SlideShare a Scribd company logo
See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/348266972
Public relations a media — konflikt interesów czy korzyści wynikające z
synergii?
Article in Dziennikarstwo i Media · January 2013
CITATIONS
0
READS
21
1 author:
Some of the authors of this publication are also working on these related projects:
Praca dziennikarza w dobie kryzysu i lockdown View project
The Condition of the Public Relations Industry in Poland View project
Dariusz Tworzydło
University of Warsaw
60 PUBLICATIONS 73 CITATIONS
SEE PROFILE
All content following this page was uploaded by Dariusz Tworzydło on 06 January 2021.
The user has requested enhancement of the downloaded file.
Dariusz Tworzydło
Uniwersytet Wrocławski
Public relations a media —
konflikt interesów czy korzyści
wynikające z synergii?
W dobie dynamicznego rozwoju współczesnych mediów istotne wydaje się poszuki-
wanie odpowiedzi na wiele pytań dotyczących relacji, jakie są i powinny zachodzić
między dwoma różnymi światami — PR-em i mediami. Przedstawiciele obydwu czę-
sto podnoszą, iż dzieli ich duża przepaść, która z dnia na dzień pogłębia się coraz
bardziej i prowokuje konflikty, będące stałym elementem tych wzajemnych relacji.
Wspomniane konflikty wynikają zaś z wielu różnych czynników i mają wpływ na
komunikację i efekty działań. Powodują także zmiany we wzajemnym postrzeganiu
i akceptacji przez dziennikarzy aktywności podejmowanych przez PR-owców i na
odwrót. Wpływa to także na wizerunek obydwu zawodów.
W niniejszym artykule omówiony został problem dość częsty między mediami
i public relations, a mianowicie niezrozumienie istoty i specyfiki własnych działań.
Wskazane zostały także czynniki determinujące konflikty między wspomnianymi
światami oraz kierunki zmian koniecznych do przeprowadzenia, celem uzyskania
efektu w postaci zrozumienia, a także ukształtowania pozytywnych, wzajemnie ko-
rzystnych relacji. Omówione zostały także przykłady nieetycznych zachowań w kon-
tekście tychże relacji.
Relacje z mediami w strukturze elementów PR
Public relations definiowano już na różne sposoby. Trudno byłoby znaleźć także
jedną, w pełni satysfakcjonującą wszystkich naukowców i praktyków definicję PR.
Czasem można odnieść wrażenie, że każdy przedstawiciel branży PR tworzy własną
definicję i dostosowuje ją do swoich potrzeb. W niniejszym opracowaniu nie będzie
DiM4a.indd 115
DiM4a.indd 115 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
116 Dariusz Tworzydło
dokonywana analiza stworzonych na potrzeby nauki i praktyki definicji PR, przedsta-
wiona zaś zostanie istota tego zagadnienia. Otóż wartości PR można zamknąć w kil-
ku słowach i określić je jako budowan i e i ut r z y my w an i e rel a c j i w c e lu
komu n i kow an i a w ar to ś c i op ar t ych n a prawd z i e. Takie podsumowa-
nie nie zawiera w pełni tego, co kryje się pod tym terminem, ale z pewnością oddaje
jego istotę.
PR często wiąże się z kilkoma dziedzinami nauki czy też praktyki gospodarczej.
Mowa tu w tym pierwszym przypadku o psychologii, socjologii, a nawet statysty-
ce. Ponieważ zamierzeniem autora artykułu nie jest jednak wchodzenie w polemikę
i poszukiwanie odpowiedzi, czy public relations to nauka, czy też jeden z aspektów
profesjonalnego zarządzania przedsiębiorstwem, ale jednocześnie przyjmując, iż
w artykule poruszono głównie aspekt relacji właśnie między praktyką gospodarczą
a mediami, należy spojrzeć na kwestię budowania wizerunku z punktu widzenia
dziedzin bliskich wspomnianej praktyce. Już Philip Kotler1 w swojej książce Mar-
keting. Analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola umiejscowił PR w strukturze ele-
mentów miksu promocyjnego, wskazując w ten sposób miejsce, które zajmuje PR
w procesie zarządzania firmą czy organizacją. Pokazał przy tym, że cały system ko-
munikacji marketingowej, w tym public relations, musi być nastawiony na maksyma-
lizację wpływu na klienta2. W swoim opracowaniu Ph. Kotler wskazuje na trend coraz
bardziej widoczny obecnie, a mianowicie spadek znaczenia i siły reklamy, wypieranej
działaniami z grupy m ar ke t i ng publ i c rel at i ons. Termin ten oznacza bez-
pośrednie wspieranie działań promocyjnych firmy, produktu i budowanie image3.
Sprowadzając PR wyłącznie do działalności wspierającej marketing, ograniczamy
jednak jego zasięg definicyjny, dlatego takie spłycanie wydaje się błędne. Idąc dalej,
warto spojrzeć na PR jeszcze przez pryzmat tworzących go sfer zadaniowych. Są to
przede wszystkim: media relation s, z ar z ą d z an i e k r y z y s owe, rel a c j e
inwestorskie, Inter net PR , komunikac ja we wnętrzna i inne. Pierw-
sza ze sfer, uznawana przez niektórych przedstawicieli świata nauki4 czy też praktyki
za najważniejszy element PR, czyli media relations, została szczególnie wyróżniona,
gdyż jest jednym z obszarów, który z jednej strony może wywołać bardzo dużo kon-
trowersji natury etycznej, z drugiej zaś jest istotnie powiązany z pozostałymi sferami,
na przykład z zarządzaniem kryzysowym czy nawet komunikacją wewnętrzną.
Aby osiągać efekty wynikające z profesjonalnego budowania relacji, konieczne jest
ustalenie obszarów wspólnych mediom i PR, a także określenie, co może wpływać
na powstawanie i potęgowanie rozwoju sytuacji kryzysowych zachodzących między
