˙ p tin filename, thì tra ˙ ng thái thoát ba˘`ng 0. 3.10 Câu leˆ ˙ nh sh Ba ˙ n luôn luôn có theˆ’cha ˙ y moˆ ˙ t ba’n sao cu’a heˆ ˙ vo’ bash nho`’câu leˆ ˙ nh bash hay sh. Khi này có theˆ’ ba˘´t ba’n sao này cha ˙ y moˆ ˙ t script nào d¯ó, neˆ´u d¯u’a tên cu’a script nhu’ moˆ ˙ t tham soˆ´ cho leˆ ˙ nh bash. Nhu’ vaˆ ˙ y, d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n script myscript caˆ`n d¯u’a câu leˆ ˙ nh "sh myscript". Neˆ´u xem noˆ ˙ i dung cu’a moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin script nào d¯ó (nhu˜’ng taˆ ˙ p tin nhu’ vaˆ ˙ y có raˆ´t nhieˆ`u trên heˆ ˙ thoˆ´ ng), ba ˙ n se˜ thaˆ´y dòng d¯aˆ`u tiên có da ˙ ng sau: #!/bin/sh. D¯ ieˆ`u này có nghı˜a là, khi chúng ta go ˙ i script d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’moˆ ˙ t leˆ ˙ nh thông thu’o`’ng, thì /bin/sh se˜ giúp chúng ta "thu xeˆ´p" mo ˙ i thu´’. Có theˆ’ thay theˆ´ dòng này bo’’i liên keˆ´t d¯eˆ´n baˆ´t ky` moˆ ˙ t chu’o’ng trình nào, mà se˜ d¯o ˙ c taˆ ˙ p tin và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh tu’o’ng u´’ng. Ví du ˙ , script trên ngôn ngu˜’ Perl ba˘´t d¯aˆ`u bo’’i dòng có da ˙ ng !/bin/perl. Moˆ ˙ t chú ý khác là ký tu ˙ ’ # dùng d¯eˆ’ vieˆ´t lo`’i chú thích trong script. Taˆ´t ca’ nhu˜’ng gì d¯u´’ng sau ký tu ˙ ’này d¯eˆ´n cuoˆ´ i dòng se˜ d¯u’o ˙ ’c coi là chú thích và bi ˙bash bo’ qua (tu´’c là heˆ ˙ vo’ se˜ không xem dòng này là câu leˆ ˙ nh). Neˆ´u ba ˙ n muoˆ´ n kieˆ’m chu´’ng la ˙ i tác du ˙ ng cu’a ký tu ˙ ’ này, thì hãy nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh baˆ´t ky`, và d¯a˘ ˙ t tru’o´’c nó (câu leˆ ˙ nh) ký tu ˙ ’#, ví du ˙ "# ls", ba ˙ n se˜ thaˆ´y ra˘`ng heˆ ˙ vo’ bo’’qua câu leˆ ˙ nh này. Chúng ta se˜ du`’ng bài ho ˙ c nga˘´n go ˙ n veˆ` bash ta ˙ i d¯ây. Taˆ´t nhiên, còn raˆ´t nhieˆ`u vaˆ´n d¯eˆ` quan tro ˙ ng caˆ`n xem xét nhu’ng na˘`m ngoài pha ˙ m vi cu’a bài ho ˙ c, ví du ˙ , qua’n lý tieˆ´n trình, li ˙ ch su’’câu leˆ ˙ nh, mô ta’ veˆ` thu’vieˆ ˙ n readline, tín hieˆ ˙ u, v.v. . . Các ba ˙ n se˜ tìm thaˆ´y thông tin caˆ`n thieˆ´t trong các cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n khác hoa˘ ˙ c trên trang man bash.
3.10 Câu leˆ ˙ nh sh 51

More Related Content

PDF
Giáo Trình Java Cơ Bản ( Vietnamese)
byĐông Lương
 
PDF
Bat loi chinh_ta_tieng_viet
byViet Nam
 
PDF
Tu hoc su dung linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Giao trinh csharp tieng viet[bookbooming.com]
bybookbooming1
 
PDF
Ms office keyboard
bynhatthai1969
 
PDF
Excel 2010
bynhatthai1969
 
PDF
Laptrinh Java
byguest9d60a5
 
PDF
Tim hieu word_2007
byAnton Pham
 
Giáo Trình Java Cơ Bản ( Vietnamese)
byĐông Lương
 
Bat loi chinh_ta_tieng_viet
byViet Nam
 
Tu hoc su dung linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Giao trinh csharp tieng viet[bookbooming.com]
bybookbooming1
 
Ms office keyboard
bynhatthai1969
 
Excel 2010
bynhatthai1969
 
Laptrinh Java
byguest9d60a5
 
Tim hieu word_2007
byAnton Pham
 

Viewers also liked

PDF
Mau hop-dong-cho-vay-tien
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Hop dong-trong-hoat-dong-xay-dung
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Hop dong moi gioi bat dong san
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
KEY
Unit 6 section 1 & 2 people and terms
byCrissCross16
 
PDF
Hop dong-chuyen-nhuong-tai-san
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Liên kết động trong linux và windows (phần 2)
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Xoa mu linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Mau hop-dong-cho-vay-tien
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Hop dong-trong-hoat-dong-xay-dung
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Hop dong moi gioi bat dong san
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Unit 6 section 1 & 2 people and terms
byCrissCross16
 
Hop dong-chuyen-nhuong-tai-san
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Liên kết động trong linux và windows (phần 2)
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Xoa mu linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 

Similar to Linux cho nguoi_moi_dung

PDF
Tu hoc su dung linux 2
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Tu hoc su_dung_linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Hướng dẫn tự học Linux
byNguyễn Duy Nhân
 
PDF
Nhapmon linux
byLee Chan
 
PDF
Vn It Linux Cho Nguoi Moi Dung
byPhạm Trường
 
PDF
Tự học sử dụng Linux
byVu Hung Nguyen
 
PDF
Linux Introduction
bySâm Đinh Xuân
 
PDF
Linux giaotrinh
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Lpi01
byPham Viet
 
PDF
Quan tri he dieu hanh linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PPTX
Linux là một hệ điều hành mã nguồn mở, giống như Windows hay macOS, nhưng đượ...
byssuser8adf81
 
PPTX
Linux là một hệ điều hành mã nguồn mở, giống như Windows
byssuser8adf81
 
PDF
Ky thuat lap_trinh
bytienhien110293
 
PDF
Kỹ thuật lập trình.
byThanh Vọng Nguyễn
 
PDF
Taose
byThinh Nguyen
 
PDF
Tailieu.vncty.com he dieu hanh unix va linux
byTrần Đức Anh
 
PDF
Giao trinh he dieu hanh linux va unix 3
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Giao trinh he dieu hanh linux va unix
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Giao trinh he dieu hanh linux va unix 2
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Su dung linux shell
byNguyen Van Hung
 
Tu hoc su dung linux 2
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Tu hoc su_dung_linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Hướng dẫn tự học Linux
byNguyễn Duy Nhân
 
Nhapmon linux
byLee Chan
 
Vn It Linux Cho Nguoi Moi Dung
byPhạm Trường
 
Tự học sử dụng Linux
byVu Hung Nguyen
 
Linux Introduction
bySâm Đinh Xuân
 
Linux giaotrinh
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Lpi01
byPham Viet
 
Quan tri he dieu hanh linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Linux là một hệ điều hành mã nguồn mở, giống như Windows hay macOS, nhưng đượ...
byssuser8adf81
 
Linux là một hệ điều hành mã nguồn mở, giống như Windows
byssuser8adf81
 
Ky thuat lap_trinh
bytienhien110293
 
Kỹ thuật lập trình.
byThanh Vọng Nguyễn
 
Taose
byThinh Nguyen
 
Tailieu.vncty.com he dieu hanh unix va linux
byTrần Đức Anh
 
Giao trinh he dieu hanh linux va unix 3
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Giao trinh he dieu hanh linux va unix
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Giao trinh he dieu hanh linux va unix 2
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Su dung linux shell
byNguyen Van Hung
 

More from Integrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)

PDF
SLIDE-NHÂN-TƯỚNG-Buổi-1-FPT.pptx.pdf
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Su dung linux shell
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Step by-step installation of a secure linux web dns- and mail server
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
So tay nho lenh linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Programming guide for linux usb device drivers
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Nguyen lyhedieuhanh 14-15_hedieuhanhlinux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Linux security
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Linux tieng viet
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Liên kết động trong linux và windows (phần 1)
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Kien.truc.unix.linux 2
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Kien.truc.unix.linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Huong dan cai_redhat_linux_fedora_core_4
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Htc.kien.truc.unix.linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Co ban ve linuxshellscript
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Chia sẽ file giữa windows và linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Cach cai dat redhat linux 5
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Cac bai thuc hanh linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Bien dich nhan linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Thong tu-xu-phat-vi-pham-hanh-chinh-trong-hoat-dong-xay-dung
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
PDF
Thong tu-uu-dai-dau-tu-xay-dung-nha-o-de-ban-va-cho-thue
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
SLIDE-NHÂN-TƯỚNG-Buổi-1-FPT.pptx.pdf
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Su dung linux shell
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Step by-step installation of a secure linux web dns- and mail server
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
So tay nho lenh linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Programming guide for linux usb device drivers
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Nguyen lyhedieuhanh 14-15_hedieuhanhlinux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Linux security
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Linux tieng viet
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Liên kết động trong linux và windows (phần 1)
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Kien.truc.unix.linux 2
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Kien.truc.unix.linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Huong dan cai_redhat_linux_fedora_core_4
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Htc.kien.truc.unix.linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Co ban ve linuxshellscript
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Chia sẽ file giữa windows và linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Cach cai dat redhat linux 5
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Cac bai thuc hanh linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Bien dich nhan linux
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Thong tu-xu-phat-vi-pham-hanh-chinh-trong-hoat-dong-xay-dung
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 
Thong tu-uu-dai-dau-tu-xay-dung-nha-o-de-ban-va-cho-thue
byIntegrated Circuit Design Research & Education Center (ICDREC)
 

Recently uploaded

PPTX
mạng truyền thông công nghiệp .pptx
by2325201140024
 
PPT
HỌP PHỤ HUYNH SƠ KẾT HỌC KỲ 1 NĂM HỌC 2025
byQunhAnhV1
 
DOCX
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
PDF
60 ĐỀ CHÍNH THỨC KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT NĂM HỌC 2025-2026 CÁC TỈNH...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
PDF
TỔNG HỢP 30 CHUYÊN ĐỀ TRỌNG TÂM ÔN LUYỆN CHO KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT 2026 MÔN ...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
PDF
Ánh sáng từ bi quyển 2 được ngài Thanh Sĩ biên soạn từ lời Phật dạy
byitvtbadboy
 
PDF
BÁO CÁO NÂNG CAO CHỈ SỐ HIỆU QUẢ LOGISTICS VIỆT NAM 2025
byDoan Tran Ngocvu
 
DOCX
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
PDF
100 ĐỀ THI THỬ TỐT NGHIỆP THPT 2026 - TỪ CÁC TRƯỜNG, TRƯỜNG CHUYÊN, SỞ GIÁO D...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
PDF
100 ĐỀ THI THỬ TỐT NGHIỆP THPT 2026 - TỪ CÁC TRƯỜNG, TRƯỜNG CHUYÊN, SỞ GIÁO D...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
PPTX
Báo Cáo Phân Tích Vụ Án Hình Sự Nguyễn Văn Mèo.pptx
byhuyi90643
 
PDF
60 ĐỀ CHÍNH THỨC KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT NĂM HỌC 2025-2026 CÁC TỈNH...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
PDF
10 CHUYÊN ĐỀ TRỌNG TÂM NÂNG CAO HÓA HỌC LỚP 11 ÔN THI HỌC SINH GIỎI THEO FORM...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
PDF
10 CHUYÊN ĐỀ TRỌNG TÂM NÂNG CAO HÓA HỌC LỚP 11 ÔN THI HỌC SINH GIỎI THEO FORM...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
DOCX
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
PDF
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026 2
byQucHHunhnh
 
DOCX
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
PDF
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 21 (Tuần 3-HKII) (Từ ngày 02/02/2026 đến 08/02/2026)
byQucHHunhnh
 
DOCX
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
PDF
100 ĐỀ THI THỬ TỐT NGHIỆP THPT 2026 - TỪ CÁC TRƯỜNG, TRƯỜNG CHUYÊN, SỞ GIÁO D...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
mạng truyền thông công nghiệp .pptx
by2325201140024
 
HỌP PHỤ HUYNH SƠ KẾT HỌC KỲ 1 NĂM HỌC 2025
byQunhAnhV1
 
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
60 ĐỀ CHÍNH THỨC KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT NĂM HỌC 2025-2026 CÁC TỈNH...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
TỔNG HỢP 30 CHUYÊN ĐỀ TRỌNG TÂM ÔN LUYỆN CHO KỲ THI TỐT NGHIỆP THPT 2026 MÔN ...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
Ánh sáng từ bi quyển 2 được ngài Thanh Sĩ biên soạn từ lời Phật dạy
byitvtbadboy
 
BÁO CÁO NÂNG CAO CHỈ SỐ HIỆU QUẢ LOGISTICS VIỆT NAM 2025
byDoan Tran Ngocvu
 
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
100 ĐỀ THI THỬ TỐT NGHIỆP THPT 2026 - TỪ CÁC TRƯỜNG, TRƯỜNG CHUYÊN, SỞ GIÁO D...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
100 ĐỀ THI THỬ TỐT NGHIỆP THPT 2026 - TỪ CÁC TRƯỜNG, TRƯỜNG CHUYÊN, SỞ GIÁO D...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
Báo Cáo Phân Tích Vụ Án Hình Sự Nguyễn Văn Mèo.pptx
byhuyi90643
 
60 ĐỀ CHÍNH THỨC KỲ THI TUYỂN SINH VÀO LỚP 10 THPT NĂM HỌC 2025-2026 CÁC TỈNH...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
10 CHUYÊN ĐỀ TRỌNG TÂM NÂNG CAO HÓA HỌC LỚP 11 ÔN THI HỌC SINH GIỎI THEO FORM...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
10 CHUYÊN ĐỀ TRỌNG TÂM NÂNG CAO HÓA HỌC LỚP 11 ÔN THI HỌC SINH GIỎI THEO FORM...
byNguyen Thanh Tu Collection
 
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026 2
byQucHHunhnh
 
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 21 (Tuần 3-HKII) (Từ ngày 02/02/2026 đến 08/02/2026)
byQucHHunhnh
 
LỊCH CÔNG TÁC TUẦN 20 (Tuần 2-HKII) (Từ ngày 26/01/2026 đến 01/02/2026)
byQucHHunhnh
 
100 ĐỀ THI THỬ TỐT NGHIỆP THPT 2026 - TỪ CÁC TRƯỜNG, TRƯỜNG CHUYÊN, SỞ GIÁO D...
byNguyen Thanh Tu Collection
 

