Θαλάσσια ρύπανση απόπετρελαιοειδή
και επιπτώσεις
Ι. Χατζηανέστης
Δρ Χημικός Ωκεανογράφος
(jhat@hcmr.gr)
Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών
Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας
2.
Το πετρέλαιο είναιένα πολύπλοκο μίγμα όλων
σχεδόν των κατηγοριών των υδρογονανθράκων
(ενώσεις που περιέχουν μόνο άνθρακα και
υδρογόνο).
95%: Υδρογονάνθρακες (Από αυτούς άνω του 95%
αλειφατικοί υδρογονάνθρακες)
5%: Αζωτο, θείο, οξυγόνο
Βαρέα μέταλλα: Βανάδιο, Νικέλιο, Χαλκός, Σίδηρος,
Νάτριο
ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ
3.
ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΕΣ ΣΤΟ
ΘΑΛΑΣΣΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
1.Πετρελαιοειδή (κυρίως αλειφατικοί
υδρογονάνθρακες)
2. Κάθε είδους διαδικασίες καύσης (κυρίως
πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες, ΠΑΥ)
3. Πυρκαγιές δασών (κυρίως πολυκυκλικοί
αρωματικοί υδρογονάνθρακες)
4. Βιοσύνθεση ορισμένων υδρογονανθράκων από
χερσαίους ή θαλάσσιους οργανισμούς
5. Διαγένεση φυσικής οργανικής ύλης στα ιζήματα
ή στη στήλη του νερού.
4.
N-ΑΛΚΑΝΙΑ
ΒΙΟΓΕΝΗ
Φυτοπλαγκτόν: n-C15, n-C17,n-C19
Φύκη: n-C15 ή n-C17
Βακτήρια: n-C13 – n-C21 με μέγιστο μεταξύ C17 και C20
Ανώτερα χερσαία φυτά: n-C24 – n-C34, μέγιστο n-C29 ή n-
C31, ισχυρή κυριαρχία ενώσεων με περιττό αριθμό ατόμων C
ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΗ
Πετρέλαιο: n-C2 – n-C60 με ισοδύναμες ποσότητες ενώσεων με
περιττό και άρτιο αριθμό ατόμων C.
5.
ΔΙΑΚΛΑΔΙΣΜΕΝΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΙΚΑΑΛΚΑΝΙΑ
Ισοπρενοειδή
CH3CHCH2CH2CH2CHCH2CH2CH2CHCH2CH2CH2CHCH3
CH3 CH3 CH3 CH3
CH3CHCH2CH2CH2CHCH2CH2CH2CHCH2CH2CH2CHCH2CH3
CH3 CH3 CH3 CH3
Πριστάνιο
Φυτάνιο
R CH2 C
CH3
CH CH2OH
R CH2 C
CH3
CH COOH R CH2 C
CH3
CH2
R CH2 CH CH2OH
CH3
R CH2 CH
CH3
CH3
R CH2 CH
CH3
CH2 CH3
H2
H2
O2
H2
H2O-
CO2-
Φυτόλη
Πριστάνιο
Φυτάνιο
Ο λόγος πριστάνιο/φυτάνιο δείκτης της οξειδοαναγωγικής κατάστασης
6.
Οπάνια Στεράνια
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14 15
16
17
18
19
20
2122
23
24
25
26
27
28
29
A B
C D
1
2
3 4 5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19 20
21
22
23 24
25 26
27
28
29
30
A B
C D
E
H κατανομή των διαφόρων οπανίων και στερανίων και η
στερεοχημική τους διαμόρφωση χρησιμεύει ως «δακτυλικό
αποτύπωμα» υπολειμμάτων πετρελαιοειδών.
7.
Πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες
Πυρολυτικοί:σχηματίζονται κατά την ατελή καύση όλων
των οργανικών υλικών. Μη υποκατεστημένες ενώσεις με 4
ή περισσότερους αρωματικούς δακτυλίους.
Πετρελαϊκοί: συστατικά του πετρελαίου. Κυρίως με 2 ή 3
αρωματικούς δακτυλίους. Επικρατούν οι υποκατεστημένες
ενώσεις.
ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ
ΒΙΟΓΕΝΗΣ - ΧΕΡΣΟΓΕΝΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ
Περυλένιο: σχηματίζεται σε μεγάλο ποσοστό κατά την
αναγωγή των χρωστικών των χερσαίων φυτών
Ρετένιο: προέρχεται αποκλειστικά από τα κωνοφόρα
δένδρα από την αναγωγή του abietic acid
ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ
500.000 –1.000.000 τόνοι ανθρωπογενών
υδρογονανθράκων ετησίως (το 65-70 % σχετίζεται
με θαλάσσια ατυχήματα και την κίνηση των
πλοίων)
11.
