NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
UNIDAD
3 Lurrazalaren osagaiak
Natura Zientziak – DBH 1
10
Geosfera: harri- eta metal-bola
Gogoratu.
Lurra zenbait geruzaz osatuta dago:
Atmosfera:
aireko gasak
Biosfera:
izaki bizidunak
Hidrosfera:
planetako ur guztia
GEOSFERAREN 0SAGAIAK
UNIDAD
3 Lurrazalaren osagaiak
Natura Zientziak – DBH 1
10
Geosferak ere,
zenbait geruza ditu
barrualdean:
Nukleoa: gori-gorian dauden metalez osatua
Mantua: harri bero eta bigunez
osatua. 2.900 kmtara iris daiteke
Lurrazala: geosferaren gaineko
geruza. Solidoa da eta askotariko
osagaiak ditu
GEOSFERAREN 0SAGAIAK
UNIDAD
3 Lurrazalaren osagaiak
Natura Zientziak – DBH 1
10
- kontinentala:
kontinenteak osatzen ditu. Geruza lodi eta
zurrunago. Osagai nagusi granitoa da. 70
kilometroko sakonera izan dezake.tu.
- ozeanikoa:
ozeano hondoan. Mehea baina
dentsitate handikoa. Basalto da
osagai nagusi. 10 kilometroko
sakonera izan dezake.
-plataforma kontinentala:
kontinenteen luzapena da baina
itsaspean dago.
UNIDAD
3 Lurrazalaren osagaiak
Natura Zientziak – DBH 1
10
Mantua: harri bero eta bigunez
osatua. 2.900 kmtara iris daiteke.
Mosagai nagusi peridotita da eta
harri mota nagusi olibinoa.
GEOSFERAREN 0SAGAIAK
UNIDAD
3 Lurrazalaren osagaiak
Natura Zientziak – DBH 1
10
Nukleoa: osagai nagusi burdina
da. Bi zati:
- kanpo-nukleoa: likidoa da.
- barne-nukleoa: solidoa da
GEOSFERAREN 0SAGAIAK
UNIDAD
3 Lurrazalaren osagaiak
Natura Zientziak – DBH 1
10
Lurrazal kontinentalaren erliebea
MENDIKATEAK
KRATOIAK
HONDAR-
ERLIEBEAK
KONTIENNTE-
EZPONDAITASPEKO
HARROILAK
PLATAFORMA
KONTINENTALA
ARROILAK ETA
RIFTAK
UNIDAD
3 Lurrazalaren osagaiak
Natura Zientziak – DBH 1
10
Lurrazal ozeanikoaren erliebea
UHARTE-
ARKUAK
ORDOKI
ABISALAK
SAKONUNE
OZEANIKOAK
DORTSAL
OZEANIKOA
SUMENDI
UHARTEAK
GUYOTAK
EZPONDA
PLATAFORMA
KONTINENTALA
UHARTE-ARKUAK
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen ezaugarriak
MINERALAK: substantzia puruz osatutako solidoak dira.
Subtantzia naturalak
Kaltzita
Jatorri ez-organikoa duten substantziak
Konposizio kimiko homogeneoa
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harriak: mineralez osatuta daude.
