SlideShare a Scribd company logo
METODY I TECHNIKI POMIARU EFEKTÓW DZIAŁAŃ PUBLIC RELATIONS WYKORZYSTYWANE W BRANŻY  PUBLIC RELATIONS
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
METHODS OF MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITIES APPLIED
BY PR SPECIALISTS IN THEIR PROFESSIONAL WORK
Mgr Przemysław Szuba
EXACTO sp. z o.o., Polska
pszuba@exacto.pl z ORCID 0000-0002-7533-7818
Dr hab. Dariusz Tworzydło, prof. UW
Uniwersytet Warszawski, Katedra Komunikacji Społecznej i Public Relations, Polska
dariusz@tworzydlo.pl z ORCID 0000-0001-6396-6927
D
DO
OII:: 1
10
0..2
24
47
78
8//m
miin
niib
b--2
20
02
20
0--0
00
00
06
6
METODY I TECHNIKI POMIARU EFEKTÓW
DZIAŁAŃ PUBLIC RELATIONS
WYKORZYSTYWANE W BRANŻY
PUBLIC RELATIONS
Open Access
Celem artykułu jest identyfikacja sposobów, za pomocą których polscy PR-owcy dokonywali w ostatnim roku pomia-
ru efektów własnych działań, oraz prezentacja powszechności stosowania konkretnych rozwiązań. Przeprowadzona zo-
stała także analiza porównawcza w oparciu o dostępne badania dotyczące narzędzi wykorzystywanych przez konsul-
tantów PR. Podczas Kongresu Profesjonalistów Public Relations w 2019 roku przeprowadzono ankietę audytoryjną,
w której próbę badawczą tworzyli przedstawiciele różnego typu organizacji działających na polskim rynku, łącznie
253 osoby. Analizy wykazały, że korzystanie z szeroko rozumianego monitoringu mediów stanowi kluczowe wsparcie
dla osób zajmujących się na co dzień budowaniem wiarygodnych relacji z otoczeniem. Odnotowania wymaga fakt, że
branża PR nadal jest silnie przywiązana do stosowania wskaźnika AVE, mimo że zarówno światowe, jak i rodzime or-
ganizacje branżowe dążą do ograniczenia jego roli w pomiarze efektów działań public relations.
ABSTRAKT
Słowa kluczowe: public relations, pomiar efektów działań PR, monitoring mediów, badania ilościowe
i jakościowe, wyzwania branży PR
© Copyright by Sieć Badawcza Łukasiewicz — Instytut Lotnictwa
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
114 w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
Wprowadzenie
W naukach społecznych, a szczególnie w socjologii stosowany jest szero-
ki konglomerat technik badawczych, które mogą pełnić jedną z trzech głów-
nych funkcji, tj. eksploracyjną, opisową i wyjaśniającą (Miotk, 2012,
s. 28–29). Zdarzają się również takie projekty, w których badacze korzysta-
ją z ich połączenia, np. przy badaniach mieszanych (Kawalec, 2014, s. 4).
Metodologie stosowane w naukach społecznych znajdują także zastosowa-
nie w działaniach public relations, dlatego warto prowadzić pomiar często-
tliwości ich wykorzystania przez praktyków, którzy dbają o wizerunek or-
ganizacji. Jest to szczególnie ważne przy charakterystyce trendów i ewen-
tualnych zmian, jakie zachodzą w ofercie usługowej z zakresu szeroko rozu-
mianego doradztwa komunikacyjnego. Zdaniem K. Wojcik potrzebna jest
stała kontrola efektów działań w zakresie public relations, „nikt jednak nie
jest pewien metod ich pomiaru, często więc słyszy się, że lepiej zorganizo-
wać jedną kampanię PR więcej niż analizować to, co już było” (Wojcik, 2005,
s. 809).
Wzrost zainteresowania rolą badań w procesach komunikacyjnych spra-
wia jednak, że projekty badawcze o charakterze społeczno-rynkowym sta-
The purpose of the article is to identify the ways in which Polish PR specialists measured the effects of their own
activities in the last year and to analyze the universality of application of specific solutions. A comparative analysis
was also conducted based on available research on the tools used by PR consultants. The research was conducted
by means of an auditorium questionnaire during the Congress of Public Relations Professionals in 2019. The research
sample was comprised of representatives of various organizations operating on the Polish market, 253 respondents in
total. Analyses have shown that the use of broadly understood media monitoring is key support for people who build
reliable relationships with the environment on a daily basis. It should be noted that the PR industry remains strongly
committed to using the AVE indicator, despite the fact that both global and domestic industry organizations are
seeking to limit its role in measuring PR effects.
ABSTRACT
Key words: public relations, measurement of the effects of PR activities, media monitoring, quantitative
and qualitative research, challenges of the PR industry
115
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
nowią coraz bardziej istotny element działań polskiego PR, gdzie na znacze-
niu zyskuje potrzeba bycia autentycznym (Antoszewski, 2016, s. 236).
W przypadku pomiaru pojedynczych działań, które mają na celu osiągnięcie
nieodległych w czasie rezultatów, prace badawcze nie wymagają wyspecja-
lizowanej wiedzy i przeważnie można je zrealizować własnymi zasobami.
Większe wyzwanie dla badaczy stanowi natomiast analiza długookresowych
skutków w procesie komunikacji, gdzie częstokroć trzeba mieć na uwadze
efekt synergii oddziaływania narzędzi, co wymaga przemyślanego doboru
technik i wskaźników, kończąc na zaawansowanej analizie danych empi-
rycznych (Hajduk, 2019, s. 204). W związku z powyższym konieczne staje
się uwzględnienie w planach badawczych tych obszarów, które wchodzą
w przedmiot analizy, jak również poszczególnych jej aspektów i ujęcia cza-
sowego komunikacji (Strzyżewska, Rószkiewicz, 2002, s. 219). Przedstawio-
ne w artykule badania mają na celu określenie skali działań specjalistów
public relations w kontekście prowadzenia przez nich pomiaru efektów wła-
snej pracy wraz z uwzględnieniem konkretnych rozwiązań i barier związa-
nych z ich stosowaniem.
Podejście metodologiczne
W niniejszym artykule znajdują się odwołania do badań kondycji branży
public relations w Polsce, które od 2017 roku cyklicznie realizuje Katedra
Komunikacji Społecznej i Public Relations Uniwersytetu Warszawskiego
i zespół badawczy Exacto. Jeden z bloków tematycznych w edycji zrealizo-
wanej w roku 2019 dotyczył pomiaru efektów działań public relations, ze
szczególnym uwzględnieniem sposobów, jakie wykorzystują specjaliści
w wykonywanych przez siebie zadaniach. Ważnym zagadnieniem opraco-
wania jest także identyfikacja problemów, które utrudniają prowadzenie
skutecznego pomiaru. Treść hipotezy głównej brzmi: specjaliści ds. public
relations korzystają z różnych sposobów pomiaru efektów swojej pracy, acz-
kolwiek na zakres stosowanych rozwiązań wpływa doświadczenie zawodo-
we, a w tym miejsce zatrudnienia oraz staż pracy respondentów. Analizy
przeprowadzone w niniejszym artykule mają również na celu sprawdzenie,
czy w działaniach PR-owców można doszukiwać się pewnych trendów
w kontekście doboru narzędzi pomiarowych. Powyższe zostało również
uznane jako uzupełniający cel publikacji. Dla poprawności realizowanych
analiz przyjęto hipotezę badawczą, która brzmi: Specjaliści ds. public rela-
tions korzystają z różnych sposobów pomiaru efektów swojej pracy, aczkol-
wiek na zakres stosowanych rozwiązań wpływ ma ich doświadczenie zawo-
dowe.
Badania, na które powołują się autorzy niniejszej publikacji, zostały
przeprowadzone za pomocą ankiety audytoryjnej w kwietniu 2019 roku
podczas Kongresu Profesjonalistów Public Relations. Próbę badawczą (253
osoby) tworzyli przedstawiciele różnego typu organizacji działających na
polskim rynku. Wspólny mianownik profilu zawodowego respondentów
stanowiło zainteresowanie problematyką public relations, zarządzania
kryzysowego oraz wykonywanie zadań związanych z budową i utrzymywa-
niem stałych relacji ze strategicznym otoczeniem. Wśród ważnych zmien-
nych metryczkowych z badania, które zostały wykorzystane w niniejszym
opracowaniu, warto zwrócić uwagę na rozkład częstości względem miejsca
zatrudnienia (pracownicy firm prywatnych — 36%, publicznych — 36%,
agencji public relations — 24%, organizacji pozarządowych — 4%), stażu
pracy w branży (poniżej 5 lat — 23%, 5–9 lat — 28%, 10–14 lat — 21%,
15 lat i więcej — 28%) oraz odbytych studiów z zakresu PR (14% ukończy-
ło ten kierunek). Co ciekawe, prawie wszyscy ankietowani legitymują się
wyższym wykształceniem (99%), z czego 10% posiada co najmniej stopień
naukowy doktora. Wielu badanych pracuje w branży public relations, po-
mimo ukończenia innych studiów wyższych. Jest to trend charakterystycz-
ny dla całego środowiska public relations w Polsce. Inne badania realizo-
wane w tym obszarze wskazują na istnienie silnych związków PR-owców
m.in. z dziennikarstwem, zarządzaniem czy marketingiem. Generalnie, te-
go typu przygotowanie teoretyczne do zawodu (inne niż kierunek PR) ma
ponad połowa osób, które na co dzień pracują w branży PR (53%) (Łaszyn,
2016, s. 102).
Uzupełnieniem do profilu próby z badania kondycji branży PR jest in-
formacja o przewadze kobiet (65%) nad mężczyznami (35%) i rozkładzie
zajmowanych stanowisk (wykonawcze — 25%, mieszane — 54%, zarzą-
dzające — 21%). Badani specjaliści to przeważnie pracownicy dużych
przedsiębiorstw, gdzie zatrudnienie przekracza 250 osób (48% przypad-
ków). Pozostali pracują w różnej wielkości firmach sektora MŚP. W arty-
116
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
kule znajdują się analizy bazujące na opisie statystycznym, tabelach
krzyżowych oraz nieparametrycznych testach statystycznych. Do wyka-
zania siły korelacji użyty został współczynnik rho Spearmana oraz tau-b
Kendalla.
Podczas realizacji projektu badawczego zastosowano technikę, która
w najlepszym stopniu — zdaniem autorów — pozwoliła na zebranie pełnych
danych wykorzystanych następnie do analiz. Technika audytoryjna, o któ-
rej mowa, przyczyniła się do eliminacji typowych problemów, jakie pojawia-
ją się przy badaniach ilościowych, takich jak wydłużony czas na pozyskiwa-
nie danych. Przeprowadzone badania dały również asumpt do poszukiwa-
nia kolejnych obszarów badawczych w obszarze pomiaru efektów działań
public relations, które będą realizowane przez zespół.
Artykuł ten może być przydatny dla czytelników czasopisma, które
kierowane jest głównie do pracowników instytutów badawczych, uczelni
wyższych, centrów naukowych oraz instytucji wspierających naukę i ba-
dania, z uwagi na analizę istotnego elementu zarządzania wizerunkiem
wszystkich podmiotów, jakim jest pomiar efektów aktywności wizerunko-
wych.
Trudności ze skutecznym pomiarem w branży PR
Problem z precyzyjnym szacowaniem efektów pracy specjalistów i agen-
cji public relations jest wpisany w funkcjonowanie branży. Wśród głównych
przeszkód przy podejmowaniu decyzji dotyczących realizacji projektów ewa-
luacyjnych są między innymi: poziom skomplikowania, kosztowna realiza-
cja takich projektów, brak świadomości metodologicznej klientów, rzadka
współpraca firm z wyspecjalizowanymi agencjami PR (problem widoczny
zwłaszcza przy zarządzaniu kryzysowym), zmiany konsolidacyjne na rynku
mediów oraz przekonanie wśród wielu menedżerów, że public relations sku-
pia się jedynie wokół relacji z mediami. Takie podejście sprawia, że celem
działań podejmowanych przez specjalistów realizujących kampanie jest uzy-
skanie szerokiego wydźwięku. Inne cele, poza pomiarem efektów medial-
nych, schodzą na plan dalszy. Pomimo szerokiego katalogu wyzwań już
pierwsze polskie badania nad oceną efektywności działań PR (sondaż Anny
117
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Miotk z 2003 roku) wykazały, że aż 89% ankietowanych użytkowników por-
talu Piar.pl było zdania, że prowadzenie tego typu pomiaru jest potrzebne.
W argumentacji dowodzącej powyższą tezę pojawiały się kwestie związane
z wiarygodnością działań, potrzebą uzyskania informacji zwrotnej oraz pre-
zentacji wyniku w formie liczbowej (Miotk, 2012, s. 185).
Badania poświęcone kondycji branży public relations z 2019 roku po-
twierdziły, że prowadzenie skutecznego pomiaru efektów działań PR jest
zadaniem trudnym. W tym wypadku skuteczność należy rozumieć jako
„stopień, w jakim zaplanowane projekty, kampanie czy kompleksowa
strategia zostały zrealizowane, wyniki zaś osiągnięte” (Tworzydło, 2006,
s. 125). Blisko 2/3 badanych specjalistów (63%) określiło powyższą kwe-
stię jako wyzwanie, z którym musi mierzyć się obecnie polski PR. Ozna-
cza to, że w tej kwestii mamy do czynienia z istotną świadomością i prze-
konaniem o konieczności podjęcia tego wyzwania. Przeciwnego zdania by-
ło 21% respondentów, którzy nie widzą problemu ze skuteczną oceną swo-
jej pracy.
Podczas badań testowi poddano 32 twierdzenia opisujące różne proble-
my/wyzwania/zagrożenia. W rankingu uwzględniającym łączny wskaźnik
odpowiedzi pozytywnych („zdecydowanie tak” i „raczej tak”) kwestia trud-
ności ze skutecznym pomiarem efektów PR została sklasyfikowana bardzo
wysoko (na 7. miejscu). Taki rezultat można interpretować w kategorii
istotnego wyzwania dla przedstawicieli branży. Należy wskazać, iż jest to
także jasny sygnał odnośnie do potrzeb konsultantów PR w zakresie wy-
zwań, które nie mogą być ignorowane1 (rysunek 1).
Rozkład opinii na temat dostrzeganej trudności przy skutecznym pomia-
rze efektów public relations nie był uzależniony od profilu próby (p > 0,05),
niemniej osoby, które ukończyły kierunek public relations, najczęściej
zwracały uwagę na występowanie takich barier (76%). W grupie praktyków
PR, którzy nie prowadzili działań pomiarowych w dwunastu miesiącach po-
przedzających badania, odsetek odpowiedzi pozytywnych był najmniejszy
(44%).
Problem pomiaru efektów działań public relations ma często wpływ na
relacje i współpracę firm klientów z agencjami lub specjalistami zajmujący-
mi się profesjonalnym komunikowaniem. Ta współpraca w dużej mierze
uzależniona jest od środków, jakie na aktywności public relations zamierza-
ją przeznaczyć klienci. Analizy wykazały (p < 0,001), że trudności z oceną
118
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Rysunek 1. Czy trudności ze skutecznym pomiarem efektów PR