Linux cho nguoi_moi_dung

  • 1.
    Linux cho ngu’o`’idùng Tác gia’: Kostromin V. A. Di ˙ ch bo’’i: Phan Vı˜nh Thi ˙ nh
  • 2.
    Mu ˙ c lu ˙ c 1 HD¯H Linux: li ˙ ch su’’ và các ba’n phân phoˆ´ i 2 2 Cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows 3 2.1 Chuaˆ’n bi ˙ cài d¯a˘ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 2.2 Phòng xa và nhu˜’ng lo`’i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 2.3 Phân vùng trên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.3.1 Theˆ´ nào là caˆ´u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a" . . . . . . . . . . . . . . . . 6 2.3.2 Phân vùng và ba’ng phân vùng cu’a d¯ı˜a . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2.3.3 Quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H công ty Microsoft . . . . . . . . . . . . 8 2.3.4 Vaˆ´n d¯eˆ` vo´’i các d¯ı˜a lo´’n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.4.1 Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO cu’a HD¯ H Linux . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.4.2 Các trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 2.4.3 Các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.5 Chuaˆ’n bi ˙ các phân vùng trên d¯ı˜a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.5.1 Lo`’i khuyên khi ta ˙ o phân vùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 2.5.2 Chu’o’ng trình d¯eˆ’ phân chia oˆ’ d¯ı˜a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.6 Windows NT và Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT . . . . . . . . . 17 2.7 Su’’du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.7.1 Cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.7.2 Cài d¯a˘ ˙ t các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác sau Linux . . . . . . . . . . . . . . . 23 2.7.3 Chuyeˆ’n thu’mu ˙ c /boot lên phân vùng DOS . . . . . . . . . . . . . 23 2.8 Kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’MS-DOS ba˘`ng loadlin.exe . . . . . . . . . . . . . . . 24 3 Bash 27 3.1 Heˆ ˙ vo’ là gì? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.2 Các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3.3 Thu ˙ ’c thi các câu leˆ ˙ nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.1 Thao tác ; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.2 Thao tác & . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3.3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.4 D¯ aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.1 Dòng du˜’lieˆ ˙ u vào-ra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.2 Leˆ ˙ nh echo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 3.4.3 Leˆ ˙ nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c . . . . . . . . . . . . 31 3.5.1 Su’’du ˙ ng >, < và >> . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
  • 3.
    MU ˙ C LU ˙ C iii 3.5.2Su’’du ˙ ng | . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 3.5.3 D¯ aˆ`u lo ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.6 Tham bieˆ´n và các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.6.1 Các da ˙ ng tham bieˆ´n khác nhau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 3.6.2 Daˆ´u nha˘´c cu’a heˆ ˙ vo’ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 3.6.3 Bieˆ´n môi tru’o`’ng PATH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.6.4 Bieˆ´n môi tru’o`’ng IFS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.6.5 Thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i và thu’mu ˙ c cá nhân . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.6.6 Câu leˆ ˙ nh export . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.7 Khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.7.1 Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.7.2 Thay theˆ´ daˆ´u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 3.7.3 Phép theˆ´ các tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 3.7.4 Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.5 Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.6 Phân chia tu`’(word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 3.7.7 Khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c (Pathname Expansion) . . 41 3.7.8 Xóa các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.8 Shell - moˆ ˙ t ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.8.1 Toàn tu’’if và test (hoa˘ ˙ c [ ]) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3.8.2 Toán tu’’test và d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n cu’a bieˆ’u thu´’c . . . . . . . . . . . . . . . . 43 3.8.3 Toán tu’’case . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3.8.4 Toán tu’’select . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 3.8.5 Toán tu’’for . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 3.8.6 Toán tu’’while và until . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.8.7 Các hàm soˆ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.8.8 Tham soˆ´ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 3.9 Script cu’a heˆ ˙ vo’ và leˆ ˙ nh source . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 3.10 Câu leˆ ˙ nh sh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50
  • 4.
    Danh sách ba’ng 2.1Caˆ´u trúc cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2.2 Nhu caˆ`u su’’du ˙ ng không gian d¯ı˜a cu’a HD¯ H . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 3.1 Các câu leˆ ˙ nh d¯aˆ`u lo ˙ c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 3.2 Thay theˆ´ các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 3.3 Ký tu ˙ ’xác d¯i ˙ nh da ˙ ng daˆ´u nha˘´c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.4 Các ký tu ˙ ’ta ˙ o maˆ˜u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
  • 5.
    DANH SÁCH BA’NG 1 Lo`’i nói d¯aˆ`u D¯ ây là ba’n di ˙ ch cuoˆ´ n "Linux cho ngu’o`’i dùng" (sêri sách tu ˙ ’ ho ˙ c) cu’a Kostromin Victor Alexeevich coˆ ˙ ng thêm moˆ ˙ t vài (raˆ´ t ít) kinh nghieˆ ˙ m su’’du ˙ ng Linux cu’a teppi. Ba’n goˆ´ c d¯u’o ˙ ’c vieˆ´t trên tieˆ´ng Nga. Theo yêu caˆ`u cu’a Kostromin A. V., xin d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra các liên keˆ´t to´’i ba’n goˆ´ c d¯ây: http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://linux-ve.chat.ru/ Lo`’i ca’m o’n Xin ca’m o’n các bác sau d¯ã giúp d¯o˜’: Kostromin V. A. d¯ã vieˆ´t moˆ ˙ t cuoˆ´ n sách veˆ` Linux cho ngu’o`’i dùng mo´’i tuyeˆ ˙ t vo`’i; Tru’o’ng Ma ˙ nh Cu’o`’ng d¯ã dành cho teppi moˆ ˙ t khoa’ng không trên http://phoc.minidns.net d¯eˆ’ d¯a˘ ˙ t cuoˆ´ n sách này; hai bác Nguyeˆ˜n D¯ a ˙ i Quý và Nguyeˆ˜n D¯ a˘ ˙ ng Hoàng Tuân d¯ã giúp trong vieˆ ˙ c su’’ du ˙ ng LATEX. Bác Nguyeˆ˜n D¯ a ˙ i Quý d¯ã d¯o ˙ c và su’’a cho phiên ba’n 0.9. Xin hãy gu’’i thu’nha˘´c teppi ta ˙ i teppi@vnlinux.org neˆ´u nhu’teppi có quên ai d¯ó. Ba’n quyeˆ`n Cuoˆ´ n "Bash cho ngu’o`’i dùng" này su’’du ˙ ng ba’n quyeˆ`n GPL. Nói moˆ ˙ t cách nga˘´n go ˙ n, ba ˙ n có theˆ’làm baˆ´t ký thu´’gì: in, ta˘ ˙ ng, bán, d¯oˆ´ t,... nhu’ng xin hãy thêm hai d¯u’o`’ng daˆ˜n sau vào các ba’n sao cu’a mình: http://rus-linux.net/book1.php?name=book1/oglavl http://teppi.org/l4u/ Tác gia’ Kostromin V. A. cu˜ng nhu’ngu’o`’i di ˙ ch không chi ˙ u trách nhieˆ ˙ m veˆ` haˆ ˙ u qua’ do vieˆ ˙ c su’’ du ˙ ng cuoˆ´ n sách này gây ra. Phiên ba’n và caˆ ˙ p nhaˆ ˙ t Phiên ba’n 0.9 Caˆ ˙ p nhaˆ ˙ t cuoˆ´ i cùng Ngày 9 tháng 2 na˘m 2005 Mo ˙ i d¯eˆ` nghi ˙ su’’a d¯oˆ’i, thông báo loˆ˜i chính ta’, loˆ˜i kieˆ´n thu´’c cu’a ba’n di ˙ ch cu˜ng nhu’d¯eˆ` nghi ˙ giúp d¯o˜’di ˙ ch xin gu’’i cho Phan Vı˜nh Thi ˙ nh theo d¯i ˙ a chı’ teppi@vnlinux.org.
  • 6.
    Chu’o’ng 1 HD¯ HLinux: li ˙ ch su’’ và các ba’n phân phoˆ´ i
  • 7.
    Chu’o’ng 2 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows Va ˙ n su ˙ ’kho’’i d¯aˆ`u nan – Trung Quoˆ´ c Thông thu’o`’ng trên các d¯ı˜a cu’a ba’n phân phoˆ´ i Linux d¯ã có hu’o´’ng daˆ˜n nga˘´n go ˙ n cách cài d¯a˘ ˙ t Linux. Ngoài ra, trên Internet ba ˙ n có theˆ’tìm thaˆ´y raˆ´t nhieˆ`u cuoˆ´ n sách nó veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` này. Và taˆ´t ca’ các ba’n phân phoˆ´ i lo´’n (Debian, Slackware, Fedora, Mandrake, ...) d¯eˆ`u d¯ã có cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n cài d¯a˘ ˙ t raˆ´t chi tieˆ´t, cho mo ˙ i tình huoˆ´ ng su’’du ˙ ng. Hãy cho`’d¯o ˙ ’i và hy vo ˙ ng trong tu’o’ng lai không xa se˜ có ba’n di ˙ ch Tieˆ´ng Vieˆ ˙ t cu’a nhu˜’ng cuoˆ´ n sách này. Chính vì vaˆ ˙ y trong cuoˆ´ n sách này, tác gia’ se˜ không d¯u’a ra các bu’o´’c cu ˙ theˆ’ cu’a vieˆ ˙ c cài d¯a˘ ˙ t, mà xin ba ˙ n d¯o ˙ c hãy tìm các cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n tu’o’ng u´’ng. Thay vào d¯ó là nhu˜’ng gì ba ˙ n caˆ`n bieˆ´t và chuaˆ’n bi ˙ tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t, d¯oˆ`ng tho`’i, tác gia’ se˜ d¯i cu ˙ theˆ’và chi tieˆ´t vào nhu˜’ng gì d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t khi cài d¯a˘ ˙ t Linux trên máy tính d¯ã có moˆ ˙ t trong các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành Windows cu˜ng nhu’vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành. Vaˆ´n d¯eˆ` o’’choˆ˜, phaˆ`n lo´’n ngu’o`’i dùng Vieˆ ˙ t Nam tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u ho ˙ c Linux d¯ã làm quen và raˆ´t có theˆ’ d¯ã có kinh nghieˆ ˙ m su’’du ˙ ng các HD¯ H dòng Windows nhu’Windows 98, Windows 2000 và Windows XP. Và trên thu ˙ ’c teˆ´ thì ta ˙ m tho`’i Linux khó có theˆ’là HD¯ H d¯aˆ`u tiên mà ngu’o`’i dùng làm quen. Nhu’theˆ´, moˆ ˙ t cách tu ˙ ’nhiên, neˆ´u ngu’o`’i dùng d¯ã làm vieˆ ˙ c vo´’i HD¯ H Windows và quyeˆ´t d¯i ˙ nh thu’’ nghieˆ ˙ m vo´’i Linux, thì ho ˙ không muoˆ´ n maˆ´t d¯i môi tru’o`’ng làm vieˆ ˙ c quen thuoˆ ˙ c cu’a mình, cùng vo´’i nhu˜’ng gì d¯ã ta ˙ o ra và d¯ã caˆ´u hình du’o´’i du’o´’i Windows. Raˆ´t may là không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i d¯ánh maˆ´t taˆ´t ca’ nhu˜’ng thu´’ d¯ó. Bo’’i vì trên moˆ ˙ t máy tính có theˆ’ cùng "chung soˆ´ ng hòa bình hai HD¯ H và thaˆ ˙ m chí nhieˆ`u ho’n nu˜’a (neˆ´u có d¯u’ choˆ˜ trên d¯ı˜a!). Chính vì theˆ´, o’’phía du’o´’i se˜ nói cách cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux trên máy tính d¯ã cài d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t trong các heˆ ˙d¯ieˆ`u hành cu’a hãng Microsoft. 2.1 Chuaˆ’n bi ˙ cài d¯a˘ ˙ t Có theˆ’ cài d¯a˘ ˙ t Linux ba˘`ng moˆ ˙ t trong các cách sau: • Tu`’oˆ’ d¯ı˜a CD-ROM • Tu`’ba’n sao chép Linux trên oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng • Tu`’máy chu’ taˆ ˙ p tin cu’a ma ˙ ng noˆ ˙ i boˆ ˙ qua NFS; • Tu`’máy tính khác trong ma ˙ ng noˆ ˙ i boˆ ˙ qua SMB;
  • 8.
    4 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • Tu`’máy tính o’’xa (ví du ˙ tu`’Internet) qua giao thu´’c FTP; • Tu`’moˆ ˙ t máy chu’ WWW qua giao thu´’c HTTP. Theo ý kieˆ´n cá nhân cu’a tác gia’ thì thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n và có tính thu ˙ ’c teˆ´ nhaˆ´t là cài d¯a˘ ˙ t Linux tu`’ CD-ROM, ho’n nu˜’a vieˆ ˙ c mua các d¯ı˜a CD bây gio`’không gây khó kha˘n gì. Tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u cài d¯a˘ ˙ t, hãy thu thaˆ ˙ p (hãy vieˆ´t lên moˆ ˙ t to`’ giaˆ´y) taˆ´t ca’ nhu˜’ng thông tin caˆ´u hình caˆ`n thieˆ´t cu’a máy tính. Neˆ´u nhu’ máy tính cu’a ba ˙ n ta ˙ m tho`’i vaˆ˜n còn làm vieˆ ˙ c du’o´’i HD¯ H Windows 95/98/2000/XP, thì ba ˙ n se˜ tìm thaˆ´y raˆ´t nhieˆ`u thông tin neˆ´u nhaˆ´n chuoˆ ˙ t pha’i vào bieˆ’u tu’o ˙ ’ng My Computer, cho ˙ n leˆ ˙ nh Properties. O’’ d¯ây ba ˙ n có theˆ’tìm thaˆ´y gaˆ`n heˆ´t taˆ´t ca’ thông tin caˆ`n thieˆ´t. Neˆ´u nhu’ba ˙ n không thaˆ´y thông tin nào d¯ó, thì caˆ`n tìm kieˆ´m theo các cách khác, keˆ’ ca’ vieˆ ˙ c mo’’vo’ máy và d¯o ˙ c nhu˜’ng dòng chu˜’trên thieˆ´t bi ˙ . D¯ eˆ’ giúp ba ˙ n d¯o ˙ c, xin d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra d¯ây danh sách nhu˜’ng thông tin caˆ`n thu thaˆ ˙ p. Xin d¯u`’ng lu’o`’i bieˆ´ng và hãy coˆ´ ga˘´ng ghi càng nhieˆ`u du˜’lieˆ ˙ u veˆ` moˆ ˙ t thieˆ´t bi ˙ càng toˆ´ t (taˆ´t ca’ nhu˜’ng thông tin có theˆ’ tìm thaˆ´y), nhu˜’ng du˜’ lieˆ ˙ u này se˜ caˆ`n d¯eˆ´n khi cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình, khi mà vieˆ ˙ c tìm kieˆ´m chúng se˜ khó kha˘n ho’n. • BIOS: – nhà sa’n xuaˆ´t; – soˆ´ hieˆ ˙ u phiên ba’n. • Controller oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng: loa ˙ i (IDE hay SCSI) và dung lu’o ˙ ’ng cu’a oˆ’ d¯ı˜a (neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c dùng d¯ı˜a IDE, thì caˆ`n kieˆ’m tra xem BIOS có hoˆ˜ tro ˙ ’ vieˆ ˙ c truy caˆ ˙ p o’’ cheˆ´ d¯oˆ ˙ LBA hay không): – hda (Master trên controller soˆ´ 1 hay Primary Master); – hdb (Slave trên controller soˆ´ 1 hay Primary Slave); – hdc (Master trên controller soˆ´ 2 hay Secondary Master); – hdd (Slave trên controller soˆ´ 2 hay Secondary Slave). – nhà sa’n xuaˆ´t và soˆ´ maˆ˜u mã cu’a adapter SCSI (neˆ´u có). • Dung lu’o ˙ ’ng cu’a boˆ ˙ nho´’(tính ba˘`ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao dieˆ ˙ n (IDE, SCSI, hay giao dieˆ ˙ n khác); – d¯oˆ´ i vo´’i các oˆ’ d¯ı˜a CD-ROM không pha’i IDE, cu˜ng nhu’SCSI - nhà sa’n xuaˆ´t và soˆ´ maˆ˜u mã. • Chuoˆ ˙ t: – loa ˙ i chuoˆ ˙ t (serial, PS/2, hay bus mouse); – giao thu´’c (Microsoft, Logitech, MouseMan, v.v. . . ); – soˆ´ nút; – d¯oˆ´ i vo´’i chuoˆ ˙ t ca˘´m vào coˆ’ng noˆ´ i tieˆ´p thì caˆ`n soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a coˆ’ng d¯ó. • Ca ˙ c màn hình
  • 9.
    2.2 Phòng xavà nhu˜’ng lo`’i khuyên 5 – nhà sa’n xuaˆ´t; – soˆ´ maˆ˜u mã (hay chipset su’’du ˙ ng) – dung lu’o ˙ ’ng boˆ ˙ nho´’; • Màn hình – nhà sa’n xuaˆ´t – soˆ´ maˆ˜u mã; – các giá tri ˙ gio´’i ha ˙ n (min, max) cu’a taˆ`n soˆ´ làm mo´’i theo chieˆ`u do ˙ c và theo chieˆ`u ngang (nhu˜’ng giá tri ˙ này ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có theˆ’tìm thaˆ´y trong tài lieˆ ˙ u d¯i kèm vo´’i màn hình, Windows không hieˆ’n thi ˙ nhu˜’ng giá tri ˙ này, và chúng raˆ´t quan tro ˙ ng trong khi caˆ´u hình giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a). • Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n keˆ´t noˆ´ i ma ˙ ng (mà UNIX nói chung là HD¯ H dành cho ma ˙ ng), thì hãy ghi la ˙ i nhu˜’ng du˜’lieˆ ˙ u sau: – nhà sa’n xuaˆ´t và soˆ´ maˆ˜u mã ca ˙ c ma ˙ ng; – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a mình; – tên cu’a máy tính trong ma ˙ ng; – ma˘ ˙ t na ˙ ma ˙ ng con (subnet mask); – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a gateway; – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a các máy chu’ tên mieˆ`n (DNS server); – d¯i ˙ a chı’ IP cu’a máy chu’ WINS(Windows Internet Name Service); – tên mieˆ`n cu’a công ty ba ˙ n d¯o ˙ c. • Loa ˙ i và nhà sa’n xuaˆ´t ca ˙ c âm thanh và game controller (neˆ´u nhu’có) 2.2 Phòng xa và nhu˜’ng lo`’i khuyên Tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux sau Windows, raˆ´t nên thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vài thao tác "phòng xa" ("phòng cháy ho’n chu˜’a cháy"). Vì raˆ´t có theˆ’ ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ pha’i phân vùng la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a, thay d¯oˆ’i ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng (Boot Record) và làm vieˆ ˙ c vo´’i các taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu˜ng nhu’các taˆ ˙ p tin caˆ´u hình. Các thao tác này không pha’i lúc nào cu˜ng d¯em la ˙ i d¯em la ˙ i moˆ ˙ t keˆ´t qua’ theo ý muoˆ´ n, và trong tru’o`’ng ho ˙ ’p xaˆ´u có theˆ’ máy tính cu’a ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ không kho’’i d¯oˆ ˙ ng nu˜’a. Có bieˆ´t cách thoát ra kho’i tình huoˆ´ ng này và phu ˙ c hoˆ`i du˜’lieˆ ˙ u caˆ`n thieˆ´t không d¯ó còn là moˆ ˙ t câu ho’i. Nhu’ng ro’i vào tình huoˆ´ ng nhu’vaˆ ˙ y heˆ´t su´’c deˆ˜ dàng nhaˆ´t là vo´’i ngu’o`’i dùng laˆ`n d¯aˆ`u tiên cài d¯a˘ ˙ t Linux. Chính vì vaˆ ˙ y, d¯aˆ`u tiên, caˆ`n ta ˙ o moˆ ˙ t d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng hay moˆ ˙ t d¯ı˜a meˆ`m giúp phu ˙ c hoˆ`i heˆ ˙ thoˆ´ ng (neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c còn chu’a ta ˙ o). Thu´’ hai, caˆ`n ghi la ˙ i nhu˜’ng du˜’ lieˆ ˙ u có giá tri ˙ (backup). Và thu´’ ba, chuaˆ’n bi ˙ các taˆ ˙ p tin (d¯ı˜a meˆ`m, CD) cài d¯a˘ ˙ t cho heˆ ˙ thoˆ´ ng cu˜. Moˆ ˙ t lo`’i khuyên quan tro ˙ ng khác: neˆ´u có gì d¯ó xa’y ra không theo ý muoˆ´ n thì không nên hoang mang. Xin chia se’ moˆ ˙ t kinh nghieˆ ˙ m buoˆ`n: khi laˆ`n d¯aˆ`u tiên tác gia’ cài Linux trên máy tính d¯ã có Windows NT, và keˆ´t qua’ là máy tính không theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c. Không hieˆ’u heˆ´t vaˆ´n d¯eˆ` tác gia’ nghı˜ là không còn cách gì khác ngoài d¯i ˙ nh da ˙ ng la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a và cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i tu`’d¯aˆ`u. Bây gio`’thì tác gia’ d¯ã hieˆ’u là có theˆ’ phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i neˆ´u nhu’ không quyeˆ´t d¯i ˙ nh quá voˆ ˙ i vàng. Vì vaˆ ˙ y có theˆ’ nói ra˘`ng Werner Almesberger d¯úng, khi trong hu’o´’ng daˆ˜n su’’du ˙ ng LILO có d¯u’a ra nhu˜’ng lo`’i khuyên sau cho ngu’o`’i dùng khi ro’i vào tru’o`’ng ho ˙ ’p khó kha˘n nhu’vaˆ ˙ y:
  • 10.
    6 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • Không hoa’ng hoˆ´ t. Neˆ´u nhu’có gì d¯ó không làm vieˆ ˙ c, hãy thu’’mo ˙ i cách d¯eˆ’tìm ra nguyên nhân, kieˆ’m tra la ˙ i nhieˆ`u laˆ`n thao tác cu’a mình. Chı’ sau khi d¯ó mo´’i thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các bu’o´’c su’’a loˆ˜i. • Hãy d¯o ˙ c tài lieˆ ˙ u. D¯ a˘ ˙ c bieˆ ˙ t trong các tru’o`’ng ho ˙ ’p, khi heˆ ˙ thoˆ´ ng làm nhu˜’ng gì ba ˙ n d¯o ˙ c không mong d¯o ˙ ’i. Xin thêm moˆ ˙ t lo`’i khuyên phoˆ’ bieˆ´n sau: * Hãy xem các taˆ ˙ p tin log, tu´’c là các taˆ ˙ p tin ghi la ˙ i su ˙ ’kieˆ ˙ n cu’a heˆ ˙ thoˆ´ ng (caˆ`n tìm chúng trong thu’mu ˙ c /var/log). Nhu’d¯ã nói o’’ trên, quá trình cài d¯a˘ ˙ t HD¯ H Linux nói riêng không pha’i là d¯eˆ` tài cu’a cuoˆ´ n sách. Ngu’o`’i dùng caˆ`n tìm các cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n tu’o’ng u´’ng. Tuy nhiên, tác gia’ cu˜ng muoˆ´ n d¯u’a ra vài lo`’i khuyên d¯eˆ’ giúp ngu’o`’i dùng d¯u’a ra quyeˆ´t d¯i ˙ nh trong khi cài d¯a˘ ˙ t. Thu´’ nhaˆ´t, d¯u`’ng voˆ ˙ i vàng và hãy chú ý d¯o ˙ c nhu˜’ng thông báo se˜ hieˆ’n thi ˙ trên màn hình, và hãy suy nghı˜ ky˜ khi cho ˙ n câu tra’ lo`’i. D¯ eˆ’ minh chu´’ng cho lo`’i khuyên này xin d¯u’o ˙ ’c keˆ’ la ˙ i tru’o`’ng ho ˙ ’p khi tác gia’ cài Red Hat 7.1, và tu ˙ ’d¯oˆ ˙ ng nhaˆ´n lên nút Next, vì cho ra˘`ng phu’o’ng án theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh là d¯u’. Keˆ´t qua’ là tác gia’ không theˆ’ truy caˆ ˙ p d¯u’o ˙ ’c d¯eˆ´n máy này qua các giao thu´’c ma ˙ ng (telnet, ftp, NFS, Samba), ma˘ ˙ c dù d¯ã caˆ´u hình giao dieˆ ˙ n ma ˙ ng cho máy. Nguyên nhân là trong phu’o’ng án theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh thì tu’o`’ng lu’’a d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t, và tu’o`’ng lu’’a d¯óng heˆ´t các truy caˆ ˙ p tu`’ma ˙ ng. D¯ eˆ’mo’’truy caˆ ˙ p này, thì trong quá trình cài d¯a˘ ˙ t caˆ`n chı’ rõ các di ˙ ch vu ˙ d¯u’o ˙ ’c mo’’. Nhu’ng chúng ta quá voˆ ˙ i vàng! Thu´’ hai, tác gia’ khuyên không nên d¯oˆ`ng ý vo´’i vieˆ ˙ c tu ˙ ’ d¯oˆ ˙ ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Vì cuoˆ´ i cùng ngu’o`’i dùng không khó kha˘n gì khi gõ câu leˆ ˙ nh startx, còn vieˆ ˙ c caˆ´u hình giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a (neˆ´u có gì d¯ó làm vieˆ ˙ c không d¯úng) vo´’i ngu’o`’i dùng mo´’i raˆ´t khó thành công. Sau khi làm xong các công vieˆ ˙ c phòng xa, caˆ`n quyeˆ´t d¯i ˙ nh se˜ toˆ’ chu´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H nhu’ theˆ´ nào, chuaˆ’n bi ˙ các oˆ’ d¯ı˜a (phân vùng) d¯eˆ’ cài d¯a˘ ˙ t, tu´’c là caˆ`n chia oˆ’ d¯ı˜a thành soˆ´ phân vùng caˆ`n thieˆ´t. Nhu’ng tru’o´’c khi chuyeˆ’n sang các bu’o´’c cu ˙ theˆ’ d¯eˆ’ chuaˆ’n bi ˙ oˆ’ d¯ı˜a, xin d¯u’o ˙ ’c nói qua moˆ ˙ t chút veˆ` caˆ´u trúc cu’a d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H. Neˆ´u ai d¯ó không d¯u’ kiên nhaˆ˜n d¯eˆ’ d¯o ˙ c phaˆ`n lý thuyeˆ´t này, thì có theˆ’ bo’ qua chúng và chuyeˆ’n tha˘’ng d¯eˆ´n vaˆ´n d¯eˆ` cho ˙ n chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng. 2.3 Phân vùng trên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 2.3.1 Theˆ´ nào là caˆ´ u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a" Nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c bieˆ´t, d¯ı˜a cu´’ng goˆ`m vài d¯ı˜a có phu’ lo´’p tu`’tính, na˘`m trên cùng moˆ ˙ t tru ˙ c và quay vo´’i vaˆ ˙ n toˆ´ c lo´’n. D¯ o ˙ c/Ghi du˜’ lieˆ ˙ u d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bo’’i các d¯aˆ`u d¯o ˙ c na˘`m giu˜’a các d¯ı˜a này, di chuyeˆ’n tu`’tâm d¯ı˜a ra rìa ngoài cu’a d¯ı˜a. Vòng tròn d¯aˆ`u d¯o ˙ c ve˜ ra trên các d¯ı˜a khi quay quanh chúng go ˙ i là rãnh (track), còn taˆ ˙ p ho ˙ ’p các rãnh na˘`m choˆ`ng lên nhau go ˙ i là cylinder. Moˆ˜i rãnh la ˙ i chia thành các sector, và có theˆ’ ghi vào moˆ˜i sector 512 byte thông tin. Vì theˆ´ d¯a˘ ˙ c d¯ieˆ’m cu’a moˆ ˙ t oˆ’ d¯ı˜a thu’o`’ng là taˆ ˙ p ho ˙ ’p ba sô: soˆ´ cylinder/soˆ´ rãnh trong cylinder/soˆ´ sector trên rãnh hay còn vieˆ´t ta˘´t là C/H/S (ba chu˜’cái d¯aˆ`u tiên cu’a các thuaˆ ˙ t ngu˜’Tieˆ´ng Anh tu’o’ng u´’ng: Cyliner/Head/Sector). Ba soˆ´ này go ˙ i là caˆ´u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a". D¯ ı˜a vo´’i caˆ´u trúc hình ho ˙ c C/H/S có dung lu’o ˙ ’ng C*H*S*512 byte. D¯ ı˜a cu´’ng là các thieˆ´t bi ˙ khoˆ´ i, tu´’là d¯o ˙ c và ghi thông tin theo các khoˆ´ i, và kích thu’o´’c nho’ nhaˆ´t cu’a khoˆ´ i ba˘`ng moˆ ˙ t sector (512 byte). D¯ eˆ’ có theˆ’ ghi thông tin lên d¯ı˜a, caˆ`n d¯a˘ ˙ t d¯aˆ`u d¯ı˜a d¯úng vi ˙ trí, tu´’c là chı’ cho controller bieˆ´t caˆ`n ghi thông tin này vào sector nào. Sector d¯u’o ˙ ’c d¯ánh d¯i ˙ a chı’ theo soˆ´ thu´’tu ˙ ’cylinder, soˆ´ thu´’tu ˙ ’d¯aˆ`u d¯o ˙ c (hay rãnh) và soˆ´ thu´’tu ˙ ’sector trên rãnh.
  • 11.
    2.3 Phân vùngtrên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 7 2.3.2 Phân vùng và ba’ng phân vùng cu’a d¯ı˜a Trong các heˆ ˙ thoˆ´ ng Intel oˆ’ d¯ı˜a thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c chia thành các phân vùng. Raˆ´t có theˆ’ nguyên nhân cu’a vieˆ ˙ c phân vùng là nguyên nhân li ˙ ch su’’: các phiên ba’n MS-DOS d¯aˆ`u tiên không theˆ’ su’’ du ˙ ng d¯u’o ˙ ’c các d¯ı˜a lo´’n, mà dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a la ˙ i phát trieˆ’n nhanh ho’n kha’ na˘ng cu’a DOS. Khi d¯ó d¯ã nghı˜ ra vieˆ ˙ c chia oˆ’ d¯ı˜a thành các phân vùng. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này, trong sector soˆ´ 0 cu’a d¯ı˜a (sector soˆ´ 0 cu’a rãnh d¯aˆ`u tiên trong cylinder soˆ´ 0) ghi nho´’ba’ng chia oˆ’d¯ı˜a thành các phân vùng (partition table). Moˆ˜i phân vùng d¯u’o ˙ ’c dùng nhu’moˆ ˙ t d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý riêng re˜. Moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p nói riêng d¯ó là trong các phân vùng khác nhau có theˆ’ cài d¯a˘ ˙ t các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác nhau. Ba’ng phân vùng chu´’a 4 ba’n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Moˆ˜i ba’n ghi có caˆ´u trúc nhu’sau: kênh giao tác struct partition { char active; /* 0x80: phân vùng kích hoa ˙ t, 0: không kích hoa ˙ t */ char begin[3]; /* CHS sector d¯aˆ`u tiên, 24 bit char type; /* loa ˙ i phân vùng (ví du ˙ , 83 — LINUX_NATIVE, 82 — LINUX_SWAP) */ char end[3]; /* CHS sector cuoˆ´i cùng, 24 bit */ int start; /* soˆ´ cu’a sector d¯aˆ`u tiên (32-bit, tính tu`’ 0) */ int length; /* soˆ´ sector có trong phân vùng (32 bit) */ }; Ba’ng phân vùng d¯ı˜a thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o bo’’i chu’o’ng trình fdisk. Trên HD¯ H Linux ngoài chu’o’ng trình fdisk "truyeˆ`n thoˆ´ ng" (tuy vaˆ ˙ y raˆ´t khác so vo´’i chu’o’ng trình fdisk trong MS-DOS và Windows), còn có hai chu’o’ng trình d¯eˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i phân vùng d¯ı˜a: cfdisk và sfdisk. Chu’o’ng trình cfdisk, gioˆ´ ng nhu’ fdisk chı’ dành d¯eˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i ba’ng phân vùng d¯ı˜a: nó không quan tâm chú ý d¯eˆ´n thông tin có trên d¯ı˜a. Chı’ khác bieˆ ˙ t vo´’i fdisk o’’ giao dieˆ ˙ n thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n: chı’ daˆ˜n su’’du ˙ ng leˆ ˙ nh và heˆ ˙ thoˆ´ ng trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n). Chu’o’ng trình sfdisk có vài kha’ na˘ng cao ho’n, ví du ˙ , cho phép thao tác trên các phân vùng d¯ã có cu’a d¯ı˜a. DOS su’’du ˙ ng tru’o`’ng begin và end cu’a ba’ng phân vùng và Interrupt 13 cu’a BIOS (Int 13h) d¯eˆ’ truy caˆ ˙ p to´’i d¯ı˜a, vì theˆ´ không theˆ’ su’’ du ˙ ng d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n 8,4 Gbyte, ngay ca’ vo´’i các BIOS mo´’i (veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` này se˜ nói d¯eˆ´n o’’sau), còn phân vùng thì không theˆ’lo´’n ho’n 2,1 Gbyte (nhu’ng d¯ây là do ha ˙ n cheˆ´ cu’a heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT16). Linux thì chı’ su’’ du ˙ ng tru’o`’ng start và length cu’a ba’ng phân vùng d¯ı˜a và hoˆ˜ tro ˙ ’ các phân vùng chu´’a d¯eˆ´n 232 sector, tu´’c là dung lu’o ˙ ’ng có theˆ’d¯a ˙ t 2 Tbyte Vì trong ba’ng chia oˆ’ d¯ı˜a chı’ có 4 dòng cho các phân vùng, soˆ´ phân vùng chính trên d¯ı˜a ngay tu`’ d¯aˆ`u dã ha ˙ n cheˆ´: không theˆ’ lo´’n ho’n 4. Khi mà 4 phân vùng tro’’ thành ít, thì ngu’o`’i ta sáng cheˆ´ ra phân vùng lôgíc. Moˆ ˙ t trong soˆ´ các phân vùng chính tro’’thành mo’’ roˆ ˙ ng (loa ˙ i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong heˆ ˙ co’soˆ´ mu’o`’i sáu). Và trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng ngu’o`’i ta ta ˙ o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng không d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng tru ˙ ’c tieˆ´p mà chı’ dùng d¯eˆ’ ghi các phân vùng lôgíc. Sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng ghi nho´’ ba’ng phân vùng vo´’i boˆ´ n d¯aˆ`u vào: moˆ ˙ t dùng cho phân vùng lôgíc, moˆ ˙ t cho phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng khác, còn hai cái còn la ˙ i không d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng. Moˆ˜i phân vùng mo’’roˆ ˙ ng có moˆ ˙ t ba’ng chia cu’a mình, trong ba’ng này, cu˜ng gioˆ´ ng nhu’trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng chính, chı’ su’’du ˙ ng có hai dòng d¯eˆ’ d¯u’a ra moˆ ˙ t phân vùng lôgíc và moˆ ˙ t phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng. Nhu’ vaˆ ˙ y, thu d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t chuoˆ˜i các ma˘´t xích tu`’ ba’ng phân vùng, ma˘´t xích d¯aˆ`u tiên mô ta’ ba phân vùng chính, và moˆ˜i ma˘´t xích tieˆ´p theo – moˆ ˙ t phân vùng lôgíc và vi ˙ trí cu’a ba’ng tieˆ´p theo. Chu’o’ng trình sfdisk trên Linux cho thaˆ´y toàn boˆ ˙ chuoˆ˜i này:
  • 12.