Elkarri lotutako
pikor mineralak
Granitoa
Harri mineralbakarrak:
mineral bakar batez osatuta daude
Kuartzita
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
LURRAZALAREN ELEMENTUAK
- BURDINA:
-SILIZIOA:
-KLOROA:
-MAGNESIO:
-KALTZIO:
-AÑUMINIO
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen propietateak
Kolorea
Distira
Gogortasuna
Marraren kolorea
Esfoliazioa
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen propietateak
Feldespatoa
Zuria edo arrosa
Zuria edo horixka
Moskobita
Kolore
askokoa
Kuartzoa
Beltza
Zuria edo
gardena
Halita
BiotitaBuztina
Kolore
askokoa
Olibinoa
Berdea
Pirita
Horia,
letoi-
kolorekoa
Kolorea
Distira
Gogortasuna
Marraren kolorea
Esfoliazioa
ATZERA
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen propietateak
Feldespatoa
Matea
Kuartzoa
Pirita
Kolorea
Distira
Gogortasuna
Talkoa
Koipetsua
Metalikoa
Beirakara
Marraren kolorea
Esfoliazioa
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen propietateak
MOHS-EN ESKALA
7ko gogortasuna
Olibinoa
Feldespatoa Halita
6ko gogortasuna
7ko gogortasuna
2,5eko gogortasuna
Kuartzoa
Kolorea
Distira
Gogortasuna
Marraren kolorea
Esfoliazioa
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen propietateak
Kolorea
Distira
Gogortasuna
Oligistoa
Kolore gorriko marra
Marraren kolorea
Esfoliazioa
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen propietateak
Kolorea
Distira
Gogortasuna
Marraren kolorea
Esfoliazioa
Mika orritan
esfoliatzen da
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Antolamendua
Mineral kristaldunak
Osagaiak, ordenatuak
Mineral amorfoak
Osagaiak, ordenatu gabeak
kristalak:
figura geometrikoak, aurpegi lauak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mohs-en eskala
Talkoa
Igeltsua
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Kaltzita
Fluorita
Apatitoa
Ortosa
Kuartzoa
Topazioa
Korindoia
Diamantea
Azazkalez
marratzen
dira
Labanaz
marratzen dira
Beira zati batez marratzen dira Beira marratzen dute
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Silikatoak Oxigenoa eta silizioa dute.
Granitoaren eta basaltoaren osagaiak dira
Kuartzoa: mineral
bakuna
Feldespatoak
Olibinoa
Mika zuria (moskobita) Mika beltza (biotita)
Buztin-mineralak:
Ortosa
Mikak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Ez-silikatoak Ez dute siliziorik
Elementu natiboak
Urre natiboa Sufre natiboa
Oxidoak
Oligistoa
Sulfatoak
Baritina
Karbonatoak Haluroak
Zinabrioa Galena Kaltzita Halita
Sulfuroak (sufrea + metal bat)
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harrien ezaugarriak
Elkarri lotutako
pikor mineralak
Granitoa
Zenbait mineralez
osatuta dago
Harri motak jatorriaren arabera:
- Sedimentarioak
- Magmatikoak
- Metamorfikoak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
MineralakHarri sedimentarioak eratzeko prozesua:
metatutako sedimentuak sakonera handian trinkotu eta zementatu egiten dira.
Jalkitze-arroak
Geruzak eratzea
Materialak garraiatzea
Trinkotzea
Zementazioa
Harri sedimentarioak
Sedimentuak
metatzea
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harri metamorfikoak eratzeko prozesua:
tenperatura eta presio altuak mineralak aldatzen dituzte baina urtu gabe.
Presio eta tenperatura
altuen eraginpean dauden
harriak
METAMORFISMOA
Harri
metamorfi-
koak
Laminarrak
Kristalinoak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harri magmatikoak eratzeko prozesua:
magma hoztean eta gogortzean sortzen dira
MAGMA
Laba
Harri
bolkanikoak
Harri
plutonikoak
Harri urtuaren
eta gasen
nahastea
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harri sedimentario motak
Detritikoak
Kareharriak
Ebaporitikoak
Organikoak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harri sedimentarioen sailkapena
Organikoak
Ikatza
Eskuak eta papera beltzez
zikintzen ditu
Petrolioa
Likidoa da, beltzaxka
eta lodia
Detritikoak
Konglomeratua
Harri zatiz osatua
Hareharria Buztina
Harea pikor txiki-
txikiz osatua
Buztin trinkotuz
osatua. Kolore
askotakoa
Kareharriak
Bioklastikoa
Izaki bizidunen
oskolen metatzea
Trabertinoak Tobak
Estalaktitak eta
estalagmitak
Porotsuak, arinak.
Landare-hondarren
arrastoak dituzte.
Ebaporitikoak
Igeltsua
Azazkalez marratzen da
Gatza
Zapore gazia du
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harri magmatikoen sailkapena
Plutonikoak
Granitoa
Kuartzoz, feldespatoz, mika zuriz
eta mika beltzez osatua
Sienita Pegmatita
Feldespato arrosaz eta mika beltzez
osatua
Kuartzoz, feldespatoz, mikaz eta
beste mineral batzuez osatua
Bolkanikoak
Basaltoa
Astuna eta gogorra, kolore beltza
edo iluna. Batzuetan zulotxoak ditu
Pumita edo apar-harria Obsidiana
Oso arina eta uretan flotatu egiten
du. Oso harroa eta kolore ugarikoa
Beltza da; beira zati bat dirudi
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Harri metamorfikoen sailkapena
Laminarrak
Arbela
Kolore askotakoa. Azalak distira du.