ΤΥΧΗ ΤΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝΣΤΗ
ΘΑΛΑΣΣΑ
ΥΔΡΟΓΟΝΑΘΡΑΚΕΣ
Εξάτμιση
Γαλακτωματοποίηση
Εξάπλωση
Διάλυση
Προσρόφηση από
σωματίδια
Φωτοχημική
οξείδωση
Βιοαποδόμηση
Πρόσληψη από
οργανισμούς
Ιζηματοποίηση
12.
ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΘΑΛΑΣΣΙΟ
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
1.Φυσικοχημικές – μηχανικές: Μείωση διαλυμένου
οξυγόνου, ασφυκτικός θάνατος θαλάσσιων οργανισμών
2. Τοξικές: κυρίως στο πλαγκτόν και το βένθος,
διατάραξη της βιοποικιλότητας
3. Βιοσυσσώρευση και βιομεγέθυνση μέσω της
τροφικής αλυσίδας (κυρίως πολυκυκλικοί αρωματικοί
υδρογονάνθρακες)
4. Αισθητική υποβάθμιση
ΕΛΑΦΡΥ ΒΑΡΥ
ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ
13.
ΧΡΟΝΟI ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ TOY
ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
Πλαγκτόν:εβδομάδες – μήνες
Βενθικοί οργανισμοί: Βραχώδης βυθός 1- 5
χρόνια, αμμώδης βυθός 1-2 χρόνια
Αμμώδεις παραλίες: 1 -2 χρόνια
Βραχώδεις παραλίες: 1 – 5 χρόνια
ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ
Καταγραφήτης χημικής ρύπανσης σε θαλασσινό νερό και
ιζήματα
Καταγραφή και χαρτογράφηση των περιοχών (κυρίως του
θαλάσσιου πυθμένα) που επλήγησαν από την πετρελαιοκηλίδα.
Εκτίμηση της οικολογικής / περιβαλλοντικής κατάστασης της
περιοχής μετά το ατύχημα με βάση τους δείκτες που σχετίζονται
με τις βιοκοινωνίες του ζωοβένθους και φυτοβένθους
Μελέτη της πιθανής βιοσυσσώρευσης ρύπων που προέρχονται
από το ατύχημα σε θαλάσσιους οργανισμούς μέσω της τροφικής
αλυσίδας
16.
Παράκτιες δειγματοληψίες 18,22, 29 Σεπτεμβρίου 03, 10, 23
Οκτωβρίου, 2 Νοεμβρίου
Δειγματοληψία ανοικτής θάλασσας 21-22/09/2017
18.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΒΙΟΓΕΝΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ
1.Κυριαρχία κανονικών αλκανίων με περιττό αριθμό ατόμων
C στην περιοχή C23-C33. Αλκάνια C15, C17, C19
συντίθενται από το φυτοπλαγκτόν.
2. Εμφάνιση αλκενίων
3. Κυριαρχία του πριστανίου έναντι του φυτανίου
4. Εμφάνιση κορυφών χαρακτηριστικών πολυολεφινών
(heneicosahexaene από φύκη, squalene από
οργανισμούς)
19.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΩΝ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ
1.Πολύ μεγάλο πλήθος κορυφών υδρογονανθράκων
(κανονικά και διακλαδισμένα αλκάνια, ισοπρενοειδή,
κυκλοαλκάνια και πολυκυκλοαλκάνια)
2. Ισοδύναμες ποσότητες n-αλκανίων με περιττό και άρτιο
αριθμό ατόμων C
3. Δεν υπάρχουν αλκένια
4. Εμφάνιση αλκυλιωμένων πολυκυκλικών αρωματικών
υδρογονανθράκων και κυρίως ναφθαλενίων και
φαινανθρενίων)
5. Εμφάνιση ετεροκυκλικών ενώσεων όπως ναφθο-
αρωματικές ενώσεις και διβενζοθειοφένια.
20.
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑΑΠΟΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ
1. Απώλειατων περισσότερο πτητικών ενώσεων (<C20)
λόγω εξάτμισης
2. Εκλεκτική αποικοδόμηση των πολυκυκλικών αρωματικών
ενώσεων με λίγους αρωματικούς δακτυλίους
3. Βακτηριακή διάσπαση των αλκανίων που οδηγεί σε ένα
πολύπλοκο μίγμα ενώσεων που εμφανίζεται σαν άνοδος
της γραμμής βάσης στα χρωματογραφήματα (UCM)