    8 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows kênh giao tác [root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device Boot Start End #cyls #blocks Id System /dev/hda1 * 0+ 189 190- 1526143+ 6 FAT16 /dev/hda2 190 783 594 4771305 5 Extended /dev/hda3 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda4 0 — 0 0 0 Empty /dev/hda5 190+ 380 191- 1534176 6 FAT16 — 381 783 403 3237097+ 5 Extended — 190 189 0 0 0 Empty — 190 189 0 0 0 Empty /dev/hda6 381+ 783 403- 3237066 7 HPFS/NTFS — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty — 381 380 0 0 0 Empty Soˆ´ phân vùng lôgíc theo nguyên ta˘´c không ha ˙ n cheˆ´, vì moˆ˜i phân vùng lôgíc có theˆ’ chu´’a ba’ng phân vùng và các phân vùng lôgíc cu’a mình. Tuy nhiên trên thu ˙ ’c theˆ´ vaˆ˜n có nhu˜’ng ha ˙ n cheˆ´. Ví du ˙ , Linux không theˆ’làm vieˆ ˙ c vo´’i ho’n 15 phân vùng trên các d¯ı˜a SCSI và ho’n 63 phân vùng trên d¯ı˜a IDE. Phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng trên moˆ ˙ t d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý, hay trong moˆ ˙ t phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng chu´’a nó (có theˆ’go ˙ i là "me ˙ ") chı’ có theˆ’làm moˆ ˙ t: không moˆ ˙ t chu’o’ng trình phân chia oˆ’ d¯ı˜a nào trong soˆ´ d¯ã có (fdisk và tu’o’ng tu ˙ ’) có theˆ’ta ˙ o thêm moˆ ˙ t phân vùng mo’’roˆ ˙ ng thu´’hai. Oˆ’ d¯ı˜a trên Linux nói riêng (oˆ’ d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý) d¯u’o ˙ ’c truy caˆ ˙ p qua tên cu’a thieˆ´t bi ˙ : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm soˆ´ 1-4 trong tên thieˆ´t bi ˙ : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3,cònphânvùnglôgícthìcócáctên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/ . . . (ba˘´t d¯aˆ`u tu`’soˆ´ 5). Tu`’nhu˜’ng gì d¯eˆ` caˆ ˙ p d¯eˆ´n o’’trên có theˆ’suy ra ta ˙ i sao la ˙ i có theˆ’bo’ qua các tên nhu’ /dev/hda3 hay /dev/hda4 (d¯o’n gia’n là phân vùng chính thu´’ ba và thu´’ tu’ không d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o ra) và ngay sau /dev/hda2 ba ˙ n d¯o ˙ c thaˆ´y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng /dev/hda2), và sau d¯ó thì vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ la ˙ i theo thu´’tu ˙ ’thông thu’o`’ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c tên (chu˜’ cái), ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ chu˜’ cái cuoˆ´ i dùng dành cho phân vùng chính. Ví du ˙ neˆ´u moˆ ˙ t d¯ı˜a cu´’ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và moˆ ˙ t phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng, trong phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng ta ˙ o ra hai phân vùng lôgíc, thì nhu˜’ng phân vùng lôgíc này se˜ d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có theˆ’thay d¯oˆ’i tên cu’a các phân vùng d¯ı˜a. 2.3.3 Quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H công ty Microsoft Dù heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành có là gì, thì d¯eˆ’ có theˆ’ ba˘´t d¯aˆ`u d¯ieˆ`u khieˆ’n máy tính, caˆ`n na ˙ p HD¯ H vào boˆ ˙nho´’. Vì theˆ´ hãy xem xét qua quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a các HD¯ H khác nhau. Chúng ta chı’ quan tâm d¯eˆ´n vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng, nên se˜ không xem xét d¯eˆ´n vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’d¯ı˜a meˆ`m, CD-ROM và qua ma ˙ ng. Hãy ba˘´t d¯aˆ`u tu`’MS-DOS và MS Windows cu˜ (xin d¯u`’ng quên ra˘`ng, vieˆ ˙ c phát trieˆ’n và hoàn thieˆ ˙ n máy tính cá nhân song song vo´’i su ˙ ’ phát trieˆ’n cu’a HD¯ H cu’a Microsoft và nhu˜’ng quyeˆ´t d¯i ˙ nh su’’ du ˙ ng trong các HD¯ H này có a’nh hu’o’’ng ma ˙ nh d¯eˆ´n quyeˆ´t d¯i ˙ nh cu’a các nhà phát trieˆ’n thieˆ´t bi ˙ ).
  • 13.
    2.3 Phân vùngtrên d¯ı˜a và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 9 Nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c bieˆ´t, khi baˆ ˙ t máy tính d¯aˆ`u tiên se˜ cha ˙ y chu’o’ng trình POST (Power On Self Test). Chu’o’ng trình xác d¯i ˙ nh dung lu’o ˙ ’ng boˆ ˙ nho´’, thu’’nghieˆ ˙ m boˆ ˙ nho´’, và xác d¯i ˙ nh các thành phaˆ`n khác (bàn phím, oˆ’cu´’ng. . . ), kho’’i d¯oˆ ˙ ng các the’ adaptor. Trên màn hình thu’o`’ng xuaˆ´t hieˆ ˙ n các thông báo veˆ` dung lu’o ˙ ’ng boˆ ˙ nho´’, veˆ` vieˆ ˙ c thu’’nghieˆ ˙ m boˆ ˙ nho´’, danh sách các thieˆ´t bi ˙ nhaˆ ˙ n ra (oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng và meˆ`m, boˆ ˙ xu’’lý, coˆ’ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vieˆ ˙ c thu’’nghieˆ ˙ m POST go ˙ i Int 19h. Công vieˆ ˙ c cu’a Int 19h là tìm thieˆ´t bi ˙ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Vieˆ ˙ c tìm kieˆ´m thu ˙ ’c hieˆ ˙ n theo thu´’ tu ˙ ’ xác d¯i ˙ nh trong Setup BIOS và theo cách tha˘m dò sector soˆ´ 0 cu’a các thieˆ´t bi ˙ tu’o’ng u´’ng. Neˆ´u d¯ı˜a có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng, thì trong sector soˆ´ 0 cu’a d¯ı˜a có ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cuoˆ´ i cùng cu’a MBR – "soˆ´ màu nhieˆ ˙ m", là daˆ´u hieˆ ˙ u cho bieˆ´t sector có MBR, và theo d¯ó d¯ı˜a có theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Ngoài "soˆ´ màu nhieˆ ˙ m" MBR còn chu´’a ba’ng phân vùng d¯ı˜a d¯ã nói o’’trên, và moˆ ˙ t chu’o’ng trình nho’ – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính, kích thu’o´’c chı’ có 446 (0x1BE) byte. Ba’ng 2.1 cho thaˆ´y caˆ´u trúc cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính sau khi cài d¯a˘ ˙ t Windows. Ba’ng 2.1: Caˆ´u trúc cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính Di ˙ ch chuyeˆ’n Noˆ ˙ i dung 0x000 Mã cu’a trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính 0x1BE Ba’ng phân vùng oˆ’ d¯ı˜a 0x1FE "Soˆ´ màu nhieˆ ˙ m" (0xAA55) MS-DOS, Windows95 và NT ghi nho´’DOS MBR trong khi cài d¯a˘ ˙ t. Ngoài ra cu˜ng có theˆ’ ta ˙ o MBR cu’a MS vo´’i câu leˆ ˙ nh DOS sau: fdisk /mbr. Xin tro’’ la ˙ i vo´’i quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Int 19h cu’a BIOS na ˙ p trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính vào boˆ ˙nho´’ máy tính và chuyeˆ’n quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho chu’o’ng trình này. Nhu’ng chu’o’ng trình "bé nho’" này không d¯u’ kha’ na˘ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H; taˆ´t ca’ nhu˜’ng gì mà nó có theˆ’ làm – d¯ó là na ˙ p vào boˆ ˙ nho´’chu’o’ng trình ma ˙ nh ho’n – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này, nó tìm trong ba’ng phân vùng kích hoa ˙ t và d¯o ˙ c vào boˆ ˙ nho´’ trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’ hai, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ sector lôgíc d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng kích hoa ˙ t. Hãy chú ý d¯eˆ´n cu ˙ m tu`’ "ba˘´t d¯aˆ`u tu`’". Vì trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’ hai trên các heˆ ˙ thoˆ´ ng khác nhau có d¯oˆ ˙ dài khác nhau. Trong phân vùng d¯u’o ˙ ’c d¯i ˙ nh da ˙ ng du’o´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai chieˆ´m moˆ ˙ t sector (512 byte). Trong phân vùng d¯i ˙ nh da ˙ ng du’o´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin NTFS, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai chieˆ´m vài sector. Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’ hai na ˙ p lo´’p chu’o’ng trình d¯aˆ`u tiên, caˆ`n thieˆ´t cho vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng heˆ ˙d¯ieˆ`u hành. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p MS DOS chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯oˆ ˙ ng na ˙ p IO.SYS theo d¯i ˙ a chı’ 700h, sau d¯ó MSDOS.SYS và chuyeˆ’n quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho SYSINIT cu’a môd¯un IO.SYS. Neˆ´u vì lý do nào d¯ó không tìm thaˆ´y trên d¯ı˜a phân vùng kích hoa ˙ t, thì quá trình kho’’d¯oˆ ˙ ng se˜ tieˆ´p tu ˙ c vo´’i vieˆ ˙ c xu’’lý Int 18h. Tru’o`’ng ho ˙ ’p này trên thu ˙ ’c teˆ´ raˆ´ t hieˆ´m khi su’’du ˙ ng, nhu’ng kha’ na˘ng này có theˆ’ có ích trong tru’o`’ng ho ˙ ’p nào d¯ó. Trong khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’xa, khi heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’máy chu’, thì Int này d¯u’o ˙ ’c POST chuyeˆ’n hu’o´’ng lên ROM cu’a ca ˙ c ma ˙ ng. D¯ oˆ´ i vo´’i các HD¯ H khác cu’a Microsoft thì quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng dieˆ˜n ra tu’o’ng tu ˙ ’. • Windows95 kho’’i d¯oˆ ˙ ng gioˆ´ ng nhu’ DOS nhu’ng thay theˆ´ IO.SYS và MSDOS.SYS bo’’i các taˆ ˙ p tin cu’a mình. Các taˆ ˙ p tin DOS d¯u’o ˙ ’c giu˜’la ˙ i du’o´’i các tên tu’o’ng u´’ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi ba ˙ n d¯o ˙ c cho ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng DOS, Windows95 se˜ d¯oˆ’i tên các taˆ ˙ p tin cu’a mình vo´’i phaˆ`n mo’’roˆ ˙ ng w40 và phu ˙ c hoˆ`i tên ban d¯aˆ`u cu’a các taˆ ˙ p tin heˆ ˙ thoˆ´ ng cu’a DOS. Quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng tieˆ´p tu ˙ c vo´’i vieˆ ˙ c na ˙ p IO.SYS. Nhu’theˆ´, sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a DOS và Windows95 là nhu’nhau.
  • 14.
    10 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • Windows NT4 su’’du ˙ ng MBR DOS, nhu’ng thay theˆ´ ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng kích hoa ˙ t ba˘`ng cách thay theˆ´ NTLDR vào choˆ˜ IO.SYS. D¯ ây là moˆ ˙ t chu’o’ng trình ma ˙ ng và có theˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c nhieˆ`u thu´’. Ví du ˙ , có theˆ’ tìm taˆ ˙ p tin boot.ini và neˆ´u nhu’ tham soˆ´ timeout lo´’n ho’n 0, thì d¯u’a ra trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n) kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Moˆ˜i dòng cu’a phaˆ`n [operating systems] trong taˆ ˙ p tin boot.ini xác d¯i ˙ nh moˆ ˙ t phu’o’ng án (moˆ ˙ t HD¯ H) kho’’i d¯oˆ ˙ ng và d¯u’o ˙ ’c vieˆ´t theo maˆ˜u sau: d¯i ˙ a_chı’_trình_kho’’i_d¯oˆ ˙ ng_thu´’_hai="tên_go ˙ i_cu’a_phu’o’ng_án" D¯ i ˙ a chı’ cu’a trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng thu´’hai có theˆ’ là moˆ ˙ t phân vùng cu ˙ theˆ’ nào d¯ó cu’a d¯ı˜a cu˜ng nhu’taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Du’o´’i d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ taˆ ˙ p tin boot.ini: [operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)WINNT="Windows NT Workstation 4.00 VIE C:="Microsoft Windows" C:BOOTSECT.LNX="Linux" Neˆ´u ngu’o`’i dùng cho ˙ n NT, thì se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo d¯i ˙ a chı’ phân vùng d¯u’o ˙ ’c chı’ trên dòng d¯aˆ`u tiên. Trên dòng tu’o’ng u´’ng vo´’i phu’o’ng án Microsoft Windows, chı’ d¯u’a ra "C:", vì tên cu’a taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c laˆ´y theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh: bootsect.dos. Taˆ ˙ p tin d¯u’o ˙ ’c na ˙ p vào boˆ ˙ nho´’và quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c tieˆ´p tu ˙ c gioˆ´ ng nhu’khi ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c na ˙ p bo’’i mã chu’o’ng trình tu`’MBR. D¯ oˆ´ i vo´’i vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng các heˆ ˙ thoˆ´ ng khác, có theˆ’ su’’ du ˙ ng cách d¯ó. Chı’ caˆ`n thêm vào boot.ini các dòng chu´’a liên keˆ´t d¯eˆ´n taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác. Khi cho ˙ n các dòng này se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H tu’o’ng u´’ng. Trong ví du ˙ trên Linux cu˜ng d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo các này. Trong taˆ ˙ p tin C:BOOTSECT.LNX caˆ`n ghi noˆ ˙ i dung cu’a ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng, ta ˙ o bo’’i Linux (nói d¯úng ho’n – LILO, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng tiêu chuaˆ’n cu’a Linux). 2.3.4 Vaˆ´ n d¯eˆ` vo´’i các d¯ı˜a lo´’n Trên MS-DOS và các phiên ba’n d¯aˆ`u tiên cu’a Windows truy caˆ ˙ p to´’i d¯ı˜a (trong d¯ó có ca’ bu’o´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯aˆ`u tiên cu’a HD¯ H) d¯u’o ˙ ’c toˆ’ chu´’c qua Int 13 (Int 13h) cu’a BIOS. Khi này su’’du ˙ ng su ˙ ’d¯ánh d¯i ˙ a chı’ sector trên d¯ı˜a trên co’so’’C/H/S (xem trên). Chính xác ho’n: • AH — cho ˙ n thao tác; • CH — 8 bit nho’ ho’n cu’a soˆ´ cylinder; • CL — 7-6 bit tu’o’ng u´’ng bit lo´’n cu’a soˆ´ cylinder, 5-0 tu’o’ng u´’ng soˆ´ sector; • DH — soˆ´ cu’a d¯aˆ`u d¯o ˙ c; • DL — soˆ´ cu’a d¯ı˜a(80h hay 81h). (Caˆ`n lu’u ý ra˘`ng vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ cylinder vaˆ ˙ t lý và rãnh thu’o`’ng ba˘´t d¯aˆ`u tu`’0, còn sector trên rãnh d¯ánh soˆ´ ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ 1). Tuy nhiên trên thu ˙ ’c teˆ´ soˆ´ d¯aˆ`u d¯o ˙ c không quá 16, còn soˆ´ sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit d¯eˆ’ chı’ ra cylinder, BIOS vaˆ˜n không theˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯ı˜a dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. D¯ eˆ’vu’o ˙ ’t qua ha ˙ n cheˆ´ này, ngu’o`’i ta áp du ˙ ng nhieˆ`u cách "láu cá" khác nhau. Ví du ˙ , Extended CHS (ECHS) hay "Large disk support" (d¯ôi khi còn go ˙ i là "Large") su’’du ˙ ng ba bit chu’a dùng
  • 15.
    2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ ntrình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 11 d¯eˆ´n cu’a soˆ´ thu´’ tu ˙ ’ d¯aˆ`u d¯o ˙ c d¯eˆ’ ta˘ng soˆ´ cylinder. Cách này cho pehsp su’’ du ˙ ng caˆ´u trúc "hình ho ˙ c gia’ ma ˙ o cu’a d¯ı˜a" vo´’i 1024 cylinder, 128 d¯aˆ`u d¯o ˙ c và 63 sector/rãnh. Bieˆ´n d¯oˆ’i Extended CHS thành d¯i ˙ a chı’ CHS thu ˙ ’c (có theˆ’chu´’a d¯eˆ´n 8192 cylinder) d¯u’o ˙ ’c BIOS thu ˙ ’c hieˆ ˙ n. Cách này cho phép làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng d¯eˆ´n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhu’ng các nhà phát trieˆ’n càng ngày càng ta˘ng maˆ ˙ t d¯oˆ ˙ ghi cu’a d¯ı˜a, soˆ´ d¯ı˜a và soˆ´ rãnh, và còn phát minh ra các phu’o’ng pháp khác d¯eˆ’ ta˘ng dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a. Ví du ˙ , soˆ´ sector trên rãnh không còn coˆ´ d¯i ˙ nh mà tro’’ thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh na˘`m gaˆ`n rìa ngoài cu’a d¯ı˜a, dài ho’n, soˆ´ sector d¯u’o ˙ ’c ta˘ng lên). Keˆ´t qua’ là boˆ ˙ ba soˆ´ C/H/S không còn pha’n ánh d¯úng caˆ´u trúc "hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a", và các phiên ba’n BIOS cu˜ không theˆ’ hoˆ˜ tro ˙ ’truy caˆ ˙ p to´’i toàn boˆ ˙ không gian d¯ı˜a. Khi d¯ó ngu’o`’i ta nghı˜ ra phu’o’ng pháp khác d¯eˆ’làm vieˆ ˙ c vo´’i các d¯ı˜a lên qua Int 13h - d¯ánh d¯i ˙ a chı’ các khoˆ´i theo d¯u’o`’ng tha˘’ng ("Linear Block Addressing" hay LBA). Không d¯i sâu vào chi tieˆ´t, có theˆ’nói ra˘`ng taˆ´t ca’ sector trên d¯ı˜a d¯u’o ˙ ’c d¯ánh soˆ´ moˆ ˙ t cách tuaˆ`n tu ˙ ’, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’sector d¯aˆ`u tiên trên rãnh soˆ´ 0 cu’a cylinder soˆ´ 0. Thay vào choˆ˜ d¯i ˙ a chı’ CHS moˆ˜i sector nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t d¯i ˙ a chı’ lôgíc – soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a sector trong toˆ’ng soˆ´ taˆ´t ca’ sector. Vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ sector lôgíc ba˘´t d¯aˆ`u tu`’0, trong d¯ó sector soˆ´ 0 chu´’a ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính (MBR). Trong Setup BIOS hoˆ˜ tro ˙ ’ bieˆ´n d¯oˆ’i soˆ´ thu´’ tu ˙ ’ theo d¯u’o`’ng tha˘’ng thành d¯i ˙ a chı’ CHS có da ˙ ng "Hoˆ˜ tro ˙ ’ LBA". Nhu’ vaˆ ˙ y, trong các phiên ba’n BIOS mo´’i thu’o`’ng có lu ˙ ’a cho ˙ n vo´’i ba phu’o’ng án: "Large", "LBA", và "Normal" (phu’o’ng án cuoˆ´ i cùng có nghı˜a là không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bieˆ´n d¯oˆ’i d¯i ˙ a chı’). Tuy nhiên trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ LBA vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng d¯ı˜a vaˆ ˙ t lý vaˆ˜n d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n qua Int 13h, mà Int 13h vaˆ˜n su’’ du ˙ ng boˆ ˙ 3D (C,H,S). Vì nguyên nhân này xuaˆ´t hieˆ ˙ n ha ˙ n cheˆ´ lên dung lu’o ˙ ’ng cu’a d¯ı˜a: BIOS, và theo d¯ó, MS-DOS và các phiên ba’n Windows d¯aˆ`u tiên không theˆ’d¯ánh d¯i ˙ a chı’ các d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n 8,4 Gbyte. Caˆ`n chú ý ra˘`ng ha ˙ n cheˆ´ nói trên chı’ áp du ˙ ng vo´’i các d¯ı˜a có giao dieˆ ˙ n IDE. Trong các controller cu’a d¯ı˜a SCSI, soˆ´ cu’a sector d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n vào các leˆ ˙ nh SCSI, và sau d¯ó tu ˙ ’d¯ı˜a tìm ra vi ˙ trí caˆ`n thieˆ´t, vì theˆ´ ha ˙ n cheˆ´ lên dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a không xuaˆ´t hieˆ ˙ n. Moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a muoˆ´ n nha˘´c la ˙ i ra˘`ng, taˆ´t ca’ nhu˜’ng ha ˙ n cheˆ´ nói trên chı’ có ý nghı˜a trong giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H. Bo’’i vì Linux và các phiên ba’n Windows mo´’i nhaˆ´t khi làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯ı˜a d¯ã không còn su’’du ˙ ng Int 13 cu’a BIOS, mà su’’du ˙ ng driver riêng cu’a mình. Nhu’ng tru’o´’c khi có theˆ’su’’du ˙ ng driver cu’a mình, heˆ ˙ thoˆ´ ng pha’i d¯u’o ˙ ’c na ˙ p. Vì theˆ´ trong giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯aˆ`u tiên baˆ´t ky` heˆ ˙ thoˆ´ ng nào cu˜ng caˆ`n su’’du ˙ ng BIOS. D¯ ieˆ`u này ha ˙ n cheˆ´ vieˆ ˙ c d¯a˘ ˙ t nhieˆ`u heˆ ˙ thoˆ´ ng ra ngoài vùng 8 Gbyte d¯ı˜a d¯aˆ`u tiên: chúng không theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’ d¯ó, ma˘ ˙ c dù sau khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng thì có theˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i các d¯ı˜a có dung lu’o ˙ ’ng lo´’n ho’n nhieˆ`u. D¯ eˆ’ có theˆ’ hieˆ’u cách thoát kho’i nhu˜’ng ha ˙ n cheˆ´ này, chúng ta caˆ`n moˆ ˙ t chút kieˆ´n thu´’c veˆ` quá trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a HD¯ H Linux. 2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 2.4.1 Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO cu’a HD¯ H Linux Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO d¯u’o ˙ ’c vieˆ´t bo’’i Werner Almesberber. LILO có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhân Linux tu`’d¯ı˜a meˆ`m, d¯ı˜a cu´’ng, và cu˜ng có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác: PC/MS-DOS, DR DOS, OS/2, Windows 95/98, Windows NT/2000/XP, 386BSD, SCO UNIX, Unixware v.v. . . LILO cho phép cho ˙ n d¯eˆ´n 16 heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác nhau d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng. LILO không pha’i là chu’o’ng trình d¯o’n le’ mà là moˆ ˙ t boˆ ˙ goˆ`m nhieˆ`u chu’o’ng trình: trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, các chu’o’ng trình su’’du ˙ ng d¯eˆ’cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và các taˆ ˙ p tin phu ˙ c vu ˙ :
  • 16.
    12 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • chu’o’ng trình /sbin/lilo, cha ˙ y du’o´’i Linux, phu ˙ c vu ˙ d¯eˆ’ ghi taˆ´t ca’ thông tin caˆ`n thieˆ´t trong giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào các choˆ˜ tu’o’ng u´’ng. Caˆ`n cha ˙ y chu’o’ng trình này sau moˆ˜i laˆ`n có thay d¯oˆ’i trong nhân hay trong taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO; • các taˆ ˙ p tin phu ˙ c vu ˙ , caˆ`n cho LILO trong tho`’i gian kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Nhu˜’ng taˆ ˙ p tin này thu’o`’ng na˘`m trong thu’ mu ˙ c /boot. Quan tro ˙ ng nhaˆ´t trong soˆ´ chúng – d¯ó là ba’n thân trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng (xem phía du’o´’i) và taˆ ˙ p tin map (/boot/map); trong taˆ ˙ p tin này có chı’ ra vi ˙ trí cu’a nhân. Moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin quan tro ˙ ng khác – taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO; thu’o`’ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng – d¯ây là phaˆ`n LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p vào boˆ ˙ nho´’ d¯aˆ`u tiên qua Int cu’a BIOS; trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng na ˙ p nhân Linux hay sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác. Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng goˆ`m có hai phaˆ`n. Phaˆ`n thu´’nhaˆ´t d¯u’o ˙ ’c ghi vào sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng và phu ˙ c vu ˙d¯eˆ’na ˙ p phaˆ`n thu´’hai, có kích thu’o´’c lo´’n ho’n raˆ´t nhieˆ`u. Ca’ hai phaˆ`n thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c ghi trên d¯ı˜a trong taˆ ˙ p tin /boot/boot.b. Caˆ`n nho´’ra˘`ng, d¯i ˙ nh da ˙ ng cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng ta ˙ o ra bo’’i LILO khác vo´’i d¯i ˙ nh da ˙ ng MBR cu’a DOS. Vì theˆ´ neˆ´u ghi sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO vào MBR, thì các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯ã cài cu’a Microsoft se˜ ngu`’ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng (neˆ´u nhu’không có các bieˆ ˙ n pháp boˆ’ sung). Sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a LILO có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c thieˆ´t keˆ´ d¯eˆ’ su’’ du ˙ ng nhu’ sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng; trong d¯ó có choˆ˜ cho ba’ng phân vùng. Sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a LILO trong khi cài d¯a˘ ˙ t có theˆ’d¯a˘ ˙ t vào nhu˜’ng choˆ˜ sau: • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a d¯ı˜a meˆ`m trong d¯i ˙ nh da ˙ ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR cu’a d¯ı˜a cu´’ng d¯aˆ`u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng chính vo´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux trên d¯ı˜a cu´’ng d¯aˆ`u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng lôgíc trong phân vùng mo’’ roˆ ˙ ng d¯ı˜a cu´’ng d¯aˆ`u tiên (/dev/hda5, . . . ). Su ˙ ’thaˆ ˙ t là phaˆ`n lo´’n chu’o’ng trình da ˙ ng fdisk không d¯eˆ` ra kha’ na˘ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’phân vùng mo’’roˆ ˙ ng và tu`’choˆ´ i vieˆ ˙ c kích hoa ˙ t phân vùng này. Vì vaˆ ˙ y trong thành phaˆ`n LILO có chu´’a moˆ ˙ t chu’o’ng trình d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t (activate) cho phép vu’o ˙ ’t qua ha ˙ n cheˆ´ này. Tuy nhiên chu’o’ng trình fdisk cu’a ba’n phân phoˆ´ i Linux hoˆ˜ tro ˙ ’ kha’ na˘ng kích hoa ˙ t phân vùng mo’’roˆ ˙ ng. Caˆ`n su’’du ˙ ng tùy cho ˙ n -b hoa˘ ˙ c bieˆ´n BOOT. Sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a LILO không theˆ’ d¯a˘ ˙ t vào các choˆ˜ sau: • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a d¯ı˜a meˆ`m hay phân vùng chính, vo´’i d¯i ˙ nh da ˙ ng heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin khác Linux; • trong phân vùng swap cu’a Linux; • trên d¯ı˜a cu´’ng thu´’hai. Ngoài ra, caˆ`n nho´’ra˘`ng, LILO trong tho`’i gian kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhu˜’ng taˆ ˙ p tin sau: • /boot/boot.b; • /boot/map (ta ˙ o ra bo’’i leˆ ˙ nh /sbin/lilo);
  • 17.
    2.4 Lu ˙ ’a cho ˙ ntrình kho’’i d¯oˆ ˙ ng 13 • taˆ´t ca’ phiên ba’n nhân kho’’i d¯oˆ ˙ ng (neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c cho ˙ n phiên ba’n nhân khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng); • sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác mà ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua LILO; • taˆ ˙ p tin chu´’a các thông báo d¯u’a ra khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng (neˆ´u d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh). Nhu’vaˆ ˙ y, sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO cu˜ng nhu’nhu˜’ng taˆ ˙ p tin d¯ã lieˆ ˙ t kê (trong soˆ´ d¯ó có các taˆ ˙ p tin ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ cài d¯a˘ ˙ t sau này) caˆ`n na˘`m trong pha ˙ m vi 1024 cylinder d¯aˆ`u tiên cu’a d¯ı˜a cu´’ng, bo’’i vì chúng caˆ`n d¯u’o ˙ ’c truy caˆ ˙ p qua BIOS. Xem phaˆ`n nói veˆ` ha ˙ n cheˆ´ cu’a BIOS o’’trên. Ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ phiên ba’n 21, LILO d¯u’a ra màn hình trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n) cho phép cho ˙ n heˆ ˙thoˆ´ ng d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng (tru’o´’c d¯ây caˆ`n nhaˆ´n phím Tab d¯eˆ’go ˙ i trình d¯o’n này). 2.4.2 Các trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác Ngoài LILO d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng các trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác. • Neˆ´u nhu’tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux d¯ã có HD¯ H Windows NT/2000/XP, thì trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’ su’’ du ˙ ng là OS Loader cu’a NT. So sánh vo´’i LILO thì trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng OS Loader có ít nhaˆ´t hai u’u theˆ´. Thu´’ nhaˆ´t, taˆ´t ca’ caˆ´u hình cu˜ không bi ˙ maˆ´t (chúng ta có theˆ’ cho ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows hay Linux theo lu ˙ ’a cho ˙ n), và thu´’ hai, có theˆ’ cài d¯a˘ ˙ t Linux lên d¯ı˜a mà LILO không theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng, ví du ˙ , oˆ’ d¯ı˜a thu´’hai trên controller thu´’hai (Secondary Slave). • Neˆ´u nhu’tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có HD¯ H Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t. Và neˆ´u nhu’vì moˆ ˙ t lý do nào d¯ó ba ˙ n d¯o ˙ c không muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t LILO, thì có theˆ’ su’’d¯u ˙ ng chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng loadlin.exe (thu’o`’ng d¯i kèm vo´’i ba’n phân phoˆ´ i Linux); • Tho`’i gian gaˆ`n d¯ây trong thành phaˆ`n ba’n phân phoˆ´ i Linux thu’o`’ng có chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng GRUB. • Trong thành phaˆ`n OS/2 cu’a công ty IBM có chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng Boot Manager. Trong raˆ´t nhieˆ`u hu’o´’ng daˆ˜n ngu’o`’i ta khuyên dùng chu’o’ng trình này d¯eˆ’ toˆ’i chu´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H. • Trong các nguoˆ`n thông tin khác nhau còn nha˘´c d¯eˆ´n chu’o’ng trình System Commander; • Thêm moˆ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác có trong thành phaˆ`n gói PartitionMagic cu’a công ty Power Quest. Chúng ta se˜ nói veˆ` chu’o’ng trình này trong phaˆ`n nho’ tieˆ´p theo. Ngoài ra tác gia’ còn thaˆ´y ngu’o`’i ta nói d¯eˆ´n moˆ ˙ t loa ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác (moˆ ˙ t soˆ´ có theˆ’ tìm thaˆ´y trong thu’ mu ˙ c /public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders trên trang ftp://metalab.unc.edu/. Nhu’ng vì tác gia’ không su’’du ˙ ng nhu˜’ng chu’o’ng trình này, nên không theˆ’ nói cu ˙ theˆ’ cách su’’ du ˙ ng chúng. Và taˆ´t ca’ nhu˜’ng lo`’i khuyên dùng sau cu’a tác gia’ se˜ du ˙ ’a trên vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. Neˆ´u nhu’có ý muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác, thì ba ˙ n d¯o ˙ c caˆ`n d¯o ˙ c hu’o´’ng daˆ˜n cài d¯a˘ ˙ t và su’’du ˙ ng cu’a nó.
  • 18.
