O związkach polityki społecznej ze społeczną odpowiedzialnością biznesu. Mirosław Grewiński
1.
O związkach polityki
społecznej ze społeczną
odpowiedzialnością biznesu
www.mirosław grewiński.pl
– Uczelnia Korczaka
2.
Agenda wystąpienia
1.Polityka społeczna bliżej rynku
2. Miejsce CSR i ES w wielosektorowej PS
3. Przedsiębiorczość społeczna a CSR
4. Funkcje socjalne zakładów pracy i CSR
5. Dylematy CSR w kontekście PS
3.
Współczesne problemy iwyzwania socjalne wymuszają
reorganizację polityki społecznej
• Kryzys rodziny i dzietności
• Bezrobocie i dezaktywizacja
• Ubóstwo i wykluczenie
3
społeczne
• Deficyt kapitału społecznego,
kreatywnego i kulturowego
• Nieadekwatna edukacja
• Niepełnosprawność i
dyskryminacja
• Migracje i wielokulturowość
• STAWIAMY PYTANIA O :
1. Skuteczność i efektywność tradycyjnego
państwa opiekuńczego i polityki
społecznej.
2. O rolę sektora rynkowego i społecznego?
3. Jaka przestrzeń dla JST a jaka dla ES i
CSR ?
5. Jak dzielić się odpowiedzialnością z
innymi interesariuszami?
6. Jak implementować inwestycyjną PS?
4.
Zbliżenie polityki społecznejdo rynku
• Urynkowienie jest to
wprowadzenie quasi-rynków
wewnętrznych do sektora
usług społecznych. Uwalnia to
jednak konkurencję pomiędzy
podmiotami
• Prywatyzacja jest to
przesunięcie własności
publicznej w prywatne ręce.
Państwo wycofuje się tu
najczęściej też z finansowania
usług
• CSR jako aktywność
społeczna prywatnych firm w
duchu
współodpowiedzialności za
dobrobyt społeczny
• Gospodarka społeczna -
działalność rynkowa
przedsiębiorstw społecznych,
spółdzielni na rzecz osób
wykluczonych społecznie
• Uspołecznienie – większa rola
NGO’s
5.
Nowy paradygmat inwestycyjnejPS
1. Lata 40-70 XX wieku – klasyczne państwo opiekuńcze z rozbudowanymi
pasywnymi instrumentami i męskim żywicielem rodziny. Keynsizm
pozwalał na rozbudowane wydatki publiczne. „Tu i teraz” było
najważniejszym celem PS. Wysoka redystrybucja środków przez państwo
2. Lata 70-90 XX wieku – neoliberalizm – rygor budżetowy, ograniczenia
płac, konkurencyjność firm, cięcia socjalne, PS jako koszt, ograniczanie roli
państwa na rzecz rynku, każda praca przed zasiłkiem
3. Lata 90 i XXI wiek – początek inwestycyjnej PS – aktywna PS, wysokie
jakościowo miejsca pracy, dwoje żywicieli rodziny, pozytywna rola państwa,
godzenie wydajności ze sprawiedliwością społeczną, większa inkluzja,
inwestycje w edukację dzieci i długoterminowe efekty działań
6.
Kierunki reorganizacji welfarestate
A. Giddensa (2008) aktywizm i usługi
Tradycyjne państwo opiekuńcze Nowe państwo opiekuńcze
Przenoszenie ryzyka z jednostki na
państwo (welfare state)
Ryzyko przeniesione z jednostki na
społeczeństwo (welfare society)
Państwo asekuracji ryzyk społecznych Państwo inwestycji społecznych
Tradycyjny styl pracy i życia Postindustrialny styl pracy i życia
Państwo praw socjalnych Państwo praw i obowiązków socjalnych
Państwo fordowskie Państwo różnorodności i
zindywidualizowanych potrzeb
Naprawcze podejście do problemów Wyprzedzające podejście do problemów
Sektor publiczny jako sieć bezpieczeństwa Różnorodne instytucje bezpieczeństwa
Government jako styl rządzenia Governance jako współrządzenie i NPM
7.
Co to jestwielosektorowa polityka
społeczna?
Jest to działalność różnorodnych podmiotów w
ramach aktywności społecznej sektora publicznego,
obywatelskiego, prywatnego i nieformalnego
służącą zaspokajaniu potrzeb socjalnych obywateli oraz
łagodzeniu i/lub eliminowaniu kwestii społecznych przy
wykorzystaniu potencjału pluralistycznego państwa
opiekuńczego, społeczeństwa obywatelskiego i kapitału
społecznego, w duchu współodpowiedzialności za
spójność i integrację społeczną oraz bezpieczeństwo
socjalne (Grewiński 2009).