uważa Pan/i za wyzwanie, z którym musi mierzyć się obecnie
branża public relations w Polsce (N = 248, dane w %)
Źródło: badania własne autorów.
efektów PR pozostają w dodatniej korelacji ze zmniejszającą się zasobnością
portfela na działania PR (rho = 0,294), co więcej — była to najsilniejsza
z otrzymanych korelacji. Zaobserwowana prawidłowość jest zgodna z naj-
nowszą edycją raportu International Communications Consultancy Organi-
sation (ICCO), w świetle którego najpoważniejszym problemem światowego
sektora usług PR jest proces ograniczania funduszy przez firmy, które szu-
kają wsparcia w różnych sferach zadaniowych public relations (ICCO, 2019,
s. 19). Ponadto im częściej ankietowani określali tematykę pomiaru efektów
PR mianem wyzwania dla branży, tym częściej zwracali uwagę na dużą ro-
tacyjność i odpływ specjalistów do innych branż (rho = 0,260) przy jedno-
czesnych kłopotach z rekrutacją nowych kadr (rho = 0,259), nieznajomość
istoty PR wśród środowisk biznesowych (rho = 0,243) oraz rozmycie się
tożsamości i brak widocznego wskazania, czym de facto PR jest (rho =
= 0,209).
119
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Częstotliwość pomiaru efektów PR
Na bazie przeprowadzonych badań zidentyfikowano, iż przekonanie
o konieczności pomiaru efektów działań public relations jest silnie zakorze-
nione w świadomości osób zajmujących się zawodowo public relations i to
pomimo zgłaszanych wcześniej trudności ze skutecznością prowadzenia te-
go typu działań. W ciągu ostatnich 12 miesięcy prawie 93% badanych kon-
sultantów PR mierzyło efekty swoich działań (rysunek 2). Zaobserwowany
wynik jest bardzo wysoki i świadczy o rosnącym profesjonalizmie menedże-
rów w tym zakresie. Na zmianę nastawienia w strategii firm wskazują wy-
niki z 2006 roku — wtedy tylko 59% największych polskich przedsiębiorstw
poddawało pomiarowi działania public relations, a pomiar polegał przeważ-
nie na analizie publikacji prasowych, która wykonywana była często we
własnym zakresie (Tworzydło, 2007, s. 5–7). Natomiast wydzielając z próby
badawczej wyłącznie podmioty zatrudniające minimum 250 pracowników
(n = 116), zaobserwujemy, że aż 94% przedstawicieli tej grupy udzieliło od-
powiedzi świadczące o aktywności w obszarze prowadzenia pomiaru efek-
tów działań public relations. Obu wskaźników nie można co prawda porów-
nywać w bezpośredniej relacji ze sobą, aczkolwiek trend zmiany jest do-
strzegalny.
Wracając do badań przeprowadzonych w roku 2019, widoczne jest, że
relatywnie najczęściej (co wynika ze specyfiki miejsca pracy) pomiar efek-
tów PR prowadzą osoby zatrudnione w agencjach PR — 98%. Podobny od-
setek odnotowano wśród podmiotów, w których wystąpił kryzys wizerun-
kowy w ostatnim roku (96%). Co więcej, wśród firm, które nie musiały po-
dejmować działań z zakresu zarządzania kryzysowego, powyższy odsetek
był istotnie niższy — 89% (p = 0,026). Wyniki potwierdziły, że kryzys wi-
zerunkowy stanowi pewnego rodzaju katalizator do aktywnej oceny efek-
tów działań public relations. Powoduje on wzmożenie działań analitycz-
nych, wyzwala potrzebę obserwacji otoczenia, ma wpływ na decyzje za-
rządcze oparte na głębokich analizach i stale pozyskiwanych z otoczenia
danych.
120
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Rysunek 2. Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy
dokonywali Państwo pomiaru efektów działań
public relations? (N = 243)
Źródło: badania własne autorów.
Podział próby ze względu na staż pracy w branży wykazał istotne zróż-
nicowanie w częstotliwości prowadzenia pomiaru efektów działań public re-
lations. Osoby najkrócej związane z branżą PR (poniżej 5 lat) rzadziej de-
klarowały, że prowadzą pomiar efektów swoich działań (85%). W pozosta-
łych grupach wyniki oscylowały w granicy 92–97%. Może to mieć związek
ze zmianami, jakie dokonują się w percepcji osób realizujących projekty ko-
munikacyjne, i przekonaniem (rosnącym wraz z doświadczeniem), że wła-
ściwie prowadzona komunikacja powinna być oparta na profesjonalnej ana-
lityce.
Analizując metody oceny efektów pracy specjalistów public relations, ob-
serwujemy, że przy doborze konkretnych rozwiązań kluczową rolę odgrywa
cena i czas potrzebny do otrzymania wyników. Dominuje stosowanie
wskaźników dostępnych w pakietach, jakie oferują firmy monitorujące media.
121
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Tabela 1. Częstotliwość prowadzenia pomiaru efektów działań
public relations względem stażu i miejsca pracy w branży PR
a Test chi-kwadrat = 8,679; p = 0,034; V Cramera = 0,195.
b Test chi-kwadrat = 4,464; p = 0,107 (brak istotnych różnic statystycznych).
Z uwagi na zbyt małe liczebności (N = 8) z analizy odrzucono organizacje pozarządowe.
Źródło: badania własne autorów.
Znaczną popularnością cieszy się liczba publikacji oraz zasięg (były to
jedyne odpowiedzi, które uzyskały ponad 75% wskazań). Z narzędzi anali-
tycznych, takich jak Google Analytics czy Brand24, korzysta 69% ankieto-
wanych specjalistów. Podobny odsetek respondentów (65%) przy ocenie
efektów swojej pracy bazuje na analizie treści przekazów medialnych, któ-
ra jest jednak czasochłonna. Wynika to między innymi z konieczności bu-
dowy kluczy kategoryzacyjnych czy samodzielnej analizy wydźwięku mate-
riałów, gdyż algorytmy dla tej opcji okazują się wadliwe. W wachlarzu sto-
sowanych rozwiązań warto zwrócić uwagę na dotarcie publikacji i audyt
mediów społecznościowych, gdyż 3/5 badanych deklaruje ich stosowanie
w ciągu ostatniego roku. Ekwiwalent reklamowy — pomimo wielu dysku-
sji i świadomości jego wad obliczeniowych (Nowy Marketing, 2017) — na-
dal jest stosowany przez 56% respondentów. Skala wykorzystywania tego
narzędzia zależy od miejsca zatrudnienia konsultanta. Relatywnie najczę-
122
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
ściej wskaźnik AVE liczą pracownicy agencji PR (86%), przed PR-owcami
zatrudnionymi w firmach prywatnych (56%) i w sektorze publicznym
(39%)2.
Rysunek 3. Sposoby wykorzystywane przez PR-owców do pomiaru efektów działań
public relations w ciągu ostatnich 12 miesięcy (tylko odsetek odpowiedzi „tak”,
analiza odpowiedzi wielokrotnych w %))
Źródło: badania własne autorów.
Z rozkładu przedstawionego na rysunku 3 wynika, że osoby zajmujące
się zawodowo PR rzadziej korzystają z tych rozwiązań, które wymagają spo-
rych nakładów finansowych, stanowią projekty skomplikowane pod wzglę-
dem harmonogramu, jak i samej realizacji. Chodzi o takie metody i techni-
ki, gdzie wymagane jest posiadanie odpowiednich kompetencji metodolo-
gicznych i rozbudowanej infrastruktury badawczej. Tylko 5% specjalistów
podczas określenia sposobów pomiaru efektów działań public relations
123
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
zwróciło uwagę na eye tracking, 11% na eksperyment, a 23% na badania ja-
kościowe w formie indywidualnych wywiadów lub grup fokusowych. Nieco
większą popularnością cieszą się techniki sondażowe, gdyż stosuje je śred-
nio co trzeci ankietowany. Podobny odsetek wskazywał na obserwację
uczestniczącą.
Doświadczenie respondentów ma istotny wpływ na podejście do reali-
zacji projektów badawczych. Im dłuższy staż pracy, tym bardziej aktywna
postawa badanych w prowadzeniu pomiaru efektów PR za pomocą róż-
nych technik i metod3. Osoby najdłużej związane z branżą (przynajmniej
15 lat) uzyskały relatywnie najwyższą średnią w zakresie stosowanych
rozwiązań w ciągu ostatniego roku (7,58). Z kolei wśród przedstawicieli
nowych kadr specjalistów PR średnia była najniższa — 5,29. Wiąże się to
także z liczbą obsługiwanych klientów, gdyż poziom doświadczenia wa-
runkuje strukturę oferty, zakres usług i możliwości przerobowe agencji.
Większy przekrój technik pomiarowych wyróżnia także grupę osób zajmu-
jących w swoich organizacjach stanowiska zarządzające (średnia 7,45),
przed wykonawczo-zarządzającymi (6,56), kończąc na stricte wykonaw-
czych (5,63). Zaobserwowane różnice wartości średnich były istotne staty-
stycznie (p = 0,008).
Badania wykazały, że przedstawiciele branży PR stosują zróżnicowane
techniki i metody, w oparciu o które dokonują pomiaru efektów realizowa-
nych przez siebie działań. Może to wynikać ze zróżnicowanych celów komu-
nikacyjnych, np. przy kampaniach, oraz szerokiego dostępu do narzędzi.
Przy decydowaniu się na analizy z wykorzystaniem precyzyjnych wskaźni-
ków ważną rolę odgrywa miejsce pracy oraz doświadczenie konsultantów.
Sam proces ustalania, czy dane działania odniosły zamierzony skutek, mo-
że uwzględniać analizę różnych wskaźników, aczkolwiek najczęściej stoso-
wanymi w praktyce są te pochodzące z monitoringu mediów. W świetle ba-
dań monitoring mediów można uznać za podstawowy element pomiaru
efektów w branży public relations.
124
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Tabela 2. Zakres stosowanych rozwiązań w pomiarze efektów
działań public relations względem stażu pracy w branży
a Test H Kruskala-Wallisa = 15,493; p < 0,001.
W ankiecie testowano 14 różnych rozwiązań. Jeżeli dany respondent
nie zaznaczył żadnego z nich, to jego wynik wynosił 0 punktów.
W sytuacji zaznaczenia wszystkich odpowiedzi można było uzyskać 14 punktów.
Źródło: badania własne autorów.
Monitoring mediów i… długo nic
Badania dowodzą, iż monitoring mediów jest kluczowym elementem
wsparcia oceny efektów i zmian, jakie dokonują się w otoczeniu wokół wi-
zerunku badanej instytucji. Zastosowanie monitoringu mediów jest istot-
nym elementem składowym procesu zabezpieczenia podmiotu. Jego zasto-
sowanie sprawia, że „firma nie ominie żadnych ważnych wzmianek na te-
mat jej produktów i usług, które przez całą dobę pojawiają się we wszyst-
kich rodzajach mediów — od telewizji po portale społecznościowe” (ZFPR,
2019, s. 31). Z przeprowadzonych badań wynika, że aż 92% badanych spe-
cjalistów ds. public relations korzystało w mniejszym lub większym zakre-
125
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
sie z monitoringu mediów w ciągu ostatniego roku. Tak wysoki odsetek
wskazań potwierdza tezę o istotności raportów medialnych w filozofii me-
dia intelligence, a także informuje o znaczeniu tego narzędzia w procesie
pomiaru wizerunku i efektywności działań medialnych4. Wśród głównych
powodów, które budzą tak duże zainteresowanie monitoringiem mediów,
wymienić należy konkurencyjne ceny pakietów, szeroką ofertę tego typu
rozwiązań na rynku, zamknięte ramy czasowe, szybkość i konkretność ana-
liz wyrażoną za pomocą wielu wskaźników (prosta forma liczbowa) czy
możliwość prowadzenia stałej i precyzyjnej modyfikacji przekazu na podsta-
wie danych z raportów medialnych.
Tabela 3. Korzystanie z monitoringu mediów
względem doświadczeń kryzysowych
b test chi-kwadrat = 4,618; p = 0,032; Phi = (–0,142)
Źródło: badania własne autorów.
Zakrojone na szeroką skalę korzystanie z monitoringu mediów nie może
dziwić, zwłaszcza jeżeli patrzymy przez pryzmat specyfiki zadań, jakie wy-
konują obecnie konsultanci zajmujący się public relations. Muszą oni posia-
dać wiedzę w zakresie narzędzi do analiz rynkowych (grupa docelowa bada-
nia z silną reprezentacją pracowników agencji). Z tego względu specjaliści ds.
public relations nie mogą pozwolić sobie na pominięcie treści i wyników ra-
portów medialnych. Dostęp do monitoringu mediów to jednak tylko połowa
126
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
sukcesu, gdyż równie ważnym aspektem są trwałe relacje z przedstawiciela-
mi mediów (Interaktywnie.com, 2018, s. 43). W tym konkretnym przypadku
liczy się doświadczenie i staż pracy w branży, gdyż są to elementy warunku-
jące jakość współpracy z dziennikarzami. Badania wykazały, że relatywnie
najwyższy odsetek odpowiedzi twierdzących w pytaniu o korzystanie z mo-
nitoringu mediów występował wśród osób pracujących w agencjach PR
(98%) oraz tych z najdłuższym stażem pracy — 15 lat i więcej (97%).
Wdrożenie monitoringu mediów jest także uzależnione od występowania
komunikacyjnych sytuacji kryzysowych. Po monitoring częściej sięgają osoby,
które doświadczały w firmach kryzysów wizerunkowych. W związku z powyż-
szym można powiedzieć, że obecność problemów wizerunkowych zwiększa
czujność kadry menedżerskiej. To z kolei przekłada się na częstotliwość pro-
wadzenia pomiaru efektów PR za pomocą monitoringu mediów (różnica mię-
dzy grupami oscyluje na poziomie ośmiu punktów procentowych). Przyczyny
takiego stanu rzeczy tkwią już w samej definicji monitoringu mediów, która
jest silnie ukierunkowana na wsparcie w zarządzaniu kryzysowym. Chodzi
o proces ciągłego czytania, obserwowania i słuchania treści znajdujących się
w mediach. Jednakże kluczową rolę w monitoringu odgrywa identyfikowanie,
zapisywanie oraz analiza tych treści, które uwzględniają słowa kluczowe albo
bezpośrednio dotyczą określonego tematu (Comcowich, 2010). Z danych
PRESS-SERVICE Monitoring Mediów wynika, że około 85% ich klientów
oprócz klasycznej usługi raportów medialnych zamawia także monitoring
związany z tematami wrażliwymi wizerunkowo (potencjalne treści kryzyso-
we) (Tworzydło, Łaszyn, Szuba, 2018, s. 85).
Powszechność stosowania monitoringu mediów w próbie badawczej ma
także statystyczne przełożenie na nastroje respondentów, którzy stanowią
ważny głos branży PR w Polsce. Otóż im częściej mierzony był zasięg5 i licz-
ba publikacji6 (podstawowe wskaźniki większości raportów medialnych),
tym silniej badani podkreślali, że nie mają trudności w prowadzeniu sku-
tecznego pomiaru efektów. Prawdopodobnie wynika to z możliwości wyra-
żenia wyniku dla zasięgu i liczby publikacji w prostej formie liczbowej. Po-
twierdza to również fakt, że w przypadku pozostałych wskaźników testowa-
nych w ankiecie i związanych z monitoringiem mediów (wydźwięk, AVE,
dotarcie publikacji) nie odnotowano podobnych trendów, gdyż są one bar-
dziej złożone lub kontrowersyjne w zakresie miarodajności i metodologicz-
nego podłoża pomiaru.