    14 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows 2.4.3 Các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng Nhu’vaˆ ˙ y, theo ý kieˆ´n cu’a tác gia’ có các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng sau: • Neˆ´u d¯ã cài d¯a˘ ˙ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy su’’du ˙ ng NT Loader. • Neˆ´u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và ba ˙ n d¯o ˙ c không muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng nào khác, thì có theˆ’su’’du ˙ ng LILO, hoa˘ ˙ c d¯aˆ`u tiên cha ˙ y DOS và sau d¯ó kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux nho`’chu’o’ng trình loadlin.exe (hay moˆ ˙ t chu’o’ng trình tu’o’ng tu ˙ ’, có vài chu’o’ng trình nhu’vaˆ ˙ y, nhu’ng chúng ta se˜ không xét d¯eˆ´n). • Neˆ´u d¯ã cài d¯a˘ ˙ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và ba ˙ n d¯o ˙ c không muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t thêm chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, thì caˆ`n su’’ du ˙ ng loadlin.exe. Raˆ´t nhieˆ`u HOWTO kha˘’ng d¯i ˙ nh ra˘`ng không caˆ`n su’’d¯u ˙ ng LILO, neˆ´u nhu’phân vùng kích hoa ˙ t có d¯i ˙ nh da ˙ ng FAT32, ma˘ ˙ c dù tác gia’ không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghieˆ ˙ m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux qua NT Loader, cài d¯a˘ ˙ t trên phân vùng FAT32, cu’a tác gia’ d¯ã keˆ´t thúc không thành công. Vì theˆ´, trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này tác gia’ d¯ã pha’i su’’ du ˙ ng chu’o’ng trình loadlin.exe. Chu’o’ng trình này d¯ã hoàn thành toˆ´ t nhieˆ ˙ m vu ˙ , và ta ˙ o cho tác gia’ moˆ ˙ t aˆ´n tu’o ˙ ’ng toˆ´ t, vì theˆ´ tác gia’ khuyên ba ˙ n d¯o ˙ c su’’du ˙ ng loadlin.exe d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Trong nhu˜’ng phaˆ`n tieˆ´p theo tác gia’ se˜ cho bieˆ´t cách cài d¯a˘ ˙ t Linux, su’’ du ˙ ng taˆ´t ca’ ba phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng: qua trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng NT Loader, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO và trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng loadlin.exe. Tuy nhiên tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng caˆ`n chuaˆ’n bi ˙ các phân vùng trên d¯ı˜a, hay ít nhaˆ´t là nghı˜ cách toˆ’ chu´’c chúng. 2.5 Chuaˆ’n bi ˙ các phân vùng trên d¯ı˜a 2.5.1 Lo`’i khuyên khi ta ˙ o phân vùng D¯ u’a ra lo`’i khuyên o’’ d¯ây không pha’i là vieˆ ˙ c deˆ˜ dàng, vì phân vùng d¯ı˜a phu ˙ c thuoˆ ˙ c raˆ´t nhieˆ`u vào ý thích và nhu caˆ`u cu’a chu’ nhân d¯ı˜a. Nhu’ng cu˜ng xin thu’’ d¯u’a ra vài d¯eˆ` nghi ˙ sau. Tác gia’ se˜ d¯a˘ ˙ t tên d¯ı˜a và phân vùng theo "tiêu chuaˆ’n" cu’a Linux, tu´’c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . d¯oˆ´ i vo´’i d¯ı˜a và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – d¯oˆ´ i vo´’i các phân vùng. Vieˆ ˙ c phân chia d¯ı˜a thành các phân vùng là caˆ`n thieˆ´t, bo’’i vì Windows và Linux su’’ du ˙ ng các cách lu’u tru˜’thông tin trên d¯ı˜a và sau d¯ó d¯o ˙ c chúng tu`’d¯ı˜a khác nhau. Chính vì theˆ´ toˆ´ t ho’n heˆ´t là dành cho moˆ˜i heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành moˆ ˙ t (hoa˘ ˙ c thaˆ ˙ m chí moˆ ˙ t vài nhu’ chúng ta se˜ thaˆ´y o’’ du’o´’i) phân vùng riêng. D¯ aˆ`u tiên chúng ta hãy xem xét moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯o’n gia’n – dung lu’o ˙ ’ng oˆ’ d¯ı˜a cu’a ba ˙ n d¯o ˙ c không vu’o ˙ ’t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác ho’n – soˆ´ cylinder không vu’o ˙ ’t quá 1024). Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này mo ˙ i thu´’ d¯eˆ`u d¯o’n gia’n: ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ vieˆ ˙ c chia d¯ı˜a làm sao d¯eˆ’ d¯u’ choˆ˜ cho heˆ ˙d¯ieˆ`u hành se˜ cài d¯a˘ ˙ t. Có theˆ’su’’du ˙ ng du˜’lieˆ ˙ u cho bieˆ´t kích thu’o´’c d¯ı˜a nho’ nhaˆ´t caˆ`n thieˆ´t d¯eˆ’cài d¯a˘ ˙ t heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành vo´’i caˆ´u hình co’ba’n trong ba’ng 2.2. Tuy nhiên xin hãy nho´’ ra˘`ng, không nhu˜’ng pha’i tính kích thu’o´’c các taˆ ˙ p tin cu’a ba’n thân heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành, mà còn pha’i tính ca’ kích thu’o´’c cu’a các chu’o’ng trình ba ˙ n d¯o ˙ c du ˙ ’tính cha ˙ y. Và còn pha’i dành moˆ ˙ t phaˆ`n du ˙ ’tru˜’không nho’ cho các chu’o’ng trình se˜ cài d¯a˘ ˙ t sau này (không theˆ’ tránh kho’i!). Hãy tính ra˘`ng, 700 Mbyte dành cho Linux o’’ trong ba’ng nói trên chı’ dành cho các chu’o’ng trình cài d¯a˘ ˙ t cùng vo´’i Linux theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, trong soˆ´ d¯ó có, ví du ˙ , chu’o’ng trình soa ˙ n tha’o raˆ´t ma ˙ nh Lyx. D¯ oˆ´ i vo´’i Windows cu˜ng tu’o’ng tu ˙ ’nhu’vaˆ ˙ y.
  • 19.
    2.5 Chuaˆ’n bi ˙ cácphân vùng trên d¯ı˜a 15 Ba’ng 2.2: Nhu caˆ`u su’’du ˙ ng không gian d¯ı˜a cu’a HD¯ H Heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành Yêu caˆ`u Windows 95 100 Mbyte Windows 98 200 Mbyte Windows NT 200 Mbyte Windows 2000 700 Mbyte Linux Red Hat 6.2 (Worksta- tion vo´’i KDE) 700 Mbyte Theo kinh nghieˆ ˙ m cu’a tác gia’ thì d¯eˆ’làm vieˆ ˙ c vo´’i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng vo´’i kích thu’o´’c 800-1000 Mbyte là d¯u’ (taˆ´t nhiên, neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c không cài d¯a˘ ˙ t các gói chu’o’ng trình lo´’n, nhu’OpenOffice.Org), còn d¯oˆ´ i vo´’i Windows 200 thì caˆ`n phân vùng lo´’n ho’n. Bây gio`’chúng ta se˜ xem xét vaˆ´n d¯eˆ` chia các phân vùng cho Linux. O’’ d¯ây không theˆ’ chı’ chia moˆ ˙ t phân vùng. Thu´’nhaˆ´t, caˆ`n chia moˆ ˙ t phân vùng swap riêng bieˆ ˙ t cho Linux. Khi xác d¯i ˙ nh dung lu’o ˙ ’ng cu’a phân vùng swap Linux caˆ`n tính d¯eˆ´n nhu˜’ng yeˆ´u toˆ´ sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap ho ˙ ’p la ˙ i ta ˙ o thành boˆ ˙ nho´’a’o chung. Ví du ˙ , neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì se˜ có 384 Mbyte boˆ ˙nho´’a’o. • D¯ eˆ’ làm vieˆ ˙ c vo´’i Linux caˆ`n ít nhaˆ´t 16 Mbyte boˆ ˙ nho´’ a’o, vì theˆ´ neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có 4 Mbyte RAM, thì caˆ`n phân vùng swap không nho’ ho’n 12 Mbyte. • Trên Linux kích thu’o´’c moˆ ˙ t phân vùng swap không theˆ’ vu’o ˙ ’t quá 128 Mbyte. Nghı˜a là phân vùng swap có theˆ’ có kích thu’o´’c lo´’n bao nhiêu tùy thích nhu’ng Linux không theˆ’ su’’du ˙ ng ho’n 128 Mbyte. Neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n có boˆ ˙ nho´’a’o lo´’n ho’n, thì caˆ`n ta ˙ o hai phân vùng swap hoa˘ ˙ c su’’du ˙ ng taˆ ˙ p tin swap. • Khi tính kích thu’o´’c cu’a không gian swapping, caˆ`n nho´’ra˘`ng kích thu’o´’c quá lo´’n có theˆ’ là vô ích. Trên máy tính vo´’i 16 Mbyte RAM khi cài d¯a˘ ˙ t Linux vo´’i caˆ´u hình chuaˆ’n và các chu’o’ng trình u´’ng du ˙ ng chuaˆ’n thì 48 Mbyte không gian swapping là d¯u’. Còn neˆ´u cài d¯a˘ ˙ t Linux vo´’i caˆ´u hình nho’ nhaˆ´t, thì không caˆ`n d¯eˆ´n không gian swap. Taˆ´t nhiên, kích thu’o´’c chính xác cu’a không gian swap phu ˙ thuoˆ ˙ c lo´’n vào chu’o’ng trình se˜ d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t. Nói chung, chı’ nên suy nghı˜ veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` dung lu’o ˙ ’ng cu’a phân vùng swap khi có moˆ ˙ t d¯ı˜a nho’ và ít boˆ ˙ nho´’RAM. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i hãy phân chia d¯eˆ’toˆ’ng soˆ´ dung lu’o ˙ ’ng cu’a boˆ ˙ nho´’a’o (goˆ`m RAM và phân vùng swap) không nho’ ho’n 128 Mbyte. Còn neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c có 128 Mbyte RAM hay nhieˆ`u ho’n, thì phân vùng này có theˆ’không caˆ`n thieˆ´t. Taˆ´t ca’ các phaˆ`n còn la ˙ i cu’a Linux và các chu’o’ng trình hoˆ˜ tro ˙ ’ theo nguyên ta˘´c có theˆ’ d¯a˘ ˙ t vào moˆ ˙ t phân vùng. Tuy nhiên, vieˆ ˙ c d¯a˘ ˙ t heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux lên vài phân vùng riêng re˜ là có ý nghı˜a. Ví du ˙ , có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux ba phân vùng (neˆ´u tính ca’ swap thì thành 4). Phân vùng thu´’nhaˆ´t (theo ý kieˆ´n cá nhân tác gia’, 1 Gbyte là d¯u’) se˜ chu´’a heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin goˆ´ c (/). Phân vùng thu´’ hai dành cho thu’ mu ˙ c /home. Còn phân vùng thu´’ba d¯u’o ˙ ’c ga˘´n vào thu’mu ˙ c /usr. Vieˆ ˙ c phân chia nhu’vaˆ ˙ y du ˙ ’a trên nhu˜’ng lý le˜ sau. Dù HD¯ H Linux có oˆ’n d¯i ˙ nh và d¯áng tin caˆ ˙ y d¯eˆ´n d¯âu, thì thı’nh thoa’ng cu˜ng caˆ`n cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i. Ví du ˙ , ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n caˆ ˙ p nhaˆ ˙ t phiên ba’n mo´’i cu’a ba’n phân phoˆ´ i, hoa˘ ˙ c vì ít kinh nghieˆ ˙ m su’’
  • 20.
    16 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows du ˙ ng nên làm ho’ng taˆ ˙ p tin heˆ ˙ thoˆ´ ng quan tro ˙ ng, hoa˘ ˙ c d¯o’n gia’n là muoˆ´ n cài d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t ba’n phân phoˆ´ i khác. Neˆ´u nhu’taˆ´t ca’ d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t vào moˆ ˙ t phân vùng, thì khi cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i nhu˜’ng du˜’lieˆ ˙ u d¯ã làm ra và ghi nho´’trong thu’mu ˙ c cá nhân se˜ bi ˙ maˆ´t (neˆ´u không có ba’n sao chép). Ngoài ra, se˜ bi ˙ maˆ´t ca’ nhu˜’ng chu’o’ng trình d¯ã cài tu`’mã nguoˆ`n, hay cài ba˘`ng phu’o’ng pháp khác. Phaˆ`n lo´’n nhu˜’ng gói chu’o’ng trình này d¯u’o ˙ ’c cài vào thu’mu ˙ c /usr. Neˆ´u dành cho thu’mu ˙ c này moˆ ˙ t phân vùng riêng và khi cài d¯a˘ ˙ t không d¯i ˙ nh da ˙ ng la ˙ i chúng, thì nhu˜’ng chu’o’ng trình nói trên se˜ d¯u’o ˙ ’c giu˜’la ˙ i và có theˆ’ se˜ làm vieˆ ˙ c (raˆ´t có theˆ’ caˆ`n vài caˆ´u hình nho’) sau khi cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i heˆ ˙thoˆ´ ng. Trong tiêu chuaˆ’n veˆ` heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin cu’a Linux FHS (cu ˙ theˆ’ xin xem o’’ chu’o’ng ??) cu˜ng có lo`’i khuyên veˆ` vieˆ ˙ c d¯a˘ ˙ t thu’mu ˙ c /usr lên moˆ ˙ t phân vùng riêng. Theo tác gia’ thaˆ´y, nhu˜’ng ý kieˆ´n nói trên d¯ã d¯u’ d¯eˆ’ ba ˙ n d¯o ˙ c tu ˙ ’tìm ra phu’o’ng án phân chia oˆ’ d¯ı˜a cu’a mình, trong tru’o`’ng ho ˙ ’p chı’ có moˆ ˙ t oˆ’ d¯ı˜a nho’. Bây gio`’chúng ta xem xét tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ı˜a vo´’i soˆ´ cylinder lo´’n ho’n 1024. Tu`’nhu˜’ng gì d¯ã nói d¯eˆ´n o’’phaˆ`n tru’o´’c (ha ˙ n cheˆ´ dung lu’o ˙ ’ng d¯ı˜a cu´’ng), caˆ`n d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng trong pha ˙ m vi 1024 cylinder d¯aˆ`u tiên. Nhân tieˆ ˙ n, NT Loader không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i d¯a˘ ˙ t vào phân vùng NTFS, cu˜ng nhu’không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i d¯a˘ ˙ t vào phân vùng chu´’a các taˆ ˙ p tin khác cu’a HD¯ H. Nhu’ d¯ã nói o’’ trên, d¯oˆ´ i vo´’i Linux có theˆ’ d¯a˘ ˙ t thu’ mu ˙ c goˆ´ c cùng vo´’i thu’ mu ˙ c con /boot vào các cylinder "thaˆ´p" (trong vòng 1024 d¯aˆ`u tiên), còn các thu’mu ˙ c khác – o’’choˆ˜ nào tùy thích. Nhu’vaˆ ˙ y trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, nhu˜’ng d¯eˆ` nghi ˙ cu’a tác gia’ cho ra ba’ng toˆ’ng keˆ´t sau: • phaˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a taˆ´t ca’ các heˆ ˙ thoˆ´ ng Microsoft d¯a˘ ˙ t vào phân vùng chính d¯aˆ`u tiên cu’a d¯ı˜a, vo´’i d¯i ˙ nh da ˙ ng FAT16 (DOS); • phân vùng chính tieˆ´p theo dành cho thu’mu ˙ c goˆ´ c (/), kích thu’o´’c khoa’ng 1 Gbyte; • phân vùng chính thu´’ba dành cho swap cu’a Linux (lo`’i khuyên veˆ` kích thu’o´’c cu’a phân vùng này xem o’’trên); • phaˆ`n còn la ˙ i cu’a d¯ı˜a d¯a˘ ˙ t thành phân vùng mo’’roˆ ˙ ng; • trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng ta ˙ o các phân vùng lôgíc cho moˆ˜i HD¯ H se˜ cài d¯a˘ ˙ t: Windows 98, Windows NT/2000/XP, và d¯oˆ`ng tho`’i cho các heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin /home và /usr cu’a HD¯ H Linux (trong /home se˜ d¯a˘ ˙ t các taˆ ˙ p tin riêng cu’a ngu’o`’i dùng, còn trong /usr – chu’o’ng trình se˜ cài d¯a˘ ˙ t). Taˆ´t nhiên, neˆ´u nhu’ ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có Windows 95 vo´’i FAT16, thì có theˆ’ d¯eˆ’ Windows trên phân vùng d¯aˆ`u tiên. Neˆ´u nhu’trên máy d¯ã cài d¯a˘ ˙ t Windows NT hay có FAT32, thì moˆ ˙ t phân vùng FAT16 cu˜ng không thu`’a. Thu´’nhaˆ´t, keˆ’ca’ trong tru’o`’ng ho ˙ ’p heˆ ˙ thoˆ´ ng có vaˆ´n d¯eˆ`, ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’ d¯ı˜a meˆ`m DOS (ta ˙ m tho`’i khi chu’a làm quen vo´’i Linux moˆ ˙ t cách "tu’o`’ng taˆ ˙ n") và thaˆ´y d¯u’o ˙ ’c ra˘`ng d¯ı˜a cu´’ng làm vieˆ ˙ c bình thu’o`’ng. Thu´’hai, heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT16 d¯u’o ˙ ’c hoˆ˜ tro ˙ ’trên mo ˙ i HD¯ H, trong d¯ó có Linux, vì theˆ´ phân vùng này có theˆ’ phu ˙ c vu ˙ cho vieˆ ˙ c trao d¯oˆ’i taˆ ˙ p tin giu˜’a các heˆ ˙ thoˆ´ ng. Nhu’ng không nên d¯eˆ’ phân vùng này lo´’n, vì FAT16 su’’ du ˙ ng không gian d¯ı˜a raˆ´t không ho ˙ ’p lý. Chính vì vaˆ ˙ y hãy dành cho phân vùng này khoa’ng 256 hoa˘ ˙ c 512 Mbyte. Nhu˜’ng lo`’i khuyên này d¯u’a ra vo´’i gia’ thieˆ´t ra˘`ng, ba ˙ n d¯o ˙ c chı’ có moˆ ˙ t d¯ı˜a cu´’ng. Neˆ´u nhu’ ba ˙ n d¯o ˙ c có 2, thì vaˆ˜n su’’ du ˙ ng d¯u’o ˙ ’c nhu˜’ng lo`’i khuyên này, chı’ có d¯ieˆ`u phân vùng swap toˆ´ t ho’n d¯a˘ ˙ t trên d¯ı˜a khác vo´’i d¯ı˜a dành cho Linux. Ngu’o`’i ta nói ra˘`ng nhu’vaˆ ˙ y ta˘ng toˆ´ c d¯oˆ ˙ làm vieˆ ˙ c trong Linux (cu˜ng deˆ˜ hieˆ’u vì d¯aˆ`u d¯o ˙ c ít pha’i cha ˙ y ho’n).
  • 21.
    2.6 Windows NTvà Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT 17 2.5.2 Chu’o’ng trình d¯eˆ’phân chia oˆ’ d¯ı˜a Sau khi hoàn thành keˆ´t hoa ˙ ch chia oˆ’ d¯ı˜a, caˆ`n lu ˙ ’a cho ˙ n công cu ˙ d¯eˆ’ d¯u’a keˆ´ hoa ˙ ch này thành hieˆ ˙ n thu ˙ ’c. Chu’o’ng trình phân chia d¯ı˜a d¯u’o ˙ ’c bieˆ´t d¯eˆ´n nhieˆ`u nhaˆ´t là fdisk; trên mo ˙ i heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯eˆ`u có phiên ba’n riêng cu’a chu’o’ng trình này. Và không caˆ`n gì ho’n ngoài chu’o’ng trình này, neˆ´u nhu’phân chia oˆ’d¯ı˜a tra˘´ng, không chu´’a baˆ´t ký du˜’lieˆ ˙ u nào. Nhu’ng chúng ta d¯ang xem xét tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ã có HD¯ H nào d¯ó trên d¯ı˜a và caˆ`n phân chia oˆ’ d¯ı˜a mà không làm maˆ´t thông tin. fdisk không thích ho ˙ ’p cho nhu˜’ng mu ˙ c d¯ích nhu’vaˆ ˙ y. Trong thành phaˆ`n các ba’n phân phoˆ´ i Red Hat và BlackCat (raˆ´t có theˆ’ trong các ba’n phân phoˆ´ i khác) có chu’o’ng trình fips, phu ˙ c vu ˙ cho phân chia oˆ’ d¯ı˜a. Tuy nhiên, theo ý kieˆ´n cu’a ngu’o`’i dùng thì không nên su’’ du ˙ ng chu’o’ng trình này. Vì theˆ´ lo`’i khuyên cu’a tác gia’ vo´’i ba ˙ n d¯o ˙ c, nhu˜’ng ngu’o`’i dùng Linux mo´’i – neˆ´u nhu’ muoˆ´ n phân chia la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a mà không làm maˆ´t thông tin, thì hãy tìm chu’o’ng trình Partition Magic cu’a công ty Power Quest (http://www.powerquest.com) và su’’du ˙ ng chu’o’ng trình này. Thu´’nhaˆ´t, chu’o’ng trình này cho phép phân chia la ˙ i oˆ’ d¯ı˜a mà không làm maˆ´t thông tin (tu´’c là, taˆ´t ca’ nhu˜’ng cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´u hình tru’o´’c d¯ó se˜ d¯u’o ˙ ’c ghi la ˙ i). Khi này, không chı’ ta ˙ o d¯u’o ˙ ’c phân vùng mo´’i tu`’ choˆ˜ troˆ´ ng trên d¯ı˜a, mà còn có theˆ’ di chuyeˆ’n các phân vùng d¯ã có theo ý muoˆ´ n. Thu´’hai, chu’o’ng trình này (thaˆ ˙ m chí trong phiên ba’n dành cho DOS) cung caˆ´p moˆ ˙ t giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a deˆ˜ su’’du ˙ ng có hoˆ˜ tro ˙ ’chuoˆ ˙ t, và mo ˙ i thao tác cu˜ng nhu’thay d¯oˆ’i d¯eˆ`u thaˆ´y rõ ràng. D¯ ieˆ`u này raˆ´t quan tro ˙ ng vo´’i ngu’o`’i dùng mo´’i. Khi ta ˙ o phân vùng caˆ`n d¯eˆ’ý không cho ranh gio´’i giu˜’a các phân vùng ca˘´t laˆ˜n nhau. Tác gia’ cho ra˘`ng, nhu˜’ng thông tin d¯ã d¯u’a d¯u’ d¯eˆ’ ba ˙ n d¯o ˙ c laˆ ˙ p keˆ´ hoa ˙ ch và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vieˆ ˙ c phân chia oˆ’ d¯ı˜a thành các phân vùng. Vì theˆ´ tieˆ´p theo chúng ta se˜ xem xét các phu’o’ng án cài d¯a˘ ˙ t hai HD¯ H trên moˆ ˙ t máy tính. 2.6 Windows NT và Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT Trong phaˆ`n này, khi nói veˆ` Windows NT xin ngaˆ`m hieˆ’u ca’ Windows 2000 và NT, vì "quan heˆ ˙ " cu’a chúng d¯oˆ´ i vo´’i vieˆ ˙ c cài d¯a˘ ˙ t Linux hoàn toàn gioˆ´ ng nhau. Chúng ta gia’ thieˆ´t là Windows NT d¯ã d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng /dev/hda2 (neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c nho´’, /dev/hda1 se˜ dành cho phân vùng FAT16). Neˆ´u HD¯ H Windows NT d¯ã d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t, nghı˜a là trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng OS Loader cu˜ng d¯ã d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t. Và nhu’theˆ´ có theˆ’su’’du ˙ ng chu’o’ng trình này d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Tác gia’ hy vo ˙ ng ra˘`ng ba ˙ n d¯o ˙ c d¯ã sao lu’u nhu˜’ng thông tin có giá tri ˙ cu’a mình. Các bu’o´’c cài d¯a˘ ˙ t có theˆ’ mô ta’ nhu’sau: 1. Neˆ´u nhu’ ba ˙ n d¯o ˙ c chu’a cài d¯a˘ ˙ t Linux bao gio`’, thì tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u caˆ`n chuaˆ’n bi ˙ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng và phu ˙ c hoˆ`i Windows NT. D¯ eˆ’ ta ˙ o d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng chı’ caˆ`n d¯i ˙ nh da ˙ ng la ˙ i d¯ı˜a meˆ`m, roˆ`i sao chép lên d¯ó các taˆ ˙ p tin ntldr, ntdetect.com và boot.ini tu`’thu’ mu ˙ c goˆ´ c cu’a oˆ’ d¯ı˜a kho’’i d¯oˆ ˙ ng NT. Chu’o’ng trình ta ˙ o d¯ı˜a phu ˙ c hoˆ`i Windows 2000/XP có theˆ’cha ˙ y tu`’trình d¯o’n heˆ ˙ thoˆ´ ng (leˆ ˙ nh Backup trong Start/Program/Accessories). 2. Dùng chu’o’ng trình Partition Magic d¯eˆ’laˆ´y moˆ ˙ t phaˆ`n d¯ı˜a troˆ´ ng và tu`’d¯ó ta ˙ o ra phân vùng vo´’i da ˙ ng ext2(3) (heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux) và phân vùng swap. Cách tính kích thu’o´’c cu’a chúng d¯ã nói o’’trên. 3. Cài d¯a˘ ˙ t Linux theo chı’ daˆ˜n cu’a ba’n phân phoˆ´ i. Trong khi cài d¯a˘ ˙ t caˆ`n chú ý d¯eˆ´n nhu˜’ng d¯ieˆ’m sau:
  • 22.
    18 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows • thu´’ nhaˆ´t, trong quá trình cài d¯a˘ ˙ t nhaˆ´t d¯i ˙ nh pha’i ta ˙ o ra các d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Tu´’c là caˆ`n tra’ lo`’i "Yes, make a BOOT DISK" (hay tu’o’ng tu ˙ ’theˆ´, tùy thuoˆ ˙ c vào ba’n phân phoˆ´ i) khi d¯u’o ˙ ’c ho’i có ta ˙ o d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng hay không. D¯ ı˜a meˆ`m này se˜ d¯u’o ˙ ’c dùng d¯eˆ´n o’’sau. Ngoài ra, có theˆ’su’’du ˙ ng d¯ı˜a meˆ`m này d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. D¯ ây cu˜ng là moˆ ˙ t phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và ho’n nu˜’a khác vo´’i d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng DOS, sau khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng heˆ ˙ thoˆ´ ng không còn yêu caˆ`u d¯ı˜a meˆ`m nu˜’a, có theˆ’ bo’ nó ra kho’i oˆ’, su’’du ˙ ng oˆ’ d¯eˆ’ d¯o ˙ c các d¯ı˜a meˆ`m khác. Tuy nhiên cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng này cu˜ng có d¯ieˆ`u tieˆ ˙ n, vì theˆ´ không nên su’’du ˙ ng thu’o`’ng xuyên. Chı’ su’’du ˙ ng trong tru’o`’ng ho ˙ ’p "baˆ´t d¯a˘´c dı˜". D¯ ı˜a meˆ`m này còn caˆ`n thieˆ´t cho caˆ´u hình d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H. • thu´’ hai, khi cài d¯a˘ ˙ t Linux caˆ`n cài LILO vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng dành cho thu’ mu ˙ c goˆ´ c (/) cu’a Linux, chu´’ không pha’i vào sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a (MBR). Chúng ta gia’ thieˆ´t Linux d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng /dev/hda3. Nhu’ vaˆ ˙ y LILO se˜ d¯u’o ˙ ’c cài vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a /dev/hda3 Theo nguyên ta˘´c, neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO vào MBR, thì không pha’i mo ˙ i thu´’d¯ã ho’ng heˆ´t. Keˆ´t qua’ cuoˆ´ i cùng (kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua NT Loader) vaˆ˜n có theˆ’ d¯a ˙ t d¯u’o ˙ ’c nhu’ng caˆ`n bo’ ra moˆ ˙ t chút công su´’c. Vaˆ´n d¯eˆ` o’’choˆ˜, d¯i ˙ nh da ˙ ng MBR ta ˙ o bo’’i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Vì theˆ´ neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO vào MBR, thì caˆ`u phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i MBR cu’a Windows. Tác gia’ cu˜ng se˜ nói cách phu ˙ c hoˆ`i, nhu’ng toˆ´ t ho’n heˆ´t là ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO ngay laˆ ˙ p tu´’c vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng d¯ã cài Linux. 4. Sau khi cài d¯a˘ ˙ t xong, kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux ba˘`ng d¯ı˜a meˆ`m (neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c cài LILO vào phân vùng cu’a Linux và không d¯oˆ ˙ ng gì d¯eˆ´n MBR, thì d¯ây là kha’ na˘ng duy nhaˆ´t). 5. Sao chép sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a Linux vào moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin; taˆ ˙ p tin này se˜ caˆ`n d¯eˆ’ trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT/2000 có theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Vieˆ ˙ c sao chép thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’sau: d¯aˆ`u tiên ga˘´n moˆ ˙ t d¯ı˜a meˆ`m tra˘´ng (mo´’i mua thì càng toˆ´ t), kênh giao tác [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuyeˆ’n vào thu’mu ˙ c /mnt/floppy kênh giao tác [root]# cd /mnt/floppy và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh kênh giao tác [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect.lnx bs=512 count=1 d¯eˆ’ghinoˆ ˙ idung sectorkho’’id¯oˆ ˙ ng cu’ad¯ı˜a /dev/hda3 vàotaˆ ˙ ptin /mnt/floppy/bootsect.lnx. 1 6. Tieˆ´p theo caˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i d¯eˆ’vào Windows NT, ba˘`ng câu leˆ ˙ nh: 1 Ghi chú: neˆ´u d¯ı˜a C: (/dev/hda1) có d¯i ˙ nh da ˙ ng FAT, thì có theˆ’ta ˙ o taˆ ˙ p tin bootsect.lnx trong thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a d¯ı˜a C:. Tác gia’ không bieˆ´t (chu’a thu’’) có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng không caˆ`n d¯ı˜a meˆ`m không, neˆ´u phân vùng chính d¯aˆ`u tiên có d¯i ˙ nh da ˙ ng NTFS. Tuy nhiên o’’d¯ây cu˜ng không có vaˆ´n d¯eˆ` gì, chı’ caˆ`n sao chép sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua d¯ı˜a meˆ`m nhu’d¯ang trình bày. Ta ˙ m tho`’i nhân Linux còn chu’a hoˆ˜ tro ˙ ’toˆ´ t vieˆ ˙ c ghi lên phân vùng NTFS.
  • 23.
    2.6 Windows NTvà Linux: kho’’i d¯oˆ ˙ ng qua OS Loader cu’a NT 19 kênh giao tác [root]# shutdown -h now Vì MBR chu’a có gì thay d¯oˆ’i, nên Windows NT se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Trong NT caˆ`n sao chép taˆ ˙ p tin bootsect.lnx vào thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a d¯ı˜a C:, hay chính xác ho’n là vào thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a phân vùng mà tu`’d¯ó kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT. D¯ ây có theˆ’ là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. D¯ a˘ ˙ c d¯ieˆ’m d¯eˆ’ nhaˆ ˙ n ra phân vùng này là hai taˆ ˙ p tin ntldr và boot.init chu´’a trong d¯ó (nhu˜’ng taˆ ˙ p tin này có theˆ’aˆ’n!). Taˆ ˙ p tin bootsect.lnx có theˆ’d¯a˘ ˙ t thuoˆ ˙ c tính chı’ d¯o ˙ c (read-only). 7. Sau d¯ó tìm taˆ ˙ p tin boot.ini và thêm vào dòng sau: C:bootsect.lnx="LINUX" (taˆ´t nhiên, trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c kép ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’d¯a˘ ˙ t tên baˆ´t ky`.) 8. Vieˆ ˙ c còn la ˙ i là kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a, và trong trình d¯o’n cho ˙ n heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành se˜ có LINUX. Neˆ´u cho ˙ n LINUX, thì LILO se˜ d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y và sau d¯ó nó (LILO) se˜ na ˙ p Linux. Còn bây gio`’chúng ta se˜ xem xét tru’o`’ng ho ˙ ’p ba ˙ n d¯o ˙ c (do vô tình hay coˆ´ ý) cài d¯a˘ ˙ t LILO vào ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a (Master Boot Record, MBR). Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT (hay 2000) se˜ bi ˙ xóa, và vieˆ ˙ c kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT (bu’o´’c thu´’ 6 o’’ trên) là không theˆ’. Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c vaˆ˜n còn muoˆ´ n su’’du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng OS Loader cu’a NT, chu´’ không muoˆ´ n dùng LILO, thì nhu˜’ng bu’o´’c trên có thay d¯oˆ’i moˆ ˙ t chút: thay cho bu’o´’c thu´’6 caˆ`n làm các thao tác sau. 1. Kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows NT tu`’ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng (d¯ã ta ˙ o tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux, neˆ´u không có thì ba ˙ n d¯o ˙ c caˆ`n tìm moˆ ˙ t máy khác d¯ang cha ˙ y Windows NT roˆ`i ta ˙ o). Trong trình d¯o’n (thu ˙ ’c d¯o’n) cu’a trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng caˆ`n cho ˙ n leˆ ˙ nh Recover, roˆ`i cho ˙ n cheˆ´ d¯oˆ ˙Command mode. Sau d¯ó d¯a˘ng nhaˆ ˙ p vào tài khoa’n nhà qua’n tri ˙ (administrator). 2. Phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a. Su’’ du ˙ ng câu leˆ ˙ nh fdisk /mbr. Tác gia’ dùng leˆ ˙ nh này thành công, ma˘ ˙ c dù trong moˆ ˙ t soˆ´ bài báo nói cách phu ˙ c hoˆ`i MBR nhu’ vaˆ ˙ y không pha’i lúc nào cu˜ng làm vieˆ ˙ c. Trong Windows 2000 có các leˆ ˙ nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (cha ˙ y tu`’console phu ˙ c hoˆ`i heˆ ˙ thoˆ´ ng). Cha ˙ y hai leˆ ˙ nh này theo thu´’tu ˙ ’ d¯ã chı’ ra. Sau d¯ó Windows 2000 se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng bình thu’o`’ng. 3. Kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính tu`’ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux và d¯a˘ng nhaˆ ˙ p vào heˆ ˙ thoˆ´ ng vo´’i quyeˆ`n ngu’o`’i dùng root. 4. Nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh cd /etc và mo’’taˆ ˙ p tin lilo.conf. O’’d¯aˆ`u taˆ ˙ p tin này có liên keˆ´t d¯eˆ´n phân vùng kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, ví du ˙ , /dev/hda. 5. Dùng baˆ´t ky` trình soa ˙ n tha’o nào, ví du ˙ , CoolEdit cu’a Midnight Commander, d¯eˆ’ thay theˆ´ giá tri ˙ này thành phân vùng d¯ã cài Linux lên (chính xác ho’n là thành phân vùng d¯u’o ˙ ’c ga˘´n nhu’goˆ´ c (/) cu’a Linux). Neˆ´u Linux d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng /dev/hda3, thì caˆ`n ghi cái d¯ó, tu´’c là thay theˆ´ /dev/hda thành /dev/hda3. Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c không nho´’ d¯ã cài Linux vào d¯âu, thì hãy cha ˙ y câu leˆ ˙ nh mount và tìm keˆ´t qua’ tu’o’ng tu ˙ ’ nhu’ sau2 : 2 có nghı˜a là tìm phân vùng d¯ã ga˘´n vào thu’mu ˙ c goˆ´ c /, trong ví du ˙ này là /dev/hda3
  • 24.
    20 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows kênh giao tác /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) 6. Cha ˙ y leˆ ˙ nh /sbin/lilo d¯eˆ’ ghi trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào phân vùng /dev/hda3 (caˆ`n cha ˙ y leˆ ˙ nh lilo không có tham soˆ´ ). Se˜ có ca’nh báo veˆ` vieˆ ˙ c phân vùng không pha’i là d¯aˆ`u tiên trên d¯ı˜a. D¯ ây chính là d¯ieˆ`u chúng ta caˆ`n, ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a Windows d¯u’o ˙ ’c giu˜’ nguyên ve ˙ n. 7. Thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các bu’o´’c 6-8 nhu’o’’trên. Deˆ˜ dàng d¯oán ra ra˘`ng, "quy trình" phu´’c ta ˙ p vo´’i hai laˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i chı’ d¯eˆ’chuyeˆ’n sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’ MBR vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng dành cho Linux, và phu ˙ c hoˆ`i MBR cu’a Windows. Quá trình cài d¯a˘ ˙ t Linux keˆ´t thúc o’’d¯ây. Ba ˙ n d¯o ˙ c d¯ã có theˆ’cho ˙ n HD¯ H se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng và d¯ieˆ`u khieˆ’n máy tính cu’a mình. 2.7 Su’’ du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO 2.7.1 Cài d¯a˘ ˙ t và caˆ´ u hình LILO Nhu’ d¯ã nói trong phaˆ`n lu ˙ ’a cho ˙ n chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, neˆ´u trên máy d¯ã cài Windows 98 vo´’i heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin FAT16, thì lu ˙ ’a cho ˙ n toˆ´ t ho’n cho trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng là chu’o’ng trình có trong thành phaˆ`n cu’a mo ˙ i ba’n phân phoˆ´ i HD¯ H Linux – LILO (LInux LOader). Gioˆ´ ng nhu’tru’o`’ng ho ˙ ’p Windows NT, chúng ta se˜ d¯u’a ra các bu’o´’c caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n d¯eˆ’có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng nhieˆ`u HD¯ H. 1. Tru’o´’c khi cài d¯a˘ ˙ t Linux hãy chuaˆ’n bi ˙ d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows. 2. Dùng chu’o’ng trình Partition Magic d¯eˆ’ laˆ´y phaˆ`n không gian d¯ı˜a còn troˆ´ ng và trên d¯ó ta ˙ o ra moˆ ˙ t phân vùng ext2(3) (heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin Linux) và moˆ ˙ t phân vùng swap. Cách chia oˆ’ d¯ı˜a d¯ã nói o’’trên. Neˆ´u dung lu’o ˙ ’ng oˆ’ d¯ı˜a cu´’ng vu’o ˙ ’t quá 8,4 Gbyte thì hãy d¯o ˙ c ky˜ các phaˆ`n 2.3 và 2.5. 3. Cài d¯a˘ ˙ t Linux theo chı’ daˆ˜n d¯i kèm vo´’i ba’n phân phoˆ´ i. Caˆ`n nho´’ra˘`ng, neˆ´u ba ˙ n muoˆ´ n su’’ du ˙ ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO, thì trong quá trình cài da˘ ˙ t Linux caˆ`n cho ˙ n phu’o’ng án cài LILO vào ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính (Master Boot Record). Ta ˙ o các d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo nguyên ta˘´c là không ba˘´t buoˆ ˙ c, nhu’ng tác gia’ khuyên ba ˙ n d¯o ˙ c nên làm.3 4. Bu’o´’c tieˆ´p theo caˆ`n caˆ´u hình LILO d¯eˆ’ có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng các HD¯ H theo lu ˙ ’a cho ˙ n. LILO d¯u’o ˙ ’c caˆ´u hình ba˘`ng taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf và câu leˆ ˙ nh /sbin/lilo. Câu leˆ ˙ nh này dùng d¯eˆ’ cài d¯a˘ ˙ t (hay cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i) LILO. Chúng ta xem xét moˆ ˙ t ví du ˙ nho’ cu’a taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO. Trong ví du ˙ này chúng ta se˜ coi nhu’ thieˆ´t bi ˙ /dev/hda1 là phân vùng vo´’i DOS/Windows, còn phân vùng 3 Ghi chú. Trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO không ba˘´t buoˆ ˙ c pha’i cài d¯a˘ ˙ t vào ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính cu’a d¯ı˜a, LILO có theˆ’na˘`m o’’ba’n ghi kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a phân vùng chính d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t và chu´’a thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a Linux hoa˘ ˙ c thaˆ ˙ m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng mo’’roˆ ˙ ng. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ó MBR caˆ`n pha’i có kha’ na˘ng na ˙ p LILO, ví du ˙ khi MBR là trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a MS-DOS hay Windows. Tuy nhiên tác gia’ chu’a nhìn thaˆ´y su ˙ ’ caˆ`n thieˆ´t cu’a u´’ng du ˙ ng này (neˆ´u d¯ã cho ˙ n LILO làm trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính thì hãy su’’du ˙ ng cho "tro ˙ n boˆ ˙ "), vì theˆ´ chúng ta se˜ không xem xét d¯eˆ´n.