1 Ph. Kotler, Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie, kontrola, Warszawa 1994, s. 546.
2 Ibidem.
3 Ibidem.
4 A. Szymańska, Public relations w zintegrowanym systemie komunikacji marketingowej, Warszawa
2004, s. 281.
DiM4a.indd 116
DiM4a.indd 116 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
Public relations a media 117
dziennikarzami a praktykami public relations. To właśnie te grupy uczestniczą w wy-
mianie informacji, procesie, który prowokuje sytuacje sporne czy trudne do jedno-
znacznego określenia.
Pierwszym obszarem wspólnym wspomnianych grup jest tworzenie informa-
cji, które będą ważne nie tylko z punktu widzenia PR-owca, ale też dziennikarza.
Zgodnie z Kodeksem Etyki Dziennikarskiej zasadniczym zadaniem dziennikarzy
jest przekazywanie informacji i opinii rzetelnych oraz bezstronnych. Problematycz-
ne wydaje się podobne definiowanie informacji tworzonych przez PR-owców, gdyż
z reguły trudno w nich nie tyle o obiektywizm, ile bardziej o bezstronność. Mają
bowiem one prezentować jedną stronę — tę, dla której swoje zadania wykonuje prak-
tyk PR. Co innego z rzetelnością, albowiem wartość informacji tworzonej przez PR-
-owców przejawia się też w jej jakości merytorycznej. Kolejnym obszarem wspólnym
jest wzajemne uzupełnianie. Oznacza to, że obydwa zawody są dla siebie cennym
wsparciem informacyjnym. Gdyby tak nie było, instytucja rzecznika prasowego,
będącego reprezentantem informacyjnym mającym najświeższe informacje na temat
omawianych zdarzeń5, nie byłaby konieczna, a setki dziennikarzy nie korzystałyby
z narzędzi przygotowanych do transmisji danych od PR-owców, na przykład tak zwa-
nych elektronicznych biur prasowych, czy też nie dokonywałyby subskrypcji news-
letterów korporacyjnych, tworzonych przez praktyków komunikacji6.
Następnym obszarem wspólnym między mediami a praktykami komunikacji są
nowoczesne media, które pozwalają PR-owcom coraz bardziej wkraczać w świat me-
diów, i częstokroć przekraczać granice, które dzielą media i PR. Wielu PR-owców
wykonuje wiele zadań przypisanych dziennikarzom, tworząc i prowadząc blogi czy
też portale tematyczne, zgodne z profilem działania firm czy organizacji.
Przedstawione obszary wspólne pokazują, że i PR, i dziennikarstwo uzupełniają
się i nie muszą z sobą konkurować. Jednak aby osiągnąć efekt współpracy, koniecz-
ne staje się zrozumienie własnych działań, celów zarówno przez dziennikarzy, jak
i PR-owców. Niezrozumienie może prowadzić do konfliktów i zaburzeń, tym samym
ograniczając możliwości, jakie z pewnością płyną z synergii.
Determinanty kryzysów na linii media–PR
Podstawowym czynnikiem determinującym sytuacje kryzysowe na linii pracownik
PR–dziennikarze jest niezrozumienie istoty własnych obowiązków zawodowych.
5 H. Pietrzak, J.B. Hałaj, Rzecznik prasowy. Teoria i praktyka, Rzeszów 2003, s. 11.
6 Wnioski te potwierdzają też badania przeprowadzone wśród dziennikarzy i specjalistów PR przez
Sławomira Gawrońskiego, zob. idem, Media relations. Współpraca dziennikarzy i specjalistów PR, Rze-
szów 2006.
DiM4a.indd 117
DiM4a.indd 117 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
118 Dariusz Tworzydło
Pracownicy PR bardzo często, bez żadnej praktyki i doświadczenia dziennikarskiego,
próbują uzyskać efekty, których nie da się osiągnąć bez znajomości zasad i metod
organizacji pracy w redakcjach. Brak jakiegokolwiek rozeznania potęguje z jednej
strony dyskomfort pracy PR-owca, z drugiej wpływa na zakłócenia w relacjach. Nie-
moc wywołuje frustrację i prowadzi do poszukiwania łatwych efektów w postaci „do-
gadywania się” ze znajomymi dziennikarzami lub, co częściej spotykane, ustalania
wspólnie z mediami wymiany: artykuł za reklamę. Ta ostatnia opcja jest bardzo for-
sowana przez obie strony szczególnie w czasach kryzysu, gdy firmy ograniczają wy-
datki reklamowe, co odbija się na finansowaniu mediów. Stąd znacznie łatwiej o takie
niezgodne z kodeksami etycznymi propozycje. W ten sposób właśnie dochodzi do
wypaczenia profesjonalnych relacji z mediami, bo to, co powinno odbywać się na
zasadach jakościowej oceny przygotowanego przez PR-owca materiału, sprowadza
się do normalnej transakcji handlowej, w której redakcja jest sprzedającym miejsce
reklamowe, specjalista zaś media relations, zatrudniony na przykład w agencji PR czy
korporacji, jest kupującym. Brak w takiej relacji znamion profesjonalnego komuni-
kowania. Mamy do czynienia ze zwykłą transakcją handlową i tak należy ją nazywać.
Nie można tego traktować jako profesjonalne media relations. Efekty uzyskane przez
zakup mediów w formie advertoriali przez PR-owców można wliczyć do całościo-
wych rozliczeń prowadzonej kampanii, jednak należy mieć na względzie, że koniecz-
ny jest podział i wyróżnienie tych wypracowanych w klasycznych działaniach media
relations oraz będących zwykłymi advertorialami.
Innym z czynników, które powodują kryzysy na linii media–PR-owcy, są z pewno-
ścią odmienne oczekiwania. Mimo że zarówno jedna, jak i druga strona chce osiągnąć
efekt w postaci dotarcia z informacją do określonych grup docelowych, jednak dla
PR-owców kanałem pośrednim są dziennikarze, którzy są swoistym filtrem informa-
cji tworzonych przez przedstawicieli branży PR. Oczywiście, w dobie rozwijających