127
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Jednym z przykładów powyższych problemów jest wskaźnik ekwiwalen-
tu reklamowego, który z założenia ma pokazywać, jakie nakłady finansowe
należałoby ponieść na publikację/emisję danego materiału w sytuacji, gdyby
miał on być reklamą. Branża PR deklaruje odchodzenie od stosowania AVE
z uwagi na brak rzetelności (problem wycen cennikowych), jednolitych
standardów obliczeniowych oraz zbyt duże upraszczanie rzeczywistości. Za-
rzuca mu się także, iż nie oddaje realnej wartości działań komunikacyjnych,
co jednak niekoniecznie wpływa na częstotliwość jego wykorzystywania
(jeszcze raz warto przytoczyć bardzo wysoki odsetek stosowania AVE wśród
agencji PR w skali roku — 86%). Klienci agencji często oczekują bezpośred-
niego odniesienia się do finansów, co skutkuje umieszczaniem AVE w ra-
portach medialnych (usługa dostosowana do potrzeb zamawiającego).
Sceptyczne podejście ekspertów do AVE znajduje potwierdzenie w kon-
tekście przyznawania najbardziej prestiżowej nagrody w branży. W konkur-
sie Złote Spinacze występuje nagroda specjalna w kategorii „efektywność”,
gdzie nagradzany jest projekt z największą skutecznością potwierdzoną
mierzalnymi efektami. Co ważne, w regulaminie znajduje się zapis, iż „z tej
kategorii będą automatycznie wykluczane zgłoszenia prezentujące efekt
kampanii mierzony wskaźnikiem AVE (Adveritising Value Equivalency)”7.
Marginalizowanie znaczenia ekwiwalentu reklamowego z metodologii
pomiaru PR stanowi obecnie trend w światowym sektorze usług komunika-
cyjnych, gdyż organizacje branżowe zajmują coraz bardziej rygorystyczne
stanowisko wobec stosowania tego wskaźnika. Jako przykład można przy-
wołać kampanię International Association for Measurement and Evalu-
ation of Communication (AMEC) o wiele mówiącej nazwie „Say No to
AVEs” (AMEC, 2019) czy nowe standardy dla członków Chartered Institu-
te of Public Relations (CIPR), które zabraniają prowadzenia pomiaru za po-
mocą AVE przy jednoczesnym nałożeniu sankcji na osoby łamiące ten za-
kaz (CIPR, 2017).
Oprócz monitoringu mediów przy ocenie efektów działań public rela-
tions konsultanci korzystają także z dorobku metodologii badań socjologicz-
nych. Jednakże większe zaufanie do badań mają specjaliści z bogatszym do-
świadczeniem zawodowym, co widać w częstotliwości ich stosowania. Rela-
tywnie najlepszy wynik pod tym kątem osiągnęła grupa ankietowanych
z przynajmniej piętnastoletnim stażem pracy, gdzie połowa prowadziła ba-
dania ilościowe i/lub jakościowe z zakresu nauk społecznych w ciągu ostat-
128
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
niego roku. Słabiej w tym zakresie wypada grupa specjalistów związanych
z branżą public relations od 10 do 14 lat — 41%. Jeszcze gorzej było w gru-
pie z najmniejszym doświadczeniem zawodowym — zaledwie 30%. Podobny
wynik (26%) odnotowano w przedziale stażu pracy 5–9 lat. Warto zauważyć
również, iż osoby zatrudnione w agencjach chętniej mierzą efekty swojej
pracy za pomocą technik badań socjologicznych (55%) niż specjaliści pracu-
jący w zespołach odpowiadających za public relations firm z sektora prywat-
nego (34%) oraz publicznego (27%).
Tabela 4. Częstotliwość prowadzenia badań ilościowych i/lub jakościowych
z pogranicza nauk społecznych względem stażu pracy w branży PR i miejsca zatrudnienia
a Test chi-kwadrat = 9,065; p = 0,028; V Cramera = 0,202.
b Test chi-kwadrat = 12,444; p = 0,002; V Cramera = 0,237.
Z uwagi na zbyt małe liczebności (N = 8) z analizy odrzucono organizacje pozarządowe.
Źródło: badania własne autorów.
W całorocznym przeglądzie działań ankietowanych specjalistów PR do-
minuje podejście holistyczne, łączące monitoring mediów z badaniami ilo-
ściowymi i jakościowymi, a także z analizą danych źródłowych. Prawie 3/5
respondentów stosuje jednocześnie kilka sposobów przy ocenie efektów
swojej pracy, co korzystnie wpływa na miarodajność poszczególnych analiz.
Korzystanie z triangulacji w pomiarze efektów PR częściej charakteryzuje
osoby:
129
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
z z ukończonym kierunkiem studiów public relations (70% względem 58%
bez studiów PR); także respondenci ze stopniem naukowym doktora
przy pomiarze efektów swojej pracy częściej wykorzystywali model holi-
styczny (63%) niż pozostali badani (57%),
z zajmujące wyższe stanowiska w strukturze organizacyjnej firmy (67% —
zarządzające, 62% — wykonawczo-zarządzające, 44% — wykonawcze),
z zatrudnione w agencjach PR (77%) w porównaniu z PR-owcami z firm
prywatnych (58%) i publicznych (46%),
z z dłuższym stażem pracy w branży (69% wśród pracujących przynaj-
mniej 15 lat, przy czym w pozostałych grupach wartości procentowe roz-
kładały się poniżej tej granicy — przedział 46–61%).
Wracając jeszcze do dyskusji wokół wskaźnika AVE, ciekawych informa-
cji dostarcza zestawienie częstotliwości wykorzystywania wybranych miar
monitoringu mediów wyłącznie przez osoby zatrudnione w agencjach public
relations i jego porównanie z sytuacją, gdy organizacja ma własne struktu-
ry PR, np. dział PR, rzecznika prasowego, menedżera ds. komunikacji (ry-
sunek 4).
Rysunek 4. Wykorzystywane wskaźniki z pakietu monitoringu mediów
przez agencje PR w ciągu ostatnich 12 miesięcy (N = 57)
Źródło: badania własne autorów.
130
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Relatywnie największe odchylenie występuje przy analizie częstotliwości
stosowania ekwiwalentu reklamowego. Agencje stosują ten wskaźnik pra-
wie dwukrotnie częściej niż osoby zajmujące się public relations i pracujące
po stronie klienta. Intensywna praca konsultanta agencji z raportami me-
dialnymi wynika ze specyfiki zadań i liczby obsługiwanych kampanii dla
wielu klientów. Już sama liczba zleceń i realizacji w skali roku warunkuje
zróżnicowanie widoczne na rysunku 4.
Podsumowanie
Analizy wykazały, że korzystanie z szeroko rozumianego monitoringu
mediów stanowi kluczowe wsparcie dla osób zajmujących się na co dzień bu-
dowaniem wiarygodnych relacji z otoczeniem. Wśród najczęściej stosowa-
nych wskaźników znalazły się następujące elementy raportów medialnych:
liczba publikacji, osiągany zasięg oraz wydźwięk materiałów. Niezależnie
od preferencji badacza w sferze wyboru określonych sposobów pomiaro-
wych należy pamiętać, że aby mówić o skutecznym pomiarze w PR, musi on
być realizowany w sposób wymierny. W praktyce oznacza to możliwość bez-
problemowego i międzyokresowego porównywania uzyskanych rezultatów
z założonymi wcześniej efektami (Tworzydło, 2006, s. 125).
Konsultanci PR częściej korzystają z metodologii badań ilościowych
w ocenie efektów swojej pracy. Przynajmniej jedną z puli technik, tj. PAPI,
CATI, CAWI, zastosowało w ostatnim roku 32% badanych. Na badania ja-
kościowe w formie IDI i/lub FGI decydował się mniejszy odsetek responden-
tów — 23%. Sporym zainteresowaniem cieszy się klasyczny desk research
(52%) i powiązana z nim analiza ekonomiczna danych finansowych (36%).
Większa popularność tych dwóch rozwiązań wynika z możliwości niemal
natychmiastowego rozpoczęcia badania, łatwego rozszerzania lub zawęża-
nia analizowanej dokumentacji i, co najważniejsze, kosztów, które są
względnie niskie w porównaniu z badaniami sondażowymi lub czasochłon-
nymi wywiadami eksperckimi. W celu lepszej diagnozy sytuacji warto przy-
wołać wyniki badań wśród firm produkcyjnych w ramach zakresu stosowa-
nych form i instrumentów komunikacji marketingowej (autorstwa G. Haj-
duka 2015/2016). Zaledwie 16% przedsiębiorstw przemysłowych zadeklaro-
wało, że w ciągu ostatnich trzech lat realizowało badania rynkowe i/lub
131
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
marketingowe z wykorzystaniem wsparcia podmiotów zewnętrznych (Haj-
duk, 2019, s. 224).
Pomimo zgłaszanych trudności co do skuteczności pomiaru efektów PR,
ankietowani chętnie sięgają po wiele wskaźników. Hipotezę główną zakła-
dającą, że specjaliści ds. public relations korzystają z różnych sposobów po-
miaru efektów swojej pracy, aczkolwiek na zakres stosowanych rozwiązań
wpływ ma ich doświadczenie zawodowe, należy zweryfikować pozytywnie.
Odpowiedzi PR-owców wskazują na dominację podejścia holistycznego
w ich ocenie efektów własnej pracy, gdyż zidentyfikowano powszechne łą-
czenie monitoringu mediów z badaniami ilościowymi i jakościowymi, a tak-
że z analizą źródłową (58%). Dodatkowo wyniki potwierdziły, że kryzys wi-
zerunkowy stanowi pewnego rodzaju katalizator aktywnej oceny efektów
działań public relations, np. pod wpływem przebytych kryzysów firmy chęt-
niej inwestują w monitoring mediów.
Pomiaru efektów działań PR dokonują głównie pracownicy agencji —
98%, co wynika ze specyfiki miejsca pracy. Natomiast osoby z najdłuższym
stażem pracy mają wysoki wskaźnik, który obrazuje średnią liczbę stosowa-
nych w praktyce technik ewaluacyjnych (7,58). Podobny wynik odnotowa-
no wśród osób zatrudnionych na stanowiskach zarządzających (7,45). Jesz-
cze lepiej wypadły pod tym względem agencje PR — 8,30.
Wśród przedstawicieli branży nadal widoczne jest względnie wysokie za-
ufanie do kontrowersyjnego wskaźnika AVE, gdyż jego stosowanie oscyluje
na poziomie 56%, aczkolwiek w grupie agencji wzrasta aż o 30 punktów pro-
centowych.
Przypisy
1 Lista najważniejszych wyzwań przed branżą PR (top 10): instrumentalne wykorzystywanie PR w polityce (73%),
konkurencja ze strony innych dyscyplin (68%), presja cenowa (68%), ograniczone fundusze klientów na działania
PR (67%), nieznajomość istoty PR wśród środowisk biznesowych (66%), ukierunkowanie na nowe technologie i ko-
munikacja cyfrowa (66%), trudności ze skutecznym pomiarem efektów PR (63%), zwiększająca się tendencja do re-
alizowania działań PR własnymi zasobami firmy, a nie przez zewnętrzne agencje (62%), utrzymanie odpowiedniej
jakości konsultantów (61%), niedostosowany do potrzeb branży PR system edukacji (60%).
2 chi-kwadrat = 34,515; df = 4; p < 0,001; V Cramera = 0,276.
3 rho Spearmana = 0,266; p < 0,001; N = 228.
4 Zob. https://psmm.pl/katalog/pl/raporty-medialne (12.12.2019).
132
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
5 tau-b Kendalla = (–0,127); p = 0,031; N = 235.
6 tau-b Kendalla = (–0,152); p = 0,010; N = 236.
7 Zob. https: //zlotespinacze. pl/kategorie/ (12.12.2019).
Bibliografia
1. AMEC (2019). Say No to AVEs — worldwide push to eradicate AVEs. Pozyskano z:
https://amecorg.com/2017/06/worldwide-push-to-eradicate-aves-amec-invites-partner-
organisations-to-work-together/ (12.12.2019).
2. Antoszewski, K. (2016). Badani PR i PR w badaniach. W: D. Tworzydło, A. Łaszyn.
(red.), Pierwsze ćwierćwiecze — 25 lat public relations w Polsce. Warszawa–Rzeszów:
Newsline-Message House.
3. CIPR (2017). CIPR welcomes AMEC initiative and pledges AVE ban. Pozyskano z: https:
//newsroom.cipr.co.uk/cipr-welcomes-amec-initiative-and-pledges-ave-ban/ (12.12.2019).
4. Comcowich, W. J. (2010). Media Monitoring: The Complete Guide. Pozyskano z:
http: //www.cyberalert.com/downloads/media-monitoring-whitepaper.pdf (12.12.2019).
5. Hajduk, G. (2019). Zarządzanie komunikacją marketingową. Integracja, nowe media,
outsourcing. Warszawa: Poltext.
6. ICCO (2019). World PR Report 2018–2019. London: ICCO.
7. Interaktywnie.com (2018). Raport. Narzędzia niezbędne w PR i marketingu. Wrocław:
Interaktywnie.com.
8. Kawalec, P. (2014). Metody mieszane w kontekście procesu badawczego w naukoznaw-
stwie. Zagadnienia Naukoznawstwa, 1 (199).
9. Łaszyn, A. (2016). Kręte i proste ścieżki PR-owców do zawodu. W: D. Tworzydło, A. Ła-
szyn (red.), Pierwsze ćwierćwiecze — 25 lat public relations w Polsce. Warszawa–Rzeszów:
Newsline-Message House.
10. Miotk, A. (2012). Badania w public relations. Wprowadzenie. Warszawa: Difin.
11. Nowy Marketing (2017). Wskaźnik AVE — jak oceniają jego wartość eksperci? Pozyska-
no z: https://nowymarketing.pl/a/14193, wskaznik-ave-jak-oceniaja-jego-wartosc-eksperci
(12.12.2019).
12. Strzyżewska, M., Rószkiewicz, M. (2002). Analizy marketingowe. Warszawa: Difin.
13. Tworzydło, D. (2006). Pomiar efektywności działań public relations. W: J. Olędzki,
D. Tworzydło (red.), Public relations. Znaczenie społeczne i kierunki rozwoju. Warszawa:
Wydawnictwo Naukowe PWN.
14. Tworzydło, D. (2007). Raport: public relations w największych polskich firmach — 500
firm wg rankingu Rzeczpospolitej. Rzeszów: Newsline.
15. Tworzydło, D., Łaszyn, A., Szuba, P. (2018). Zarządzanie kryzysem w polskich przedsię-
biorstwach. Podsumowanie 10 lat badań nad kryzysami. Rzeszów: Newsline.
16. Wojcik, K. (2005). Public relations. Wiarygodny dialog z otoczeniem. Warszawa: Placet.
17. ZFPR (2019). Raport PR. Zarządzanie reputacją. Warszawa: Związek Firm Public Rela-
tions.
133
MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
Mgr Przemysław Szuba, Exacto, Rzeszów, Polska — absolwent socjologii i dziennikarstwa KUL, obecnie za-
stępca kierownik działu badań i analiz strategicznych Exacto sp. z o.o. Autor kilkudziesięciu raportów badawczych
i kilkunastu artykułów naukowych. W pracy zawodowej koncentruje się głównie na analizie kondycji branży pu-
blic relations oraz badaniach środowiska PR-owców w Polsce.
Dr hab. Dariusz Tworzydło, prof. UW, Uniwersytet Warszawski, Polska — Kierownik Katedry Komunikacji
Społecznej i Public Relations na Wydziale Dziennikarstwa Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Prezes Zarządu Instytutu Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego oraz Exacto sp. z o.o. Autor ponad 230 publika-
cji naukowych, monografii, skryptów, artykułów oraz raportów badawczych. Były prezes zarządu Polskiego Sto-
warzyszenia Public Relations, a także członek Rady Etyki Public Relations. Doradca i konsultant.
134
Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations
w
ww
ww
w.
.m
miin
niib
b.
.p
pll
METODY I TECHNIKI POMIARU EFEKTÓW DZIAŁAŃ PUBLIC RELATIONS WYKORZYSTYWANE W BRANŻY  PUBLIC RELATIONS

