2. ZER DA OSASUNA?
1. ZER DA OSASUNTSU EGOTEA?
Osasuntsu egotea: erabateko ongizate
fisiko, mental eta soziala izatea da.
ADIBIDEZ: Kirola egitea, higienea izatea,
atseden hartzea, elikadura osasungarria
izatea eta jarrera egokia eukitzea.

3. Gaixotasun
motak
Azaltzeko modua
eta iraupena
zerk sortu
Gaixotasun
akutuak
Gaixotasun
kronikoak
Gaixotasun
infekziosoak
Gaixotasun
ez-infekziosoak
Esporadikoak
Epidemikoak
Endemikoak

4. GAIXOTASUN MOTAK
3. GAIXOTASUN MOTAK AZALDU.
AZALTZEKO MODUA ETA IRAUPENA
GAIXOTASUN AKUTUAK: Azkar azaldu eta gutxi irauntzen
dute ;
Gripea, faringitisa...
GAIXOTASUN KRONIKOAK: Pixkanaka azaltzen eta asko
irauten du ;
Alergia, diabetesa...

5. ZERK SORTU
GAIXOTASUN INFEKZIOAK: Birusek eta mikrobioek
sortzen dituzte batez ere bakterioek. Horrez gain,
zenbait onddo eta hainbat protozook ere sortzen
dituzte.
GAIXOTASUN EZ INFEKZIOAK: Beste era batera
sortzen dira; esate baterako, intoxikasioen,
istrupuen eta elkadura desegokiaren bidez sortzen
dira.

6. GAIXOTASUN
INFEKZIOEN ARTEAN:
Esporadikoak: Jende gutxiri gertatzen zaizkio.
Epidemikoak: Jende askori gertatzen zaizkio aldi
berean. Izurria eta kolera mota horretakoak dira.
Endemikoak: Eremu eta herrialde batzuetan soilik
azaltzen dira. Paludismoa esate baterako, eremu
tropikaletan azaltzen da.

7. OSASUNERAKO ARRISKUAK
 Alkohola: Erreflexuak gutxitzen ditu. Burua galtzen da eta
alkoholismoa.
 Tabakoa: Arnasa arazoak. Minbizia sortzen du eta tabakismoa.
 Drogak: Garuna menderatzen du eta drogadepentzia.Droga
guztiak kaltegarriak dira osasunerako, batzuetan jendea hiltzen da
drogen ondorioz. Hainbat motako drogak daude eta bakoitza
ondorio jakin batzuk ditu: kokaina...
 Zirkulazio istripuak: Kotzez, bizikletaz … Arauak errespetatu.
Hemiplexia, paraplexia, hila... Ekartzen dute zirkulazio istripuak.

8. Tabakoa: Zirkulazio- iztripuak:
Drogak: Ahalkola:

9. Gaixotasun infeksioak
 Infekzio bakteraioak:
Bakterioek sortutakoak dira; besteak beste pneumonia,
tetanosa eta salmonellosia.
 Mikosia:
Onddo sortzen dituzte; adibidez, kandidiasia eta atleta-oina.
 Parasitoa:
Protozooek sortutako gaixotasunak dira; esate baterako,
malaria. Animali txikiek ere sortzen dituzte; besteak beste,
heste-zizareek eta arkausoek.
 Infekzio birikoak:
Birusek sortzen dituzte; esate baterako, gripea,
astanaferreria, el gorria eta hiesa.

10. MOTAK: AGENTE
INFEKZIOSOAK:
ADIBIDEAK:
Infekzoa
bakterianoa
Bakteriek Tetanosa
Mikosia Oddoek Kandidiasia
Parasitosia Protozooek Arkakuzoek
Infekzio
birikoak
Birusek Gripea

11. INFEKZIOAK KUTSATZEA
 Zer da gaixotasun kutxakorra?
Pertsona batek gaixotasun infekzioso bat harrapatzeko, gaixotasun hori
sortzen duen agente infekzioskoarekin harremana izan behar du.
 Mikrobioak gorputzean sartzeko erak:
- Larruazaleko zauriak ondo ez desinfektatuta. Horrela harrapatzen da
tetanosa.
- Ur kutsatuaren bidez. Horrela harrapatzen da kolera.
- Elikagai kutsatuaren bidez. Horrela harrapatzen da salmonellosia.
- Arnasten dugun airearen bidez. Horrela kutsatzen da tuberkulosia.
Askotan, gaixoen doministikuen bidez zapaltzen da.
- Intsektuen zizdaten bidez, pertsona osasuntsuei injektatzen baitizkiete
mikrobioak. Malaria sortzen duen protozooa, esate baterako eltxo batek
kutsatzen du.

12. INFEKZIOEI AURRERA EGITEA
 Ondo prestatu behar ditugu janariak, ez ditugu gordinik
utzi behar.
 Ez dugu urik edan behar, edateko ona ez bada.
 Eskuak garbitu behar ditugu jan aurretik, bai eta
komunera joan, pixoihalak aldatu eta mukiak kendu
ondoren ere.
 Maskota badugu, albaiariarengana eraman behar dugu,
ez eman musurik eta ukitu ondoren, eskuak garbitu.
 Zauriak garbitu eta desinfektatu egin behar ditugu.
 Etxea ondo garbitu behar dugu.
 Ez ditugu erabili behar besteen mahai-tresank eta
edalontziak.
 Ez dugu oinutsik ibili behar toki bustietan, adibidez,
igerilukuetan eta kiroldegietako aldageletan.

13. GAIXOTASUNEN TRATAMENDUA
 SENDAGAIAK: Sendagai esaten zaie gaixotasunei
aurrea hartzeko, gaixotasunak arintzeko eta sendatzeko
hartzen ditugun substantziei.
 TXERTOAK: Txertoak sendagaiak dira, eta pertsona
osasuntsuei jartzen zaizkie, gaixotasun infekziosorik ez
harrapatzeko.
 ANTIBIOTIKOAK: Antibiotikoak subtzntzia toxikoak dira
bakterioentzat, baina ez diete kalterik egiten pertsonei.
Hortaz, oso eraginkorrak dira infekzio bakterianoei aurre
egiteko.
 KIRURGIA: Gaixotasun batzuk ez dira sendagaien bidez
sendatzen, eta horregatik, kirurgia bidez tratatu behar
izaten dira.
 ORGANO-TRANSPLANTEAK: Gaixotasun batzuk
sendatzeko, beharrezkoa izaten da transplanteak egitea,
sendatu ezin diren organo kaltetuak ordezkatzeko.

14. ESPERO DUT ZUEN GUSTUKOA IZATEA
AGUR ! ! ! ! AGUR ! ! ! !
AGUR ! ! ! !