8.
Miejsce CSR iES w Wielosektorowej Polityce Społecznej
(Grewiński 2009)
Gospodarka
społeczna
Media
Organizacje
pozarządowe
Samorząd
terytorialny
Państwo
Instytucje
biznesowe
SEKTOR
PUBLICZNY
SEKTOR
RYNKOWY
SEKTOR
OBYWATELSKI
Unia
Europejska
Rodziny
i grupy
dysfunkcyjne
Partie polityczne
Związki zawodowe, Zrzeszenia
Ruchy społeczne
Lobbyści i grupy interesu,
Eksperci, Grupy wsparcia
Konsorcja,
Partnerstwa wielosektorowe
9.
Proces przekazywania funkcjii zadań socjalnych
przez państwo innym interesariuszom
UE
przekazanie części
kompetencji państwa
instytucjom ponadnarodowym
(głównie) Unii Europejskiej
PAŃSTWO
SAMORZĄD TERYTORIALNY
SEKTOR PRYWATNY
GOSPODARKA SPOŁECZNA i ORGANIZACJE POZARZĄDOWE
RODZINA I GRUPY NIEFORMALNE
11.
Wielosektorowe tworzenie dobrobytuspołecznego
• Wielosektorowa
polityka społeczna
• Podział dobrobytu
• Rola rynku i NGOs
• Znaczenie ekonomii
społecznej i CSR
• Różnorodność
interesariuszy
Przedsiębiorczość społeczna iaktywizacja
redefinicja polityki społecznej
Korzyści z ES
• Włączanie do pracy ludzi
wykluczonych
• Produkty i usługi dla środowisk
marginalizowanych
• Ekoprzedsiębiorczość
• Innowacyjność
• Zmiana społeczna
• Zatrudnienie wspierane
14.
Perspektywy i barieryrozwoju
przedsiębiorczości społecznej
• Bogate tradycje w Polsce
ruchu spółdzielczego
• Powstanie wielu instytucji
ES w ostatnich latach
• Rozwój usług aktywizacji
• Środki UE na lata 2014-
2020
• Tworzenie instytucji tylko
pod projekty UE
• Brak synergii z PS
samorządów (klauzule
społeczne)
• Przeciwskuteczność
zatrudnienia socjalnego
(stygmatyzacja)
• „Creaming” beneficjentów
15.
Od funkcji socjalnychzakładów pracy
do CSR ?
• Świadczenia socjalne zarówno dużych, prywatnych zakładów pracy (np. E.
Wedel), jaki i przedsiębiorstw państwowych (np. PKP) były znane już w
międzywojennej Polsce, jednak ich rozwój i upowszechnienie miało miejsce
w uspołecznionych firmach w PRL.
• Zakładowa polityka społeczna w czasach realnego socjalizmu dotyczyła nie
tylko pracowników, ale także ich rodzin i najbliższego otoczenia
społecznego. Oddziaływała na lokalną społeczność poprzez wspieranie
sportu, kultury, edukacji. W ramach tej polityki organizowano letni
wypoczynek dla dzieci i młodzieży, dofinansowywano urlopy pracownicze,
utrzymywano przedszkola i żłobki, domy kultury, ośrodki szkoleniowo-konferencyjne
i stołówki pracownicze.
16.
Od funkcji socjalnychzakładów pracy do CSR ?
• W PRL zakłady pracy stanowiły istotny podmiot całego systemu polityki
społecznej.
• Podstawową cechą zakładowej polityki społecznej była jej obligatoryjność.
• Polityka społeczna przedsiębiorstw nie była jednak nastawiona wówczas na
wspieranie wzrostu efektywności organizacji gospodarczych; nie mówiąc już
o ich konkurencyjności.
• Świadczenia adresowane do pracowników nie były powiązane z
indywidualnymi efektami pracy i oceną przydatności pracowników, lecz
zależne były od sytuacji życiowej i poziomu dochodów pracownika i jego
rodziny.
• Zakładowe fundusze socjalne pełniły funkcję egalitarystyczno- pomocową,
dlatego zakładowa polityka społeczna określana była mianem „polityki
socjalnej”.
17.
Od funkcji socjalnychzakładów pracy do CSR ?
• Firmy po 1989 roku rezygnowały z utrzymywania rozbudowanej
infrastruktury socjalnej i wysokich nakładów na świadczenia socjalne dla
swoich pracowników.