More Related Content

Similar to METODY I TECHNIKI POMIARU EFEKTÓW DZIAŁAŃ PUBLIC RELATIONS WYKORZYSTYWANE W BRANŻY PUBLIC RELATIONS

Kondycja branży public relations
Kondycja branży public relationsKondycja branży public relations
Kondycja branży public relations
Dariusz Tworzydło
 
Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?
Daria Malicka
 
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
Lukasz Majewski
 
Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...
Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...
Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...
Dariusz Tworzydło
 
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwachZarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Dariusz Tworzydło
 
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdownPraca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Dariusz Tworzydło
 
Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...
Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...
Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...
Michał Toczyski
 
PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ
PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJPUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ
PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ
Dariusz Tworzydło
 
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Dariusz Tworzydło
 
Konstrukcja i dystrybucja informacji prasowych
Konstrukcja i dystrybucja  informacji prasowychKonstrukcja i dystrybucja  informacji prasowych
Konstrukcja i dystrybucja informacji prasowych
Dariusz Tworzydło
 
Badanie - innowacje w biznesie 2015
Badanie - innowacje w biznesie 2015Badanie - innowacje w biznesie 2015
Badanie - innowacje w biznesie 2015
BMM Sp. z o.o.
 
Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...
Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...
Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...
Julia Sarnecka, née Płachecka
 
Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...
Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...
Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...
Andrzej Sobczak
 
Jak mierzyć efekty działań PR
Jak mierzyć efekty działań PRJak mierzyć efekty działań PR
Jak mierzyć efekty działań PR
Anna Miotk
 
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupówŚwiadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Karolina Halik
 
Komunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badań
Komunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badańKomunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badań
Komunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badań
Katarzyna Kandefer
 
11. marketing bezposredni i public relations kwestie instrumentarium promocji
11. marketing bezposredni i public relations   kwestie instrumentarium promocji11. marketing bezposredni i public relations   kwestie instrumentarium promocji
11. marketing bezposredni i public relations kwestie instrumentarium promocji
p_andora
 

Similar to METODY I TECHNIKI POMIARU EFEKTÓW DZIAŁAŃ PUBLIC RELATIONS WYKORZYSTYWANE W BRANŻY PUBLIC RELATIONS (20)

Kondycja branży public relations
Kondycja branży public relationsKondycja branży public relations
Kondycja branży public relations
 
Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?
 
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
 
Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...
Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...
Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z syne...
 