  • 25.
    2.7 Su’’ du ˙ ngtrình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO 21 /dev/hda2 chu´’a Linux. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯ó /etc/lilo.conf có da ˙ ng gaˆ`n nhu’ sau: kênh giao tác boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2.4.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 table = /dev/hda label = dos Vài lo`’i gia’i thích cho ví du ˙ : Dòng boot cho bieˆ´t thieˆ´t bi ˙ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Dòng compact baˆ ˙ t cheˆ´ d¯oˆ ˙ nén taˆ ˙ p tin map – taˆ ˙ p tin chu´’a d¯a˘ ˙ c tính cu’a nhân d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng; tính na˘ng (nén) này ta˘ng toˆ´ c d¯oˆ ˙ cu’a kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯aˆ`u. Câu leˆ ˙ nh message dùng d¯eˆ’d¯u’a ra thông báo theo ý muoˆ´ n khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Ba˘´t d¯aˆ`u tu`’dòng image là các phaˆ`n nho’ cu’a taˆ ˙ p tin caˆ´u hình, moˆ˜i phaˆ`n tu’o’ng u´’ng vo´’i moˆ ˙ t heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo lu ˙ ’a cho ˙ n cu’a ngu’o`’i dùng. Trong moˆ˜i phaˆ`n nhu’vaˆ ˙ y có moˆ ˙ t dòng label. Trên dòng này ghi tên caˆ`n nhaˆ ˙ p vào daˆ´u nha˘´c LILO hay tên se˜ hieˆ’n thi ˙ trong trình d¯o’n cu’a LILO d¯eˆ’ có theˆ’ cho ˙ n HD¯ H muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Neˆ´u nhu’tên không d¯u’o ˙ ’c nhaˆ ˙ p sau khoa’ng tho`’i gian chı’ trên dòng delay (tính theo phaˆ`n mu’o`’i giây – caˆ`n nhân vo´’i 0,1 giây), thì se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng HD¯ H theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh. Trong ví du ˙ này, se˜ kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, vì phaˆ`n caˆ´u hình tu’o’ng u´’ng vo´’i Linux na˘`m d¯aˆ`u tiên trong taˆ ˙ p tin. Có theˆ’ chı’ ra heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh khi thêm moˆ ˙ t dòng có da ˙ ng default=dos, tu´’c là su’’du ˙ ng tên d¯ã d¯a˘ ˙ t trên dòng label. Dòng table=<device> cho bieˆ´t tên thieˆ´t bi ˙ chu´’a ba’ng phân chia d¯ı˜a. LILO se˜ không d¯u’a thông tin veˆ` phân chia d¯ı˜a cho heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng neˆ´u bieˆ´n này không d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra. (Moˆ ˙ t soˆ´ heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành có công cu ˙ khác d¯eˆ’ xác d¯i ˙ nh là d¯ã d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’phân vùng nào.) D¯ u`’ng quên ra˘`ng, caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh /sbin/lilo, sau khi thay d¯oˆ’i chı’ daˆ˜n d¯eˆ´n ba’ng phân chia d¯ı˜a, tu´’c là thay d¯oˆ’i bieˆ´n table. Neˆ´u d¯a˘ ˙ t dòng (go ˙ i là phaˆ`n nho’ thì toˆ´ t ho’n) other = /dev/hda1 trong taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf, thì trong thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a d¯ı˜a /dev/hda1 (d¯ı˜a C: trong heˆ ˙ thoˆ´ ng thuaˆ ˙ t ngu˜’Microsoft) caˆ`n có trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ (không pha’i là chính). Trên moˆ ˙ t máy cu’a tác gia’ o’’d¯ó na˘`m trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng NT Loader (vì Windows NT d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t tru’o´’c Linux), và LILO kho’’i d¯oˆ ˙ ng thành công Windows NT. Chı’ caˆ`n d¯a˘ ˙ t tho`’i gian cho`’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng trong taˆ ˙ p tin boot.ini ba˘`ng không, d¯eˆ’không thaˆ´y trình d¯o’n kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a NT Loader. Tuy nhiên, neˆ´u vì moˆ ˙ t lý do nào d¯ó ba ˙ n muoˆ´ n thaˆ´y trình d¯o’n này thì giá tri ˙ timeout trong taˆ ˙ p tin boot.ini caˆ`n d¯a˘ ˙ t khác không (tho`’i gian cho`’d¯u’o ˙ ’c tính theo giây). D¯ ieˆ`u này có theˆ’caˆ`n thieˆ´t khi muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng ca’ Windows 98 tu`’ trình d¯o’n cu’a NT Loader (trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này se˜ có 3 HD¯ H: Linux, Windows NT và Windows 98, trong trình d¯o’n cu’a LILO neˆ´u cho ˙ n dos thì se˜ hieˆ ˙ n ra trình d¯o’n cu’a NT Loader roˆ`i tu`’d¯ó cho ˙ n moˆ ˙ t trong hai HD¯ H Windows d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng). Neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng Windows tru ˙ ’c tieˆ´p tu`’LILO, thì hãy thêm phaˆ`n nho’ sau vào /etc/lilo.conf:
  • 26.
    22 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows kênh giao tác other = /boot/bootsect.dos label = win trong d¯ó bootsect.dos laˆ´y tu`’thu’mu ˙ c goˆ´ c cu’a oˆ’ d¯ı˜a chu´’a NT Loader. 5. Saukhisu’’axong taˆ ˙ ptin /etc/lilo.conf theoýmuoˆ´ n,caˆ`ncha ˙ ycâuleˆ ˙ nh/sbin/lilo d¯eˆ’ nhu˜’ng thay d¯oˆ’i có hieˆ ˙ u lu ˙ ’c. Câu leˆ ˙ nh này (trong tài lieˆ ˙ u hu’o´’ng daˆ˜n go ˙ i là map- installer) cài d¯a˘ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ , mà se˜ d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t trong laˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng tieˆ´p theo. Tru’o´’c khi cha ˙ y /sbin/lilo d¯eˆ’thay d¯oˆ’i bu’o´’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng, hãy thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh này vo´’i tham soˆ´ -t. Khi có tham soˆ´ này se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n taˆ´t ca’ các thu’ tu ˙ c cài d¯a˘ ˙ t trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, tru`’vieˆ ˙ c thay d¯oˆ’i taˆ ˙ p tin map, ba’n ghi sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và ba’ng phân chia oˆ’ d¯ı˜a, tu´’c là chı’ cha ˙ y thu’’caˆ´u hình mo´’i. Neˆ´u cho thêm tùy cho ˙ n -v, thì ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ d¯u’o ˙ ’c bieˆ´t thêm thông tin chi tieˆ´t veˆ` nhu˜’ng gì leˆ ˙ nh /sbin/lilo se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n. Khi /sbin/lilo ghi d¯è noˆ ˙ i dung mo´’i lên sector kho’’i doˆ ˙ ng, thì noˆ ˙ i dung cu˜ cu’a sector này se˜ tu ˙ ’ d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c ghi nho´’ vào moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh d¯ó là taˆ ˙ p tin /boot/boot.NNNN, trong d¯ó NNNN tu’o’ng u´’ng vo´’i soˆ´ cu’a thieˆ´t bi ˙ , ví du ˙ , 0300 – tu’o’ng u´’ng /dev/hda, 0800 – /dev/sda, v.v. . . Neˆ´u taˆ ˙ p tin này d¯ã có trên d¯ı˜a, thì nó không bi ˙ ghi d¯è lên. Tuy nhiên có theˆ’d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t tên khác d¯e’ ghi sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng, không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i dùng /boot/boot.NNNN. Taˆ ˙ p tin /boot/boot.NNNN có theˆ’ su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ phu ˙ c hoˆ`i noˆ ˙ i dung cu˜ cu’a sector kho’’i d¯oˆ ˙ ng, neˆ´u không còn cách phu ˙ c hoˆ`i nào khác d¯o’n gia’n ho’n. Câu leˆ ˙ nh d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n có da ˙ ng: kênh giao tác [root:~#] dd if=/boot/boot.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay kênh giao tác [root:~#] dd if=/boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì chı’ phu ˙ c hoˆ`i chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng, và không d¯oˆ ˙ ng gì d¯eˆ´n ba’ng phân chia d¯ı˜a). Cu˜ng có theˆ’ phu ˙ c hoˆ`i MBR cu˜ khi caˆ`n thieˆ´t ba˘`ng câu leˆ ˙ nh /sbin/lilo vo´’i tùy cho ˙ n -u. Nhu’ng caˆ`n bieˆ´t ra˘`ng, câu leˆ ˙ nh này chı’ làm vieˆ ˙ c d¯úng vo´’i d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n là thu’mu ˙ c LILO (tu´’c là /boot) không thay d¯oˆ’i keˆ’tu`’khi cài d¯a˘ ˙ t. MBR cu’a MS-DOS có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c phu ˙ c hoˆ`i ba˘`ng cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào DOS tu`’ d¯ı˜a meˆ`m (CD) roˆ`i cha ˙ y câu leˆ ˙ nh fdisk /mbr (xem trên). Leˆ ˙ nh này chı’ thay d¯oˆ’i mã chu’o’ng trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng na˘`m trong MBR, mà không thay d¯oˆ’i ba’ng phân chia d¯ı˜a. 6. Sau khi cài d¯a˘ ˙ t la ˙ i trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng caˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính và thu’’ các phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng khác nhau d¯eˆ’ kieˆ’m tra. D¯ eˆ’keˆ´t thúc phaˆ`n nói veˆ` LILO này chúng ta se˜ xem xét vài khó kha˘n có theˆ’xuaˆ´t hieˆ ˙ n khi su’’du ˙ ng LILO, và cách kha˘´c phu ˙ c (neˆ´u có theˆ’). Khi LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p, nó d¯u’a ra màn hình tu`’"LILO". Khi này moˆ˜i chu˜’cái bieˆ’u thi ˙ su ˙ ’keˆ´t thúc moˆ ˙ t hành d¯oˆ ˙ ng nào d¯ó hay keˆ´t thúc moˆ ˙ t bu’o´’c na ˙ p LILO. Neˆ´u kho’’i d¯oˆ ˙ ng bi ˙ bi ˙ ngu’ng giu˜’a chu`’ng, thì qua soˆ´ chu˜’cái d¯u’a ra có theˆ’nhaˆ ˙ n d¯i ˙ nh veˆ` nguyên nhân xuaˆ´t hieˆ ˙ n vaˆ´n d¯eˆ`.
  • 27.
    2.7 Su’’ du ˙ ngtrình kho’’i d¯oˆ ˙ ng LILO 23 • Không chu˜’cái nào hieˆ ˙ n ra – không có phaˆ`n nào cu’a LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p. Hoa˘ ˙ c LILO không d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t, hoa˘ ˙ c phân vùng chu´’a LILO chu’a d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t. • L [mã loˆ˜i] – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính d¯ã d¯u’o ˙ ’c na ˙ p và d¯ã cha ˙ y (tu´’c là d¯ã nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n), nhu’ng nó không theˆ’ na ˙ p trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ . Mã loˆ˜i hai ký tu ˙ ’ cho bieˆ´t nguyên nhân cu ˙ theˆ’cu’a vaˆ´n d¯eˆ` (cách gia’i mã caˆ`n tìm trong tài lieˆ ˙ u ky˜ thuaˆ ˙ t cu’a LILO). Thông thu’o`’ng thì vaˆ´n d¯eˆ` na’y sinh do oˆ’ d¯ı˜a xaˆ´u (có khuyeˆ´t taˆ ˙ t) hay không d¯a˘ ˙ t d¯úng caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a. Neˆ´u LILO không du`’ng la ˙ i o’’ d¯ây, mà tieˆ´p tu ˙ c d¯u’a ra moˆ ˙ t chuoˆ˜i vô taˆ ˙ n các mã loˆ˜i, thì vaˆ´n d¯eˆ` thu’o`’ng deˆ˜ gia’i quyeˆ´t. • LI – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng chính d¯ã na ˙ p d¯u’o ˙ ’c trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ , nhu’ng không cha ˙ y d¯u’o ˙ ’c nó. Có theˆ’là loˆ˜i d¯u’a caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a, hoa˘ ˙ c taˆ ˙ p tin boot/boot.b bi ˙ di chuyeˆ’n mà ngu’o`’i dùng quên không cha ˙ y /sbin/lilo. • LIL — trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ d¯ã d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y, nhu’ng nó không theˆ’ na ˙ p ba’ng mô ta’ tu`’taˆ ˙ p tin map. Nguyên nhân thu’o`’ng do khuyeˆ´t taˆ ˙ t cu’a oˆ’ d¯ı˜a hoa˘ ˙ c không d¯u’a d¯úng caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a. • LIL? – trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng phu ˙ d¯ã d¯u’o ˙ ’c na ˙ p vào d¯i ˙ a chı’ không d¯úng. Thông thu’o`’ng do loˆ˜i d¯u’a ra caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a hoa˘ ˙ c taˆ ˙ p tin /boot/boot.b bi ˙ di chuyeˆ’n mà ngu’o`’i dùng quên không cha ˙ y /sbin/lilo. • LIL- – ba’ng mô ta’ trong taˆ ˙ p tin map bi ˙ phá hu’y. Thông thu’o`’ng do loˆ˜i d¯u’a ra caˆ´u trúc hình ho ˙ c cu’a d¯ı˜a hoa˘ ˙ c taˆ ˙ p tin /boot/boot.b bi ˙ di chuyeˆ’n mà ngu’o`’i dùng quên không cha ˙ y /sbin/lilo. • LILO – taˆ´t ca’ các phaˆ`n cu’a LILO d¯u’o ˙ ’c na ˙ p thành công. 2.7.2 Cài d¯a˘ ˙ t các heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác sau Linux Khi cài d¯a˘ ˙ t MS-DOS và Windows 95/98, trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng cu’a chúng (không phu ˙ thuoˆ ˙ c vào ý muoˆ´ n cu’a ba ˙ n d¯o ˙ c) d¯u’o ˙ ’c ghi vào Master Boot Record (MBR), và daˆ´u kích hoa ˙ t trong ba’ng phân vùng se˜ d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Mà trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng MS-DOS và Windows 95/98 chı’ "bieˆ´t" chuyeˆ’n quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng kích hoa ˙ t. Nhu’theˆ´, neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c d¯aˆ`u tiên cài d¯a˘ ˙ t Linux, và sau d¯ó mo´’i cài d¯a˘ ˙ t Windows 95/98 hay MS-DOS, thì Linux se˜ không theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Có theˆ’ phu ˙ c hoˆ`i la ˙ i LILO ba˘`ng cách cha ˙ y leˆ ˙ nh /sbin/lilo (neˆ´u LILO d¯u’o ˙ ’c cài vào MBR), hoa˘ ˙ c kích hoa ˙ t phân vùng chu´’a LILO (neˆ´u LILO d¯u’o ˙ ’c cài vào phân vùng chính). Khi có vaˆ´n d¯eˆ` sau khi cài d¯a˘ ˙ t moˆ ˙ t heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành khác sau Linux, thu’o`’ng có theˆ’ gia’i quyeˆ´t ba˘`ng cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào Linux ba˘`ng d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng, su’’a la ˙ i taˆ ˙ p tin caˆ´u hình LILO (thêm phaˆ`n nho’ cho HD¯ H mo´’i), roˆ`i cha ˙ y /sbin/lilo. 2.7.3 Chuyeˆ’n thu’ mu ˙ c /boot lên phân vùng DOS Nhu˜’ng phiên ba’n nhân Linux mo´’i nhaˆ´t hoˆ˜ tro ˙ ’kha’ na˘ng d¯a˘ ˙ t các taˆ ˙ p tin caˆ`n thieˆ´t trên giai d¯oa ˙ n kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào heˆ ˙ thoˆ´ ng taˆ ˙ p tin MS-DOS (hay UMSDOS). Vì trong phaˆ`n lo´’n các tru’o`’ng ho ˙ ’p phân vùng DOS chieˆ´m các vùng d¯ı˜a o’’d¯aˆ`u (không có ha ˙ n cheˆ´ cu’a BIOS), nên cho phép gia’i quyeˆ´t nhieˆ`u vaˆ´n d¯eˆ` cu’a oˆ’d¯ı˜a lo´’n, khi mà thu’mu ˙ c /boot không theˆ’na˘`m trên phân vùng dành cho Linux.
  • 28.
    24 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows D¯ eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng này, caˆ`n phân vùng DOS o’’ cheˆ´ d¯oˆ ˙ d¯o ˙ c/ghi, ta ˙ o trong d¯ó moˆ ˙ t thu’ mu ˙ c (ví du ˙ , /dos/linux), và chuyeˆ’n taˆ´t ca’ các taˆ ˙ p tin tu`’ thu’ mu ˙ c /boot vào d¯ó; thu’mu ˙ c /boot d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n thành liên keˆ´t tu’o ˙ ’ng tru’ng d¯eˆ´n thu’mu ˙ c /dos/linux; vi ˙ trí mo´’i cu’a thu’mu ˙ c /boot caˆ`n chı’ ra trong taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf, và cuoˆ´ i cùng cha ˙ y leˆ ˙ nh /sbin/lilo. 2.8 Kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’ MS-DOS ba˘`ng loadlin.exe Không chı’ các taˆ ˙ p tin kho’’i d¯oˆ ˙ ng và nhân có theˆ’ na˘`m trong phân vùng DOS, mà ca’ tieˆ´n trình kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux nói chung có theˆ’d¯u’o ˙ ’c toˆ’ chu´’c tu`’DOS. Kha’ na˘ng này thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nho`’chu’o’ng trình d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t loadlin.exe, do Hans Lermen (lermen@elserv.ffm.fgan.de) vieˆ´t. Chu’o’ng trình này thu’o`’ng có trên các d¯ı˜a cu’a ba’n phân phoˆ´ i.4 Loadlin.exe cung caˆ´p cách kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’ oˆ’ cu´’ng an toàn nhaˆ´t, khi có phân vùng kích hoa ˙ t là DOS hay Windows. Phu’o’ng án kho’’i d¯oˆ ˙ ng này d¯u’o ˙ ’c khuyên su’’du ˙ ng cho ngu’o`’i dùng Linux mo´’i. Phaˆ`n lo´’n ngu’o`’i dùng mo´’i (và không chı’ ho ˙ ) không d¯u’ kiên nhaˆ˜n d¯eˆ’ d¯o ˙ c tài lieˆ ˙ u raˆ´t hay nhu’ng raˆ´t dài (và la ˙ i vieˆ´t trên tieˆ´ng Anh nu˜’a) cu’a LILO. Vì theˆ´ ho ˙ thu’o`’ng su’’du ˙ ng LILO không d¯úng cách, và keˆ´t qua’ là không theˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯u’o ˙ ’c baˆ´t ky` heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành nào (tác gia’ cu˜ng d¯ã ro’i vào tru’o`’ng ho ˙ ’p nhu’vaˆ ˙ y). D¯ oˆ´ i vo´’i nhu˜’ng ngu’o`’i dùng mo´’i thì se˜ thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n ho’n khi su’’du ˙ ng loadlin.exe d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng và ba˘´t d¯aˆ`u tìm hieˆ’u Linux. Tuy nhiên, "không vào hang co ˙ p sao ba˘´t d¯u’o ˙ ’c co ˙ p". Chu’o’ng trình loadlin.exe không yêu caˆ`u pha’i cài d¯a˘ ˙ t, chı’ caˆ`n d¯a˘ ˙ t chu’o’ng trình – taˆ ˙ p tin loadlin.exe và nhân (a’nh cu’a nhân) lên moˆ ˙ t trong các d¯ı˜a mà DOS nhaˆ ˙ n ra. Có theˆ’ dùng chu’o’ng trình này d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’CD hoa˘ ˙ c tu`’oˆ’ d¯ı˜a trong ma ˙ ng mà không caˆ`n su’’du ˙ ng d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng. Kha’ na˘ng này bieˆ´n loadlin.exe thành moˆ ˙ t công cu ˙ tuyeˆ ˙ t vo`’i d¯eˆ’kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux khi có vaˆ´n d¯eˆ` vo´’i LILO. Phiên ba’n 1.6 cu’a loadlin.exe làm vieˆ ˙ c vo´’i mo ˙ i caˆ´u hình DOS và có raˆ´t ít ha ˙ n cheˆ´. Phiên ba’n này có theˆ’ su’’ du ˙ ng boˆ ˙ nho´’ mo’’ roˆ ˙ ng; có theˆ’ na ˙ p các nhân lo´’n (các bzImage) và các a’nh d¯ı˜a a’o (initrd) tru ˙ ’c tieˆ´p vào vùng boˆ ˙ nho´’na˘`m trên. Vieˆ ˙ c su’’ du ˙ ng loadlin.exe không có nghı˜a là Linux làm vieˆ ˙ c du’o´’i DOS, vì chu’o’ng trình này hoˆ˜ tro ˙ ’ "kho’’i d¯oˆ ˙ ng lôgíc" cu’a máy tính, và sau d¯ó DOS d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ hoàn toàn ba˘`ng Linux. Neˆ´u nhu’ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n quay tro’’la ˙ i DOS, thì pha’i kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính, ví du ˙ , ba˘`ng câu leˆ ˙ nh reboot. Nhu’vaˆ ˙ y, caˆ`n làm gì d¯eˆ’ có theˆ’su’’du ˙ ng chu’o’ng trình loadlin.exe. • Trên máy tính cu’a ba ˙ n (taˆ´t nhiên vo´’i boˆ ˙ xu’’lý 386 hoa˘ ˙ c cao ho’n) caˆ`n cài d¯a˘ ˙ t DOS hay WINDOWS 95. • Caˆ`n có a’nh nén cu’a nhân Linux (zImage, bzImage)5 . • Chu’o’ng trình loadlin.exe. Có theˆ’tìm thaˆ´y trên d¯ı˜a phân phoˆ´ i o’’da ˙ ng không nén hay trong góiLOADLIN16.TGZ.Góinénnàycònchu´’ahu’o´’ngdaˆ˜nsu’’du ˙ ngDOCMANUAL.TXT, taˆ ˙ ptinthamsoˆ´ vídu ˙ DOCTEST.PAR,vàhu’o´’ngdaˆ˜ncáchd¯u’acácthamsoˆ´ DOCPARAMS.DOC (d¯u`’ng quên ra˘`ng chúng là nhu˜’ng taˆ ˙ p tin DOS). 4 moˆ ˙ t soˆ´ ba’n phân phoˆ´ i còn có gói cài d¯a˘ ˙ t cho chu’o’ng trình này, thông thu’o`’ng ghi taˆ ˙ p tin loadlin.exe vào thu’ mu ˙ c cu’a ngu’o`’i dùng root 5 Ghi chú. zImage là d¯i ˙ nh da ˙ ng nhi ˙ phân cu˜ cu’a nhân, bzImage là d¯i ˙ nh da ˙ ng mo´’i ho’n (soˆ´ phiên ba’n nhân lo´’n ho’n 1.3.73) có kích thu’o´’c lên to´’i 1 Mbyte, do d¯ó, nhân khi gia’i nén có kích thu’o´’c lên to´’i 2 Mbyte. Tieˆ´p theo chúng ta se˜ chı’ nói veˆ` các taˆ ˙ p tin zImage, ma˘ ˙ c dù ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’thay theˆ´ zImage thành bzImage
  • 29.
    2.8 Kho’’i d¯oˆ ˙ ngLinux tu`’ MS-DOS ba˘`ng loadlin.exe 25 Neˆ´u ba ˙ n cha ˙ y loadlin.exe không có tham soˆ´ C:LOADLIN> loadlin thì se˜ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c hu’o´’ng daˆ˜n su’’du ˙ ng nga˘´n go ˙ n. Thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n ho’n d¯eˆ’d¯o ˙ c hu’o´’ng daˆ˜n này, khi cha ˙ y chu’o’ng trình vo´’i tham soˆ´ more (gioˆ´ ng trong Linux) C:LOADLIN> loadlin | more Bây gio`’ chúng ta có theˆ’ xem xét các bu’o´’c cài d¯a˘ ˙ t Linux khi su’’du ˙ ng loadlin.exe d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng. 1. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem phaˆ`n 2.5) 2. Cài d¯a˘ ˙ t Linux vào phân vùng d¯ã chia. LILO caˆ`n cài d¯a˘ ˙ t vào sector d¯aˆ`u tiên cu’a phân vùng Linux d¯eˆ’ không ghi d¯è lên MBR và không bi ˙ maˆ´t kha’ na˘ng kho’’i d¯oˆ ˙ ng vào Windows. 3. Sau khi keˆ´t thúc phaˆ`n cài d¯a˘ ˙ t hãy kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux (neˆ´u không có cách nào khác, hãy su’’du ˙ ng d¯ı˜a meˆ`m kho’’i d¯oˆ ˙ ng). Ga˘´n phân vùng DOS (gia’ thieˆ´t là /dev/hda1, còn phân vùng Linux là /dev/hda3): kênh giao tác [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C Ta ˙ o thu’mu ˙ c /mnt/C/loadlin và gia’i nén taˆ ˙ p tin LOADLIN16.TGZ vào d¯ó. Ngoài ra sao chép tu`’thu’mu ˙ c /boot vào thu’mu ˙ c d¯ó ca’ taˆ ˙ p tin chu´’a a’nh cu’a nhân Linux. Có theˆ’ tìm taˆ ˙ p tin chu´’a a’nh cu’a nhân caˆ`n thieˆ´t nho`’ taˆ ˙ p tin /etc/lilo.conf: tìm trong taˆ ˙ p tin caˆ´u hình dòng "image=..." và ba ˙ n d¯o ˙ c se˜ thaˆ´y tên caˆ`n thieˆ´t o’’phía bên pha’i daˆ´u ba˘`ng. Ví du ˙ tên cu’a taˆ ˙ p tin này là vmlinuz-2.4.22. Sao chép taˆ ˙ p tin vmlinuz-2.4.22 tu`’ /boot vào /mnt/C/loadlin và d¯oˆ’i tên thành vmlinuz (vieˆ ˙ c d¯oˆ’i tên là không nhaˆ´t thieˆ´t, và chı’ có ý nghı˜a thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n cho su’’du ˙ ng): kênh giao tác [root]# cp /boot/vmlinuz-2.4.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Bây gio`’i kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i máy tính vào DOS tru ˙ ’c tieˆ´p (neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c có Windows 95/98 thì caˆ`n nhaˆ´n phím <F8> khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng d¯eˆ’ hieˆ’n thi ˙ trình d¯o’n cho phép cho ˙ n DOS), hoa˘ ˙ c qua hoˆ ˙ p thoa ˙ i lu ˙ ’a cho ˙ n khi nhaˆ´n leˆ ˙ nh ta˘´t máy (shutdown) Windows 95/98. Sau khi vào DOS hãy chuyeˆ’n sang thu’mu ˙ c C:LOADLIN (leˆ ˙ nh CD LOADLIN) và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh C:LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask hoa˘ ˙ c, neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c muoˆ´ n na ˙ p nhân cùng vo´’i oˆ’ d¯ı˜a RAM: C:LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có theˆ’ghi taˆ´t ca’ các tham soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh loadlin.exe vào taˆ ˙ p tin (ví du ˙ vo´’i tên params) và go ˙ i câu leˆ ˙ nh d¯ó o’’da ˙ ng sau: C:LOADLIN> LOADLIN @params Kha’ na˘ng này d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t có ích khi d¯u’a nhieˆ`u tham soˆ´ dòng leˆ ˙ nh và khi d¯oˆ ˙ dài cu’a dòng leˆ ˙ nh lo´’n ho’n 127 ký tu ˙ ’. Mô ta’ d¯aˆ`y d¯u’ taˆ´t ca’ các tham soˆ´ cu’a câu leˆ ˙ nh loadlin.exe có theˆ’ tìm thaˆ´y trong taˆ ˙ p tin PARAMS.DOC hoa˘ ˙ c Internet trên trang http://sunsite.unc.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.html và http://rsphy1.anu.edu/gpg109/Bo HOWTO.html
  • 30.
    26 Cài d¯a˘ ˙ tHD¯ H Linux trên cùng máy tính vo´’i Windows Bây gio`’ ba ˙ n d¯o ˙ c có theˆ’ su’’ du ˙ ng cách này d¯eˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux. Công vieˆ ˙ c duy nhaˆ´t còn la ˙ i là làm sao d¯eˆ’ không pha’i gõ leˆ ˙ nh loadlin vo´’i taˆ´t ca’ các tham soˆ´ sau moˆ˜i laˆ`n kho’’i d¯oˆ ˙ ng la ˙ i. Có theˆ’ vieˆ´t thêm leˆ ˙ nh go ˙ i loadlin vào taˆ ˙ p tin autoexec.bat hoa˘ ˙ c ta ˙ o moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin leˆ ˙ nh (ví du ˙ , linux.bat), và khi cha ˙ y taˆ ˙ p tin này, máy tính se˜ chuyeˆ’n vào cheˆ´ d¯oˆ ˙ DOS tru’o´’c, sau d¯ó thì cha ˙ y Linux. Tác gia’ cho ra˘`ng nhu˜’ng thông tin d¯ã d¯u’a ra o’’trên d¯u’ d¯eˆ’ta ˙ o taˆ ˙ p tin bat caˆ`n thieˆ´t. Caˆ`n nói thêm ra˘`ng, không d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux tu`’giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a DOS/Windows và caˆ`n ta˘´t moˆ ˙ t vài tùy cho ˙ n trong taˆ ˙ p tin aˆ’n C:MSDOS.SYS (d¯ây là taˆ ˙ p tin va˘n ba’n thông thu’o`’ng), ba˘`ng cách thêm vào hai dòng sau (neˆ´u chu’a có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng d¯aˆ`u tiên ta˘´t giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a, và DOS se˜ d¯u’o ˙ ’c kho’’i d¯oˆ ˙ ng thay cho Windows 95/98. (D¯ eˆ’ cha ˙ y giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a, caˆ`n nhaˆ ˙ p câu leˆ ˙ nh C:> win). Logo=0 ta˘´t vieˆ ˙ c hieˆ’n thi ˙ bieˆ’u tu’o ˙ ’ng Windows (cu’’a soˆ’). Vaˆ´n d¯eˆ` o’’choˆ˜, d¯oˆ´ i vo´’i moˆ ˙ t soˆ´ ca ˙ c màn hình Linux se˜ d¯u’a ra moˆ ˙ t màn hình troˆ´ ng roˆ˜ng sau khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng, neˆ´u nhu’ có hieˆ’n thi ˙bieˆ’u tu’o ˙ ’ng Windows.
  • 31.
    Chu’o’ng 3 Bash Toˆ´ tgoˆ˜ ho’n toˆ´ t nu’o´’c so’n – ca dao tu ˙ c ngu˜’Vieˆ ˙ t Nam Trong phaˆ`n này chúng ta se˜ d¯eˆ` caˆ ˙ p d¯eˆ´n vaˆ´n d¯eˆ` làm vieˆ ˙ c vo´’i Linux o’’cheˆ´ d¯oˆ ˙ text, hay còn d¯u’o ˙ ’c go ˙ i là console hoa˘ ˙ c terminal. Nhu˜’ng ngu’o`’i dùng Linux mo´’i (newbie) thu’o`’ng nghı˜ se˜ cha˘’ng bao gio`’làm vieˆ ˙ c o’’cheˆ´ d¯oˆ ˙ này, vì d¯ã có giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Tuy nhiên d¯ây là moˆ ˙ t ý kieˆ´n sai laˆ`m, bo’’i vì raˆ´t nhieˆ`u công vieˆ ˙ c có theˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhanh và thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ này ho’n là su’’du ˙ ng giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Và dù sao thì cheˆ´ d¯oˆ ˙ text cu’a HD¯ H Linux không pha’i là cheˆ´ d¯oˆ ˙text moˆ ˙ t tieˆ´n trình cu’a MS-DOS. Vì Linux là HD¯ H d¯a tieˆ´n trình, nên ngay trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ text d¯ã có kha’ na˘ng làm vieˆ ˙ c trong vài cu’’a soˆ’. Và d¯eˆ’ soa ˙ n tha’o moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin va˘n ba’n không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i cha ˙ y các trình soa ˙ n tha’o lo´’n và chaˆ ˙ m cha ˙ p (d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t trên các máy có caˆ´u hình phaˆ`n cu´’ng thaˆ´p) cu’a môi tru’o`’ng d¯oˆ` ho ˙ a. 3.1 Heˆ ˙ vo’ là gì? Chúng ta thu’o`’ng nói "ngu’o`’i dùng làm vieˆ ˙ c vo´’i heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành". D¯ ieˆ`u này không hoàn toàn d¯úng, vì trên thu ˙ ’c teˆ´ "liên heˆ ˙ " vo´’i ngu’o`’i dùng d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bo’’i moˆ ˙ t chu’o’ng trình d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Có hai da ˙ ng cu’a chu’o’ng trình d¯ã d¯eˆ` caˆ ˙ p - heˆ ˙ vo’, hay shell, d¯eˆ’ làm vieˆ ˙ c trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ text (giao dieˆ ˙ n dòng leˆ ˙ nh) và giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a GUI (Graphical User Interface), thu ˙ ’c hieˆ ˙ n "liên heˆ ˙ " vo´’i ngu’o`’i dùng trong môi tru’o`’ng d¯oˆ` ho ˙ a. Caˆ`n nói ngay ra˘`ng, baˆ´t ky` chu’o’ng trình nào trong Linux có theˆ’ kho’’i d¯oˆ ˙ ng tu`’ dòng leˆ ˙ nh cu’a heˆ ˙ vo’ (neˆ´u máy chu’ X d¯ã cha ˙ y), cu˜ng nhu’ qua giao dieˆ ˙ n d¯oˆ` ho ˙ a. Cha ˙ y chu’o’ng trình tu`’dòng leˆ ˙ nh cu’a heˆ ˙ vo’ tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i vieˆ ˙ c nháy (d¯úp) chuoˆ ˙ t lên bieˆ’u tu’o ˙ ’ng cu’a chu’o’ng trình trong GUI. D¯ u’a các tham soˆ´ cho chu’o’ng trình trên dòng leˆ ˙ nh tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i vieˆ ˙ c chúng ta kéo và tha’ cái gì d¯ó lên bieˆ’u tu’o ˙ ’ng chu’o’ng trình trong môi tru’o`’ng d¯oˆ` ho ˙ a. Nhu’ng ma˘ ˙ t khác, moˆ ˙ t soˆ´ chu’o’ng trình không theˆ’cha ˙ y o’’GUI và chı’ có theˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tu`’ dòng leˆ ˙ nh. Nói ngoài leˆ` moˆ ˙ t chút, tên go ˙ i "heˆ ˙ vo’" bi ˙ pha’n d¯oˆ´ i raˆ´t nhieˆ`u. Theo ý kieˆ´n cu’a moˆ ˙ t soˆ´ chuyên gia ngôn ngu˜’cu˜ng nhu’chuyên gia Linux thì nên go ˙ i chu’o’ng trình này moˆ ˙ t cách d¯úng ho’n là "trình xu’’lý leˆ ˙ nh" hay "trình biên di ˙ ch leˆ ˙ nh". Tuy nhiên, tên go ˙ i "heˆ ˙ vo’" (shell) d¯u’o ˙ ’c dùng cho các chu’o’ng trình dùng d¯eˆ’ biên di ˙ ch leˆ ˙ nh trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ text trên mo ˙ i heˆ ˙ thoˆ´ ng UNIX. Trên các heˆ ˙ thoˆ´ ng UNIX d¯aˆ`u tiên có moˆ ˙ t chu’o’ng trình, go ˙ i là sh, vieˆ´t ta˘´t cu’a shell. Sau d¯ó, vài bieˆ´n theˆ’ cu’a sh d¯u’o ˙ ’c phát trieˆ’n và làm toˆ´ t ho’n, trong d¯ó có Bourne shell - phiên ba’n mo’’ roˆ ˙ ng cu’a sh, vieˆ´t bo’’i Steve Bourne. Du ˙ ’ án GNU (du ˙ ’ án phát trieˆ’n chu’o’ng trình u´’ng du ˙ ng cu’a Stollman, xem http://www.gnu.org/) sau d¯ó cho ra d¯o`’i heˆ ˙ vo’ bash, tên go ˙ i cu’a nó d¯u’o ˙ ’c gia’i mã ra là Bourne-again shell, tu´’c là "la ˙ i là heˆ ˙ vo’