Orri mehetan bereizten da
Eskistoa Gneisa
Mika ugari duenez, distiratsua da.
Orri desitxuratuak sortzen zaizkio
Zerrenda desitxuratuak eta
irregularrak ditu. Feldespato-
kristalak ikusten zaizkio
Kristalinoak
Marmola
Kolore askotakoa. Azidoren bat botaz gero,
erreakzionatu eta CO2.-ko burbuilak sortzen dira
Kuartzita
Kolore askotakoa. Azidoekin ez du erreakzionatzen.
Gogorra eta hauskaitza
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Mineralen garrantzia eta erabilgarritasuna
Gatza lortzea
Halita
Metalak lortzea
Galena
Beruna
Zinabrioa
Merkurioa
Zeramikagintza
Buztin-
minerala
Baxerak,
adreiluak,
lauzak
Materialak egitea
Igeltsua
Eskaiola
Kaltzita
Zementua
Kuartzoa
Beira
Bitxigintza
Urrea
Diamanteak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Zertan erabiltzen dira harriak?
Eraikuntzako material gisa
Apaingarriak egiteko
Marmola
Ontziak egiteko Erregai gisa Industria kimikoa
PlastikoakPetrolioaBuztina
Hormigoia, metala, beiraZementua, igeltsua, eskaiolaGranitozko blokeakGranitozko eta hareharrizko
blokeak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Nola lortzen dira mineralak?
Mineral-hobiak
Meategiak: lur azpikoa
Aire zabaleko meategia: harrobia
Terrazak
Meazuloak
Meazuloak
NATURA ZIENTZIAK, DBH 1
Mineralak
Meategiek ingurumenaren gainean duten eragina
Ibaiak kutsatzea
Airea eta lurzorua kutsatzea, eta zarata
sortzea
Landare-estalkia suntsitzea
Hondakindegiak sortzea
Ustiapena egin aurreko neurriak Ustiapena egin ondorengo neurriak
Ingurumenaren gaineko
eraginen azterketa egitea
Ustiapen-proiektua egitea
Lohien putzuak lekuren batera
eramatea
Lurrak mugitzea
Basoberritzea

Mineralak

  • 1.
  • 2.
    UNIDAD 3 Lurrazalaren osagaiak NaturaZientziak – DBH 1 10 Geosfera: harri- eta metal-bola Gogoratu. Lurra zenbait geruzaz osatuta dago: Atmosfera: aireko gasak Biosfera: izaki bizidunak Hidrosfera: planetako ur guztia GEOSFERAREN 0SAGAIAK
  • 3.
    UNIDAD 3 Lurrazalaren osagaiak NaturaZientziak – DBH 1 10 Geosferak ere, zenbait geruza ditu barrualdean: Nukleoa: gori-gorian dauden metalez osatua Mantua: harri bero eta bigunez osatua. 2.900 kmtara iris daiteke Lurrazala: geosferaren gaineko geruza. Solidoa da eta askotariko osagaiak ditu GEOSFERAREN 0SAGAIAK
  • 4.
    UNIDAD 3 Lurrazalaren osagaiak NaturaZientziak – DBH 1 10 - kontinentala: kontinenteak osatzen ditu. Geruza lodi eta zurrunago. Osagai nagusi granitoa da. 70 kilometroko sakonera izan dezake.tu. - ozeanikoa: ozeano hondoan. Mehea baina dentsitate handikoa. Basalto da osagai nagusi. 10 kilometroko sakonera izan dezake. -plataforma kontinentala: kontinenteen luzapena da baina itsaspean dago.
  • 5.
    UNIDAD 3 Lurrazalaren osagaiak NaturaZientziak – DBH 1 10 Mantua: harri bero eta bigunez osatua. 2.900 kmtara iris daiteke. Mosagai nagusi peridotita da eta harri mota nagusi olibinoa. GEOSFERAREN 0SAGAIAK
  • 6.
    UNIDAD 3 Lurrazalaren osagaiak NaturaZientziak – DBH 1 10 Nukleoa: osagai nagusi burdina da. Bi zati: - kanpo-nukleoa: likidoa da. - barne-nukleoa: solidoa da GEOSFERAREN 0SAGAIAK
  • 7.