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwachZarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
 
SROI dla firm
SROI dla firmSROI dla firm
SROI dla firm
 
Rzepa_szkolenie_160616
Rzepa_szkolenie_160616Rzepa_szkolenie_160616
Rzepa_szkolenie_160616
 
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdownPraca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
 
Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...
Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...
Metody automatyzacji komunikacji z klientami. Michał Toczyski, CEO Scorise.co...
 
PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ
PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJPUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ
PUBLIC RELATIONS W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ
 
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
 
arIIIrZiM
arIIIrZiMarIIIrZiM
arIIIrZiM
 
Konstrukcja i dystrybucja informacji prasowych
Konstrukcja i dystrybucja  informacji prasowychKonstrukcja i dystrybucja  informacji prasowych
Konstrukcja i dystrybucja informacji prasowych
 
Badanie - innowacje w biznesie 2015
Badanie - innowacje w biznesie 2015Badanie - innowacje w biznesie 2015
Badanie - innowacje w biznesie 2015
 
Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...
Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...
Więcej niż nauka dla nauki (współred. i współaut. z M. Nadziejko-Stefanowicz)...
 
Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...
Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...
Wydanie II. Aspekty prawne i ekonomiczne ponownego wykorzystania informacji p...
 
Jak mierzyć efekty działań PR
Jak mierzyć efekty działań PRJak mierzyć efekty działań PR
Jak mierzyć efekty działań PR
 
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupówŚwiadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
 
Komunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badań
Komunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badańKomunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badań
Komunikacja w zarządzaniu projektami - wyniki badań
 
11. marketing bezposredni i public relations kwestie instrumentarium promocji
11. marketing bezposredni i public relations   kwestie instrumentarium promocji11. marketing bezposredni i public relations   kwestie instrumentarium promocji
11. marketing bezposredni i public relations kwestie instrumentarium promocji
 

More from Dariusz Tworzydło

SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATIONSUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
Dariusz Tworzydło
 
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
Dariusz Tworzydło
 
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki TigerSkuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Dariusz Tworzydło
 
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowymPublic relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Dariusz Tworzydło
 
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
Dariusz Tworzydło
 
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
Dariusz Tworzydło
 
Aspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relationsAspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relations
Dariusz Tworzydło
 
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
Dariusz Tworzydło
 
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISESSELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
Dariusz Tworzydło
 
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIEPUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
Dariusz Tworzydło
 
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarkiPodatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Dariusz Tworzydło
 
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Dariusz Tworzydło
 
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Dariusz Tworzydło
 
Ocena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relationsOcena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relations
Dariusz Tworzydło
 
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Dariusz Tworzydło
 
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Dariusz Tworzydło
 
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
Dariusz Tworzydło
 
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
Dariusz Tworzydło
 
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISISOPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
Dariusz Tworzydło
 
Profile of public relations practitioners in Poland: Research results
Profile of public relations practitioners in Poland: Research resultsProfile of public relations practitioners in Poland: Research results
Profile of public relations practitioners in Poland: Research results
Dariusz Tworzydło
 

More from Dariusz Tworzydło (20)

SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATIONSUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
 
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
 
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki TigerSkuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
 
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowymPublic relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
 
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
 
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
 
Aspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relationsAspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relations
 
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
 
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISESSELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
 
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIEPUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
 
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarkiPodatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
 
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
 
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
 
Ocena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relationsOcena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relations
 
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
 
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
 
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
 
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
 
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISISOPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
 
Profile of public relations practitioners in Poland: Research results
Profile of public relations practitioners in Poland: Research resultsProfile of public relations practitioners in Poland: Research results
Profile of public relations practitioners in Poland: Research results
 