się mediów społecznościowych często sam PR-owiec staje się quasi-dziennikarzem,
gdyż wypełnia zadania naturalnie przypisane roli właśnie dziennikarza.
Kolejnym czynnikiem, który wpływa na powstawanie sytuacji kryzysowych w re-
lacjach dziennikarze–pracownicy PR, jest jakość materiałów przekazywanych przez
PR-owców. Niestety, bardzo często powstają w agencjach czy korporacjach materia-
ły o typowym charakterze reklamowym, nie zaś informacyjnym. PR-owcy, tworząc
takie właśnie reklamy, próbują je „przemycić” do redakcji, prezentując jako swoistą
wartość informacyjną, której w reklamach po prostu nie ma.
Przedstawione czynniki w największym stopniu, w mniemaniu autora niniejszej
publikacji, wpływają na powstawanie i piętrzenie się kryzysów w relacjach między
dziennikarzami a PR-owcami. Eliminacja zatem tych determinantów powinna stać
się nie tylko koniecznością w pracy agencji i działów PR, ale przede wszystkim ele-
mentem edukacji. W ten sposób z jednej strony nastąpi ograniczenie wspomnianych
kryzysów, z drugiej mogą poprawić się relacje i w końcu polepszyć się jakość współ-
pracy i jej efekty.
DiM4a.indd 118
DiM4a.indd 118 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
Public relations a media 119
Mimo przedstawionych determinantów kryzysu warto przytoczyć na zakończenie
tej części artykułu wyniki badań, które dowodzą korzyści wynikających z współpracy
dziennikarzy i PR-owców. Okazuje się, że obie branże są sobie nie tylko potrzebne,
ale ich współdziałanie może i powinno odbywać się na zasadach synergii7. Z prezen-
towanych badań wynika, iż zdecydowania większość dziennikarzy przyzwyczajona
jest do częstych kontaktów ze specjalistami PR, co niejako jest standardem zarówno
dla jednych, jak i drugich, albowiem nie tylko PR-owcy kontaktują się z dziennika-
rzami, ale ci drudzy są także stroną inicjującą i podtrzymującą kontakty8. Może to
oznaczać, iż współpraca między tymi zawodami może być realizowana z korzyścią
dla obydwu.
Zasady skutecznych relacji z mediami
Wiele opracowań traktuje o tym, w jaki sposób kształtować skuteczne relacje z me-
diami, jak budować kontakty, a następnie je utrzymywać z korzyścią dla obu stron,
dziennikarzy i PR-owców. Takich dobrych rad lub sugestii można tworzyć wiele,
a i tak będą się mnożyły błędy skutkujące zaburzeniami w procesie wykorzystania
przez PR mediów do działań komunikacyjnych. Niestety, błędy te wynikają z prostych
przyczyn tkwiących w ograniczeniach komunikacyjnych. Różne doświadczenia,
które mają ludzie, doprowadzają do sytuacji konfliktowych w naturalnych warunkach
niewystępujących.
Jedną z pierwszych zasad prawidłowych relacji z mediami jest dostarczanie dzien-
nikarzom oczekiwanych treści i materiałów. Oznacza to konieczność takiego przygo-
towywania informacji, by realizowała ona przynajmniej w istotnej części przesłanki,
jakie kierują dziennikarzem przy podejmowaniu decyzji o zainteresowaniu tematem.
Są to zatem przede wszystkim obiektywizm, wiarygodność, rzetelność, prawda9 czy
też pozbawienie materiału zabarwienia reklamowego. Kolejną zasadą dobrych relacji
z mediami jest utrzymywanie kontaktu z dziennikarzami. Chodzi głównie o prze-
kazywanie informacji oraz udzielanie ich w sposób szybki, bezpośredni i na temat.
Inną ważną kwestią jest przekazywanie dziennikarzom informacji w taki sposób,
aby stanowiły one sedno wypowiedzi czy też odpowiedzi na zadane pytanie10. W ten
sposób można uniknąć zmanipulowania materiału. Niezwykle ważne jest także stałe
podnoszenie kwalifikacji. Uznanie, iż zdobyta wiedza i umiejętności są wystarcza-
jące, kompletne i nie wymagają doskonalenia, jest co najmniej błędem. Słowa „bez
komentarza” są innym bardzo częstym błędem wielu menedżerów, samorządowców
7 Ibidem, s. 146.
8 Ibidem.
9 A. Szymańska, op. cit., s. 282.
10 Ibidem, s. 286.
DiM4a.indd 119
DiM4a.indd 119 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
120 Dariusz Tworzydło
i polityków, którzy wypowiadają je szczególnie w sytuacjach powszechnie uznanych
za kryzysowe. W tego typu sytuacjach wręcz wymagane są odpowiedzi, nawet krót-
kie, efekty wizerunkowe osiągnięte w jednym i drugim wypadku będą bowiem istot-
nie różne. Oczywiście, korzystniejsze jest udzielenie odpowiedzi, jednak musi ona
być wyważona, przemyślana i najlepiej krótka, co nie pozostawi możliwości manipu-
lacji w procesie obróbki.
Przy budowaniu dobrych relacji konieczne staje się utrzymywanie relacji z dzien-
nikarzem, który prowadzi dany temat. Wysyłanie maili czy innej korespondencji
do wielu dziennikarzy w danej redakcji, co niestety jest częstą praktyką szczególnie
adeptów PR, może powodować szum informacyjny, zakłócenia w przekazie, a także
doprowadzi z pewnością do sytuacji, w której informacja zostanie rozmyta i nie za-
uważona. Dlatego aby zmniejszyć ryzyko niepowodzenia w relacjach z dziennikarza-
mi, utrzymywanie kontaktu bezpośredniego i pośredniego z jednym i tym samym,
a przede wszystkim zajmującym się interesującą nas problematyką dziennikarzem,
jest jak najbardziej uzasadnione i pożądane.
Ostatnią, aczkolwiek tylko z tych, które zostaną wymienione w niniejszym arty-
kule, zasadą skutecznych relacji z mediami jest tworzenie materiału i dostarczanie go
do odpowiedniej redakcji i dziennikarza. Nie wszystkich interesuje to samo, każdy
dziennikarz w redakcji ma swoją dziedzinę zainteresowań. Nie można oczekiwać,