    UNIDAD 3 Lurrazalaren osagaiak NaturaZientziak – DBH 1 10 Lurrazal kontinentalaren erliebea MENDIKATEAK KRATOIAK HONDAR- ERLIEBEAK KONTIENNTE- EZPONDAITASPEKO HARROILAK PLATAFORMA KONTINENTALA ARROILAK ETA RIFTAK
  • 8.
    UNIDAD 3 Lurrazalaren osagaiak NaturaZientziak – DBH 1 10 Lurrazal ozeanikoaren erliebea UHARTE- ARKUAK ORDOKI ABISALAK SAKONUNE OZEANIKOAK DORTSAL OZEANIKOA SUMENDI UHARTEAK GUYOTAK EZPONDA PLATAFORMA KONTINENTALA UHARTE-ARKUAK
  • 9.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen ezaugarriak MINERALAK: substantzia puruz osatutako solidoak dira. Subtantzia naturalak Kaltzita Jatorri ez-organikoa duten substantziak Konposizio kimiko homogeneoa
  • 10.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harriak: mineralez osatuta daude. Elkarri lotutako pikor mineralak Granitoa Harri mineralbakarrak: mineral bakar batez osatuta daude Kuartzita
  • 11.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak LURRAZALAREN ELEMENTUAK - BURDINA: -SILIZIOA: -KLOROA: -MAGNESIO: -KALTZIO: -AÑUMINIO
  • 12.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen propietateak Kolorea Distira Gogortasuna Marraren kolorea Esfoliazioa
  • 13.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen propietateak Feldespatoa Zuria edo arrosa Zuria edo horixka Moskobita Kolore askokoa Kuartzoa Beltza Zuria edo gardena Halita BiotitaBuztina Kolore askokoa Olibinoa Berdea Pirita Horia, letoi- kolorekoa Kolorea Distira Gogortasuna Marraren kolorea Esfoliazioa ATZERA
  • 14.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen propietateak Feldespatoa Matea Kuartzoa Pirita Kolorea Distira Gogortasuna Talkoa Koipetsua Metalikoa Beirakara Marraren kolorea Esfoliazioa
  • 15.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen propietateak MOHS-EN ESKALA 7ko gogortasuna Olibinoa Feldespatoa Halita 6ko gogortasuna 7ko gogortasuna 2,5eko gogortasuna Kuartzoa Kolorea Distira Gogortasuna Marraren kolorea Esfoliazioa
  • 16.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen propietateak Kolorea Distira Gogortasuna Oligistoa Kolore gorriko marra Marraren kolorea Esfoliazioa
  • 17.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen propietateak Kolorea Distira Gogortasuna Marraren kolorea Esfoliazioa Mika orritan esfoliatzen da
  • 18.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Antolamendua Mineral kristaldunak Osagaiak, ordenatuak Mineral amorfoak Osagaiak, ordenatu gabeak kristalak: figura geometrikoak, aurpegi lauak
  • 19.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mohs-en eskala Talkoa Igeltsua 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Kaltzita Fluorita Apatitoa Ortosa Kuartzoa Topazioa Korindoia Diamantea Azazkalez marratzen dira Labanaz marratzen dira Beira zati batez marratzen dira Beira marratzen dute
  • 20.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Silikatoak Oxigenoa eta silizioa dute. Granitoaren eta basaltoaren osagaiak dira Kuartzoa: mineral bakuna Feldespatoak Olibinoa Mika zuria (moskobita) Mika beltza (biotita) Buztin-mineralak: Ortosa Mikak
  • 21.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Ez-silikatoak Ez dute siliziorik Elementu natiboak Urre natiboa Sufre natiboa Oxidoak Oligistoa Sulfatoak Baritina Karbonatoak Haluroak Zinabrioa Galena Kaltzita Halita Sulfuroak (sufrea + metal bat)
  • 22.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harrien ezaugarriak Elkarri lotutako pikor mineralak Granitoa Zenbait mineralez osatuta dago Harri motak jatorriaren arabera: - Sedimentarioak - Magmatikoak - Metamorfikoak