METODY I TECHNIKI POMIARU EFEKTÓW DZIAŁAŃ PUBLIC RELATIONS WYKORZYSTYWANE W BRANŻY PUBLIC RELATIONS

  • 2. w ww ww w. .m miin niib b. .p pll METHODS OF MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITIES APPLIED BY PR SPECIALISTS IN THEIR PROFESSIONAL WORK Mgr Przemysław Szuba EXACTO sp. z o.o., Polska pszuba@exacto.pl z ORCID 0000-0002-7533-7818 Dr hab. Dariusz Tworzydło, prof. UW Uniwersytet Warszawski, Katedra Komunikacji Społecznej i Public Relations, Polska dariusz@tworzydlo.pl z ORCID 0000-0001-6396-6927 D DO OII:: 1 10 0..2 24 47 78 8//m miin niib b--2 20 02 20 0--0 00 00 06 6 METODY I TECHNIKI POMIARU EFEKTÓW DZIAŁAŃ PUBLIC RELATIONS WYKORZYSTYWANE W BRANŻY PUBLIC RELATIONS Open Access Celem artykułu jest identyfikacja sposobów, za pomocą których polscy PR-owcy dokonywali w ostatnim roku pomia- ru efektów własnych działań, oraz prezentacja powszechności stosowania konkretnych rozwiązań. Przeprowadzona zo- stała także analiza porównawcza w oparciu o dostępne badania dotyczące narzędzi wykorzystywanych przez konsul- tantów PR. Podczas Kongresu Profesjonalistów Public Relations w 2019 roku przeprowadzono ankietę audytoryjną, w której próbę badawczą tworzyli przedstawiciele różnego typu organizacji działających na polskim rynku, łącznie 253 osoby. Analizy wykazały, że korzystanie z szeroko rozumianego monitoringu mediów stanowi kluczowe wsparcie dla osób zajmujących się na co dzień budowaniem wiarygodnych relacji z otoczeniem. Odnotowania wymaga fakt, że branża PR nadal jest silnie przywiązana do stosowania wskaźnika AVE, mimo że zarówno światowe, jak i rodzime or- ganizacje branżowe dążą do ograniczenia jego roli w pomiarze efektów działań public relations. ABSTRAKT Słowa kluczowe: public relations, pomiar efektów działań PR, monitoring mediów, badania ilościowe i jakościowe, wyzwania branży PR © Copyright by Sieć Badawcza Łukasiewicz — Instytut Lotnictwa MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134
  • 3. 114 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations Wprowadzenie W naukach społecznych, a szczególnie w socjologii stosowany jest szero- ki konglomerat technik badawczych, które mogą pełnić jedną z trzech głów- nych funkcji, tj. eksploracyjną, opisową i wyjaśniającą (Miotk, 2012, s. 28–29). Zdarzają się również takie projekty, w których badacze korzysta- ją z ich połączenia, np. przy badaniach mieszanych (Kawalec, 2014, s. 4). Metodologie stosowane w naukach społecznych znajdują także zastosowa- nie w działaniach public relations, dlatego warto prowadzić pomiar często- tliwości ich wykorzystania przez praktyków, którzy dbają o wizerunek or- ganizacji. Jest to szczególnie ważne przy charakterystyce trendów i ewen- tualnych zmian, jakie zachodzą w ofercie usługowej z zakresu szeroko rozu- mianego doradztwa komunikacyjnego. Zdaniem K. Wojcik potrzebna jest stała kontrola efektów działań w zakresie public relations, „nikt jednak nie jest pewien metod ich pomiaru, często więc słyszy się, że lepiej zorganizo- wać jedną kampanię PR więcej niż analizować to, co już było” (Wojcik, 2005, s. 809). Wzrost zainteresowania rolą badań w procesach komunikacyjnych spra- wia jednak, że projekty badawcze o charakterze społeczno-rynkowym sta- The purpose of the article is to identify the ways in which Polish PR specialists measured the effects of their own activities in the last year and to analyze the universality of application of specific solutions. A comparative analysis was also conducted based on available research on the tools used by PR consultants. The research was conducted by means of an auditorium questionnaire during the Congress of Public Relations Professionals in 2019. The research sample was comprised of representatives of various organizations operating on the Polish market, 253 respondents in total. Analyses have shown that the use of broadly understood media monitoring is key support for people who build reliable relationships with the environment on a daily basis. It should be noted that the PR industry remains strongly committed to using the AVE indicator, despite the fact that both global and domestic industry organizations are seeking to limit its role in measuring PR effects. ABSTRACT Key words: public relations, measurement of the effects of PR activities, media monitoring, quantitative and qualitative research, challenges of the PR industry
  • 4. 115 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll nowią coraz bardziej istotny element działań polskiego PR, gdzie na znacze- niu zyskuje potrzeba bycia autentycznym (Antoszewski, 2016, s. 236). W przypadku pomiaru pojedynczych działań, które mają na celu osiągnięcie nieodległych w czasie rezultatów, prace badawcze nie wymagają wyspecja- lizowanej wiedzy i przeważnie można je zrealizować własnymi zasobami. Większe wyzwanie dla badaczy stanowi natomiast analiza długookresowych skutków w procesie komunikacji, gdzie częstokroć trzeba mieć na uwadze efekt synergii oddziaływania narzędzi, co wymaga przemyślanego doboru technik i wskaźników, kończąc na zaawansowanej analizie danych empi- rycznych (Hajduk, 2019, s. 204). W związku z powyższym konieczne staje się uwzględnienie w planach badawczych tych obszarów, które wchodzą w przedmiot analizy, jak również poszczególnych jej aspektów i ujęcia cza- sowego komunikacji (Strzyżewska, Rószkiewicz, 2002, s. 219). Przedstawio- ne w artykule badania mają na celu określenie skali działań specjalistów public relations w kontekście prowadzenia przez nich pomiaru efektów wła- snej pracy wraz z uwzględnieniem konkretnych rozwiązań i barier związa- nych z ich stosowaniem. Podejście metodologiczne W niniejszym artykule znajdują się odwołania do badań kondycji branży public relations w Polsce, które od 2017 roku cyklicznie realizuje Katedra Komunikacji Społecznej i Public Relations Uniwersytetu Warszawskiego i zespół badawczy Exacto. Jeden z bloków tematycznych w edycji zrealizo- wanej w roku 2019 dotyczył pomiaru efektów działań public relations, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów, jakie wykorzystują specjaliści w wykonywanych przez siebie zadaniach. Ważnym zagadnieniem opraco- wania jest także identyfikacja problemów, które utrudniają prowadzenie skutecznego pomiaru. Treść hipotezy głównej brzmi: specjaliści ds. public relations korzystają z różnych sposobów pomiaru efektów swojej pracy, acz- kolwiek na zakres stosowanych rozwiązań wpływa doświadczenie zawodo- we, a w tym miejsce zatrudnienia oraz staż pracy respondentów. Analizy przeprowadzone w niniejszym artykule mają również na celu sprawdzenie, czy w działaniach PR-owców można doszukiwać się pewnych trendów w kontekście doboru narzędzi pomiarowych. Powyższe zostało również
  • 5. uznane jako uzupełniający cel publikacji. Dla poprawności realizowanych analiz przyjęto hipotezę badawczą, która brzmi: Specjaliści ds. public rela- tions korzystają z różnych sposobów pomiaru efektów swojej pracy, aczkol- wiek na zakres stosowanych rozwiązań wpływ ma ich doświadczenie zawo- dowe. Badania, na które powołują się autorzy niniejszej publikacji, zostały przeprowadzone za pomocą ankiety audytoryjnej w kwietniu 2019 roku podczas Kongresu Profesjonalistów Public Relations. Próbę badawczą (253 osoby) tworzyli przedstawiciele różnego typu organizacji działających na polskim rynku. Wspólny mianownik profilu zawodowego respondentów stanowiło zainteresowanie problematyką public relations, zarządzania kryzysowego oraz wykonywanie zadań związanych z budową i utrzymywa- niem stałych relacji ze strategicznym otoczeniem. Wśród ważnych zmien- nych metryczkowych z badania, które zostały wykorzystane w niniejszym opracowaniu, warto zwrócić uwagę na rozkład częstości względem miejsca zatrudnienia (pracownicy firm prywatnych — 36%, publicznych — 36%, agencji public relations — 24%, organizacji pozarządowych — 4%), stażu pracy w branży (poniżej 5 lat — 23%, 5–9 lat — 28%, 10–14 lat — 21%, 15 lat i więcej — 28%) oraz odbytych studiów z zakresu PR (14% ukończy- ło ten kierunek). Co ciekawe, prawie wszyscy ankietowani legitymują się wyższym wykształceniem (99%), z czego 10% posiada co najmniej stopień naukowy doktora. Wielu badanych pracuje w branży public relations, po- mimo ukończenia innych studiów wyższych. Jest to trend charakterystycz- ny dla całego środowiska public relations w Polsce. Inne badania realizo- wane w tym obszarze wskazują na istnienie silnych związków PR-owców m.in. z dziennikarstwem, zarządzaniem czy marketingiem. Generalnie, te- go typu przygotowanie teoretyczne do zawodu (inne niż kierunek PR) ma ponad połowa osób, które na co dzień pracują w branży PR (53%) (Łaszyn, 2016, s. 102). Uzupełnieniem do profilu próby z badania kondycji branży PR jest in- formacja o przewadze kobiet (65%) nad mężczyznami (35%) i rozkładzie zajmowanych stanowisk (wykonawcze — 25%, mieszane — 54%, zarzą- dzające — 21%). Badani specjaliści to przeważnie pracownicy dużych przedsiębiorstw, gdzie zatrudnienie przekracza 250 osób (48% przypad- ków). Pozostali pracują w różnej wielkości firmach sektora MŚP. W arty- 116 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 6. kule znajdują się analizy bazujące na opisie statystycznym, tabelach krzyżowych oraz nieparametrycznych testach statystycznych. Do wyka- zania siły korelacji użyty został współczynnik rho Spearmana oraz tau-b Kendalla. Podczas realizacji projektu badawczego zastosowano technikę, która w najlepszym stopniu — zdaniem autorów — pozwoliła na zebranie pełnych danych wykorzystanych następnie do analiz. Technika audytoryjna, o któ- rej mowa, przyczyniła się do eliminacji typowych problemów, jakie pojawia- ją się przy badaniach ilościowych, takich jak wydłużony czas na pozyskiwa- nie danych. Przeprowadzone badania dały również asumpt do poszukiwa- nia kolejnych obszarów badawczych w obszarze pomiaru efektów działań public relations, które będą realizowane przez zespół. Artykuł ten może być przydatny dla czytelników czasopisma, które kierowane jest głównie do pracowników instytutów badawczych, uczelni wyższych, centrów naukowych oraz instytucji wspierających naukę i ba- dania, z uwagi na analizę istotnego elementu zarządzania wizerunkiem wszystkich podmiotów, jakim jest pomiar efektów aktywności wizerunko- wych. Trudności ze skutecznym pomiarem w branży PR Problem z precyzyjnym szacowaniem efektów pracy specjalistów i agen- cji public relations jest wpisany w funkcjonowanie branży. Wśród głównych przeszkód przy podejmowaniu decyzji dotyczących realizacji projektów ewa- luacyjnych są między innymi: poziom skomplikowania, kosztowna realiza- cja takich projektów, brak świadomości metodologicznej klientów, rzadka współpraca firm z wyspecjalizowanymi agencjami PR (problem widoczny zwłaszcza przy zarządzaniu kryzysowym), zmiany konsolidacyjne na rynku mediów oraz przekonanie wśród wielu menedżerów, że public relations sku- pia się jedynie wokół relacji z mediami. Takie podejście sprawia, że celem działań podejmowanych przez specjalistów realizujących kampanie jest uzy- skanie szerokiego wydźwięku. Inne cele, poza pomiarem efektów medial- nych, schodzą na plan dalszy. Pomimo szerokiego katalogu wyzwań już pierwsze polskie badania nad oceną efektywności działań PR (sondaż Anny 117 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 7. Miotk z 2003 roku) wykazały, że aż 89% ankietowanych użytkowników por- talu Piar.pl było zdania, że prowadzenie tego typu pomiaru jest potrzebne. W argumentacji dowodzącej powyższą tezę pojawiały się kwestie związane z wiarygodnością działań, potrzebą uzyskania informacji zwrotnej oraz pre- zentacji wyniku w formie liczbowej (Miotk, 2012, s. 185). Badania poświęcone kondycji branży public relations z 2019 roku po- twierdziły, że prowadzenie skutecznego pomiaru efektów działań PR jest zadaniem trudnym. W tym wypadku skuteczność należy rozumieć jako „stopień, w jakim zaplanowane projekty, kampanie czy kompleksowa strategia zostały zrealizowane, wyniki zaś osiągnięte” (Tworzydło, 2006, s. 125). Blisko 2/3 badanych specjalistów (63%) określiło powyższą kwe- stię jako wyzwanie, z którym musi mierzyć się obecnie polski PR. Ozna- cza to, że w tej kwestii mamy do czynienia z istotną świadomością i prze- konaniem o konieczności podjęcia tego wyzwania. Przeciwnego zdania by- ło 21% respondentów, którzy nie widzą problemu ze skuteczną oceną swo- jej pracy. Podczas badań testowi poddano 32 twierdzenia opisujące różne proble- my/wyzwania/zagrożenia. W rankingu uwzględniającym łączny wskaźnik odpowiedzi pozytywnych („zdecydowanie tak” i „raczej tak”) kwestia trud- ności ze skutecznym pomiarem efektów PR została sklasyfikowana bardzo wysoko (na 7. miejscu). Taki rezultat można interpretować w kategorii istotnego wyzwania dla przedstawicieli branży. Należy wskazać, iż jest to także jasny sygnał odnośnie do potrzeb konsultantów PR w zakresie wy- zwań, które nie mogą być ignorowane1 (rysunek 1). Rozkład opinii na temat dostrzeganej trudności przy skutecznym pomia- rze efektów public relations nie był uzależniony od profilu próby (p > 0,05), niemniej osoby, które ukończyły kierunek public relations, najczęściej zwracały uwagę na występowanie takich barier (76%). W grupie praktyków PR, którzy nie prowadzili działań pomiarowych w dwunastu miesiącach po- przedzających badania, odsetek odpowiedzi pozytywnych był najmniejszy (44%). Problem pomiaru efektów działań public relations ma często wpływ na relacje i współpracę firm klientów z agencjami lub specjalistami zajmujący- mi się profesjonalnym komunikowaniem. Ta współpraca w dużej mierze uzależniona jest od środków, jakie na aktywności public relations zamierza- ją przeznaczyć klienci. Analizy wykazały (p < 0,001), że trudności z oceną 118 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 8. Rysunek 1. Czy trudności ze skutecznym pomiarem efektów PR uważa Pan/i za wyzwanie, z którym musi mierzyć się obecnie branża public relations w Polsce (N = 248, dane w %) Źródło: badania własne autorów. efektów PR pozostają w dodatniej korelacji ze zmniejszającą się zasobnością portfela na działania PR (rho = 0,294), co więcej — była to najsilniejsza z otrzymanych korelacji. Zaobserwowana prawidłowość jest zgodna z naj- nowszą edycją raportu International Communications Consultancy Organi- sation (ICCO), w świetle którego najpoważniejszym problemem światowego sektora usług PR jest proces ograniczania funduszy przez firmy, które szu- kają wsparcia w różnych sferach zadaniowych public relations (ICCO, 2019, s. 19). Ponadto im częściej ankietowani określali tematykę pomiaru efektów PR mianem wyzwania dla branży, tym częściej zwracali uwagę na dużą ro- tacyjność i odpływ specjalistów do innych branż (rho = 0,260) przy jedno- czesnych kłopotach z rekrutacją nowych kadr (rho = 0,259), nieznajomość istoty PR wśród środowisk biznesowych (rho = 0,243) oraz rozmycie się tożsamości i brak widocznego wskazania, czym de facto PR jest (rho = = 0,209). 