  • 32.
    28 Bash cu’a Bourne".Trên tieˆ´ng Anh d¯ây là moˆ ˙ t cách cho’i chu˜’, vì tu`’Bourne d¯o ˙ c gioˆ´ ng vo´’i tu`’borne (sinh ra, d¯e’ ra), và nhu’theˆ´ bash còn có theˆ’ gia’i mã là "shell d¯u’o ˙ ’c sinh ra laˆ`n hai". Tieˆ´p theo chúng ta se˜ chı’ xem xét bash, vì theˆ´ o’’ du’o´’i khi nói d¯eˆ´n heˆ ˙ vo’, xin ngaˆ`m hieˆ’u d¯ó là bash Tu ˙ ’moˆ ˙ t mình bash không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t công vieˆ ˙ c u´’ng du ˙ ng nào. Nhu’ng nó hoˆ˜ tro ˙ ’vieˆ ˙ c thu ˙ ’c thi mo ˙ i chu’o’ng trình khác, tu`’ vieˆ ˙ c tìm kieˆ´m chu’o’ng trình d¯u’o ˙ ’c go ˙ i, cha ˙ y chúng d¯eˆ´n vieˆ ˙ c toˆ’ chu´’c du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra. Ngoài ra, heˆ ˙ vo’ chi ˙ u trách nhieˆ ˙ m veˆ` công vieˆ ˙ c vo´’i các bieˆ´n môi tru’o`’ng và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t vài bieˆ´n d¯oˆ’i (theˆ´, hoán d¯oˆ’i vi ˙ trí) các tham soˆ´ leˆ ˙ nh. Nhu’ng tính chaˆ´t chính cu’a heˆ ˙ vo’, nho`’ d¯ó d¯u’a heˆ ˙ vo’ tro’’ thành moˆ ˙ t công cu ˙ ma ˙ nh cu’a ngu’o`’i dùng, d¯ó là nó bao goˆ`m moˆ ˙ t ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình d¯o’n gia’n. Trong toán ho ˙ c tu`’lâu d¯ã d¯u’o ˙ ’c chu´’ng minh ra˘`ng, baˆ´t ky` moˆ ˙ t thuaˆ ˙ t toán nào cu˜ng có theˆ’d¯u’o ˙ ’c xây du ˙ ’ng tu`’hai (ba) thao tác co’ba’n và moˆ ˙ t toán tu’’d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n. Heˆ ˙ vo’ cung caˆ´p các toán tu’’d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n và toán tu’’vòng la˘ ˙ p. Nó su’’du ˙ ng các tieˆ ˙ n ích và chu’o’ng trình khác (có trong thành phaˆ`n heˆ ˙ d¯ieˆ`u hành, hay d¯u’o ˙ ’c cài d¯a˘ ˙ t riêng) d¯eˆ’ làm các thao tác co’ ba’n cho ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình mà nó hoˆ˜ tro ˙ ’. D¯ oˆ`ng tho`’i cho phép d¯u’a các tham soˆ´ cu˜ng nhu’keˆ´t qua’ làm vieˆ ˙ c cu’a moˆ ˙ t chu’o’ng trình to´’i các chu’o’ng trình khác hay to´’i ngu’o`’i dùng. Keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c là moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình ma ˙ nh. D¯ ây cu˜ng là su´’c ma ˙ nh và là moˆ ˙ t trong các chu´’c na˘ng chính cu’a heˆ ˙ vo’. Tru’o´’c khi ba˘´t d¯aˆ`u phaˆ`n này, ba ˙ n d¯o ˙ c nên bieˆ´t các toˆ’ho ˙ ’p phím chính, su’’du ˙ ng d¯eˆ’d¯ieˆ`u khieˆ’n vieˆ ˙ c nhaˆ ˙ p du˜’lieˆ ˙ u trên dòng leˆ ˙ nh. Nên nho´’ít nhaˆ´t cách su’’ du ˙ ng cu’a các (toˆ’ ho ˙ ’p) phím <Ctrl>+<C>, <Ctrl>+<D>, <Tab> và các phím có mu˜i tên. 3.2 Các ký tu ˙ ’ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t Heˆ ˙ vo’ bash su’’ du ˙ ng moˆ ˙ t vài ký tu ˙ ’ tu`’ boˆ ˙ 256 ký tu ˙ ’ ASCII cho các mu ˙ c d¯ính riêng, hoa˘ ˙ c d¯eˆ’ bieˆ’u thi ˙ các thao tác nào d¯ó, hoa˘ ˙ c d¯eˆ’ bieˆ´n d¯oˆ’i bieˆ’u thu´’c. Các ký tu ˙ ’này bao goˆ`m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ -- [ ] { } : ; ’ " / > < và ký tu ˙ ’vo´’i mã 0, ký tu ˙ ’hàng mo´’i (ta ˙ o ra khi nhaˆ´n phím <Enter>) và ký tu ˙ ’khoa’ng tra˘´ng. Phu ˙thuoˆ ˙ c vào tình huoˆ´ ng các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t này có theˆ’ su’’du ˙ ng vo´’i ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a nó hay su’’du ˙ ng nhu’moˆ ˙ t ký tu ˙ ’thông thu’o`’ng. Nhu’ng trong d¯a soˆ´ các tru’o`’ng ho ˙ ’p không khuyên dùng các ký tu ˙ ’vo´’i giá tri ˙ thu´’hai. Tru’o´’c heˆ´t d¯ó là vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng chúng trong tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c. Tuy nhiên các ký tu ˙ ’_, - và . (daˆ´u ga ˙ ch du’o´’i, ga ˙ ch ngang và daˆ´u chaˆ´m) thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong tên taˆ ˙ p tin, và d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ cho thaˆ´y không pha’i lúc nào chúng cu˜ng có giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Trong tên taˆ ˙ p tin chı’ daˆ´u chaˆ´m (.) và ga ˙ ch chéo (/) có giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Ký hieˆ ˙ u ga ˙ ch chéo dùng d¯eˆ’ phân chia tên các thu’mu ˙ c trong d¯u’o`’ng daˆ˜n, còn daˆ´u chaˆ´m có giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t khi nó là ký tu ˙ ’d¯aˆ`u tiên trong tên taˆ ˙ p tin (cho bieˆ´t taˆ ˙ p tin là "aˆ’n"). Vieˆ ˙ c d¯u’a ngay taˆ´t ca’ ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a nhu˜’ng ký tu ˙ ’này và các tình huoˆ´ ng su’’du ˙ ng chúng ta ˙ m tho`’i không có ích. Chúng ta se˜ xem xét chúng daˆ`n daˆ`n trong các phaˆ`n sau, khi caˆ`n su’’du ˙ ng d¯eˆ´n. Tuy nhiên, 3 ký hieˆ ˙ u có ý nghı˜a lo´’n và caˆ`n d¯eˆ` caˆ ˙ p d¯eˆ´n d¯aˆ`u tiên. Ký hieˆ ˙ u (ga ˙ ch chéo ngu’o ˙ ’c) có theˆ’ go ˙ i là "ký hieˆ ˙ u xóa bo’ ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t" cho baˆ´t ky` ký tu ˙ ’ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t nào, d¯u´’ng ngay sau . Ví du ˙ , neˆ´u muoˆ´ n su’’du ˙ ng khoa’ng tra˘´ng trong tên taˆ ˙ p tin, thì chúng ta caˆ`n d¯a˘ ˙ t tru’o´’c ký tu ˙ ’khoa’ng tra˘´ng d¯ó moˆ ˙ t daˆ´u ˙Ví du ˙ , câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon imagine Các ký tu ˙ ’’ và " (ngoa˘ ˙ c d¯o’n và ngoa˘ ˙ c kép) có theˆ’ go ˙ i là "các ký tu ˙ ’trích daˆ˜n". Moˆ˜i ký tu ˙ ’ này luôn luôn d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong moˆ ˙ t ca˘ ˙ p vo´’i ba’n sao cu’a chính nó d¯eˆ’d¯óng khung moˆ ˙ t bieˆ’u thu´’c nào d¯ó, gioˆ´ ng nhu’ trong các va˘n ba’n, sách báo, . . . thông thu’o`’ng. Neˆ´u nhu’ moˆ ˙ t d¯oa ˙ n
  • 33.
    3.3 Thu ˙ ’c thicác câu leˆ ˙ nh 29 va˘n ba’n nào d¯ó d¯a˘ ˙ t trong ngoa˘ ˙ c d¯o’n, thì taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’ na˘`m trong ngoa˘ ˙ c d¯o’n này có giá tri ˙ nhu’các ký tu ˙ ’thông thu’o`’ng, khôn moˆ ˙ t ký tu ˙ ’nào có ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Tro’’ la ˙ i vo´’i ví du ˙ su’’ du ˙ ng khoa’ng tra˘´ng trong tên taˆ ˙ p tin o’’ trên, có theˆ’ nói, neˆ´u muoˆ´ n d¯a˘ ˙ t taˆ ˙ p tin cái tên "lennon imagine" caˆ`n d¯u’a tên d¯ó vào daˆ´u ngoa˘ ˙ c: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ Su ˙ ’khác nhau trong cách su’’du ˙ ng ký tu ˙ ’’ và " d¯ó là, trong ngoa˘ ˙ c d¯o’n maˆ´t ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t taˆ´ t ca’ các ký tu ˙ ’, còn trong ngoa˘ ˙ c kép - taˆ´t ca’ chúng ngoa ˙ i tru`’ $, ’ và (daˆ´u d¯ô la, ngoa˘ ˙ c d¯o’n và daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c). 3.3 Thu ˙ ’c thi các câu leˆ ˙ nh Nhu’d¯ã nói o’’trên, moˆ ˙ t trong các chu´’c na˘ng chính cu’a heˆ ˙ vo’ là toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh mà ngu’o`’i dùng d¯u’a vào trên dòng leˆ ˙ nh. Heˆ ˙ vo’, nói riêng, cung caˆ´p cho ngu’o`’i dùng hai thao tác d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t d¯eˆ’ toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c d¯u’a các câu leˆ ˙ nh trên dòng leˆ ˙ nh: ; và &. 3.3.1 Thao tác ; Ma˘ ˙ c dù ngu’o`’i dùng thu’o`’ng chı’ nhaˆ ˙ p trên dòng leˆ ˙ nh tu`’ng câu leˆ ˙ nh moˆ ˙ t, nhu’ng còn có theˆ’d¯u’a vào dòng leˆ ˙ nh d¯ó ngay laˆ ˙ p tu´’c vài câu leˆ ˙ nh, và chúng se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n laˆ`n lu’o ˙ ’t tu`’ câu leˆ ˙ nh này d¯eˆ´n câu leˆ ˙ nh khác. D¯ eˆ’làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này caˆ`n su’’du ˙ ng ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t - ;. Neˆ´u dùng ký tu ˙ ’này d¯eˆ’phân chia các câu leˆ ˙ nh, thì câu leˆ ˙ nh tieˆ´p theo se˜ d¯u’o ˙ ’c coi nhu’tham soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh phía tru’o´’c. Nhu’vaˆ ˙ y, neˆ´u nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh cái gì d¯ó gioˆ´ ng nhu’sau: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ command1 ; command2 thì heˆ ˙ vo’ d¯aˆ`u tiên se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh command1, cho`’ cho leˆ ˙ nh d¯ó hoàn thành, sau d¯ó cha ˙ y command2, cho`’leˆ ˙ nh hoàn thành, sau d¯ó la ˙ i d¯u’a ra dòng nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh và cho`’các hành d¯oˆ ˙ ng tieˆ´p theo cu’a ngu’o`’i dùng. 3.3.2 Thao tác & Thao tác & d¯u’o ˙ ’c dùng d¯eˆ’ toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ neˆ`n sau. Neˆ´u d¯a˘ ˙ t daˆ´u & ngay sau câu leˆ ˙ nh, thì heˆ ˙ vo’ se˜ tra’ la ˙ i quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n cho ngu’o`’i dùng ngay sau khi cha ˙ y câu leˆ ˙ nh, mà không d¯o ˙ ’i cho câu leˆ ˙ nh d¯ó hoàn thành. Ví du ˙ , neˆ´u nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh "command1 & command2 &", thì heˆ ˙ vo’ cha ˙ y câu leˆ ˙ nh command1, ngay laˆ ˙ p tu´’c cha ˙ y leˆ ˙ nh command2, và sau d¯ó không chaˆ ˙ m treˆ˜ tra’ la ˙ i dòng nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh cho ngu’o`’i dùng. 3.3.3 Thao tác && và || Cácthaotác&&và||lánhu˜’ngthaotácd¯ieˆ`ukhieˆ’n. Neˆ´utrêndòngleˆ ˙ nhlà command1 && command2, thì command2 se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n và chı’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong tru’o`’ng ho ˙ ’p tra ˙ ng thái thoát ra cu’a leˆ ˙ nh command1 ba˘`ng không (0), tu´’c là leˆ ˙ nh d¯ó thu ˙ ’c hieˆ ˙ n thành công. Moˆ ˙ t cách tu’o’ng tu ˙ ’, neˆ´u dòng leˆ ˙ nh có da ˙ ng command1 || command2, thì command2 se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n và chı’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n khi tra ˙ ng thái thoát cu’a leˆ ˙ nh command1 khác không. Chúng ta se˜ không xem xét ma˘ ˙ t ky˜ thuaˆ ˙ t cu’a
  • 34.
    30 Bash vieˆ ˙ c thu ˙ ’chieˆ ˙ n moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh nào d¯ó. Chı’ có theˆ’ nói nga˘´n go ˙ n ra˘`ng, heˆ ˙ vo’ pha’i tìm mã (code) chu’o’ng trình, na ˙ p mã d¯ó vào boˆ ˙ nho´’, chuyeˆ’n các tham soˆ´ d¯ã nhaˆ ˙ p trên dòng leˆ ˙ nh vào cho câu leˆ ˙ nh, và sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong thì theo moˆ ˙ t cách nào d¯ó tra’ la ˙ i keˆ´t qua’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh này cho ngu’o`’i dùng hay tieˆ´n trình khác. Chúng ta se˜ xem xét qua các bu’o´’c này. Bu’o´’c d¯aˆ`u tiên - tìm kieˆ´m câu leˆ ˙ nh. Các câu leˆ ˙ nh chia thành hai loa ˙ i: noˆ ˙ i trú (mã cu’a chúng có trong mã cu’a chính heˆ ˙ vo’) và ngoa ˙ i trú (mã cu’a chúng na˘`m trong moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin riêng le’ trên d¯ı˜a). Heˆ ˙ vo’ luôn luôn tìm thaˆ´y leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú, còn d¯eˆ’ tìm các leˆ ˙ nh ngoa ˙ i trú ngu’o`’i dùng, theo nguyên ta˘´c, pha’i chı’ cho heˆ ˙ vo’ d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`y d¯u’ to´’i taˆ ˙ p tin tu’o’ng u´’ng. Tuy nhiên d¯eˆ’go˜’"gánh na˘ ˙ ng" cho ngu’o`’i dùng heˆ ˙ vo’ bieˆ´t cách tìm leˆ ˙ nh ngoa ˙ i trú trong các thu’mu ˙ c, mà d¯u’o ˙ ’c lieˆ ˙ t kê trong d¯u’o`’ng daˆ˜n tìm kieˆ´m. Chı’ khi (heˆ ˙ vo’) không theˆ’ tìm thaˆ´y taˆ ˙ p tin caˆ`n thieˆ´t trong các thu’mu ˙ c d¯ó, nó mo´’i quyeˆ´t d¯i ˙ nh ra˘`ng ngu’o`’i dùng d¯ã nhaˆ`m khi nhaˆ ˙ p tên leˆ ˙ nh. Veˆ` cách thêm thu’ mu ˙ c vào d¯u’o`’ng daˆ˜n tìm kieˆ´m chúng ta se˜ nói d¯eˆ´n o’’du’o´’i, còn bây gio`’chúng ta se˜ xem xét cách heˆ ˙ vo’ toˆ’ chu´’c vieˆ ˙ c d¯u’a du˜’lieˆ ˙ u vào cho câu leˆ ˙ nh d¯ang thu ˙ ’c hieˆ ˙ n và vieˆ ˙ c d¯u’a keˆ´t qua’ to´’i cho ngu’o`’i dùng. 3.4 D¯ aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n 3.4.1 Dòng du˜’ lieˆ ˙ u vào-ra Khi moˆ ˙ t chu’o’ng trình d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, nó d¯u’o ˙ ’c cung caˆ´p ba dòng du˜’ lieˆ ˙ u (hay còn go ˙ i là kênh): • d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n (standard input hay stdin). Qua kênh này du˜’lieˆ ˙ u d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào cho chu’o’ng trình; • d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (standard output hay stdout). Qua kênh này chu’o’ng trình d¯u’a ra keˆ´t qua’ làm vieˆ ˙ c cu’a mình; • kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n (standard error hay stderr). Qua kênh này chu’o’ng trình d¯u’a ra thông tin veˆ` loˆ˜i. Tu`’d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n chu’o’ng trình chı’ có theˆ’ d¯o ˙ c, còn hai d¯aˆ`u ra và kênh thông báo loˆ˜i d¯u’o ˙ ’c chu’o’ng trình su’’du ˙ ng chı’ d¯eˆ’ghi. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh d¯aˆ`u vào có liên keˆ´t1 vo´’i bàn phím, còn d¯aˆ`u ra và kênh báo loˆ˜i hu’o´’ng d¯eˆ´n terminal cu’a ngu’o`’i dùng. Nói cách khác, toàn boˆ ˙ thông tin cu’a leˆ ˙ nh hay chu’o’ng trình mà ngu’o`’i dùng d¯ã cha ˙ y, và taˆ´t ca’ nhu˜’ng thông báo loˆ˜i, d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra cu’’a soˆ’ terminal. Tuy nhiên, chúng ta se˜ thaˆ´y o’’ du’o´’i, có theˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng thông báo d¯aˆ`u ra (ví du ˙ , vào taˆ ˙ p tin). D¯ eˆ’ cho thaˆ´y kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n làm vieˆ ˙ c nhu’theˆ´ nào, hãy thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh ls vo´’i moˆ ˙ t tham soˆ´ không d¯úng, ví du ˙ dùng tham soˆ´ là moˆ ˙ t tên taˆ ˙ p tin không toˆ`n ta ˙ i. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, ls d¯u’a moˆ ˙ t tin nha˘´n báo loˆ˜i ra kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n. Tuy nhiên, d¯oˆ´ i vo´’i ngu’o`’i dùng thì trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n không khác gì vo´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, bo’’i vì chúng ta cu˜ng thaˆ´y thông báo loˆ˜i d¯ó trên cu’’a soˆ’ terminal. Làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯aˆ`u vào và d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n d¯u’o ˙ ’c minh ho ˙ a toˆ´ t nhaˆ´t qua ví du ˙ các leˆ ˙ nh echo và cat. 3.4.2 Leˆ ˙ nh echo Câu leˆ ˙ nh echo dùng d¯eˆ’chuyeˆ’n to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n dòng ký tu ˙ ’, mà d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào làm tham soˆ´ cho nó. Sau d¯ó leˆ ˙ nh này d¯u’a ra tín hieˆ ˙ u chuyeˆ’n dòng và hoàn taˆ´t công vieˆ ˙ c. Hãy thu’’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh sau: 1 gioˆ´ ng liên keˆ´t hóa ho ˙ c
  • 35.
    3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ngd¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c 31 kênh giao tác [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghı˜ ra˘`ng lo`’i gia’i thích se˜ là thu`’a thãi (chı’ xin hãy su’’du ˙ ng daˆ´u ngoa˘ ˙ c d¯o’n, neˆ´u không keˆ´t qua’ có theˆ’se˜ khác. Neˆ´u ba ˙ n d¯o ˙ c chú ý thì có theˆ’gia’i thích ta ˙ i sao la ˙ i khác). 3.4.3 Leˆ ˙ nh cat Chúng ta se˜ xem xét leˆ ˙ nh cat o’’d¯ây vì leˆ ˙ nh này thu’o`’ng làm vieˆ ˙ c vo´’i d¯aˆ`u vào và d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh keˆ´t qua’ làm vieˆ ˙ c cu’a leˆ ˙ nh cat hu’o´’ng to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. D¯ eˆ’chu´’ng minh là leˆ ˙ nh này theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh tieˆ´p nhaˆ ˙ n dòng du˜’lieˆ ˙ u nhaˆ ˙ p vào, hãy cha ˙ y leˆ ˙ nh cat không có tham soˆ´ . Keˆ´t qua’ là con tro’ chuyeˆ’n to´’i moˆ ˙ t dòng mo´’i, và ho’n nu˜’a có ve’ nhu’không có gì xa’y ra. Lúc này câu leˆ ˙ nh cho`’các ký tu ˙ ’d¯eˆ´n tu`’d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n. Hãy nhaˆ ˙ p baˆ´t ky` ký tu ˙ ’nào, và nó se˜ xuaˆ´t hieˆ ˙ n ngay laˆ ˙ p tu´’c trên màn hình, tu´’c là chu’o’ng trình ngay laˆ ˙ p tu´’c d¯u’a chúng to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. Có theˆ’ tieˆ´p tu ˙ c nhaˆ ˙ p các ký tu ˙ ’, và chúng cu˜ng se˜ xuaˆ´t hieˆ ˙ n trên màn hình. Thông thu’o`’ng bàn phím d¯u’o ˙ ’c caˆ´u hình d¯eˆ’nhaˆ ˙ p vào theo tu`’ng dòng, vì theˆ´ neˆ´u ba ˙ n nhaˆ´n phím <Enter>, dòng ký tu ˙ ’ba ˙ n vu`’a nhaˆ ˙ p se˜ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a to´’i leˆ ˙ nh cat, và leˆ ˙ nh này se˜ la ˙ i d¯u’a du˜’lieˆ ˙ u ra màn hình thông qua d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n. Nhu’ vaˆ ˙ y, moˆ˜i dòng ký tu ˙ ’ nhaˆ ˙ p vào se˜ d¯u’o ˙ ’c hieˆ ˙ n ra hay laˆ`n: moˆ ˙ t laˆ`n khi gõ và laˆ`n thu´’hai bo’’i câu leˆ ˙ nh cat. Neˆ´u nhaˆ´n toˆ’ ho ˙ ’p phím <Ctrl>+<D>, mà dùng d¯eˆ’ ngu`’ng vieˆ ˙ c nhaˆ ˙ p du˜’ lieˆ ˙ u, chúng ta se˜ qua la ˙ i dòng nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh. Cu˜ng có theˆ’ su’’ du ˙ ng toˆ’ ho ˙ ’p phím <Ctrl>+<C>, mà là câu leˆ ˙ nh trong heˆ ˙ vo’ d¯eˆ’du`’ng chu’o’ng trình d¯ang cha ˙ y. Neˆ´u d¯u’a tên moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin vào làm tham soˆ´ cho leˆ ˙ nh cat, thì noˆ ˙ i dung cu’a leˆ ˙ nh này se˜ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a to´’i d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n, tu`’d¯ó leˆ ˙ nh cat se˜ d¯o ˙ c noˆ ˙ i dung này và d¯u’a to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (xem so’d¯oˆ`). Noˆ ˙ i dung taˆ ˙ p tin -> D¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n (stdin) --cat--> d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (stdout) D¯ ây chı’ là moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p riêng cu’a vieˆ ˙ c chuyeˆ’n hu’o´’ng du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào, moˆ ˙ t co’ cheˆ´ raˆ´t có ích cu’a heˆ ˙ vo’. Và taˆ´t nhiên chúng ta caˆ`n xem xét ky˜ ho’n co’cheˆ´ này. 3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c Ma˘ ˙ c dù, nhu’ d¯ã nói o’’ trên, thông thu’o`’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra cu’a moˆ ˙ t chu’o’ng trình liên keˆ´t vo´’i các d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, trong heˆ ˙ vo’ còn có các môi tru’o`’ng d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cho phép chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra. 3.5.1 Su’’ du ˙ ng >, < và >> D¯ eˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u vào/ra, su’’ du ˙ ng các ký hieˆ ˙ u ">", "<" và ">>". Thu’o`’ng su’’ du ˙ ng vieˆ ˙ c chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯u˜’lieˆ ˙ u ra cu’a câu leˆ ˙ nh vào taˆ ˙ p tin. Du’o´’i d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ tu’o’ng u´’ng: kênh giao tác maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.txt Theo leˆ ˙ nh này danh sách taˆ ˙ p tin và thu’ mu ˙ c con cu’a thu’ mu ˙ c, mà tu`’ d¯ó ngu’o`’i dùng thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh ls2 se˜ d¯u’o ˙ ’c ghi vào taˆ ˙ p tin /home/maikhai/ls.txt; khi này neˆ´u taˆ ˙ p tin 2 thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i
  • 36.
    32 Bash ls.txt khôngtoˆ`n ta ˙ i, thì nó se˜ d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o ra; neˆ´u taˆ ˙ p tin d¯ã có, thì noˆ ˙ i dung cu’a nó se˜ bi ˙xóa và ghi d¯è bo’’i danh sách nói trên. Neˆ´u ba ˙ n không muoˆ´ n xóa noˆ ˙ i dung cu˜ mà ghi thêm du˜’ lieˆ ˙ u d¯aˆ`u ra vào cuoˆ´ i taˆ ˙ p tin, thì caˆ`n su’’ du ˙ ng ký hieˆ ˙ u >> thay cho >. Khi này khoa’ng tra˘´ng tru’o´’c và sau các ký hieˆ ˙ u > hay >> không có ý nghı˜a và chı’ dùng vo´’i mu ˙ c d¯ích thuaˆ ˙ n tieˆ ˙ n, deˆ˜ nhìn. Ba ˙ n có theˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng không chı’ vào taˆ ˙ p tin, mà còn to´’i d¯aˆ`u vào cu’a moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh khác hay to´’i moˆ ˙ t thieˆ´t bi ˙ nào d¯ó (ví du ˙ , máy in). Ví du ˙ , d¯eˆ’ d¯u’a noˆ ˙ i dung taˆ ˙ p tin /home/maikhai/ls.txt vu`’a ta ˙ o o’’trên to´’i cu’’a soˆ’ terminal thu´’hai3 có theˆ’su’’du ˙ ng leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.txt > /dev/tty2 Nhu’ ba ˙ n thaˆ´y, > dùng d¯eˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng du˜’ lieˆ ˙ u cu’a d¯aˆ`u ra. Chu´’c na˘ng tu’o’ng tu ˙ ’ d¯oˆ´ i vo´’i d¯aˆ`u vào d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n bo’’i <. Ví du ˙ , có theˆ’ d¯eˆ´m soˆ´ tu`’trong taˆ ˙ p tin ls.txt nhu’sau (chú ý, d¯ây chı’ là moˆ ˙ t ví du ˙ minh ho ˙ a, trên thu ˙ ’c teˆ´ thu’o`’ng su’’du ˙ ng câu leˆ ˙ nh d¯o’n gia’n ho’n): kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls.txt Cách chuyeˆ’n hu’o´’ng này thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong các script, cho các câu leˆ ˙ nh mà thu’o`’ng tieˆ´p nhaˆ ˙ n (hay cho`’) du˜’lieˆ ˙ u vào tu`’bàn phím. Trong script dùng d¯eˆ’ tu ˙ ’d¯oˆ ˙ ng hóa moˆ ˙ t thao tác nào d¯ó, có theˆ’ d¯u’a các thông tin caˆ`n thieˆ´t cho câu leˆ ˙ nh tu`’ taˆ ˙ p tin: trong taˆ ˙ p tin này ghi sa˘˜n nhu˜’ng gì caˆ`n d¯eˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh d¯ó. Bo’’i vì các ký hieˆ ˙ u <, > và >> làm vieˆ ˙ c vo´’i các kênh tiêu chuaˆ’n (d¯aˆ`u vào hoa˘ ˙ c d¯aˆ`u ra), chúng không chı’ d¯u’o ˙ ’c dùng theo các cách quen thuoˆ ˙ c, thu’o`’ng dùng, mà còn có theˆ’ theo cách khác, "la ˙ ma˘´t" ho’n. Ví du ˙ , các câu leˆ ˙ nh sau là tu’o’ng d¯u’o’ng: kênh giao tác [user]$ cat > file [user]$ cat>file [user]$ >file cat [user]$ > file cat Tuy nhiên, tu ˙ ’ chúng (không có moˆ ˙ t leˆ ˙ nh nào, tu´’c là không có kênh tiêu chuaˆ’n nào cho leˆ ˙ nh) các ký tu ˙ ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng này không theˆ’ d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng, nhu’ theˆ´ không theˆ’, ví du ˙ , nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác [user]$ file1 > file2 mà thu d¯u’o ˙ ’c ba’n sao cu’a moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin nào d¯ó. Nhu’ng d¯ieˆ`u này không làm gia’m giá tri ˙ cu’a co’ cheˆ´ này, bo’’i vì các kênh tiêu chuaˆ’n có cho mo ˙ i câu leˆ ˙ nh. Khi này, có theˆ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng không chı’ d¯aˆ`u vào và d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, mà còn các kênh khác. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này, caˆ`n d¯a˘ ˙ t tru’o´’c ký hieˆ ˙ u chuyeˆ’n hu’o´’ng soˆ´ cu’a kênh muoˆ´ n chuyeˆ’n. D¯ aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n stdin có soˆ´ 0, d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n stdout - soˆ´ 1, kênh thông báo loˆ˜i stderr - soˆ´ 2. Tu´’c là leˆ ˙ nh chuyeˆ’n hu’o´’ng có da ˙ ng d¯aˆ`y d¯u’ nhu’sau (xin d¯u’o ˙ ’c nha˘´c la ˙ i, khoa’ng tra˘´ng ca ˙ nh > là không nhaˆ´t thieˆ´t): command N > M 3 ba ˙ n caˆ`n dùng toˆ’ ho ˙ ’p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> d¯eˆ’chuyeˆ’n to´’i cu’’a soˆ’ terminal này và d¯a˘ng nhaˆ ˙ p tru’o´’c
  • 37.
    3.5 Chuyeˆ’n hu’o´’ngd¯aˆ`u vào/d¯aˆ`u ra, d¯u’o`’ng oˆ´ ng và d¯aˆ`u lo ˙ c 33 Trong d¯ó, N và M - soˆ´ cu’a kênh tiêu chuaˆ’n (0, 1, và 2) hoa˘ ˙ c tên taˆ ˙ p tin. Trong moˆ ˙ t vài tru’o`’ng ho ˙ ’p có su’’du ˙ ng các ký hieˆ ˙ u <, > và >> mà không chı’ ra soˆ´ kênh hay tên taˆ ˙ p tin, vì vào choˆ˜ còn thieˆ´u se˜ d¯a˘ ˙ t, theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh, 1 neˆ´u dùng >, tu´’c là d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, hoa˘ ˙ c 0 neˆ´u dùng <, tu´’c là d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n. Nhu’theˆ´, khi không có soˆ´ nào chı’ ra, > se˜ d¯u’o ˙ ’c biên di ˙ ch là 1 >, còn < se˜ d¯u’o ˙ ’c biên di ˙ ch là 0 <. Ngoài vieˆ ˙ c chuyeˆ’n hu’o´’ng các kênh tiêu chuaˆ’n d¯o’n gia’n nhu’ vaˆ ˙ y, còn có kha’ na˘ng không nhu˜’ng chuyeˆ’n hu’o´’ng du˜’ lieˆ ˙ u vào kênh này hay kênh khác, mà còn sao chép noˆ ˙ i dung cu’a các kênh tiêu chuaˆ’n d¯ó. Ký hieˆ ˙ u & dùng d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n d¯ieˆ`u này, khi d¯a˘ ˙ t nó (&) tru’o´’c soˆ´ cu’a kênh se˜ chuyeˆ’n du˜’lieˆ ˙ u d¯eˆ´n: command N > &M Leˆ ˙ nh này có nghı˜a là, d¯aˆ`u ra cu’a kênh vo´’i soˆ´ N d¯u’o ˙ ’c gu’’i d¯eˆ´n ca’ d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, và sao chép to´’i kênh có soˆ´ M. Ví du ˙ , d¯eˆ’sao chép thông báo loˆ˜i vào d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, caˆ`n dùng leˆ ˙ nh 2>&1, còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Kha’ na˘ng này d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t có ích khi muoˆ´ n ghi d¯aˆ`u ra vào taˆ ˙ p tin, vì khi d¯ó chúng ta vu`’a có theˆ’nhìn thaˆ´y thông báo trên màn hình, vu`’a ghi chúng vào taˆ ˙ p tin. Ví du ˙ , tru’o`’ng ho ˙ ’p sau thu’o`’ng d¯u’o ˙ ’c u´’ng du ˙ ng trong các script cha ˙ y khi kho’’i d¯oˆ ˙ ng Linux: kênh giao tác teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 3.5.2 Su’’ du ˙ ng | Moˆ ˙ t tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a chuyeˆ’n hu’o´’ng d¯aˆ`u ra là su ˙ ’toˆ’ chu´’c các d¯u’o`’ng oˆ´ ng (ha y còn có theˆ’ go ˙ i là kênh giu˜’a các chu’o’ng trình, hoa˘ ˙ c ba˘ng chuyeˆ`n). Hai hay vài câu leˆ ˙ nh, mà d¯aˆ`u ra cu’a leˆ ˙ nh tru’o´’c dùng làm d¯aˆ`u vào cho leˆ ˙ nh sau, liên keˆ´t vo´’i nhau (có theˆ’ nói phân cách nhau, neˆ´u muoˆ´ n) bo’’i ký hieˆ ˙ u ga ˙ ch tha˘’ng d¯u´’ng - "|". Khi này d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n cu’a leˆ ˙ nh d¯u´’ng bên trái so vo´’i | du’o ˙ ’c chuyeˆ’n d¯eˆ´n d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n cu’a chu’o’ng trình, du´’ng bên pha’i so vo´’i |. Ví du ˙ : kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ cat ls.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghı˜a là keˆ´t qua’ cu’a leˆ ˙ nh cat, tu´’c là noˆ ˙ i dung taˆ ˙ p tin ls.txt, se˜ d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n d¯eˆ´n d¯aˆ`u vào cu’a leˆ ˙ nh grep, leˆ ˙ nh này se˜ phân chia noˆ ˙ i dung nói trên và chı’ laˆ´y ra nhu˜’ng dòng nào có chu´’a tu`’ knoppix. D¯ eˆ´n lu’o ˙ ’t mình, keˆ´t qu’a cu’a leˆ ˙ nh grep d¯u’o ˙ ’c chuyeˆ’n to´’i d¯aˆ`u vào cu’a leˆ ˙ nh wc -l, mà tính soˆ´ nhu˜’ng dòng thu d¯u’o ˙ ’c. D¯ u’o`’ng oˆ´ ng su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ keˆ´t ho ˙ ’p vài chu’o’ng trình nho’ la ˙ i vo´’i nhau (moˆ˜i chu’o’ng trình thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t bieˆ´n d¯oˆ’i xác d¯i ˙ nh nào d¯ó trên d¯aˆ`u vào) ta ˙ o thành moˆ ˙ t leˆ ˙ nh toˆ’ng quát, mà keˆ´t qua’ cu’a nó se˜ là moˆ ˙ t bieˆ´n d¯oˆ’i phu´’c ta ˙ p. Caˆ`n chú ý ra˘`ng, heˆ ˙ vo’ go ˙ i và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n taˆ´t ca’ các câu leˆ ˙ nh có trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng cùng moˆ ˙ t lúc, cha ˙ y moˆ˜i leˆ ˙ nh d¯ó trong moˆ ˙ t ba’n sao heˆ ˙ vo’ riêng. Vì theˆ´ ngay khi chu’o’ng trình thu´’nhaˆ´t ba˘´t d¯aˆ`u d¯u’a keˆ´t qua’ o’’d¯aˆ`u ra, chu’o’ng trình tieˆ´p theo ba˘´t d¯aˆ`u xu’’lý keˆ´t qua’ này. Cu˜ng y nhu’vaˆ ˙ y, các leˆ ˙ nh tieˆ´p theo thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các công vieˆ ˙ c cu’a mình: cho`’du˜’lieˆ ˙ u tu`’leˆ ˙ nh tru’o´’c và d¯u’a keˆ´t qua’ cho leˆ ˙ nh tieˆ´p theo, gioˆ´ ng nhu’moˆ ˙ t dây chuyeˆ`n sa’n xuaˆ´t. Neˆ´u nhu’muoˆ´ n moˆ ˙ t leˆ ˙ nh nào d¯ó keˆ´t thúc hoàn toàn, tru’o´’c khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh tieˆ´p theo, ba ˙ n có theˆ’ su’e’ du ˙ ng trên moˆ ˙ t dòng ca’ ký hieˆ ˙ u dây chuyeˆ`n |, cu˜ng nhu’ daˆ´u chaˆ´p phaˆ’y ;. Tru’o´’c moˆ˜i daˆ´u chaˆ´m phaˆ’y, heˆ ˙ vo’ se˜ du`’ng la ˙ i và cho`’ cho d¯eˆ´n khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong taˆ´t ca’ các câu leˆ ˙ nh tru’o´’c cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng. Tra ˙ ng thái thoát ra (giá
  • 38.