• Trudna sytuacja gospodarcza spowodowała po 1989 r. wśród wielu
przedsiębiorców nie tylko ograniczenia w transferowaniu świadczeń na
rzecz swoich pracowników, ale zmusiła ich do łamania prawa pracy,
niewynagradzania za nadliczbowe godziny pracy, nieregularnego
wypłacania wynagrodzeń
• Z drugiej strony, w tym samym czasie wiele firm, głównie z kapitałem
zagranicznym, zaczęło wprowadzać dodatkowe świadczenia socjalne dla
swoich pracowników, aby przyciągnąć najlepsze kadry na rynku.
18.
Wybrane funkcje CSRw kontekście PS
po 1989 roku
• Współodpowiedzialność za kształtowanie dobrobytu społecznego
• Działalność prewencyjna, wyprzedzająca, profilaktyczna
• Inwestycje w kapitał ludzki, społeczny i kreatywny
• Współfinansowanie programów zewnętrznych
• Funkcje socjalne wewnętrzne i dla społeczności lokalnych
• Współpraca z JST i NGO’s w realizacji projektów społecznych
• Upowszechnianie problematyki społecznej
19.
Społeczna odpowiedzialność biznesu(CSR)
po 1989 roku
• Odpowiedzialność producentów i usługodawców
• Odpowiedzialność konsumentów
• Odpowiedzialność pośredników i dostawców
• Odpowiedzialność informacyjna, promocyjna
• Odpowiedzialność ekologiczna
• Odpowiedzialność za swoich pracowników i decyzje
• Odpowiedzialność za otoczenie społeczne
20.
Potrójna linia przewodnia-> TBL w CSR
Idea mierzenia działalności
firmy za pomocą trzech
wskaźników:
1. wyników ekonomicznych
(finansowych),
2. wpływu na środowisko
(ekologia)
3. wpływu na otoczenie
społeczne (polityka
społeczna)
* Raportowanie społeczne biznesu
21.
Wybrane narzędzia realizacjispołecznie
odpowiedzialnego biznesu
1. Kampanie społeczne
2. Marketing zaangażowany społecznie (cause related marketing)
3. Programy etyczne dla pracowników
4. Wolontariat pracowniczy
5. Eko-znakowanie i znakowanie społeczne
6. Inwestycje społecznie odpowiedzialne
7. Organizacja eventów społecznych
8. Wspieranie finansowe i merytoryczne NGO’s
22.
Krytyka CSR wkontekście PS
1. PS nie może bazować na
okazjonalnych
wydarzeniach CSR firm
2. CSR to w gruncie rzeczy
ramię PR biznesu
3. CSR dotyczy tylko
korporacji a nie obejmuje
MśP
4. Trudno uzyskać zaufanie
instytucji publicznych
23.
Społeczna odpowiedzialność wszystkich
interesariuszy
• Korporacje
• Średnie Przedsiębiorstwa
• SR Małe i mikro przedsiębiorstwa
• Organizacje pozarządowe
• Spółdzielnie ( tym socjalne)
SR • Przedsiębiorstwa społeczne
• Państwo
• Lokalne i regionalne władze
• Jednostki organizacyjne JST
• Szkoły, uczelnie SR
• Struktury nieformalne
• Obywatele
SR • Konsumenci
24.
Społecznie odpowiedzialne terytoriumi
governance jako przyszłe modele SPS?
• Współpanowanie
• Współrealizacja
• Współodpowiedzialność
• Horyzontalne dzielenie się
zadaniami społecznymi z
rożnymi interesariuszami
• Wykorzystanie sieci
społecznych
Portal www.spolecznieodpowiedzialni.pl
Portal„Społecznie
odpowiedzialni”
dokumentuje
działania projektowe
„Społecznie
Odpowiedzialnej
Uczelni” oraz
popularyzuje
zagadnienia społeczne
poprzez:
• artykuły
• sondy
• dyskusje na
forum
27.
Dylematy CSR SPS
1. Czy i jak włączać firmy CSR do realizacji
samorządowej PS?
2. Jak przezwyciężyć liczne stereotypy i uprzedzenia po
stronie instytucji z różnych sektorów
3. Jak praktycznie realizować partnerstwo publiczno-prywatne?
4. Jak skutecznie wdrażać terytorium odpowiedzialne
społecznie i governace w polskich samorządach?
5. Czy CSR może stać się ważnym ogniwem
metropolitalnej polityki społecznej?