że wszystko, co jest ważne z punktu widzenia PR-owca, będzie tak samo ważne dla
dziennikarza11. Dlatego właśnie skuteczność relacji opiera się na wzajemnym zrozu-
mieniu.
Dylematy etyczne w public relations w kontekście budowania
i utrzymywania relacji z mediami
Od lat dyskutowany jest w branży problem etyczności działań w relacjach PR–media.
Zawody dziennikarza oraz specjalisty PR obwarowane są wysokimi wymaganiami
etycznymi12. Kodeksy branżowe jasno i precyzyjnie definiują problem, wskazując,
że pracownik public relations ma zakaz podpisywania umów, które zakładałyby
gwarantowanie przez tegoż pracownika osiągnięcie rezultatu w postaci na przykład
materiałów prasowych w mediach, co jest uzależnione od autonomicznych decyzji
w tym przypadku redakcji czy dziennikarza. Przepisy te zakazują też uzależniania
wynagrodzenia od osiągnięcia rezultatów w postaci materiałów prasowych13.
11 K. Bakalarski, Public relations a kształtowanie wizerunku menedżera, Gdańsk 2004, s. 89.
12 S. Gawroński, Moralność media relations. Etyczne aspekty współpracy dziennikarzy i specjalistów
public relations w Polsce, [w:] Teoria, praktyka, etyka. O kształceniu dziennikarzy w Polsce i na świecie,
red. A. Siewierska-Chmaj, Rzeszów 2005, s. 35.
13 http://www.polskipr.pl/o-stowarzyszeniu/kodeks-etyki.
DiM4a.indd 120
DiM4a.indd 120 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
Public relations a media 121
Podobnie jest w wypadku dziennikarzy. Przepisy kodeksów są w tej kwestii jed-
noznaczne. Kodeks etyki dziennikarskiej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich14
mówi wprost, że dziennikarz nie może zajmować się akwizycją, a także brać udziału
w działaniach reklamowych i public relations. Dopuszcza przy tym wyjątek w postaci
akcji społecznych i charytatywnych. Kodeks ten zakłada konieczność precyzyjnego
wyodrębnienia materiałów reklamowych od tekstów dziennikarskich. Należy zauwa-
żyć, iż nie tylko polskie kodeksy branżowe jasno określają rolę etyki w konstruowa-
niu relacji zawodowych. Warto wspomnieć chociażby, iż Brytyjski Związek Dzienni-
karzy w swoim kodeksie wskazuje na konieczność utrzymywania przez dziennikarza
najwyższego poziomu zawodowego i etycznego15.
Analizując jednak pod tym kątem polskie kodeksy etyczne branży public rela-
tions, dostrzegamy spójność, takie same przepisy w kontekście przekazu zawierają
Kodeks Etyki Polskiego Stowarzyszenia Public Relations oraz Kodeks Dobrych Prak-
tyk ZFPR. Zawarto w nich sformułowanie zakładające, że przedstawicielowi branży
PR nie wolno z jednej strony pracować w redakcji równolegle z wykonywanymi przez
siebie obowiązkami w zakresie budowania i utrzymywania wizerunku firmy, z dru-
giej także nie może on współpracować z medium na zasadzie wymiany świadczeń,
a mianowicie reklama za publikacje dziennikarskie. Takie działania są zatem skrajnie
nieetyczne, nie mają w sobie ani obiektywizmu, jaki powinny mieć materiały przy-
gotowane przez dziennikarzy, ani nie są efektem uznawanych za profesjonalne relacji
z mediami, jakie prowadzą PR-owcy.
W każdej z omawianych branży są organizacje, które dbają o etykę zawodu. W wy-
padku branży public relations pierwszoplanową rolę odgrywa powołana przez Zwią-
zek Firm Public Relations, Polskie Stowarzyszenie Public Relations oraz Fundację
InternetPR, Rada Etyki Public Relations, której celem jest edukacja, promowanie
standardów etycznych, a także wydawanie opinii w kontekście praktyk PR niezgod-
nych z przepisami przyjętymi w kodeksach etycznych16. Branża dziennikarska także
ma organizację, która ma opiniować zachowanie dziennikarzy głównie w kontekście
zgodności z zasadami etyki.
Założenie a gwarancja
Dla niektórych przedstawicieli branży public relations pojęcia „gwarancja” i „założe-
nie” są tożsame. Wystarczy jednak dokonać prostej analizy, wykorzystując dostępne
na polskim rynku bibliotekarskim słowniki, by zrozumieć różnice pozwalające na
postawienie jednoznacznej linii dzielącej interpretacje wspomnianych pojęć. Wła-
14 http://www.sdp.pl/Kodeks-etyki-dziennikarskiej-SDP.
15 M. Bland, A. Theaker, D. Wragg, Jak utrzymywać dobre relacje z mediami, Gliwice 2005, s. 26.
16 http://radaetykipr.pl.
DiM4a.indd 121
DiM4a.indd 121 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
122 Dariusz Tworzydło
śnie przez brak chęci analizy powyższych, rodzą się kolejne konflikty, niepotrzebne
dla branży i dla zrozumienia tego, co jest istotą etycznych zachowań w relacjach z me-
diami. Powodem problemów, jakie pojawiały się nawet w poszczególnych składach
Rady Etyki Public Relations, co przejawiało się następnie w zdaniach odmiennych
od stanowiska, które zaproponowała cała Rada, było słowo „gwarancja”. Dokonując
szczegółowej analizy, warto zauważyć, iż Słownik wyrazów obcych Wydawnictwa Eu-
ropa (2001) precyzuje gwarancję jako: z ap e w ni eni e czegoś, p orę czeni e.
Według Słownika języka polskiego (PWN, 2006) gwarancję definiuje się natomiast
jako p orę czenie, że coś nast ąpi alb o że jest prawdziwe. Założe-
nie natomiast w tym samym słowniku definiuje się jako pr z y j ę c i e c z e go ś z a
pun kt w y j ś c i a, op arc i e s i ę n a j a k i mś t w i e rd z e n iu. Tym samym zało-
żenie różni się od gwarancji przyjęciem czegoś wstępnie, bez deklaracji definitywnej,