119 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 9. Częstotliwość pomiaru efektów PR Na bazie przeprowadzonych badań zidentyfikowano, iż przekonanie o konieczności pomiaru efektów działań public relations jest silnie zakorze- nione w świadomości osób zajmujących się zawodowo public relations i to pomimo zgłaszanych wcześniej trudności ze skutecznością prowadzenia te- go typu działań. W ciągu ostatnich 12 miesięcy prawie 93% badanych kon- sultantów PR mierzyło efekty swoich działań (rysunek 2). Zaobserwowany wynik jest bardzo wysoki i świadczy o rosnącym profesjonalizmie menedże- rów w tym zakresie. Na zmianę nastawienia w strategii firm wskazują wy- niki z 2006 roku — wtedy tylko 59% największych polskich przedsiębiorstw poddawało pomiarowi działania public relations, a pomiar polegał przeważ- nie na analizie publikacji prasowych, która wykonywana była często we własnym zakresie (Tworzydło, 2007, s. 5–7). Natomiast wydzielając z próby badawczej wyłącznie podmioty zatrudniające minimum 250 pracowników (n = 116), zaobserwujemy, że aż 94% przedstawicieli tej grupy udzieliło od- powiedzi świadczące o aktywności w obszarze prowadzenia pomiaru efek- tów działań public relations. Obu wskaźników nie można co prawda porów- nywać w bezpośredniej relacji ze sobą, aczkolwiek trend zmiany jest do- strzegalny. Wracając do badań przeprowadzonych w roku 2019, widoczne jest, że relatywnie najczęściej (co wynika ze specyfiki miejsca pracy) pomiar efek- tów PR prowadzą osoby zatrudnione w agencjach PR — 98%. Podobny od- setek odnotowano wśród podmiotów, w których wystąpił kryzys wizerun- kowy w ostatnim roku (96%). Co więcej, wśród firm, które nie musiały po- dejmować działań z zakresu zarządzania kryzysowego, powyższy odsetek był istotnie niższy — 89% (p = 0,026). Wyniki potwierdziły, że kryzys wi- zerunkowy stanowi pewnego rodzaju katalizator do aktywnej oceny efek- tów działań public relations. Powoduje on wzmożenie działań analitycz- nych, wyzwala potrzebę obserwacji otoczenia, ma wpływ na decyzje za- rządcze oparte na głębokich analizach i stale pozyskiwanych z otoczenia danych. 120 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 10. Rysunek 2. Czy w ciągu ostatnich 12 miesięcy dokonywali Państwo pomiaru efektów działań public relations? (N = 243) Źródło: badania własne autorów. Podział próby ze względu na staż pracy w branży wykazał istotne zróż- nicowanie w częstotliwości prowadzenia pomiaru efektów działań public re- lations. Osoby najkrócej związane z branżą PR (poniżej 5 lat) rzadziej de- klarowały, że prowadzą pomiar efektów swoich działań (85%). W pozosta- łych grupach wyniki oscylowały w granicy 92–97%. Może to mieć związek ze zmianami, jakie dokonują się w percepcji osób realizujących projekty ko- munikacyjne, i przekonaniem (rosnącym wraz z doświadczeniem), że wła- ściwie prowadzona komunikacja powinna być oparta na profesjonalnej ana- lityce. Analizując metody oceny efektów pracy specjalistów public relations, ob- serwujemy, że przy doborze konkretnych rozwiązań kluczową rolę odgrywa cena i czas potrzebny do otrzymania wyników. Dominuje stosowanie wskaźników dostępnych w pakietach, jakie oferują firmy monitorujące media. 121 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 11. Tabela 1. Częstotliwość prowadzenia pomiaru efektów działań public relations względem stażu i miejsca pracy w branży PR a Test chi-kwadrat = 8,679; p = 0,034; V Cramera = 0,195. b Test chi-kwadrat = 4,464; p = 0,107 (brak istotnych różnic statystycznych). Z uwagi na zbyt małe liczebności (N = 8) z analizy odrzucono organizacje pozarządowe. Źródło: badania własne autorów. Znaczną popularnością cieszy się liczba publikacji oraz zasięg (były to jedyne odpowiedzi, które uzyskały ponad 75% wskazań). Z narzędzi anali- tycznych, takich jak Google Analytics czy Brand24, korzysta 69% ankieto- wanych specjalistów. Podobny odsetek respondentów (65%) przy ocenie efektów swojej pracy bazuje na analizie treści przekazów medialnych, któ- ra jest jednak czasochłonna. Wynika to między innymi z konieczności bu- dowy kluczy kategoryzacyjnych czy samodzielnej analizy wydźwięku mate- riałów, gdyż algorytmy dla tej opcji okazują się wadliwe. W wachlarzu sto- sowanych rozwiązań warto zwrócić uwagę na dotarcie publikacji i audyt mediów społecznościowych, gdyż 3/5 badanych deklaruje ich stosowanie w ciągu ostatniego roku. Ekwiwalent reklamowy — pomimo wielu dysku- sji i świadomości jego wad obliczeniowych (Nowy Marketing, 2017) — na- dal jest stosowany przez 56% respondentów. Skala wykorzystywania tego narzędzia zależy od miejsca zatrudnienia konsultanta. Relatywnie najczę- 122 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 12. ściej wskaźnik AVE liczą pracownicy agencji PR (86%), przed PR-owcami zatrudnionymi w firmach prywatnych (56%) i w sektorze publicznym (39%)2. Rysunek 3. Sposoby wykorzystywane przez PR-owców do pomiaru efektów działań public relations w ciągu ostatnich 12 miesięcy (tylko odsetek odpowiedzi „tak”, analiza odpowiedzi wielokrotnych w %)) Źródło: badania własne autorów. Z rozkładu przedstawionego na rysunku 3 wynika, że osoby zajmujące się zawodowo PR rzadziej korzystają z tych rozwiązań, które wymagają spo- rych nakładów finansowych, stanowią projekty skomplikowane pod wzglę- dem harmonogramu, jak i samej realizacji. Chodzi o takie metody i techni- ki, gdzie wymagane jest posiadanie odpowiednich kompetencji metodolo- gicznych i rozbudowanej infrastruktury badawczej. Tylko 5% specjalistów podczas określenia sposobów pomiaru efektów działań public relations 123 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 13. zwróciło uwagę na eye tracking, 11% na eksperyment, a 23% na badania ja- kościowe w formie indywidualnych wywiadów lub grup fokusowych. Nieco większą popularnością cieszą się techniki sondażowe, gdyż stosuje je śred- nio co trzeci ankietowany. Podobny odsetek wskazywał na obserwację uczestniczącą. Doświadczenie respondentów ma istotny wpływ na podejście do reali- zacji projektów badawczych. Im dłuższy staż pracy, tym bardziej aktywna postawa badanych w prowadzeniu pomiaru efektów PR za pomocą róż- nych technik i metod3. Osoby najdłużej związane z branżą (przynajmniej 15 lat) uzyskały relatywnie najwyższą średnią w zakresie stosowanych rozwiązań w ciągu ostatniego roku (7,58). Z kolei wśród przedstawicieli nowych kadr specjalistów PR średnia była najniższa — 5,29. Wiąże się to także z liczbą obsługiwanych klientów, gdyż poziom doświadczenia wa- runkuje strukturę oferty, zakres usług i możliwości przerobowe agencji. Większy przekrój technik pomiarowych wyróżnia także grupę osób zajmu- jących w swoich organizacjach stanowiska zarządzające (średnia 7,45), przed wykonawczo-zarządzającymi (6,56), kończąc na stricte wykonaw- czych (5,63). Zaobserwowane różnice wartości średnich były istotne staty- stycznie (p = 0,008). Badania wykazały, że przedstawiciele branży PR stosują zróżnicowane techniki i metody, w oparciu o które dokonują pomiaru efektów realizowa- nych przez siebie działań. Może to wynikać ze zróżnicowanych celów komu- nikacyjnych, np. przy kampaniach, oraz szerokiego dostępu do narzędzi. Przy decydowaniu się na analizy z wykorzystaniem precyzyjnych wskaźni- ków ważną rolę odgrywa miejsce pracy oraz doświadczenie konsultantów. Sam proces ustalania, czy dane działania odniosły zamierzony skutek, mo- że uwzględniać analizę różnych wskaźników, aczkolwiek najczęściej stoso- wanymi w praktyce są te pochodzące z monitoringu mediów. W świetle ba- dań monitoring mediów można uznać za podstawowy element pomiaru efektów w branży public relations. 124 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 14. Tabela 2. Zakres stosowanych rozwiązań w pomiarze efektów działań public relations względem stażu pracy w branży a Test H Kruskala-Wallisa = 15,493; p < 0,001. W ankiecie testowano 14 różnych rozwiązań. Jeżeli dany respondent nie zaznaczył żadnego z nich, to jego wynik wynosił 0 punktów. W sytuacji zaznaczenia wszystkich odpowiedzi można było uzyskać 14 punktów. Źródło: badania własne autorów. Monitoring mediów i… długo nic Badania dowodzą, iż monitoring mediów jest kluczowym elementem wsparcia oceny efektów i zmian, jakie dokonują się w otoczeniu wokół wi- zerunku badanej instytucji. Zastosowanie monitoringu mediów jest istot- nym elementem składowym procesu zabezpieczenia podmiotu. Jego zasto- sowanie sprawia, że „firma nie ominie żadnych ważnych wzmianek na te- mat jej produktów i usług, które przez całą dobę pojawiają się we wszyst- kich rodzajach mediów — od telewizji po portale społecznościowe” (ZFPR, 2019, s. 31). Z przeprowadzonych badań wynika, że aż 92% badanych spe- cjalistów ds. public relations korzystało w mniejszym lub większym zakre- 125 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 15. sie z monitoringu mediów w ciągu ostatniego roku. Tak wysoki odsetek wskazań potwierdza tezę o istotności raportów medialnych w filozofii me- dia intelligence, a także informuje o znaczeniu tego narzędzia w procesie pomiaru wizerunku i efektywności działań medialnych4. Wśród głównych powodów, które budzą tak duże zainteresowanie monitoringiem mediów, wymienić należy konkurencyjne ceny pakietów, szeroką ofertę tego typu rozwiązań na rynku, zamknięte ramy czasowe, szybkość i konkretność ana- liz wyrażoną za pomocą wielu wskaźników (prosta forma liczbowa) czy możliwość prowadzenia stałej i precyzyjnej modyfikacji przekazu na podsta- wie danych z raportów medialnych. Tabela 3. Korzystanie z monitoringu mediów względem doświadczeń kryzysowych b test chi-kwadrat = 4,618; p = 0,032; Phi = (–0,142) Źródło: badania własne autorów. Zakrojone na szeroką skalę korzystanie z monitoringu mediów nie może dziwić, zwłaszcza jeżeli patrzymy przez pryzmat specyfiki zadań, jakie wy- konują obecnie konsultanci zajmujący się public relations. Muszą oni posia- dać wiedzę w zakresie narzędzi do analiz rynkowych (grupa docelowa bada- nia z silną reprezentacją pracowników agencji). Z tego względu specjaliści ds. public relations nie mogą pozwolić sobie na pominięcie treści i wyników ra- portów medialnych. Dostęp do monitoringu mediów to jednak tylko połowa 126 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 16. sukcesu, gdyż równie ważnym aspektem są trwałe relacje z przedstawiciela- mi mediów (Interaktywnie.com, 2018, s. 43). W tym konkretnym przypadku liczy się doświadczenie i staż pracy w branży, gdyż są to elementy warunku- jące jakość współpracy z dziennikarzami. Badania wykazały, że relatywnie najwyższy odsetek odpowiedzi twierdzących w pytaniu o korzystanie z mo- nitoringu mediów występował wśród osób pracujących w agencjach PR (98%) oraz tych z najdłuższym stażem pracy — 15 lat i więcej (97%). Wdrożenie monitoringu mediów jest także uzależnione od występowania komunikacyjnych sytuacji kryzysowych. Po monitoring częściej sięgają osoby, które doświadczały w firmach kryzysów wizerunkowych. W związku z powyż- szym można powiedzieć, że obecność problemów wizerunkowych zwiększa czujność kadry menedżerskiej. To z kolei przekłada się na częstotliwość pro- wadzenia pomiaru efektów PR za pomocą monitoringu mediów (różnica mię- dzy grupami oscyluje na poziomie ośmiu punktów procentowych). Przyczyny takiego stanu rzeczy tkwią już w samej definicji monitoringu mediów, która jest silnie ukierunkowana na wsparcie w zarządzaniu kryzysowym. Chodzi o proces ciągłego czytania, obserwowania i słuchania treści znajdujących się w mediach. Jednakże kluczową rolę w monitoringu odgrywa identyfikowanie, zapisywanie oraz analiza tych treści, które uwzględniają słowa kluczowe albo bezpośrednio dotyczą określonego tematu (Comcowich, 2010). Z danych PRESS-SERVICE Monitoring Mediów wynika, że około 85% ich klientów oprócz klasycznej usługi raportów medialnych zamawia także monitoring związany z tematami wrażliwymi wizerunkowo (potencjalne treści kryzyso- we) (Tworzydło, Łaszyn, Szuba, 2018, s. 85). Powszechność stosowania monitoringu mediów w próbie badawczej ma także statystyczne przełożenie na nastroje respondentów, którzy stanowią ważny głos branży PR w Polsce. Otóż im częściej mierzony był zasięg5 i licz- ba publikacji6 (podstawowe wskaźniki większości raportów medialnych), tym silniej badani podkreślali, że nie mają trudności w prowadzeniu sku- tecznego pomiaru efektów. Prawdopodobnie wynika to z możliwości wyra- żenia wyniku dla zasięgu i liczby publikacji w prostej formie liczbowej. Po- twierdza to również fakt, że w przypadku pozostałych wskaźników testowa- nych w ankiecie i związanych z monitoringiem mediów (wydźwięk, AVE, dotarcie publikacji) nie odnotowano podobnych trendów, gdyż są one bar- dziej złożone lub kontrowersyjne w zakresie miarodajności i metodologicz- nego podłoża pomiaru. 