  • 23.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 MineralakHarri sedimentarioak eratzeko prozesua: metatutako sedimentuak sakonera handian trinkotu eta zementatu egiten dira. Jalkitze-arroak Geruzak eratzea Materialak garraiatzea Trinkotzea Zementazioa Harri sedimentarioak Sedimentuak metatzea
  • 24.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harri metamorfikoak eratzeko prozesua: tenperatura eta presio altuak mineralak aldatzen dituzte baina urtu gabe. Presio eta tenperatura altuen eraginpean dauden harriak METAMORFISMOA Harri metamorfi- koak Laminarrak Kristalinoak
  • 25.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harri magmatikoak eratzeko prozesua: magma hoztean eta gogortzean sortzen dira MAGMA Laba Harri bolkanikoak Harri plutonikoak Harri urtuaren eta gasen nahastea
  • 26.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harri sedimentario motak Detritikoak Kareharriak Ebaporitikoak Organikoak
  • 27.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harri sedimentarioen sailkapena Organikoak Ikatza Eskuak eta papera beltzez zikintzen ditu Petrolioa Likidoa da, beltzaxka eta lodia Detritikoak Konglomeratua Harri zatiz osatua Hareharria Buztina Harea pikor txiki- txikiz osatua Buztin trinkotuz osatua. Kolore askotakoa Kareharriak Bioklastikoa Izaki bizidunen oskolen metatzea Trabertinoak Tobak Estalaktitak eta estalagmitak Porotsuak, arinak. Landare-hondarren arrastoak dituzte. Ebaporitikoak Igeltsua Azazkalez marratzen da Gatza Zapore gazia du
  • 28.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harri magmatikoen sailkapena Plutonikoak Granitoa Kuartzoz, feldespatoz, mika zuriz eta mika beltzez osatua Sienita Pegmatita Feldespato arrosaz eta mika beltzez osatua Kuartzoz, feldespatoz, mikaz eta beste mineral batzuez osatua Bolkanikoak Basaltoa Astuna eta gogorra, kolore beltza edo iluna. Batzuetan zulotxoak ditu Pumita edo apar-harria Obsidiana Oso arina eta uretan flotatu egiten du. Oso harroa eta kolore ugarikoa Beltza da; beira zati bat dirudi
  • 29.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Harri metamorfikoen sailkapena Laminarrak Arbela Kolore askotakoa. Azalak distira du. Orri mehetan bereizten da Eskistoa Gneisa Mika ugari duenez, distiratsua da. Orri desitxuratuak sortzen zaizkio Zerrenda desitxuratuak eta irregularrak ditu. Feldespato- kristalak ikusten zaizkio Kristalinoak Marmola Kolore askotakoa. Azidoren bat botaz gero, erreakzionatu eta CO2.-ko burbuilak sortzen dira Kuartzita Kolore askotakoa. Azidoekin ez du erreakzionatzen. Gogorra eta hauskaitza
  • 30.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Mineralen garrantzia eta erabilgarritasuna Gatza lortzea Halita Metalak lortzea Galena Beruna Zinabrioa Merkurioa Zeramikagintza Buztin- minerala Baxerak, adreiluak, lauzak Materialak egitea Igeltsua Eskaiola Kaltzita Zementua Kuartzoa Beira Bitxigintza Urrea Diamanteak
  • 31.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Zertan erabiltzen dira harriak? Eraikuntzako material gisa Apaingarriak egiteko Marmola Ontziak egiteko Erregai gisa Industria kimikoa PlastikoakPetrolioaBuztina Hormigoia, metala, beiraZementua, igeltsua, eskaiolaGranitozko blokeakGranitozko eta hareharrizko blokeak
  • 32.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Nola lortzen dira mineralak? Mineral-hobiak Meategiak: lur azpikoa Aire zabaleko meategia: harrobia Terrazak Meazuloak Meazuloak
  • 33.
    NATURA ZIENTZIAK, DBH1 Mineralak Meategiek ingurumenaren gainean duten eragina Ibaiak kutsatzea Airea eta lurzorua kutsatzea, eta zarata sortzea Landare-estalkia suntsitzea Hondakindegiak sortzea Ustiapena egin aurreko neurriak Ustiapena egin ondorengo neurriak Ingurumenaren gaineko eraginen azterketa egitea Ustiapen-proiektua egitea Lohien putzuak lekuren batera eramatea Lurrak mugitzea Basoberritzea