w gwarancji natomiast musi wystąpić rygor wykonalności, zakładający także ponie-
sienie konsekwencji, jeśli nie zostaną dotrzymane warunki. Rygor może występować
w formie kar umownych, które wprowadza się, gdy nie zostaną osiągnięte określone
wskaźniki, przyjęte na wstępie. Gwarancja to synonim takich słów, jak z ab e z pi e -
c z e n i e, p e w n o ś ć, z ap e w n i e n i e, a także cech, które mogą określać osobę da-
jącą gwarancję, jak w i ar y go d n o ś ć, pr awd z iwo ś ć, n i e omy l n o ś ć. W Słow-
niku synonimów założenie traktuje się natomiast jako domysł, domniemanie,
przypuszczenie czy też hip ote zę17. Podobnie jest w innych opracowaniach,
słownikach, czy też leksykonach, które zawierają zalecenia poprawnościowe w zakre-
sie wykorzystania języka polskiego.
Mimo ogromu różnych form, bogactwa synonimów, wariantów znaczeniowych
te dwa słowa istotnie od siebie się różnią, dlatego stawianie między nimi znaku rów-
ności jest co najmniej niewłaściwe i błędne. Nie można tych dwóch terminów sto-
sować zamiennie w wypadku dyskursu na temat etyki w działaniach media relations
— albo coś gwarantujemy, zapewniamy, zobowiązujemy się do uzyskania określo-
nego efektu, albo tylko zakładamy, sądzimy, że na podstawie naszego doświadcze-
nia i podjęcia profesjonalnych działań komunikacyjnych możemy dążyć do tego, by
przyjęta przez nas hipoteza została zweryfikowana pozytywnie. Ponadto, aby mówić
o gwarancji i aby zostało uznane, iż warunek znajdujący się na przykład w Kodeksie
Etyki Public Relations, mówiący że: „Pracownik public relations nie może zawierać
żadnych umów, w których gwarantowałby osiągnięcie rezultatu uzależnionego od
autonomicznych decyzji innych podmiotów, takich jak redakcje, instytucje publicz-
ne itp., a jego wynagrodzenie nie może być uzależnione od osiągnięcia takich re-
zultatów”18, został spełniony, koniecznie musi z gwarancją współgrać jeszcze jeden
przepis — nieuchronność kary, gdy nie dotrzymamy słowa w tym, co gwarantujemy.
Jeśli umowa między stronami zawiera informację o karach umownych, na przykład
17 A. Dąbrówka, E. Geller, R. Turczyn, Słownik synonimów, Warszawa 1997, s. 67, 87.
18 http://www.polskipr.pl/o-stowarzyszeniu/kodeks-etyki.
DiM4a.indd 122
DiM4a.indd 122 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
Public relations a media 123
gdy gwarantujemy uzyskanie efektu działań media relations w postaci trzystu „wycin-
ków prasowych” i jeśli ponosimy konsekwencje tego, że wynik nie zostanie osiągnięty
w określonym czasie, jednoznacznie należy stwierdzić, iż tego typu działanie nie jest
etyczne i wymaga reakcji w formie negatywnej oceny.
Podobnymi przypadkami zajmuje się Rada Etyki Public Relations od początku
swojego istnienia. Jednym z ostatnich przykładów, który wprost pokazuje, jakie wa-
runki muszą być spełnione, jest przypadek Poznańskiego Akademickiego Inkubato-
ra Przedsiębiorczości. Ogłosił on przetarg na działania media relations, a w specyfi-
kacji istotnych warunków zamówienia była mowa o gwarancji i karach umownych
za niewykonanie nałożonych na wykonawcę w umowie limitach ilości koniecznych
do uzyskania materiałów prasowych. Zamawiający w zapytaniu ofertowym na usłu-
gę „obsługa public relations” w ramach projektu „Studenckie Centrum Innowacji
i Transferu Technologii” zawarł warunek konieczności uzyskania podczas okresu
współpracy co najmniej czterdziestu publikacji w mediach. Ponadto wskazał, że
nie będzie możliwe wypłacenie wynagrodzenia, jeśli podany przez zamawiającego
wskaźnik nie zostanie osiągnięty. Tym samym spełnione zostały dwa warunki, które
są podstawą określenia, czy mamy do czynienia z działaniem nieetycznym. Rada Ety-
ki nie miała wątpliwości, bo nie można mówić o jakichkolwiek wątpliwościach przy
jednoznacznym potwierdzeniu przez zamawiającego, że takie właśnie oczekiwania
ma i też rozumie, że są to działania sprzeczne z etyką PR, i nie zamierza ich zmienić.
Jednak należy spojrzeć na ten problem szerzej. A mianowicie, projekt, o którym
mowa, był realizowany w ramach pozyskanego przez zleceniodawcę wsparcia unij-
nego, cechującego się bardzo często sztywnymi wymogami. Problem więc tkwi jesz-
cze głębiej — błąd został popełniony już przy tworzeniu wniosku o dofinansowanie.
Nie dziwi zatem zachowanie organizatora przetargu, który musi wypełnić zawarte
w projekcie zobowiązania, w przeciwnym razie będzie narażony na konsekwencje
finansowe. Będzie musiał zwrócić co najmniej część dotacji, gdyż dla urzędników
kontrolujących prawidłowość wydatkowania środków unijnych przepisy kodeksów
etycznych nie mają znaczenia. Dla nich liczą się cyfry, jeśli takie zostały umieszczone
we wnioskach o dofinansowanie. I w tym miejscu dochodzimy do konkluzji, jaką za-
pisała w swojej opinii Rada Etyki Public Relations, a mianowicie, że członkowie PSPR
oraz agencje zrzeszone w Związku Firm Public Relations nie mogą brać udziału w ta-
kich przetargach z powodów etycznych. Ale paradoks polega na tym, że biorą w nich
udział inne agencje czy też osoby, dla których przestrzeganie kodeksów nie jest isto-
tą działalności. Przy okazji są one w komfortowej sytuacji konkurencyjnej, gdyż nie
muszą rywalizować z najsilniejszymi na rynku graczami, i wygrywają przetargi bez
specjalnych wyrzeczeń. Puenta jest w swej istocie smutna, gdyż kodeksy z jednej stro-