127 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 17. Jednym z przykładów powyższych problemów jest wskaźnik ekwiwalen- tu reklamowego, który z założenia ma pokazywać, jakie nakłady finansowe należałoby ponieść na publikację/emisję danego materiału w sytuacji, gdyby miał on być reklamą. Branża PR deklaruje odchodzenie od stosowania AVE z uwagi na brak rzetelności (problem wycen cennikowych), jednolitych standardów obliczeniowych oraz zbyt duże upraszczanie rzeczywistości. Za- rzuca mu się także, iż nie oddaje realnej wartości działań komunikacyjnych, co jednak niekoniecznie wpływa na częstotliwość jego wykorzystywania (jeszcze raz warto przytoczyć bardzo wysoki odsetek stosowania AVE wśród agencji PR w skali roku — 86%). Klienci agencji często oczekują bezpośred- niego odniesienia się do finansów, co skutkuje umieszczaniem AVE w ra- portach medialnych (usługa dostosowana do potrzeb zamawiającego). Sceptyczne podejście ekspertów do AVE znajduje potwierdzenie w kon- tekście przyznawania najbardziej prestiżowej nagrody w branży. W konkur- sie Złote Spinacze występuje nagroda specjalna w kategorii „efektywność”, gdzie nagradzany jest projekt z największą skutecznością potwierdzoną mierzalnymi efektami. Co ważne, w regulaminie znajduje się zapis, iż „z tej kategorii będą automatycznie wykluczane zgłoszenia prezentujące efekt kampanii mierzony wskaźnikiem AVE (Adveritising Value Equivalency)”7. Marginalizowanie znaczenia ekwiwalentu reklamowego z metodologii pomiaru PR stanowi obecnie trend w światowym sektorze usług komunika- cyjnych, gdyż organizacje branżowe zajmują coraz bardziej rygorystyczne stanowisko wobec stosowania tego wskaźnika. Jako przykład można przy- wołać kampanię International Association for Measurement and Evalu- ation of Communication (AMEC) o wiele mówiącej nazwie „Say No to AVEs” (AMEC, 2019) czy nowe standardy dla członków Chartered Institu- te of Public Relations (CIPR), które zabraniają prowadzenia pomiaru za po- mocą AVE przy jednoczesnym nałożeniu sankcji na osoby łamiące ten za- kaz (CIPR, 2017). Oprócz monitoringu mediów przy ocenie efektów działań public rela- tions konsultanci korzystają także z dorobku metodologii badań socjologicz- nych. Jednakże większe zaufanie do badań mają specjaliści z bogatszym do- świadczeniem zawodowym, co widać w częstotliwości ich stosowania. Rela- tywnie najlepszy wynik pod tym kątem osiągnęła grupa ankietowanych z przynajmniej piętnastoletnim stażem pracy, gdzie połowa prowadziła ba- dania ilościowe i/lub jakościowe z zakresu nauk społecznych w ciągu ostat- 128 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 18. niego roku. Słabiej w tym zakresie wypada grupa specjalistów związanych z branżą public relations od 10 do 14 lat — 41%. Jeszcze gorzej było w gru- pie z najmniejszym doświadczeniem zawodowym — zaledwie 30%. Podobny wynik (26%) odnotowano w przedziale stażu pracy 5–9 lat. Warto zauważyć również, iż osoby zatrudnione w agencjach chętniej mierzą efekty swojej pracy za pomocą technik badań socjologicznych (55%) niż specjaliści pracu- jący w zespołach odpowiadających za public relations firm z sektora prywat- nego (34%) oraz publicznego (27%). Tabela 4. Częstotliwość prowadzenia badań ilościowych i/lub jakościowych z pogranicza nauk społecznych względem stażu pracy w branży PR i miejsca zatrudnienia a Test chi-kwadrat = 9,065; p = 0,028; V Cramera = 0,202. b Test chi-kwadrat = 12,444; p = 0,002; V Cramera = 0,237. Z uwagi na zbyt małe liczebności (N = 8) z analizy odrzucono organizacje pozarządowe. Źródło: badania własne autorów. W całorocznym przeglądzie działań ankietowanych specjalistów PR do- minuje podejście holistyczne, łączące monitoring mediów z badaniami ilo- ściowymi i jakościowymi, a także z analizą danych źródłowych. Prawie 3/5 respondentów stosuje jednocześnie kilka sposobów przy ocenie efektów swojej pracy, co korzystnie wpływa na miarodajność poszczególnych analiz. Korzystanie z triangulacji w pomiarze efektów PR częściej charakteryzuje osoby: 129 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 19. z z ukończonym kierunkiem studiów public relations (70% względem 58% bez studiów PR); także respondenci ze stopniem naukowym doktora przy pomiarze efektów swojej pracy częściej wykorzystywali model holi- styczny (63%) niż pozostali badani (57%), z zajmujące wyższe stanowiska w strukturze organizacyjnej firmy (67% — zarządzające, 62% — wykonawczo-zarządzające, 44% — wykonawcze), z zatrudnione w agencjach PR (77%) w porównaniu z PR-owcami z firm prywatnych (58%) i publicznych (46%), z z dłuższym stażem pracy w branży (69% wśród pracujących przynaj- mniej 15 lat, przy czym w pozostałych grupach wartości procentowe roz- kładały się poniżej tej granicy — przedział 46–61%). Wracając jeszcze do dyskusji wokół wskaźnika AVE, ciekawych informa- cji dostarcza zestawienie częstotliwości wykorzystywania wybranych miar monitoringu mediów wyłącznie przez osoby zatrudnione w agencjach public relations i jego porównanie z sytuacją, gdy organizacja ma własne struktu- ry PR, np. dział PR, rzecznika prasowego, menedżera ds. komunikacji (ry- sunek 4). Rysunek 4. Wykorzystywane wskaźniki z pakietu monitoringu mediów przez agencje PR w ciągu ostatnich 12 miesięcy (N = 57) Źródło: badania własne autorów. 130 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 20. Relatywnie największe odchylenie występuje przy analizie częstotliwości stosowania ekwiwalentu reklamowego. Agencje stosują ten wskaźnik pra- wie dwukrotnie częściej niż osoby zajmujące się public relations i pracujące po stronie klienta. Intensywna praca konsultanta agencji z raportami me- dialnymi wynika ze specyfiki zadań i liczby obsługiwanych kampanii dla wielu klientów. Już sama liczba zleceń i realizacji w skali roku warunkuje zróżnicowanie widoczne na rysunku 4. Podsumowanie Analizy wykazały, że korzystanie z szeroko rozumianego monitoringu mediów stanowi kluczowe wsparcie dla osób zajmujących się na co dzień bu- dowaniem wiarygodnych relacji z otoczeniem. Wśród najczęściej stosowa- nych wskaźników znalazły się następujące elementy raportów medialnych: liczba publikacji, osiągany zasięg oraz wydźwięk materiałów. Niezależnie od preferencji badacza w sferze wyboru określonych sposobów pomiaro- wych należy pamiętać, że aby mówić o skutecznym pomiarze w PR, musi on być realizowany w sposób wymierny. W praktyce oznacza to możliwość bez- problemowego i międzyokresowego porównywania uzyskanych rezultatów z założonymi wcześniej efektami (Tworzydło, 2006, s. 125). Konsultanci PR częściej korzystają z metodologii badań ilościowych w ocenie efektów swojej pracy. Przynajmniej jedną z puli technik, tj. PAPI, CATI, CAWI, zastosowało w ostatnim roku 32% badanych. Na badania ja- kościowe w formie IDI i/lub FGI decydował się mniejszy odsetek responden- tów — 23%. Sporym zainteresowaniem cieszy się klasyczny desk research (52%) i powiązana z nim analiza ekonomiczna danych finansowych (36%). Większa popularność tych dwóch rozwiązań wynika z możliwości niemal natychmiastowego rozpoczęcia badania, łatwego rozszerzania lub zawęża- nia analizowanej dokumentacji i, co najważniejsze, kosztów, które są względnie niskie w porównaniu z badaniami sondażowymi lub czasochłon- nymi wywiadami eksperckimi. W celu lepszej diagnozy sytuacji warto przy- wołać wyniki badań wśród firm produkcyjnych w ramach zakresu stosowa- nych form i instrumentów komunikacji marketingowej (autorstwa G. Haj- duka 2015/2016). Zaledwie 16% przedsiębiorstw przemysłowych zadeklaro- wało, że w ciągu ostatnich trzech lat realizowało badania rynkowe i/lub 131 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 21. marketingowe z wykorzystaniem wsparcia podmiotów zewnętrznych (Haj- duk, 2019, s. 224). Pomimo zgłaszanych trudności co do skuteczności pomiaru efektów PR, ankietowani chętnie sięgają po wiele wskaźników. Hipotezę główną zakła- dającą, że specjaliści ds. public relations korzystają z różnych sposobów po- miaru efektów swojej pracy, aczkolwiek na zakres stosowanych rozwiązań wpływ ma ich doświadczenie zawodowe, należy zweryfikować pozytywnie. Odpowiedzi PR-owców wskazują na dominację podejścia holistycznego w ich ocenie efektów własnej pracy, gdyż zidentyfikowano powszechne łą- czenie monitoringu mediów z badaniami ilościowymi i jakościowymi, a tak- że z analizą źródłową (58%). Dodatkowo wyniki potwierdziły, że kryzys wi- zerunkowy stanowi pewnego rodzaju katalizator aktywnej oceny efektów działań public relations, np. pod wpływem przebytych kryzysów firmy chęt- niej inwestują w monitoring mediów. Pomiaru efektów działań PR dokonują głównie pracownicy agencji — 98%, co wynika ze specyfiki miejsca pracy. Natomiast osoby z najdłuższym stażem pracy mają wysoki wskaźnik, który obrazuje średnią liczbę stosowa- nych w praktyce technik ewaluacyjnych (7,58). Podobny wynik odnotowa- no wśród osób zatrudnionych na stanowiskach zarządzających (7,45). Jesz- cze lepiej wypadły pod tym względem agencje PR — 8,30. Wśród przedstawicieli branży nadal widoczne jest względnie wysokie za- ufanie do kontrowersyjnego wskaźnika AVE, gdyż jego stosowanie oscyluje na poziomie 56%, aczkolwiek w grupie agencji wzrasta aż o 30 punktów pro- centowych. Przypisy 1 Lista najważniejszych wyzwań przed branżą PR (top 10): instrumentalne wykorzystywanie PR w polityce (73%), konkurencja ze strony innych dyscyplin (68%), presja cenowa (68%), ograniczone fundusze klientów na działania PR (67%), nieznajomość istoty PR wśród środowisk biznesowych (66%), ukierunkowanie na nowe technologie i ko- munikacja cyfrowa (66%), trudności ze skutecznym pomiarem efektów PR (63%), zwiększająca się tendencja do re- alizowania działań PR własnymi zasobami firmy, a nie przez zewnętrzne agencje (62%), utrzymanie odpowiedniej jakości konsultantów (61%), niedostosowany do potrzeb branży PR system edukacji (60%). 2 chi-kwadrat = 34,515; df = 4; p < 0,001; V Cramera = 0,276. 3 rho Spearmana = 0,266; p < 0,001; N = 228. 4 Zob. https://psmm.pl/katalog/pl/raporty-medialne (12.12.2019). 132 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 22. 5 tau-b Kendalla = (–0,127); p = 0,031; N = 235. 6 tau-b Kendalla = (–0,152); p = 0,010; N = 236. 7 Zob. https: //zlotespinacze. pl/kategorie/ (12.12.2019). Bibliografia 1. AMEC (2019). Say No to AVEs — worldwide push to eradicate AVEs. Pozyskano z: https://amecorg.com/2017/06/worldwide-push-to-eradicate-aves-amec-invites-partner- organisations-to-work-together/ (12.12.2019). 2. Antoszewski, K. (2016). Badani PR i PR w badaniach. W: D. Tworzydło, A. Łaszyn. (red.), Pierwsze ćwierćwiecze — 25 lat public relations w Polsce. Warszawa–Rzeszów: Newsline-Message House. 3. CIPR (2017). CIPR welcomes AMEC initiative and pledges AVE ban. Pozyskano z: https: //newsroom.cipr.co.uk/cipr-welcomes-amec-initiative-and-pledges-ave-ban/ (12.12.2019). 4. Comcowich, W. J. (2010). Media Monitoring: The Complete Guide. Pozyskano z: http: //www.cyberalert.com/downloads/media-monitoring-whitepaper.pdf (12.12.2019). 5. Hajduk, G. (2019). Zarządzanie komunikacją marketingową. Integracja, nowe media, outsourcing. Warszawa: Poltext. 6. ICCO (2019). World PR Report 2018–2019. London: ICCO. 7. Interaktywnie.com (2018). Raport. Narzędzia niezbędne w PR i marketingu. Wrocław: Interaktywnie.com. 8. Kawalec, P. (2014). Metody mieszane w kontekście procesu badawczego w naukoznaw- stwie. Zagadnienia Naukoznawstwa, 1 (199). 9. Łaszyn, A. (2016). Kręte i proste ścieżki PR-owców do zawodu. W: D. Tworzydło, A. Ła- szyn (red.), Pierwsze ćwierćwiecze — 25 lat public relations w Polsce. Warszawa–Rzeszów: Newsline-Message House. 10. Miotk, A. (2012). Badania w public relations. Wprowadzenie. Warszawa: Difin. 11. Nowy Marketing (2017). Wskaźnik AVE — jak oceniają jego wartość eksperci? Pozyska- no z: https://nowymarketing.pl/a/14193, wskaznik-ave-jak-oceniaja-jego-wartosc-eksperci (12.12.2019). 12. Strzyżewska, M., Rószkiewicz, M. (2002). Analizy marketingowe. Warszawa: Difin. 13. Tworzydło, D. (2006). Pomiar efektywności działań public relations. W: J. Olędzki, D. Tworzydło (red.), Public relations. Znaczenie społeczne i kierunki rozwoju. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 14. Tworzydło, D. (2007). Raport: public relations w największych polskich firmach — 500 firm wg rankingu Rzeczpospolitej. Rzeszów: Newsline. 15. Tworzydło, D., Łaszyn, A., Szuba, P. (2018). Zarządzanie kryzysem w polskich przedsię- biorstwach. Podsumowanie 10 lat badań nad kryzysami. Rzeszów: Newsline. 16. Wojcik, K. (2005). Public relations. Wiarygodny dialog z otoczeniem. Warszawa: Placet. 17. ZFPR (2019). Raport PR. Zarządzanie reputacją. Warszawa: Związek Firm Public Rela- tions. 133 MARKETING INSTYTUCJI NAUKOWYCH I BADAWCZYCH, eISSN 2353-8414, 2020, Vol. 35, Issue 1, p. 113–134 w ww ww w. .m miin niib b. .p pll
  • 23. Mgr Przemysław Szuba, Exacto, Rzeszów, Polska — absolwent socjologii i dziennikarstwa KUL, obecnie za- stępca kierownik działu badań i analiz strategicznych Exacto sp. z o.o. Autor kilkudziesięciu raportów badawczych i kilkunastu artykułów naukowych. W pracy zawodowej koncentruje się głównie na analizie kondycji branży pu- blic relations oraz badaniach środowiska PR-owców w Polsce. Dr hab. Dariusz Tworzydło, prof. UW, Uniwersytet Warszawski, Polska — Kierownik Katedry Komunikacji Społecznej i Public Relations na Wydziale Dziennikarstwa Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Prezes Zarządu Instytutu Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego oraz Exacto sp. z o.o. Autor ponad 230 publika- cji naukowych, monografii, skryptów, artykułów oraz raportów badawczych. Były prezes zarządu Polskiego Sto- warzyszenia Public Relations, a także członek Rady Etyki Public Relations. Doradca i konsultant. 134 Metody i techniki pomiaru efektów działań public relations wykorzystywane w branży public relations w ww ww w. .m miin niib b. .p pll