    34 Bash tri ˙ lôgíc, màd¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong chu’o’ng trình) cu’a moˆ ˙ t d¯u’o`’ng oˆ´ ng se˜ trùng vo´’i tra ˙ ng thái thoát ra cu’a câu leˆ ˙ nh sau cùng trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng. O’’ tru’o´’c câu leˆ ˙ nh d¯aˆ`u tiên cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng có theˆ’ d¯a˘ ˙ t ký hieˆ ˙ u "!", khi d¯ó tra ˙ ng thái thoát ra cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng se˜ là phu’ d¯i ˙ nh lôgíc cu’a tra ˙ ng thát thoát ra cu’a leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng. Tu´’c là neˆ´u tra ˙ ng thái thoát ra cu’a leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng ba˘`ng 0 thì tra ˙ ng thái thoát ra cu’a d¯u’o`’ng oˆ´ ng se˜ ba˘`ng 1 và ngu’o ˙ ’c la ˙ i. Heˆ ˙vo’ cho`’cho taˆ´t ca’ các câu leˆ ˙ nh keˆ´t thúc roˆ`i mo´’i xác d¯i ˙ nh và d¯u’a ra giá tri ˙ này. 3.5.3 D¯ aˆ`u lo ˙ c Ví du ˙ cuoˆ´ i cùng o’’trên (ví du ˙ vo´’i câu leˆ ˙ nh grep) có theˆ’dùng d¯eˆ’minh ho ˙ a cho moˆ ˙ t khái nieˆ ˙ m qua tro ˙ ng khác, d¯ó là, d¯aˆ`u lo ˙ c chu’o’ng trình. D¯ aˆ`u lo ˙ c - d¯ó là leˆ ˙ nh (hay chu’o’ng trình), mà tieˆ´p nhaˆ ˙ n du˜’lieˆ ˙ u vào, thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t vài bieˆ´n d¯oˆ’i trên du˜’lieˆ ˙ u này và d¯u’a ra keˆ´t qua’ o’’ d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n (tu`’d¯ây còn có theˆ’chuyeˆ’n d¯eˆ´n no’i nào d¯ó theo ý muoˆ´ n cu’a ngu’o`’i dùng). Các câu leˆ ˙ nh - d¯aˆ`u lo ˙ c bao goˆ`m các leˆ ˙ nh d¯ã nói d¯eˆ´n o’’ trên cat, more, less, wc, cmp, diff, và ca’ nhu˜’ng câu leˆ ˙ nh có trong ba’ng 3.1 Ba’ng 3.1: Các câu leˆ ˙ nh d¯aˆ`u lo ˙ c Leˆ ˙ nh Mô ta’ nga˘´n go ˙ n grep, fgrep, egrep Tìm trong taˆ ˙ p tin hay du˜’ lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào các dòng có chu´’a maˆ˜u va˘n ba’n d¯u’o ˙ ’c chı’ ra và d¯u’a các dòng này to´’i d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n tr Trong du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào thay theˆ´ các ký tu ˙ ’o’’ô thu´’nhaˆ´t bo’’i các ký tu ˙ ’tu’o’ng u´’ng o’’ ô thu´’ hai. Hãy thu’’ gõ leˆ ˙ nh tr abc ABC roˆ`i gõ vài dòng chu´’a các ký tu ˙ ’abc! comm So sánh hai taˆ ˙ p tin theo tu`’ng dòng moˆ ˙ t và d¯u’a vào d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n 3 coˆ ˙ t : moˆ ˙ t - nhu˜’ng dòng chı’ ga˘ ˙ p o’’ taˆ ˙ p tin thu´’nhaˆ´t, hai - nhu˜’ng dòng chı’ ga˘ ˙ p o’’taˆ ˙ p tin thu´’hai, và ba - nhu˜’ng dòng có trong ca’ hai taˆ ˙ p tin. pr D¯ i ˙ nh da ˙ ng taˆ ˙ p tin hay noˆ ˙ i dung cu’a d¯aˆ`u tiêu chuaˆ’n d¯eˆ’in aˆ´n. sed Trình soa ˙ n tha’o taˆ ˙ p tin theo dòng, su’’du ˙ ng d¯eˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t vài bieˆ´n d¯oˆ’i trên du˜’lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào (laˆ´y tu`’taˆ ˙ p tin hay d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n) Moˆ ˙ t d¯aˆ`u lo ˙ c d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t, câu leˆ ˙ nh tee, nhân d¯ôi du˜’ lieˆ ˙ u d¯aˆ`u vào, moˆ ˙ t ma˘ ˙ t gu’’i du˜’ lieˆ ˙ u này d¯eˆ´n d¯aˆ`u ra tiêu chuaˆ’n, ma˘ ˙ t khác ghi nó (du˜’lieˆ ˙ u) vào taˆ ˙ p tin (ngu’o`’i dùng caˆ`n d¯a˘ ˙ t tên). Deˆ˜ thaˆ´y ra˘`ng theo chu´’c na˘ng cu’a mình leˆ ˙ nh tee tu’o’ng tu ˙ ’ nhu’ nhóm ký tu ˙ ’ chuyeˆ’n hu’o´’ng 1>&file. Kha’ na˘ng cu’a d¯aˆ`u lo ˙ c có theˆ’mo’’roˆ ˙ ng vo´’i vieˆ ˙ c su’’du ˙ ng các bieˆ’u thu´’c chính quy (d¯ieˆ`u khieˆ’n), cho phép, ví du ˙ , toˆ’ chu´’c tìm kieˆ´m theo các maˆ˜u tìm kieˆ´m tu`’ d¯o’n gia’n d¯eˆ´n phu´’c ta ˙ p và raˆ´t phu´’c ta ˙ p. Neˆ´u muoˆ´ n, chúng ta có theˆ’ nói raˆ´t nhieˆ`u veˆ` chuyeˆ’n hu’o´’ng và d¯aˆ`u lo ˙ c. Nhu’ng noˆ ˙ i dung này có trong phaˆ`n lo´’n các cuoˆ´ n sách veˆ` UNIX và Linux (xem phaˆ`n lo`’i keˆ´t). Vì vaˆ ˙ y, chúng ta se˜ du`’ng o’’ d¯ây và chuyeˆ’n sang moˆ ˙ t phaˆ`n khác, d¯u’o ˙ ’c go ˙ i là "môi tru’o`’ng và các bieˆ´n môi tru’o`’ng" ta ˙ o bo’’i heˆ ˙ vo’. 3.6 Tham bieˆ´n và các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ Khái nieˆ ˙ m tham bieˆ´n trong heˆ ˙ vo’ bash tu’o’ng u´’ng vo´’i khái nieˆ ˙ m bieˆ´n soˆ´ trong các ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình thông thu’o`’ng. Tên go ˙ i (hay ID) cu’a tham bieˆ´n có theˆ’ là moˆ ˙ t tu`’ bao goˆ`m các ký tu ˙ ’ ba’ng chu˜’cái, chu˜’soˆ´ , daˆ´u ga ˙ ch du’o´’i (chı’ ký tu ˙ ’d¯aˆ`u tiên cu’a tu`’này không d¯u’o ˙ ’c là chu˜’soˆ´ ), và ca’ nhu˜’ng ký tu ˙ ’sau: , , #, , - (ga ˙ ch ngang), $,, 0, _ (ga ˙ ch du’o´’i). Chúng ta nói ra˘`ng, tham bieˆ´n
  • 39.
    3.6 Tham bieˆ´nvà các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ 35 d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh hay d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t ra, neˆ´u ngu’o`’i dùng ga˘´n cho nó moˆ ˙ t giá tri ˙ . Giá tri ˙ có theˆ’ là moˆ ˙ t dòng troˆ´ ng roˆ˜ng. D¯ eˆ’nhìn thaˆ´y giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n, ngu’o`’i ta su’’du ˙ ng ký tu ˙ ’$ o’’tru’o´’c tên cu’a nó. Nhu’vaˆ ˙ y, leˆ ˙ nh: kênh giao tác maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hieˆ’n thi ˙ tu`’parameter, còn leˆ ˙ nh kênh giao tác maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hieˆ’n thi ˙ giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n parameter (taˆ´t nhiên neˆ´u nhu’tham bieˆ´n d¯ó du’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh). 3.6.1 Các da ˙ ng tham bieˆ´n khác nhau Tham bieˆ´n chia thành ba da ˙ ng: tham bieˆ´n vi ˙ trí, tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t (các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t d¯ã nói o’’ trên chính là tên cu’a nhu˜’ng tham bieˆ´n này) và các bieˆ´n soˆ´ cu’a heˆ ˙ vo’. Tên (ID) cu’a tham bieˆ´n vi ˙ trí goˆ`m moˆ ˙ t hay vài chu˜’soˆ´ (nhu’ng không có tham bieˆ´n vi ˙ trí 0). Giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n vi ˙ trí là các tham soˆ´ cho leˆ ˙ nh, d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra khi cha ˙ y heˆ ˙ vo’ (tham soˆ´ d¯aˆ`u tiên là giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n 1, tham soˆ´ thu´’hai - tham bieˆ´n 2, v.v. . . ). Có theˆ’ dùng câu leˆ ˙ nh set d¯eˆ’ thay d¯oˆ’i giá tri ˙cu’a tham bieˆ´n vi ˙ trí. Giá tri ˙ cu’a các tham bieˆ´n này cu˜ng thay d¯oˆ’i trong khi heˆ ˙ vo’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t trong các hàm soˆ´ (chúng ta se˜ xem xét vaˆ´n d¯eˆ` này o’’du’o´’i). Các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t không gì khác ho’n là các maˆ˜u, mà su ˙ ’thay theˆ´ (phép theˆ´, phép hoán d¯oˆ’i) chúng d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’ trong ba’ng 3.2: Các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t, d¯u’o ˙ ’c lieˆ ˙ t kê o’’ ba’ng trên, có moˆ ˙ t d¯ieˆ’m khác bieˆ ˙ t d¯ó là chı’ có theˆ’ "nha˘´c" d¯eˆ´n chúng, không theˆ’ gán các giá tri ˙ cho các tham bieˆ´n này. Bieˆ´n môi tru’o`’ng, nhìn tu`’ phía heˆ ˙ vo’, d¯ó là các tham bieˆ´n d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t tên. Giá tri ˙ cu’a bieˆ´n môi tru’o`’ng d¯u’o ˙ ’c gán nho`’ thao tác có da ˙ ng sau: kênh giao tác [user]$ name=value Trong d¯ó, name - tên cu’a bieˆ´n, còn value - giá tri ˙ muoˆ´ n gán cho bieˆ´n (có theˆ’ là moˆ ˙ t dòng troˆ´ ng). Tên cu’a bieˆ´n môi tru’o`’ng chı’ có theˆ’ bao goˆ`m các chu˜’soˆ´ , chu˜’cái và không d¯u’o ˙ ’c ba˘´t d¯aˆ`u bo’’i moˆ ˙ t chu˜’soˆ´ . (Tin ra˘`ng sau khi d¯o ˙ c d¯oa ˙ n vieˆ´t veˆ` tham bieˆ´n vi ˙ trí thì các ba ˙ n d¯ã hieˆ’u ta ˙ i sao moˆ ˙ t bieˆ´n môi tru’o`’ng không theˆ’ ba˘´t d¯aˆ`u bo’’i moˆ ˙ t chu˜’soˆ´ .) Giá tri ˙ có theˆ’ là baˆ´t ky` moˆ ˙ t dòng va˘n ba’n nào. Neˆ´u giá tri ˙ có chu´’a nhu˜’ng ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t, thì caˆ`n d¯a˘ ˙ t nó (giá tri ˙ ) vào daˆ´u ngoa˘ ˙ c. Giá tri ˙ taˆ´t nhiên se˜ không chu´’a các daˆ´u ngoa˘ ˙ c này. Neˆ´u moˆ ˙ t bieˆ´n môi tru’òng d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh, thì cu˜ng có theˆ’bi ˙ xóa bo’ ba˘`ng leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú unset. Taˆ ˙ p ho ˙ ’p taˆ´t ca’ các bieˆ´n này cùng vo´’i các giá tri ˙ d¯ã gán cho chúng go ˙ i là môi tru’o`’ng (enviroment) cu’a heˆ ˙ vo’. Có theˆ’ xem nó (môi tru’o`’ng) nho`’ leˆ ˙ nh set khi không có tham soˆ´ (có theˆ’ caˆ`n dùng d¯u’o`’ng oˆ´ ng ’set | less", neˆ´u môi tru’o`’ng lo´’n, có nhieˆ`u bieˆ´n). D¯ eˆ’ xem giá tri ˙ cu’a moˆ ˙ t bieˆ´n môi tru’o`’ng cu ˙ theˆ’, thay vì dùng leˆ ˙ nh set (khi này caˆ`n tìm trong keˆ´t qua’ cu’a nó bieˆ´n muoˆ´ n xem), có theˆ’ su’’du ˙ ng leˆ ˙ nh echo: kênh giao tác [user]$ echo $name
  • 40.
    36 Bash Ba’ng 3.2:Thay theˆ´ các tham bieˆ´n d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t Tham bieˆ´n Quy luaˆ ˙ t thay theˆ´ * Thay theˆ´ bo’’i các tham bieˆ´n vi ˙ trí, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’tham bieˆ´n thu´’nhaˆ´t. Neˆ´u su ˙ ’ thay theˆ´ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c kép, thì tham bieˆ´n này se˜ d¯u’o ˙ ’c thay bo’’i moˆ ˙ t tu`’duy nhaˆ´ t, mà ta ˙ o ra tu`’taˆ´ t ca’ các tham bieˆ´n vi ˙ trí, phân cách nhau bo’’i ký tu ˙ ’ d¯aˆ`u tiên cu’a bieˆ´n soˆ´ IFS (se˜ nói d¯eˆ´n o’’ sau). Tu´’c là "$" tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i "$1c$2c. . . ", trong d¯ó c - ký tu ˙ ’ d¯aˆ`u tiên trong giá tri ˙cu’a bieˆ´n soˆ´ IFS. Neˆ´u giá tri ˙ cu’a IFS troˆ´ ng, hoa˘ ˙ c không d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh giá tri ˙ , thì tham bieˆ´n phân cách nhau bo’’i các khoa’ng tra˘´ng. @ Thay theˆ´ bo’’i tham bieˆ´n vi ˙ trí, ba˘´t d¯aˆ`u tu`’tham bieˆ´n thu´’nhaˆ´t. Neˆ´u thay theˆ´ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong ngoa˘ ˙ c kép, thì moˆ˜i tham bieˆ´n se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i moˆ ˙ t tu`’riêng bieˆ ˙ t. Tu´’c là, "$@" tu’o’ng d¯u’o’ng vo´’i "$1" "$2" . . . Neˆ´u không có tham bieˆ´n vi ˙ trí, thì giá tri ˙ se˜ không d¯u’o ˙ ’c thieˆ´t laˆ ˙ p (tham bieˆ´n se˜ bi ˙ x # Thay theˆ´ bo’’i giá tri ˙ thaˆ ˙ p phân cu’a các tham bieˆ´n vi ˙ trí. ? Thay theˆ´ bo’’i tra ˙ ng thái thoát ra cu’a câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong d¯u’o`’ng oˆ´ ng, mà d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong cheˆ´ d¯oˆ ˙ neˆ`n tru’o´’c. - (ga ˙ ch ngang) Thay theˆ´ bo’’i giá tri ˙ các co`’, flag, d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bo’’i leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú set hay trong khi cha ˙ y heˆ ˙ vo’. $ Thay theˆ´ bo’’i soˆ´ cu’a tieˆ´n trình (PID - process identificator) Thay theˆ´ bo’’i soˆ´ cu’a tieˆ´n trình (PID) cuoˆ´ i cùng trong soˆ´ các câu leˆ ˙ nh thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong neˆ`n sau. 0 Thay theˆ´ bo’’i tên heˆ ˙ vo’ hay tên cu’a script d¯ang cha ˙ y. Neˆ´u bash cha ˙ y moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin leˆ ˙ nh nào d¯ó, thì $0 có giá tri ˙ ba˘`ng tên cu’a taˆ ˙ p tin này. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i giá tri ˙ này ba˘`ng d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`u d¯u’ d¯eˆ´n heˆ ˙ vo’ (ví du ˙ , /bin/bash _ (ga ˙ ch du’o´’i) Thay theˆ´ bo’’i tham soˆ´ cuoˆ´ i cùng cu’a câu leˆ ˙ nh tru’o´’c trong soˆ´ các câu leˆ ˙ nh d¯ã d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n (neˆ´u d¯ó la ˙ i là moˆ ˙ t tham bieˆ´n hay bieˆ´n soˆ´ , thì se˜ su’’ du ˙ ng giá tri ˙ cu’a n Trong d¯ó, caˆ`n thay name bo’’i tên bieˆ´n (nhu’ vaˆ ˙ y, trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, ba ˙ n la ˙ i caˆ`n pha’i bieˆ´t tên cu’a bieˆ´n muoˆ´ n xem). Trong soˆ´ các bieˆ´n, mà ba ˙ n se˜ thaˆ´y trong keˆ´t qua’ cu’a leˆ ˙ nh set, có nhu˜’ng bieˆ´n raˆ´t thú vi ˙ . Xin hãy chú ý d¯eˆ´n, ví du ˙ , bieˆ´n RANDOM. Neˆ´u thu’’cha ˙ y vài laˆ`n liên tieˆ´p câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì moˆ˜i laˆ`n ba ˙ n se˜ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t giá tri ˙ mo´’i. Nguyên nhân là vì bieˆ´n này tra’ la ˙ i moˆ ˙ t giá tri ˙ ngaˆ˜u nhiên4 trong khoa’ng 0 - 32 768. 3.6.2 Daˆ´ u nha˘´c cu’a heˆ ˙ vo’ Moˆ ˙ t trong các bieˆ´n raˆ´t quan tro ˙ ng có tên PS1. Bieˆ´n này cho bieˆ´t da ˙ ng cu’a daˆ´u nha˘´c, mà bash d¯u’a ra trong khi cho`’ ngu’o`’i dùng nhaˆ ˙ p câu leˆ ˙ nh tieˆ´p theo. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh thì bieˆ´n này d¯u’o ˙ ’c gán giá tri ˙ "s-v$ , tuy nhiên trên các ba’n phân phoˆ´ i khác nhau thu’o`’ng có các script 4 random là tu`’tieˆ´ng Anh có nghı˜a ngaˆ˜u nhiên
  • 41.
    3.6 Tham bieˆ´nvà các bieˆ´n soˆ´ . Môi tru’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’ 37 kho’’i d¯oˆ ˙ ng (hay script d¯a˘ng nhaˆ ˙ p) xác d¯i ˙ nh la ˙ i bieˆ´n này. Nói chung thì trong bash có taˆ´t ca’ boˆ´ n daˆ´u nha˘´c, d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng trong các tru’o`’ng ho ˙ ’p khác nhau. Bieˆ´n PS1 d¯u’a ra da ˙ ng cu’a daˆ´u nha˘´c khi heˆ ˙ vo’ cho`’ nhaˆ ˙ p leˆ ˙ nh. Daˆ´u nha˘´c thu´’hai, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n PS2, xuaˆ´t hieˆ ˙ n khi heˆ ˙ vo’ cho`’ ngu’o`’i dùng nhaˆ ˙ p thêm moˆ ˙ t vài du˜’lieˆ ˙ u caˆ`n thieˆ´t nào d¯ó d¯eˆ’ có theˆ’ tieˆ´p tu ˙ c cha ˙ y câu leˆ ˙ nh (chu’o’ng trình) d¯ã go ˙ i. Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh bieˆ´n PS2 có giá tri ˙ ">". Raˆ´t có theˆ’ ba ˙ n d¯ã nhìn thaˆ´y daˆ´u nha˘´c này, khi cha ˙ y leˆ ˙ nh cat d¯eˆ’d¯u’a du˜’lieˆ ˙ u vào tu`’bàn phím vào taˆ ˙ p tin. Moˆ ˙ t ví du ˙ khác - leˆ ˙ nh ftp, sau khi cha ˙ y leˆ ˙ nh này daˆ´u nha˘´c se˜ có da ˙ ng nhu’ d¯ã nói. Daˆ´u nha˘´c, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n PS3, su’’du ˙ ng trong leˆ ˙ nh select. Daˆ´u nha˘´c, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n PS4, d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra tru’o´’c moˆ˜i câu leˆ ˙ nh, trong lúc bash theo dõi quá trình thu ˙ ’c hieˆ ˙ n. Giá tri ˙ theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh - "+". Neˆ´u có mong muoˆ´ n, ba ˙ n có theˆ’ thay d¯oˆ’i các bieˆ´n PS1 và PS2. Khi này có theˆ’ su’’du ˙ ng baˆ´t ky` ký tu ˙ ’ nào nhaˆ ˙ p tu`’ bàn phím, cu˜ng nhu’ moˆ ˙ t vài ký tu ˙ ’ chuyên dùng d¯eˆ’ xác d¯i ˙ nh da ˙ ng daˆ´u nha˘´c nhu’trong ba’ng 3.3 (chı’ d¯u’a ra moˆ ˙ t vài trong soˆ´ chúng làm ví du ˙ , danh sách d¯aˆ`y d¯u’ xem trong trang man cu’a bash - gõ leˆ ˙ nh "man bash"). Ba’ng 3.3: Ký tu ˙ ’xác d¯i ˙ nh da ˙ ng daˆ´u nha˘´c Cu ˙ m ký tu ˙ ’ Giá tri ˙ (keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c) a Tín hieˆ ˙ u âm thanh (mã ASCII 07) d Tho`’i gian o’’da ˙ ng "Thu´’, tháng, ngày", ví du ˙ , Sun, Dec, 26. h Tên máy (hostname) d¯eˆ´n daˆ´u chaˆ´m d¯aˆ`u tiên. H Tên máy d¯aˆ`y d¯u’, ví du ˙ teppi.phanthinh.com t Tho`’i gian hieˆ ˙ n tho`’i o’’da ˙ ng 24 gio`’: HH:MM:SS (gio`’:phút:giây) T Tho`’i gian hieˆ ˙ n tho`’i o’’da ˙ ng 12 gio`’: HH:MM:SS @ Tho`’i gian hieˆ ˙ n tho`’i o’’da ˙ ng 12 gio`’am/pm (sáng/chieˆ`u) u Tên ngu’o`’i dùng d¯ã cha ˙ y heˆ ˙ vo’, ví du ˙ teppi w Tên d¯aˆ`y d¯u’ cu’a thu’ mu ˙ c làm vieˆ ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ goˆ´ c), ví du ˙/home/teppi82/project/l4u W Thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (không có d¯u’o`’ng daˆ˜n) $ Ký tu ˙ ’#, neˆ´u heˆ ˙ vo’ d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y bo’’i ngu’o`’i dùng root, và ký tu ˙ ’$, neˆ´u heˆ ˙ vo’ d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y bo’’i ngu’o`’i dùng thu’o`’ng. nnn Ký tu ˙ ’có mã heˆ ˙ tám nnn n Dòng mo´’i (chuyeˆ’n dòng) s Tên heˆ ˙ vo’ # Soˆ´ hieˆ ˙ n tho`’i cu’a câu leˆ ˙ nh Daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c (backslash) [ Sau ký tu ˙ ’này taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’se˜ không d¯u’o ˙ ’c in ra. ] Keˆ´t thúc chuoˆ˜i các ký tu ˙ ’không d¯u’o ˙ ’c in ra. ! Soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a leˆ ˙ nh hieˆ ˙ n tho`’i trong li ˙ ch su’’các câu leˆ ˙ nh d¯ã dùng. Soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh (soˆ´ thu´’tu ˙ ’cu’a leˆ ˙ nh d¯ang thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong buoˆ’i làm vieˆ ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i) có theˆ’khác vo´’i soˆ´ cu’a chính nó trong danh sách "li ˙ ch su’’ các câu leˆ ˙ nh", bo’’i vì danh sách còn chu´’a ca’ nhu˜’ng câu leˆ ˙ nh d¯ã d¯u’o ˙ ’c ghi la ˙ i trong taˆ ˙ p tin li ˙ ch su’’. Sau khi giá tri ˙ cu’a bieˆ´n d¯u’o ˙ ’c heˆ ˙ vo’ d¯o ˙ c xong, se˜ xa’y ra su ˙ ’thay theˆ´ theo các quy luaˆ ˙ t mo’’ roˆ ˙ ng trong ba’ng trên, d¯oˆ`ng tho`’i còn xa’y ra su ˙ ’thay theˆ´ trong tên các câu leˆ ˙ nh, trong các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c, và su ˙ ’chia tu`’(word splitting). Chúng ta se˜ nói d¯eˆ´n nhu˜’ng su ˙ ’thay theˆ´ này o’’du’o´’i.Ví du ˙ , sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n leˆ ˙ nh (vì trong dòng va˘n ba’n có khoa’ng troˆ´ ng, nên nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có daˆ´u ngoa˘ ˙ c): kênh giao tác [user/root]$ PS1="[u@h W]$"
  • 42.
    38 Bash thì trongdaˆ´u nha˘´c se˜ có daˆ´u mo’’ngoa˘ ˙ c vuông, tên ngu’o`’i dùng, ký hieˆ ˙ u , tên máy, khoa’ng tra˘´ng, tên cu’a thu’ mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (không có d¯u’o`’ng daˆ˜n), daˆ´u d¯óng ngoa˘ ˙ c vuông, và ký hieˆ ˙ u $ (neˆ´u trên heˆ ˙ vo’ d¯ang làm vieˆ ˙ c ngu’o`’i dùng bình thu’o`’ng) hay #(neˆ´u heˆ ˙ vo’ cha ˙ y du’o´’i ngu’o`’i dùng root). 3.6.3 Bieˆ´n môi tru’o`’ng PATH Còn moˆ ˙ t bieˆ´n cu˜ng quan tro ˙ ng nu˜’a có tên PATH. Bieˆ´n này d¯u’a ra danh sách d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯eˆ´n các thu’ mu ˙ c, mà bash se˜ tìm kieˆ´m taˆ ˙ p tin (tru’o`’ng ho ˙ ’p riêng là các taˆ ˙ p tin leˆ ˙ nh) trong tru’o`’ng ho ˙ ’p, d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`y d¯u’ d¯eˆ´n taˆ ˙ p tin không d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra. Các thu’ mu ˙ c trong danh sách này phân cách nhau bo’’i daˆ´u hai chaˆ´m (:). Theo ma˘ ˙ c d¯i ˙ nh bieˆ´n PATH chu´’a các thu’ mu ˙ c /usr/local/bin, /bin, /usr/bin, /usr/X11R6/bin, tu´’c là có da ˙ ng: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin: D¯ eˆ’ thêm thu’ mu ˙ c vào danh sách này, caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm kieˆ´m, heˆ ˙ vo’ "lu ˙ c lo ˙ i" các thu’ mu ˙ c theo d¯úng thu´’ tu ˙ ’ d¯ã lieˆ ˙ t kê trong bieˆ´n PATH. Moˆ ˙ t chú ý nho’, có theˆ’ d¯u’a vào danh sách này thu’ mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i, khi thêm vào bieˆ´n PATH moˆ ˙ t daˆ´u chaˆ´m (.). Tuy nhiên, d¯ây là d¯ieˆ`u không khuyên làm vo´’i lý do ba’o maˆ ˙ t: ngu’o`’i có ác ý có theˆ’d¯a˘ ˙ t vào thu’mu ˙ c dùng chung moˆ ˙ t chu’o’ng trình nào d¯ó, có cùng tên vo´’i moˆ ˙ t trong soˆ´ nhu˜’ng câu leˆ ˙ nh thu’o`’ng dùng bo’’i root, nhu’ng thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu˜’ng chu´’c na˘ng khác hoàn toàn (d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t nguy hieˆ’m neˆ´u thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i d¯u´’ng o’’d¯aˆ`u danh sách tìm kieˆ´m). 3.6.4 Bieˆ´n môi tru’o`’ng IFS Bieˆ´n này xác d¯i ˙ nh ký tu ˙ ’(cu ˙ m ký tu ˙ ’) phân cách (Internal Field Separator), su’’du ˙ ng trong thao tác phân chia tu`’ngu˜’khi bieˆ´n d¯oˆ’i dòng leˆ ˙ nh, mà heˆ ˙ vo’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tru’o´’c khi cha ˙ y moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh nào d¯ó(xemdu’o´’i). Giátri ˙ theoma˘ ˙ cd¯i ˙ nhcu’abieˆ´nnày-"<Khoa’ng_tra˘´ng><Tab><Ký_tu ˙ ’_hàng_mo´’i>". Neˆ´u thu’’gõ leˆ ˙ nh "echo $IFS", ba ˙ n se˜ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t nga ˙ c nhiên nho’. 3.6.5 Thu’ mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i và thu’ mu ˙ c cá nhân Tên cu’a thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i ghi trong bieˆ´n môi tru’o`’ng vo´’i tên PWD, và giá tri ˙ cu’a bieˆ´n này thay d¯oˆ’i sau moˆ˜i laˆ`n cha ˙ y chu’o’ng trình cd (cu˜ng nhu’moˆ˜i laˆ`n thay d¯oˆ’i thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i theo baˆ´t ky` cách nào, ví du ˙ , qua Midnight Commander). Tu’o’ng tu ˙ ’nhu’vaˆ ˙ y tên d¯aˆ`y d¯u’ (goˆ`m ca’ d¯u’o`’ng daˆ˜n) cu’a thu’mu ˙ c cá nhân cu’a ngu’o`’i dùng, cha ˙ y tieˆ´n trình d¯ã cho, ghi trong bieˆ´n HOME. 3.6.6 Câu leˆ ˙ nh export Khi heˆ ˙ vo’ cha ˙ y moˆ ˙ t chu’o’ng trình hay câu leˆ ˙ nh nào d¯ó, nó (heˆ ˙ vo’) cung caˆ´p cho chúng moˆ ˙ t phaˆ`n bieˆ´n môi tru’o`’ng. D¯ eˆ’ có theˆ’ cung caˆ´p bieˆ´n môi tru’o`’ng cho tieˆ´n trình cha ˙ y tu`’heˆ ˙ vo’, caˆ`n gán giá tri ˙ cho bieˆ´n này vo´’i leˆ ˙ nh export, tu´’c là thay vì kênh giao tác [user]$ name=value caˆ`n gõ:
  • 43.
    3.7 Khai trieˆ’nbieˆ’u thu´’c 39 kênh giao tác [user]$ export name=value Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này, taˆ´t ca’ các chu’o’ng trình cha ˙ y tu`’ heˆ ˙ vo’ (keˆ’ ca’ ba’n sao thu´’ hai cu’a chính heˆ ˙ vo’) se˜ có quyeˆ`n truy caˆ ˙ p to´’i các bieˆ´n d¯u’o ˙ ’c gán nhu’ vaˆ ˙ y, tu´’c là su’’ du ˙ ng giá tri ˙ cu’a chúng qua tên. 3.7 Khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c Hay heˆ ˙ vo’ d¯o ˙ c các câu leˆ ˙ nh nhu’ theˆ´ nào? Khi heˆ ˙ vo’ nhaˆ ˙ n d¯u’o ˙ ’c moˆ ˙ t dòng leˆ ˙ nh này d¯ó caˆ`n thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, nó (heˆ ˙ vo’) tru’o´’c khi cha ˙ y câu leˆ ˙ nh thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vieˆ ˙ c "phân tích ngu˜’ pháp" dòng leˆ ˙ nh này (gioˆ´ ng trong ngôn ngu˜’, phân tích chu’ ngu˜’, vi ˙ ngu˜’). Moˆ ˙ t trong nhu˜’ng bu’o´’c cu’a su ˙ ’phân tích này là phép mo’’ hay khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c (expansion). Trong bash có ba’y loa ˙ i khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c: • Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c (brace expansion); • Thay theˆ´ daˆ´u ngã (tilde expansion); • Phép theˆ´ các tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ ; • Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh; • Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c (thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tu`’trái sang pha’i); • Phép chia tu`’(word splitting); • Khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c (pathname expansion). Các thao tác này d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n theo d¯úng thu´’tu ˙ ’lieˆ ˙ t kê trên. Chúng ta se˜ xem xét chúng theo tu´’tu ˙ ’này. 3.7.1 Khai trieˆ’n daˆ´ u ngoa˘ ˙ c Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c toˆ´ t nhaˆ´t minh ho ˙ a trên ví du ˙ . Gia’ thieˆ´t, chúng ta caˆ`n ta ˙ o thu’ mu ˙ c con trong moˆ ˙ t thu’mu ˙ c nào d¯ó, hoa˘ ˙ c thay d¯oˆ’i ngu’o`’i dùng so’’hu˜’u cu’a vài taˆ ˙ p tin cùng moˆ ˙ t lúc. Có theˆ’thu ˙ ’c hieˆ ˙ n d¯ieˆ`u này nho`’các câu leˆ ˙ nh sau: kênh giao tác [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old,new,dist,bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex,edit},lib/{ex?.?*,how_ex} Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p d¯aˆ`u, trong thu’mu ˙ c /usr/src/unikey/ se˜ ta ˙ o ra các thu’mu ˙ c con old,new,dist, và bugs. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p thu´’hai, ngu’o`’i dùng so’’hu˜’u cu’a các taˆ ˙ p tin sau se˜ thay d¯oˆ’i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.?
  • 44.
    40 Bash • /usr/ucb/edit •/usr/lib/ex?.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex Tu´’c là vo´’i moˆ˜i ca˘ ˙ p daˆ´u ngoa˘ ˙ c se˜ ta ˙ o ra vài dòng riêng re˜ (soˆ´ nhu˜’ng dòng này ba˘`ng soˆ´ tu`’ na˘`ng trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c) ba˘`ng cách ghi thêm vào tru’o´’c moˆ˜i tu`’trong ngoa˘ ˙ c nhu˜’ng gì d¯u´’ng tru’o´’c daˆ´u ngoa˘ ˙ c, và ghi thêm vào sau moˆ˜i tu`’ này nhu˜’ng gì d¯u´’ng sau daˆ´u ngoa˘ ˙ c. Moˆ ˙ t ví du ˙ khác: dòng a{d,c,b}e khi khai trieˆ’n se˜ thu d¯u’o ˙ ’c ba tu`’"ade ace abe". Khai trieˆ’n daˆ´u ngoa˘ ˙ c d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n tru’o´’c các da ˙ ng khai trieˆ’n khác trong dòng leˆ ˙ nh, ho’n nu˜’a taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t có trong dòng leˆ ˙ nh, keˆ’ca’ nhu˜’ng ký tu ˙ ’na˘`m trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c, se˜ d¯u’o ˙ ’c giu˜’không thay d¯oˆ’i (chúng se˜ d¯u’o ˙ ’c biên di ˙ ch o’’các bu’o´’c phía sau). 3.7.2 Thay theˆ´ daˆ´ u ngã (Tilde Expansion) Neˆ´u nhu’tu`’ba˘´t d¯aˆ`u vo´’i ký tu ˙ ’daˆ´u ngã (’∼’), taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’d¯u´’ng tru’o´’c daˆ´u ga ˙ ch chéo d¯aˆ`u tiên (hay taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’neˆ´u nhu’không có daˆ´u ga ˙ ch chéo) se˜ d¯u’o ˙ ’c hieˆ’u là tên ngu’o`’i dùng (login name). Neˆ´u nhu’tên này là moˆ ˙ t dòng roˆ˜ng (tu´’c là daˆ´u ga ˙ ch chéo d¯u´’ng ngay phía sau daˆ´u ngã), thì daˆ´u ngã se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i giá tri ˙ cu’a bieˆ´n HOME. Và neˆ´u giá tri ˙ cu’a bieˆ´n HOME không d¯u’o ˙ ’c gán thì daˆ´u ngã se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`u d¯u’ d¯eˆ´n thu’mu ˙ c cá nhân cu’a ngu’o`’i dùng, mà d¯ã cha ˙ y heˆ ˙ vo’. Neˆ´u nhu’ngay sau daˆ´u ngã (và tru’o´’c daˆ´u ga ˙ ch chéo) là moˆ ˙ t tu`’trùng vo´’i tên cu’a moˆ ˙ t ngu’o`’i dùng ho ˙ ’p pháp, thì daˆ´u ngã coˆ ˙ ng vo´’i tên ngu’o`’i dùng d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i d¯u’o`’ng daˆ˜n d¯aˆ`y d¯u’ d¯eˆ´n thu’ mu ˙ c cá nhân cu’a ngu’o`’i dùng này. Neˆ´u nhu’ tu`’ d¯u´’ng sau daˆ´u ngã không pha’i là tên cu’a moˆ ˙ t ngu’o`’i dùng (và không roˆ˜ng), thì tu`’không bi ˙ thay d¯oˆ’i. Neˆ´u nhu’sau daˆ´u ngã là ’+’, hay ký hieˆ ˙ u này se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i tên d¯aˆ`u d¯u’ cu’a thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i (tu´’c là giá tri ˙ cu’a bieˆ´n PWD). Neˆ´u du´’ng sau daˆ´u ngã là ’-’, thì thay theˆ´ giá tri ˙ cu’a bieˆ´n OLDPWD (thu’ mu ˙ c "cu˜"). 3.7.3 Phép theˆ´ các tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ Ký tu ˙ ’ $ d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng cho các thao tác theˆ´ tham bieˆ´n, theˆ´ các câu leˆ ˙ nh và theˆ´ các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c. Bieˆ’u thu´’c hay tên d¯u´’ng sau $ có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào ngoa˘ ˙ c, không nhaˆ´t thieˆ´t, nhu’ng raˆ´t tieˆ ˙ n, vì daˆ´u ngoa˘ ˙ c phân cách bieˆ’u thu´’c vo´’i các tu`’ hay ký tu ˙ ’ d¯u´’ng sau. Nhu’ vaˆ ˙ y, d¯eˆ’ go ˙ i giá tri ˙ cu’a tham bieˆ´n nói chung cu˜ng nhu’bieˆ´n môi tru’o`’ng nói riêng trong dòng leˆ ˙ nh, caˆ`n d¯a˘ ˙ t bieˆ’u thu´’c da ˙ ng $parameter. Daˆ´u ngoa˘ ˙ c chı’ caˆ`n thieˆ´t, neˆ´u tên cu’a tham bieˆ´n có chu´’a vài chu˜’ soˆ´ , hoa˘ ˙ c khi theo sau tên còn có các ký tu ˙ ’khác, mà chúng ta không muoˆ´ n heˆ ˙ vo’ "hieˆ’u laˆ`m" chúng là moˆ ˙ t phaˆ`n cu’a tên tham bieˆ´n. Trong taˆ´t ca’ các giá tri ˙ cu’a bieˆ´n soˆ´ xa’y ra phép theˆ´ daˆ´u ngã (∼), su ˙ ’khai trieˆ’n tham bieˆ´n và bieˆ´n soˆ´ , phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh, phép theˆ´ các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c, cu˜ng nhu’xóa các ký tu ˙ ’trích daˆ˜n (xem du’o´’i). Su ˙ ’phân chia tu`’không xa’y ra, tru`’tru’o`’ng ho ˙ ’p "$" (lo`’i gia’i thích xem o’’ ba’ng soˆ´ 3). Su ˙ ’ khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’ mu ˙ c cu˜ng không d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n.
  • 45.