ny są niezwykle istotnym wyznacznikiem profesjonalizmu branżowego, warunkują
jakość pracy bez niedomówień oraz podejrzeń na przykład o próby korumpowania
dziennikarzy, z drugiej natomiast niektóre przepisy w obecnym kształcie są skutecz-
nym eliminatorem dla firm — członków Związku Firm PR i przedstawicieli Polskiego
DiM4a.indd 123
DiM4a.indd 123 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
124 Dariusz Tworzydło
Stowarzyszenia Public Relations. W tym miejscu pojawia się bardzo ważny dyso-
nans w kontekście dbałości o przepisy kodeksów etycznych. Problem nie dotyczy
już tylko branży public relations, ale całego biznesu, organizacji non profit i innych
podmiotów. Co z tego, że branża public relations ustala zasady i reguły postępowa-
nia, powołuje Radę Etyki, która ma stać na straży przestrzegania przepisów kodek-
sów etycznych, skoro i tak biznes, uczestnicząc w walce o dofinansowanie unijne,
będzie wykazywał we wnioskach wskaźniki, takie jak ilość oczekiwanych publikacji
w mediach. Ponieważ paragrafy zawarte w kodeksach etycznych public relations nie
obowiązują osób, podmiotów i instytucji niezwiązanych z branżą PR, i Rada Etyki PR
nie może wpłynąć skutecznie na nie, aby stosowały się do przepisów dla branży PR
etycznych, takie sytuacje będą codziennością.
Nie oznacza to bynajmniej, że należy zmienić drastycznie przepisy kodeksów,
które w swojej istocie są słuszne i nakreślają istotę zawodów. Wymagają one jednak
dostosowania do czasów, w których przyszło nam prowadzić biznes oparty z jednej
strony na konkurencji, z drugiej na etyce. Do tego czasu pozostaje edukacja i wska-
zywanie, iż agencje PR i praktycy, którzy szanują kodeksy, nie mogą brać udziału
w przetargach wątpliwych etycznie. Należy też jednoznacznie stwierdzić, że dopóki
nie będzie norm prawnych spójnych z obostrzeniami kodeksów etycznych, nie bę-
dzie możliwości wyeliminowania problemu, o którym mowa w artykule.
Podsumowanie
Dynamiczny rozwój rynku mediów, ze szczególnym uwzględnieniem tych z grupy
nowoczesnych, skutkuje w branży PR podejmowaniem wyzwań w postaci poszu-
kiwania nowych metod i narzędzi służących usprawnianiu i utrzymywaniu dobrej
komunikacji między wspomnianymi grupami interesów. Najważniejsze zdaje się
jednak umiejętne dostosowywanie się do zmian na rynku, wychodzenie naprzeciw
rozwiązaniom technologicznym i ewolucji zasad. W ten sposób, opierając się na ela-
stycznym kontakcie, rosną szanse na sukces w postaci zrozumienia mediów przez
PR-owców, akceptacji działań środowiska PR przez dziennikarzy i umiejętnego do-
stosowania się tych pierwszych do wymagań rynku medialnego.
Sukces w relacjach z mediami to jednak nie tylko ilość materiałów opublikowa-
nych przez dziennikarzy, ale przede wszystkim jakość tego, co chcemy, aby dotarło
i zakorzeniło się w umysłach przedstawicieli grup docelowych. Jakość to nic innego,
jak zbieżność przekonań, stanowisk, ocen, które powstają w umysłach odbiorców,
z kluczowym przesłaniem, sformułowanym przez dział lub specjalistów zajmujących
się prowadzeniem relacji z mediami.
Niestety, prawdopodobnie coraz częściej będzie dochodziło do odkrywania
działań uznawanych przez branżę PR za nieetyczne. Wynika to głównie z braku
DiM4a.indd 124
DiM4a.indd 124 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
Public relations a media 125
zbieżności przepisów kodeksów etycznych z normami polskiego prawa, a także
jest konsekwencją nieznajomości wspomnianych kodeksów przez osoby tworzące
warunki przetargów, w tym przetargów unijnych. Wspomniane w opracowaniu
przykłady konfliktów etycznych, jakie powstają w wyniku działania lub zaniecha-
nia przedstawicieli branży PR i podmiotów pozostających poza branżą, powodują
i powodować będą znacznie większe konsekwencje wizerunkowe dla branży. Etyka
wymaga edukacji, szczególnie poza grupą osób zrzeszonych w Polskim Stowarzy-
szeniu PR oraz firm-członków Związku Firm Public Relations. Działania takie jak
„Prawdziwy PR” podejmowane przez organizacje i stowarzyszenia branżowe mają
sens oraz znaczenie, jednak efekty ich są widoczne głównie w branży. Trudno dotrzeć
do świadomości tak zróżnicowanych grup docelowych, z przekazem zrozumiałym
wyłącznie dla jednej grupy. Ale nie oznacza to, że nie warto próbować. Jest to ko-
nieczne, bo praca u podstaw z czasem przynosi efekty.
Public relations and the media —
a conflict of interests or benefits of synergy?
Summary
In the article the author analyses the problem of the relations between two seemingly different, even
rival worlds, i.e. the world of the media and the world of PR. Sometimes people see only obstacles and
barriers that hinder cooperation between journalists and PR professionals. That is why the author exam-
ines the problem in greater detail, pointing to — apart from the determinants of crises between these
two professions — the principle of good relations. In addition, the author analyses ethical dilemmas,
which for years have had a considerable impact on the PR industry, influencing the effectiveness and
efficiency of cooperation between journalists and PR.
DiM4a.indd 125
DiM4a.indd 125 2014-08-12 10:55:19
2014-08-12 10:55:19
Dziennikarstwo i Media 4, 2013
© for this edition by CNS
View publication stats
View publication stats

More Related Content

Similar to Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z synergii?

PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
Lukasz Majewski
 
Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?
Daria Malicka
 
Raport z badań na temat zarządzania kryzysowego
Raport z badań na temat zarządzania kryzysowegoRaport z badań na temat zarządzania kryzysowego
Raport z badań na temat zarządzania kryzysowego
Dariusz Tworzydło
 
PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...
PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...
PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...
Lukasz Majewski
 
KOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY SKUTECZNEJ MARKI
KOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY  SKUTECZNEJ MARKIKOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY  SKUTECZNEJ MARKI
KOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY SKUTECZNEJ MARKI
Dariusz Tworzydło
 
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwachZarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Dariusz Tworzydło
 
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Dariusz Tworzydło
 
Analiza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczego
Analiza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczegoAnaliza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczego
Analiza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczego
Dariusz Tworzydło
 
Raport Jak efektywnie wdrażać serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewiev
Raport Jak efektywnie wdrażać  serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewievRaport Jak efektywnie wdrażać  serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewiev
Raport Jak efektywnie wdrażać serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewiev
Socjomania
 
Komunikowanie organizacji w kryzysie
Komunikowanie organizacji w kryzysieKomunikowanie organizacji w kryzysie
Komunikowanie organizacji w kryzysie
Dariusz Tworzydło
 
Jak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook Prowly
Jak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook ProwlyJak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook Prowly
Jak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook Prowly
Prowly PR Software
 
Mity i legendy o PR
Mity i legendy o PRMity i legendy o PR
Mity i legendy o PR
DULNIK communico
 