    3.7 Khai trieˆ’nbieˆ’u thu´’c 41 3.7.4 Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh Phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh là moˆ ˙ t công cu ˙ raˆ´t ma ˙ ng cu’a bash. Ý nghı˜a cu’a nó na˘`m o’’choˆ˜ thay theˆ´ tên các câu leˆ ˙ nh bo’’i keˆ´t qua’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n cu’a chúng. Có hai da ˙ ng phép theˆ´ leˆ ˙ nh: $(command) và ‘command‘ Neˆ´u u´’ng du ˙ ng da ˙ ng thu´’ hai (chú ý o’’ d¯ây su’’ du ˙ ng daˆ´u "ngoa˘ ˙ c d¯o’n ngu’o ˙ ’c", phím cho nó thu’o`’ng na˘`m trên phím Tab), thì daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c () o’’trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c se˜ có chu´’c na˘ng nhu’moˆ ˙ t ký tu ˙ ’thông thu’o`’ng, tru`’tru’o`’ng ho ˙ ’p, khi d¯u´’ng sau nó (daˆ´u ga ˙ ch ngu’o ˙ ’c) là moˆ ˙ t $, ‘, hay moˆ ˙ t . Neˆ´u nhu’su’’du ˙ ng da ˙ ng $(command), thì taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’d¯u´’ng trong ngoa˘ ˙ c ta ˙ o thành moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh, không có ký tu ˙ ’ nào có ý nghı˜a d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. Neˆ´u phép theˆ´ câu leˆ ˙ nh xa’y ra phía trong ngoa˘ ˙ c kép, thì trong keˆ´t qua’ cu’a phép theˆ´ se˜ không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phép phân chia tu`’và su ˙ ’khai trieˆ’n maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c. 3.7.5 Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c (Arithmetic Expansion) Phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c cho phép tính giá tri ˙ cu’a moˆ ˙ t bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c và thay theˆ´ nó (bieˆ’u thu´’c) bo’’i keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c. Có hai da ˙ ng phép theˆ´ soˆ´ ho ˙ c: $[expression] ((expression)) Trong d¯ó expression d¯u’o ˙ ’c hieˆ’u (d¯u’o ˙ ’c bash d¯o ˙ c) nhu’khi d¯u´’ng trong ngoa˘ ˙ c kép, nhu’ng nhu˜’ng daˆ´u ngoa˘ ˙ c kép o’’ trong expression la ˙ i d¯u’o ˙ ’c d¯o ˙ c nhu’moˆ ˙ t ký tu ˙ ’thu’o`’ng. Phía trong expression có thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các phép theˆ´ tham bieˆ´n và theˆ´ câu leˆ ˙ nh. Cú pháp cu’a bieˆ’u thu´’c expression tu’o’ng tu ˙ ’nhu’cú pháp cu’a bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c cu’a ngôn ngu˜’C, cu ˙ theˆ’ho’n veˆ` vaˆ´n d¯eˆ` này có theˆ’ d¯o ˙ c trong phaˆ`n ARITHMETIC EVALUATION cu’a trang man cu’a bash. Ví du ˙ , câu leˆ ˙ nh kênh giao tác [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho keˆ´t qua’ ba˘`ng "17". Neˆ´u bieˆ’u thu´’c không chính xác, bash se˜ d¯u’a ra thông báo loˆ˜i. 3.7.6 Phân chia tu`’ (word splitting) Sau khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong các phép theˆ´ tham bieˆ´n, theˆ´ leˆ ˙ nh, và theˆ´ các bieˆ’u thu´’c soˆ´ ho ˙ c, heˆ ˙ vo’ la ˙ i phân tích dòng leˆ ˙ nh moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a (nhu’ng o’’ da ˙ ng thu d¯u’o ˙ ’c sau các phép theˆ´ nói trên) và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vieˆ ˙ c phân chia tu`’ (word splitting). Thao tác này na˘`m o’’ choˆ˜, heˆ ˙ vo’ tìm trong dòng leˆ ˙ nh taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’phân chia, xác d¯i ˙ nh bo’’i bieˆ´n IFS (xem trên), và nho`’ d¯ó chia nho’ dòng leˆ ˙ nh thành các tu`’riêng re˜ trong các choˆ˜ tu’o’ng u´’ng. Neˆ´u giá tri ˙ cu’a IFS ba˘`ng moˆ ˙ t dòng troˆ´ ng, thì vieˆ ˙ c phân chia tu`’se˜ không xa’y ra. Neˆ´u trong dòng leˆ ˙ nh không thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phép theˆ´ nào trong các phép theˆ´ keˆ’ trên, thì phân chia tu`’cu˜ng không xa’y ra. 3.7.7 Khai trieˆ’n các maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin và thu’mu ˙ c (Pathname Expansion) Phép theˆ´ tên d¯u’o`’ng daˆ˜n và taˆ ˙ p tin (Pathname expansion) su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ chı’ nho`’ moˆ ˙ t maˆ˜u nho’ go ˙ n mà có theˆ’chı’ ra vài taˆ ˙ p tin (hay thu’mu ˙ c), tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u này. Sau khi phân chia tu`’, và neˆ´u nhu’không d¯u’a ra tùy cho ˙ n -f, thì bash se˜ tìm kieˆ´m trong tu`’ng tu`’cu’a dòng leˆ ˙ nh các ký tu ˙ ’ *, ?, và [. Neˆ´u tìm thaˆ´y tu`’ vo´’i moˆ ˙ t hay vài ký tu ˙ ’ nhu’ vaˆ ˙ y, thì tu`’ này se˜ d¯u’o ˙ ’c xem nhu’moˆ ˙ t maˆ˜u, và caˆ`n thay theˆ´ bo’’i các tu`’trong danh sách d¯u’o`’ng daˆ˜n, tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u này. Neˆ´u nhu’ không tìm thaˆ´y tên tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u, và bieˆ´n nullglob không d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra, thì tu`’ se˜ không thay d¯oˆ’i, tu´’c là các ký tu ˙ ’d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t bi ˙ maˆ´t giá tri ˙ và hieˆ’u nhu’các ký tu ˙ ’thu’o`’ng. Neˆ´u nhu’ bieˆ´n này d¯u’o ˙ ’c xác d¯i ˙ nh, mà d¯u’o`’ng daˆ˜n tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u không tìm thaˆ´y, thì tu`’ se˜ bi ˙xóa kho’i dòng leˆ ˙ nh. Các ký tu ˙ ’dùng d¯eˆ’ta ˙ o maˆ˜u có các giá tri ˙ trong ba’ng 3.4
  • 46.
    42 Bash Ba’ng 3.4:Các ký tu ˙ ’ta ˙ o maˆ˜u Ký tu ˙ ’ Quy luaˆ ˙ t thay theˆ´ * Tu’o’ng u´’ng vo´’i baˆ´t ky` dòng ký tu ˙ ’nào, keˆ’ ca’ dòng roˆ˜ng. Ví du ˙ , v*.txt se˜ d¯u’o ˙ ’c thay theˆ´ bo’’i vnoss.txt, vnlinux.txt và vntex.txt (neˆ´u các taˆ ˙ p tin này toˆ`n ta ˙ i), và *.png se˜ tu’o’ng u´’ng taˆ´t ca’ các taˆ ˙ p tin có phaˆ`n mo’’roˆ ˙ ng png (taˆ ˙ p tin d¯oˆ` ho ˙ a hai chieˆ`u). ? Tu’o’ng u´’ng baˆ´t ký moˆ ˙ t ký tu ˙ ’ d¯o’n nào. Ví du ˙ , maˆ˜u file?.txt se˜ d¯u’o ˙ ’c thaytheˆ´ bo’’i các tên teˆ ˙ p sau file1.txt, file2.txt, file3.txt, và filea.txt (neˆ´u chúng toˆ`n ta ˙ i), nhu’ng file23.txt thì không. [...] Tu’o’ng u´’ng baˆ´t ky` ký tu ˙ ’ nào trong soˆ´ các ký tu ˙ ’ na˘`m trong daˆ´u ngoa˘ ˙ c vuông này. Ca˘ ˙ p ký tu ˙ ’, phân cách nhau bo’’i daˆ´ u tru`’ (-), ví du ˙ c-f, bieˆ’u thi ˙ moˆ ˙ t dãy; baˆ´t ký ký tu ˙ ’nào, theo tu`’d¯ieˆ’n, na˘`m giu˜’a hai ký tu ˙ ’này, keˆ’ca’ hai ký tu ˙ ’ta ˙ o ra dãy (c và f trong ví du ˙ ) cu˜ng tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u. Neˆ´u ký tu ˙ ’d¯aˆ`u tiên trong ngoa˘ ˙ c vuông là hay ˆ, thì maˆ˜u (o’’vi ˙ trí này) se˜ tu’o’ng u´’ng taˆ´t ca’ các ký tu ˙ ’, không d¯u’o ˙ ’c chı’ ra trong ngo Maˆ˜u tên taˆ ˙ p tin raˆ´t thu’o`’ng xuyên su’’du ˙ ng trong dòng leˆ ˙ nh có chu´’a ls. Hãy tu’o’’ng tu’o ˙ ’ng là ba ˙ n muoˆ´ n xem thông tin cu’a moˆ ˙ t thu’mu ˙ c, trong d¯ó có chu´’a moˆ ˙ t soˆ´ lu’o ˙ ’ng lo´’n các taˆ ˙ p tin d¯u’ các da ˙ ng, ví du ˙ , taˆ ˙ p tin hình a’nh, phim vo´’i da ˙ ng gif, jpeg, avi, v.v. . . . D¯ eˆ’ thu d¯u’o ˙ ’c thông tin chı’ cu’a taˆ ˙ p tin da ˙ ng jpeg, có theˆ’dùng câu leˆ ˙ nh kênh giao tác [user]$ ls *.jpg Neˆ´u trong thu’mu ˙ c có nhieˆ`u taˆ ˙ p tin, mà tên cu’a chúng là các soˆ´ goˆ`m boˆ´ n chu˜’soˆ´ (thu’mu ˙ c /proc là moˆ ˙ t ví du ˙ +), thì leˆ ˙ nh sau chı’ d¯u’a ra danh sách các taˆ ˙ p tin có soˆ´ tu`’0500 d¯eˆ´n 0999: kênh giao tác [user]$ ls -l 0[5-9]?? 3.7.8 Xóa các ký tu ˙ ’ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t Sau khi làm xong taˆ´t ca’ các phép theˆ´, các ký tu ˙ ’ , ‘ và " còn la ˙ i trong dòng leˆ ˙ nh (chúng d¯u’o ˙ ’c su’’du ˙ ng d¯eˆ’huy’ bo’ giá tri ˙ d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t cu’a các ký tu ˙ ’khác) se˜ bi ˙ xóa heˆ´t. 3.8 Shell - moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình Nhu’d¯ã nói o’’trên, d¯eˆ’có theˆ’xây du ˙ ’ng baˆ´t ky` gia’i thuaˆ ˙ t nào, cu˜ng caˆ`n có các toán tu’’kieˆ’m tra d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n. Heˆ ˙ vo’ bash hoˆ˜ tro ˙ ’ các toán tu’’ lu ˙ ’a cho ˙ n if...then...else và case, cu˜ng nhu’ các toán tu’’ vòng la˘ ˙ p for, while, until, nho`’ d¯ó nó (bash) tro’’ thành moˆ ˙ t ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình ma ˙ nh. 3.8.1 Toàn tu’’ if và test (hoa˘ ˙ c [ ]) Caˆ´u trúc cu’a toán tu’’ d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n có da ˙ ng thu go ˙ n nhu’ sau: if list1 then list2 else list3 fi trong d¯ó, list1, list2, và list3 là các chuoˆ˜i câu leˆ ˙ nh, phân cách nhau bo’’i daˆ´u
  • 47.
    3.8 Shell -moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình 43 pha’y và keˆ´t thúc bo’’i moˆ ˙ t daˆ´u chaˆ´m phaˆ’y hay ký tu ˙ ’dòng mo´’i. Ngoài ra, các chuoˆ˜i này có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào daˆ´u ngoa˘ ˙ c nho ˙ n: list. Toán tu’’ if kieˆ’m tra giá tri ˙ d¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i bo’’i các câu leˆ ˙ nh tu`’list1. Neˆ´u trong danh sách có vài câu leˆ ˙ nh, thì kieˆ’m tra giá tri ˙ d¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i bo’’i câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng cu’a danh sách. Neˆ´u giá tri ˙ này ba˘`ng 0, thì se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các leˆ ˙ nh tu`’ list2; còn neˆ´u giá tri ˙ này khác không, thì se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu˜’ng leˆ ˙ nh tu`’ list3. Giá tri ˙ d¯u’o ˙ ’c tra’ la ˙ i bo’’i toán tu’’if nhu’vaˆ ˙ y, trùng vo´’i giá tri ˙ mà chuoˆ˜i leˆ ˙ nh thu ˙ ’c hieˆ ˙ n (list2 hoa˘ ˙ c list3) d¯u’a ra. Da ˙ ng d¯aˆ`y d¯u’ cu’a leˆ ˙ nh if nhu’sau: if list then list [ elif list then list ] ... [ else list ] fi (o’’d¯ây daˆ´u ngoa˘ ˙ c vuông chı’ có nghı˜a là, nhu˜’ng gì na˘`m trong nó, ngoa˘ ˙ c vuông, không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có). Bieˆ’u thu´’c d¯u´’ng sau if hay elif thu’o`’ng là câu leˆ ˙ nh test, mà có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c bieˆ’u thi ˙ bo’’i daˆ´u ngoa˘ ˙ c vuông [ ]. Leˆ ˙ nh test thu ˙ ’c hieˆ ˙ n phép tính moˆ ˙ t bieˆ’u thu´’c nào d¯ó, và tra’ la ˙ i giá tri ˙ 0, neˆ´u bieˆ’u thu´’c là d¯úng, và 1 trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i. Bieˆ’u thu´’c d¯u’o ˙ ’c d¯u’a to´’i chu’o’ng trình test nhu’moˆ ˙ t tham soˆ´ cu’a chu’o’ng trình. Thay vì gõ test expression có theˆ’ d¯u’a bieˆ’u thu´’c expression vào ngoa˘ ˙ c vuông: [ expression ] Caˆ`n chú ý ra˘`ng, test và [ d¯ó là hai tên cu’a cu’a cùng moˆ ˙ t chu’o’ng trình, chu´’không pha’i là moˆ ˙ t phép bieˆ´n hóa thaˆ`n thông nào d¯ó cu’a heˆ ˙ vo’ bash (chı’ là cú pháp cu’a [ d¯òi ho’i pha’i có daˆ´u d¯óng ngoa˘ ˙ c). Và cu˜ng caˆ`n chú ý ra˘`ng o’’choˆ˜ cu’a test trong caˆ´u trúc if có theˆ’ su’’du ˙ ng baˆ´t ky` chu’o’ng trình nào. D¯ eˆ’keˆ´t thúc mu ˙ c này, chúng ta d¯u’a ra ví du ˙ su’’du ˙ ng if: kênh giao tác if [ -x /usr/bin/unicode_start ] ; then unicode_start else echo "hello world" fi Veˆ` toán tu’’test (hay [...]) caˆ`n d¯i sâu ho’n. 3.8.2 Toán tu’’ test và d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n cu’a bieˆ’u thu´’c Bieˆ’u thu´’c d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n, su’’ du ˙ ng trong toán tu’’ test, d¯u’o ˙ ’c xây du ˙ ’ng trên co’ so’’ kieˆ’m tra thuoˆ ˙ c tính taˆ ˙ p tin, so sánh các dòng và các so sánh soˆ´ ho ˙ c thông thu’o`’ng. Bieˆ’u thu´’c phu´’c ta ˙ p ho’n d¯u’o ˙ ’c ta ˙ o ra tu`’các thao tác d¯o’n và kép sau ("nhu˜’ng viên ga ˙ ch co’so’’"): • -a file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i. • -b file D¯ úng neˆ´u file toˆ`n ta ˙ i, và là moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin thieˆ´t bi ˙ khoˆ´ i (block device) d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. • -c file D¯ úng neˆ´u file toˆ`n ta ˙ i, và là moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin thieˆ´t bi ˙ ký tu ˙ ’(charater device) d¯a˘ ˙ c bieˆ ˙ t. • -d file D¯ úng neˆ´u file toˆ`n ta ˙ i và là moˆ ˙ t thu’mu ˙ c. • -e file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i.
  • 48.
    44 Bash • -ffile D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin thông thu’o`’ng. • -g file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bit thay d¯oˆ’i nhóm. • -h file hay -L file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là liên keˆ´t meˆ`m (liên keˆ´t tu’o ˙ ’ng tru’ng). • -k file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bit sticky. • -p file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là tên cu’a moˆ ˙ t oˆ´ ng (kênh FIFO). • -p file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là tên cu’a moˆ ˙ t oˆ´ ng (kênh FIFO). • -r file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và có quyeˆ`n d¯o ˙ c. • -s file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và kích thu’o´’c lo´’n ho’n không. • -t fd D¯ úng neˆ´u boˆ ˙ mô ta’ cu’a taˆ ˙ p tin (fd) mo’’và chı’ lên terminal. • -u file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t bit thay d¯oˆ’i ngu’o`’i dùng. • -w file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và có quyeˆ`n ghi. • -x file D¯ úng neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và có quyeˆ`n thu ˙ ’c thi. • -0 file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file và chu’ so’’hu˜’u cu’a nó là ngu’o`’i dùng mà ID có hieˆ ˙ u lu ˙ ’c chı’ d¯eˆ´n. • -G file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và thuoˆ ˙ c veˆ` nhóm, xác d¯i ˙ nh bo’’i ID nhóm có hieˆ ˙ u lu ˙ ’c. • -S file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và là socket. • -N file D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin có tên file toˆ`n ta ˙ i và thay d¯oˆ’i tu`’laˆ`n d¯u’o ˙ ’c d¯o ˙ c cuoˆ´ i cùng. • file1 -nt file2 D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin file1 có tho`’i gian su’’a d¯oˆ’i muoˆ ˙ n ho’n file2.
  • 49.
    3.8 Shell -moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình 45 • file1 -ot file2 D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin file1 "già" ho’n file1 (tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i cu’a tru’o`’ng ho ˙ ’p trên). • file1 -ef file2 D¯ úng, neˆ´u taˆ ˙ p tin file1 và file2 có cùng moˆ ˙ t soˆ´ thieˆ´t bi ˙ và chı’ soˆ´ mô ta’ inode. • -o optname D¯ úng, neˆ´u tùy cho ˙ n optname cu’a heˆ ˙ vo’ d¯u’o ˙ ’c kích hoa ˙ t. Chi tieˆ´t xin xem trên trang man bash. • -z string D¯ úng, neˆ´u d¯oˆ ˙ dài cu’a chuoˆ˜i string ba˘`ng không. • -n string D¯ úng, neˆ´u d¯oˆ ˙ dài cu’a chuoˆ˜i khác không. • string1 == string2 D¯ úng, neˆ´u hai chuoˆ˜i trùng nhau. Có theˆ’ thay hai == ba˘`ng moˆ ˙ t =. • string1 !== string2 D¯ úng, neˆ´u hai chuoˆ˜i không trùng nhau. • string1 < string2 D¯ úng, neˆ´u chuoˆ˜i string1, theo tu`’ d¯ieˆ’n, d¯u´’ng tru’o´’c chuoˆ˜i string2 (d¯oˆ´ i vo´’i ngôn ngu˜’hieˆ ˙ n tho`’i). • string1 > string2 D¯ úng, neˆ´u chuoˆ˜i string1, theo tu`’d¯ieˆ’n, d¯u´’ng sau chuoˆ˜i string2 (d¯oˆ´ i vo´’i ngôn ngu˜’ hieˆ ˙ n tho`’i). • arg1 OP arg2 O’’d¯ây OP là moˆ ˙ t trong các phép so sánh soˆ´ ho ˙ c: -eq (ba˘`ng), -ne (khác, không ba˘`ng), -lt (nho’ ho’n), -le (nho’ ho’n hoa˘ ˙ c ba˘`ng), -gt (lo´’n ho’n), -ge (lo´’n ho’n hoa˘ ˙ c ba˘`ng). O’’ choˆ˜ các tham soˆ´ arg1 và arg2 có theˆ’ su’’du ˙ ng các soˆ´ nguyên (âm hoa˘ ˙ c du’o’ng). Tu`’ các bieˆ’u thu´’c d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n co’ ba’n này có theˆ’ xây du ˙ ’ng các bieˆ’u thu´’c phu´’c ta ˙ p theo ý muoˆ´ n nho`’các phép lôgíc thông thu’o`’ng PHU’ D¯ I ˙ NH, VÀ (coˆ ˙ ng) và HOA˘ ˙ C: • !(expression) Phép phu’ d¯i ˙ nh. D¯ úng, neˆ´u bieˆ’u thu´’c sai. • expression1 -a expression2 Phép coˆ ˙ ng lôgic AND. D¯ úng neˆ´u ca’ hai bieˆ’u thu´’c d¯eˆ`u d¯úng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc hoa˘ ˙ c OR. D¯ úng neˆ´u moˆ ˙ t trong hai bieˆ’u thu´’c d¯úng.
  • 50.
    46 Bash 3.8.3 Toántu’’ case Da ˙ ng cu’a toán tu’’case nhu’sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] ... ) list ;; ] ...+ esac Câu leˆ ˙ nh case d¯aˆ`u tiên khai trieˆ’n tu`’word, và so sánh nó (word) vo´’i moˆ˜i tu`’trong maˆ˜u pattern theo thu´’tu ˙ ’. Sau khi tìm thaˆ´y su ˙ ’trùng nhau d¯aˆ`u tiên thì du`’ng vieˆ ˙ c so sánh la ˙ i, và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n danh sách list các câu leˆ ˙ nh d¯u´’ng sau maˆ˜u d¯ã tìm thaˆ´y. Giá tri ˙ tra’ la ˙ i bo’’i toán tu’’ này, ba˘`ng 0, neˆ´u không tìm thaˆ´y su ˙ ’trùng nhau nào. Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p ngu’o ˙ ’c la ˙ i, tra’ la ˙ i giá tri ˙mà câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong danh sách list d¯u’a ra. Ví du ˙ su’’du ˙ ng toán tu’’case sau laˆ´y tu`’ script /etc/rc.d/rc.sysinit (FreeBSD-style): kênh giao tác case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u"; CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)"; ;; no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime"; CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)"; ;; esac Neˆ´u bieˆ´n soˆ´ (UTC) nhaˆ ˙ n giá tri ˙ yes hoa˘ ˙ c true, thì se˜ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n ca˘ ˙ p leˆ ˙ nh thu´’nhaˆ´t, nhaˆ ˙ n giá tri ˙ no hoa˘ ˙ c false - ca˘ ˙ p thu´’hai. 3.8.4 Toán tu’’ select Toán tu’’select cho phép toˆ’ chu´’c hoˆ ˙ i thoa ˙ i vo´’i ngu’o`’i dùng. Nó có da ˙ ng sau: select name [ in word; ] do list; done Lúc d¯aˆ`u tu`’ maˆ˜u word hình thành moˆ ˙ t danh sách nhu˜’ng tu`’ tu’o’ng u´’ng vo´’i maˆ˜u này. Taˆ ˙ p ho ˙ ’p nhu˜’ng tu`’này d¯u’o ˙ ’c d¯u’a vào kênh thông báo loˆ˜i tiêu chuaˆ’n, ho’n nu˜’a moˆ˜i tu`’d¯u’o ˙ ’c d¯i kèm vo´’i moˆ ˙ t soˆ´ thu´’tu ˙ ’. Neˆ´u maˆ˜u word bi ˙ bo’ qua (không có trong toán tu’’select), thì se˜ d¯u’a vào các tham bieˆ´n vi ˙ trí (xem trên) theo moˆ ˙ t cách tu’o’ng tu ˙ ’. Sau d¯ó, daˆ´u nha˘´c PS3 d¯u’o ˙ ’c d¯u’a ra, và heˆ ˙ vo’ cho`’chuoˆ˜i nhaˆ ˙ p vào trên d¯aˆ`u vào tiêu chuaˆ’n. Neˆ´u chuoˆ˜i nhaˆ ˙ p vào có chu´’a soˆ´ , tu’o’ng u´’ng vo´’i moˆ ˙ t trong các soˆ´ d¯ã hieˆ ˙ n ra, thì bieˆ´n name se˜ d¯u’o ˙ ’c gán giá tri ˙ ba˘`ng tu`’d¯i kèm vo´’i soˆ´ này. Neˆ´u nhaˆ ˙ p vào moˆ ˙ t dòng roˆ˜ng, thì soˆ´ và tu`’se˜ d¯u’o ˙ ’c hieˆ ˙ n ra them moˆ ˙ t laˆ`n nu˜’a. Neˆ´u nhaˆ ˙ p vào baˆ´t ky` moˆ ˙ t giá tri ˙ nào khác, thì bieˆ´n name se˜ nhaˆ ˙ n giá tri ˙ ba˘`ng không. Chuoˆ˜i mà ngu’o`’i dùng nhaˆ ˙ p vào, d¯u’o ˙ ’c ghi la ˙ i trong bieˆ´n REPLY. Danh sách leˆ ˙ nh list d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n vo´’i giá tri ˙ bieˆ´n name d¯ã cho ˙ n. Sau d¯ây là moˆ ˙ t script nho’ (xin hãy gõ không daˆ´u neˆ´u console cu’a ba ˙ n chu’a hoˆ˜ tro ˙ ’vieˆ ˙ c hieˆ’n thi ˙ Tieˆ´ng Vieˆ ˙ t): kênh giao tác #!/bin/sh echo "Ba ˙ n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other"; break done echo "Ba ˙ n d¯ã cho ˙ n $var"
  • 51.
    3.8 Shell -moˆ ˙ t ngôn ngu˜’ laˆ ˙ p trình 47 Ghi d¯oa ˙ n trên vào moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin (ví du ˙ , select.sh), thay d¯oˆ’i d¯eˆ’ taˆ ˙ p tin thành kha’ thi (ví du ˙ , chmod 755 select.sh), và cha ˙ y (./select.sh). Trên màn hình se˜ hieˆ ˙ n ra câu ho’i sau: kênh giao tác Ba ˙ n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 5) Solaris 7) Other 2) Gnu Hurd 4) MacOSX 6) QNX #? Hãy nhaˆ´n moˆ ˙ t trong 7 soˆ´ d¯u’a ra (tu`’ 1 d¯eˆ´n 7). Neˆ´u ba ˙ n nhaˆ ˙ p 4 (nhaˆ´n ca’ <Enter>), thì se˜ thaˆ´y thông báo sau: kênh giao tác Ba ˙ n d¯ã cho ˙ n MacOSX 3.8.5 Toán tu’’ for Toán tu’’for làm vieˆ ˙ c có khác moˆ ˙ t chút so vo´’i for trong các ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình thông thu’o`’ng. Thay vì ta˘ng hoa˘ ˙ c gia’m giá tri ˙ cu’a moˆ ˙ t bieˆ´n soˆ´ nào d¯ó (lên hoa˘ ˙ c xuoˆ´ ng) moˆ ˙ t d¯o’n vi ˙ sau moˆ˜i vòng la˘ ˙ p, thì nó gán giá tri ˙ tieˆ´p theo trong danh sách tu`’ d¯u’a sa˘˜n cho bieˆ´n d¯ó trong moˆ˜i vòng la˘ ˙ p. Nói chung caˆ´u trúc có da ˙ ng sau: for name in words do list done Quy luaˆ ˙ t xây du ˙ ’ng danh sách leˆ ˙ nh (list) gioˆ´ ng trong toán tu’’if. Ví du ˙ . Script sau ta ˙ o các taˆ ˙ p tin fu1, fu2, và fu3: kênh giao tác for a in 1 2 3 ; do touch fu$a done Có theˆ’ gõ ba dòng này trên moˆ ˙ t dòng leˆ ˙ nh, keˆ´t qua’ thu d¯u’o ˙ ’c tu’o’ng tu ˙ ’ vo´’i script. Da ˙ ng toˆ’ng quát cu’a toán tu’’for nhu’sau: for name [ in word; ] do list ; done D¯ aˆ`u tiên cu˜ng xa’y ra su ˙ ’khai trieˆ’n tu`’word theo quy luaˆ ˙ t khai trieˆ’n bieˆ’u thu´’c (xem trên). Sau d¯ó bieˆ´n name laˆ`n lu’o ˙ ’t d¯u’o ˙ ’c gán các giá tri ˙ thu d¯u’o ˙ ’c tu`’ su ˙ ’ khai trieˆ`n này, và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n danh sách leˆ ˙ nh list trong moˆ˜i laˆ`n nhu’vaˆ ˙ y. Neˆ´u không có "in word", thì danh sách leˆ ˙ nh list d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ ˙ t laˆ`n cho moˆ˜i tham bieˆ´n vi ˙ trí d¯ã d¯u’a ra. Trên Linux có chu’o’ng trình seq, tieˆ´p nhaˆ ˙ n hai soˆ´ nguyên làm tham soˆ´ , và d¯u’a ra chuoˆ˜i taˆ´t ca’ các soˆ´ na˘`m giu˜’a hai soˆ´ này (coˆ ˙ ng thêm ca’ chúng). Nho`’câu leˆ ˙ nh này có theˆ’ su’’du ˙ ng for cu’a bash làm vieˆ ˙ c nhu’toán tu’’for trong các ngôn ngu˜’laˆ ˙ p trình thông thu’o`’ng. D¯ eˆ’ làm d¯u’o ˙ ’c d¯ieˆ`u này chı’ caˆ`n vieˆ´t vòng la˘ ˙ p for nhu’sau: kênh giao tác for a in $( seq 1 6 ) ; do cat fu$a done Câu leˆ ˙ nh (script) này d¯u’a ra màn hình noˆ ˙ i dung cu’a 10 taˆ ˙ p tin (neˆ´u có): "fu1", ..., "fu10".
  • 52.
    48 Bash 3.8.6 Toántu’’ while và until Toán tu’’ while làm vieˆ ˙ c tu’o’ng tu ˙ ’ nhu’ if, nhu’ng vòng la˘ ˙ p các câu leˆ ˙ nh trong list2 chı’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n khi d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n còn d¯úng, và se˜ ngu`’ng khi d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n không tho’a mãn. Caˆ´u trúc có da ˙ ng nhu’sau: while list1 do list2 done Ví du ˙ : kênh giao tác while [ -d directory ] ; do ls -l directory >> logfile echo -- SEPARATOR -- >> logfile sleep 60 done Chu’o’ng trình (script) trên se˜ theo dõi và ghi la ˙ i noˆ ˙ i dung cu’a thu’mu ˙ c directory theo tu`’ng phút neˆ´u thu’mu ˙ c còn toˆ`n ta ˙ i. Toán tu’’until tu’o’ng tu ˙ ’nhu’toán tu’’while: until list1 do list2 done D¯ ieˆ’m khác bieˆ ˙ t na˘`m o’’choˆ˜, su’’du ˙ ng giá tri ˙ phu’ d¯i ˙ nh cu’a d¯ieˆ`u kieˆ ˙ n list1, tu´’c là list2 thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, neˆ´u câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong danh sách list1 tra’ la ˙ i tra ˙ ng thái thoát ra khác không. 3.8.7 Các hàm soˆ´ Cú pháp Heˆ ˙ vo’ bash cho phép ngu’o`’i dùng ta ˙ o các hàm soˆ´ cho mình. Hàm soˆ´ làm vieˆ ˙ c và d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng gioˆ´ ng nhu’ các câu leˆ ˙ nh thông thu’o`’ng cu’a heˆ ˙ vo’, tu´’c là chúng ta có theˆ’ tu ˙ ’ ta ˙ o các câu leˆ ˙ nh mo´’i. Hàm soˆ´ có caˆ´u trúc nhu’sau: function name () { list } Ho’n nu˜’a tu`’function không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có, name xác d¯i ˙ nh tên cu’a hàm (dùng d¯eˆ’ go ˙ i hàm), còn phaˆ`n thâm cu’a hàm soˆ´ ta ˙ o bo’’i danh sách các câu leˆ ˙ nh list, na˘`m giu˜’a { và }. Các câu leˆ ˙ nh này se˜ d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n moˆ˜i khi tên name d¯u’o ˙ ’c go ˙ i (gioˆ´ ng nhu’ moˆ ˙ t leˆ ˙ nh thông thu’o`’ng). Caˆ`n chú ý ra˘`ng hàm có theˆ’là d¯eˆ ˙ qui, tu´’c là go ˙ i hàm soˆ´ o’’ngay trong phaˆ`n thân cu’a nó. Hàm soˆ´ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n trong pha ˙ m vi heˆ ˙ vo’ hieˆ ˙ n tho`’i: không có tieˆ´n trình mo´’i nào d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y khi biên di ˙ ch hàm soˆ´ (khác vo´’i vieˆ ˙ c cha ˙ y script). 3.8.8 Tham soˆ´ Khi hàm soˆ´ d¯u’o ˙ ’c go ˙ i d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, các tham soˆ´ cu’a hàm se˜ tro’’ thành các tham bieˆ´n vi ˙ trí (positional parameters, xem trên) trong tho`’i gian thu ˙ ’c hieˆ ˙ n hàm này. Chúng d¯u’o ˙ ’c d¯a˘ ˙ t các tên nhu’ $n, trong d¯ó n là soˆ´ cu’a tham soˆ´ mà chúng ta muoˆ´ n su’’ du ˙ ng. Vieˆ ˙ c d¯ánh soˆ´ ba˘´t d¯aˆ`u tu`’ 1, nhu’vaˆ ˙ y $1 là tham soˆ´ d¯aˆ`u tiên. Cu˜ng có theˆ’ su’’du ˙ ng taˆ´t ca’ các tham soˆ´ moˆ ˙ t lúc nho`’ $*, và d¯u’a ra soˆ´ thu´’ tu ˙ ’ cu’a tham soˆ´ nho`’ $# Tham soˆ´ vi ˙ trí soˆ´ 0 không thay d¯oˆ’i. Trong khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n neˆ´u ga˘ ˙ p câu leˆ ˙ nh noˆ ˙ i trú return (trong phaˆ`n thâm cu’a hàm), thì hàm soˆ´ se˜ bi ˙ du`’ng la ˙ i và quyeˆ`n d¯ieˆ`u khieˆ’n d¯u’o ˙ ’c trao cho câu leˆ ˙ nh d¯u´’ng sau hàm. Khi thu ˙ ’c hieˆ ˙ n xong hàm soˆ´ , các tham bieˆ´n vi ˙ trí và tham bieˆ´n d¯aˆ ˙ c bieˆ ˙ t # se˜ d¯u’o ˙ c tra’ la ˙ i các giá tri ˙ mà chúng có tru’o´’c khi cha ˙ y hàm. Bieˆ´n noˆ ˙ i boˆ ˙ (local) Neˆ´u muoˆ´ n ta ˙ o moˆ ˙ t tham bieˆ´n d¯i ˙ a phu’o’ng, có theˆ’ su’’ du ˙ ng tu`’ khóa local. Cú pháp d¯u’a ra bieˆ´n d¯i ˙ a phu’o’ng gioˆ´ ng heˆ ˙ t các tham bieˆ´n khác, chı’ có d¯ieˆ`u caˆ`n d¯u´’ng sau tu`’ khóa local:
  • 53.
    3.9 Script cu’aheˆ ˙ vo’ và leˆ ˙ nh source 49 local name=value. Du’o´’i d¯ây là moˆ ˙ t ví du ˙ hàm soˆ´ , thu ˙ ’c hieˆ ˙ n công vieˆ ˙ c cu’a leˆ ˙ nh seq d¯ã nha˘´c d¯eˆ´n o’’trên: kênh giao tác seq() { local I=$1; while [ $2 != $I ]; do { echo -n "$I "; I=$(( $I + 1 )) }; done; echo $2 } Caˆ`n chú ý d¯eˆ´n tùy cho ˙ n -n cu’a echo, nó (tùy cho ˙ n) hu’y bo’ vieˆ ˙ c ta ˙ o dòng mo´’i. Ma˘ ˙ c dù tùy cho ˙ n này không có nhieˆ`u ý nghı˜a vo´’i mu ˙ c d¯ích chúng ta muoˆ´ n o’’d¯ây, nhu’ng se˜ raˆ´t có ích trong các hàm soˆ´ vo´’i mu ˙ c d¯ích khác. Hàm soˆ´ tính giai thu`’a fact Moˆ ˙ t ví du ˙ khác: kênh giao tác fact() { if [ $1 = 0 ]; then echo 1; else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -- 1 )) ) )) }; fi } D¯ ây là hàm soˆ´ giai thu`’a, moˆ ˙ t ví du ˙ cu’a hàm d¯eˆ ˙ qui. Hãy chú ý d¯eˆ´n su ˙ ’khai trieˆ’n soˆ´ ho ˙ c, và phép theˆ´ các câu leˆ ˙ nh. 3.9 Script cu’a heˆ ˙ vo’ và leˆ ˙ nh source Script cu’a heˆ ˙ vo’ chı’ là các taˆ ˙ p tin có chu´’a chuoˆ˜i leˆ ˙ nh. Tu’o’ng tu ˙ ’ hàm soˆ´ script có theˆ’ d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh. Cú pháp truy caˆ ˙ p d¯eˆ´n các tham soˆ´ cu˜ng nhu’hàm soˆ´ . Trong các tru’o`’ng ho ˙ ’p thông thu’o`’ng khi cha ˙ y script se˜ có moˆ ˙ t tieˆ´n trình mo´’i d¯u’o ˙ ’c cha ˙ y. D¯ eˆ’ có theˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n script o’’trong ba’n bash hieˆ ˙ n tho`’i, caˆ`n su’’du ˙ ng câu leˆ ˙ nh source, hay moˆ ˙ t daˆ´u chaˆ´m "." (d¯oˆ`ng nghı˜a cu’a source). Trong tru’o`’ng ho ˙ ’p này script chı’ d¯o’n gia’n là moˆ ˙ t tham soˆ´ cu’a leˆ ˙ nh nói trên. Câu leˆ ˙ nh se˜ có da ˙ ng: source filename [arguments] Câu leˆ ˙ nh này d¯o ˙ c và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh có trong taˆ ˙ p tin filename trong môi tru’o`’ng hieˆ ˙ n tho`’i, và tra’ la ˙ i giá tri ˙ , xác d¯i ˙ nh bo’’i câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng cu’a filename. Neˆ´u filename không chu´’a daˆ´u ga ˙ ch chéo, thì d¯u’o`’ng daˆ˜n, lieˆ ˙ t kê trong bieˆ´n soˆ´ PATH, se˜ d¯u’o ˙ ’c su’’ du ˙ ng d¯eˆ’ tìm taˆ ˙ p tin có tên filename. Taˆ ˙ p tin này không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i kha’ thi (không nhaˆ´t thieˆ´t pha’i có bit x). Neˆ´u trong thu’mu ˙ c, lieˆ ˙ t kê trong PATH, không tìm thaˆ´y taˆ ˙ p tin caˆ`n, thì se˜ tìm nó (taˆ ˙ p tin) trong thu’mu ˙ c hieˆ ˙ n tho`’i. Neˆ´u có các tham soˆ´ (d¯u’a ra arguments, xem d¯i ˙ nh da ˙ ng
  • 54.
    50 Bash câu leˆ ˙ nho’’trên), thì trong tho`’i gian thu ˙ ’c hieˆ ˙ n script chúng se˜ thành các tham bieˆ´n vi ˙ trí. Neˆ´u không có tham soˆ´ , thì tham bieˆ´n vi ˙ trí không thay d¯oˆ’i. Giá tri ˙ (tra ˙ ng thái), mà leˆ ˙ nh source tra’ la ˙ i, trùng vo´’i giá tri ˙ , tra’ la ˙ i bo’’i câu leˆ ˙ nh cuoˆ´ i cùng trong script. Neˆ´u không câu leˆ ˙ nh nào d¯u’o ˙ ’c thu ˙ ’c hieˆ ˙ n, hoa˘ ˙ c không tìm thaˆ´y taˆ ˙ p tin filename, thì tra ˙ ng thái thoát ba˘`ng 0. 3.10 Câu leˆ ˙ nh sh Ba ˙ n luôn luôn có theˆ’cha ˙ y moˆ ˙ t ba’n sao cu’a heˆ ˙ vo’ bash nho`’câu leˆ ˙ nh bash hay sh. Khi này có theˆ’ ba˘´t ba’n sao này cha ˙ y moˆ ˙ t script nào d¯ó, neˆ´u d¯u’a tên cu’a script nhu’ moˆ ˙ t tham soˆ´ cho leˆ ˙ nh bash. Nhu’ vaˆ ˙ y, d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n script myscript caˆ`n d¯u’a câu leˆ ˙ nh "sh myscript". Neˆ´u xem noˆ ˙ i dung cu’a moˆ ˙ t taˆ ˙ p tin script nào d¯ó (nhu˜’ng taˆ ˙ p tin nhu’ vaˆ ˙ y có raˆ´t nhieˆ`u trên heˆ ˙ thoˆ´ ng), ba ˙ n se˜ thaˆ´y dòng d¯aˆ`u tiên có da ˙ ng sau: #!/bin/sh. D¯ ieˆ`u này có nghı˜a là, khi chúng ta go ˙ i script d¯eˆ’ thu ˙ ’c hieˆ ˙ n nhu’moˆ ˙ t leˆ ˙ nh thông thu’o`’ng, thì /bin/sh se˜ giúp chúng ta "thu xeˆ´p" mo ˙ i thu´’. Có theˆ’ thay theˆ´ dòng này bo’’i liên keˆ´t d¯eˆ´n baˆ´t ky` moˆ ˙ t chu’o’ng trình nào, mà se˜ d¯o ˙ c taˆ ˙ p tin và thu ˙ ’c hieˆ ˙ n các câu leˆ ˙ nh tu’o’ng u´’ng. Ví du ˙ , script trên ngôn ngu˜’ Perl ba˘´t d¯aˆ`u bo’’i dòng có da ˙ ng !/bin/perl. Moˆ ˙ t chú ý khác là ký tu ˙ ’ # dùng d¯eˆ’ vieˆ´t lo`’i chú thích trong script. Taˆ´t ca’ nhu˜’ng gì d¯u´’ng sau ký tu ˙ ’này d¯eˆ´n cuoˆ´ i dòng se˜ d¯u’o ˙ ’c coi là chú thích và bi ˙bash bo’ qua (tu´’c là heˆ ˙ vo’ se˜ không xem dòng này là câu leˆ ˙ nh). Neˆ´u ba ˙ n muoˆ´ n kieˆ’m chu´’ng la ˙ i tác du ˙ ng cu’a ký tu ˙ ’ này, thì hãy nhaˆ ˙ p vào dòng leˆ ˙ nh moˆ ˙ t câu leˆ ˙ nh baˆ´t ky`, và d¯a˘ ˙ t tru’o´’c nó (câu leˆ ˙ nh) ký tu ˙ ’#, ví du ˙ "# ls", ba ˙ n se˜ thaˆ´y ra˘`ng heˆ ˙ vo’ bo’’qua câu leˆ ˙ nh này. Chúng ta se˜ du`’ng bài ho ˙ c nga˘´n go ˙ n veˆ` bash ta ˙ i d¯ây. Taˆ´t nhiên, còn raˆ´t nhieˆ`u vaˆ´n d¯eˆ` quan tro ˙ ng caˆ`n xem xét nhu’ng na˘`m ngoài pha ˙ m vi cu’a bài ho ˙ c, ví du ˙ , qua’n lý tieˆ´n trình, li ˙ ch su’’câu leˆ ˙ nh, mô ta’ veˆ` thu’vieˆ ˙ n readline, tín hieˆ ˙ u, v.v. . . Các ba ˙ n se˜ tìm thaˆ´y thông tin caˆ`n thieˆ´t trong các cuoˆ´ n hu’o´’ng daˆ˜n khác hoa˘ ˙ c trên trang man bash.
  • 55.