Legendy i mity PR
Legendy i mity PRLegendy i mity PR
Legendy i mity PR
Karolina Carla Dulnik
 
PR i marketing w służbie zdrowia
PR i marketing w służbie zdrowiaPR i marketing w służbie zdrowia
PR i marketing w służbie zdrowia
Małgorzata Nieciecka
 
Verita pr overall-www
Verita pr overall-wwwVerita pr overall-www
Verita pr overall-www
Robert Pasut
 
Nowe technologie w komunikacji NGO
Nowe technologie w komunikacji NGONowe technologie w komunikacji NGO
Nowe technologie w komunikacji NGO
technologieorgpl
 
Startup Stage #7 - Media - Szymon Szymczyk
Startup Stage #7 - Media - Szymon SzymczykStartup Stage #7 - Media - Szymon Szymczyk
Startup Stage #7 - Media - Szymon Szymczyk
Startup Stage
 
Kryzysy w Social Media - raport z badania
Kryzysy w Social Media - raport z badaniaKryzysy w Social Media - raport z badania
Kryzysy w Social Media - raport z badania
SW Research, Warsaw
 
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupówŚwiadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Karolina Halik
 

Similar to Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z synergii? (20)

PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
PR-owcy i dziennikarze – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnopolskiego...
 
Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?Czy startupy wierzą w PR?
Czy startupy wierzą w PR?
 
Raport z badań na temat zarządzania kryzysowego
Raport z badań na temat zarządzania kryzysowegoRaport z badań na temat zarządzania kryzysowego
Raport z badań na temat zarządzania kryzysowego
 
PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...
PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...
PR-owcy i digital influencerzy – co sądzą o sobie nawzajem - raport z ogólnop...
 
KOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY SKUTECZNEJ MARKI
KOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY  SKUTECZNEJ MARKIKOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY  SKUTECZNEJ MARKI
KOMUNIKACJA W KRYZYSIE ELEMENTEM BUDOWY SKUTECZNEJ MARKI
 
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwachZarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
Zarządzanie kryzysem w polskich przedsiębiorstwach
 
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
Organizacja konferencji prasowych z uwzględnieniem zmian wywołanych przez pan...
 
Analiza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczego
Analiza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczegoAnaliza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczego
Analiza kondycji branży public relations. Raport z projektu badawczego
 
Raport Jak efektywnie wdrażać serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewiev
Raport Jak efektywnie wdrażać  serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewievRaport Jak efektywnie wdrażać  serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewiev
Raport Jak efektywnie wdrażać serwis LinkedIn 
w organizacjach? - prewiev
 
Komunikowanie organizacji w kryzysie
Komunikowanie organizacji w kryzysieKomunikowanie organizacji w kryzysie
Komunikowanie organizacji w kryzysie
 
Jak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook Prowly
Jak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook ProwlyJak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook Prowly
Jak zostać PR-owcem i nie zwariować - ebook Prowly
 
Mity i legendy o PR
Mity i legendy o PRMity i legendy o PR
Mity i legendy o PR
 
Legendy i mity PR
Legendy i mity PRLegendy i mity PR
Legendy i mity PR
 
PR i marketing w służbie zdrowia
PR i marketing w służbie zdrowiaPR i marketing w służbie zdrowia
PR i marketing w służbie zdrowia
 
Verita pr overall-www
Verita pr overall-wwwVerita pr overall-www
Verita pr overall-www
 
Verita PR overall
Verita PR overallVerita PR overall
Verita PR overall
 
Nowe technologie w komunikacji NGO
Nowe technologie w komunikacji NGONowe technologie w komunikacji NGO
Nowe technologie w komunikacji NGO
 
Startup Stage #7 - Media - Szymon Szymczyk
Startup Stage #7 - Media - Szymon SzymczykStartup Stage #7 - Media - Szymon Szymczyk
Startup Stage #7 - Media - Szymon Szymczyk
 
Kryzysy w Social Media - raport z badania
Kryzysy w Social Media - raport z badaniaKryzysy w Social Media - raport z badania
Kryzysy w Social Media - raport z badania
 
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupówŚwiadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
Świadomość narzędzi public relations wśród twórców polskich startupów
 

More from Dariusz Tworzydło

SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATIONSUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
Dariusz Tworzydło
 
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdownPraca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Dariusz Tworzydło
 
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
Dariusz Tworzydło
 
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki TigerSkuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Dariusz Tworzydło
 
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowymPublic relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Dariusz Tworzydło
 
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
Dariusz Tworzydło
 
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
Dariusz Tworzydło
 
Aspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relationsAspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relations
Dariusz Tworzydło
 
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
Dariusz Tworzydło
 
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISESSELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
Dariusz Tworzydło
 
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIEPUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
Dariusz Tworzydło
 
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarkiPodatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Dariusz Tworzydło
 
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Dariusz Tworzydło
 
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Dariusz Tworzydło
 
Ocena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relationsOcena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relations
Dariusz Tworzydło
 
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Dariusz Tworzydło
 
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Dariusz Tworzydło
 
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
Dariusz Tworzydło
 
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
Dariusz Tworzydło
 
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISISOPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
Dariusz Tworzydło
 

More from Dariusz Tworzydło (20)

SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATIONSUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
SUCCESS FACTORS AND LIMITATIONS OF EFFICIENT INTERNAL COMMUNICATION
 
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdownPraca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
Praca dziennikarza w czasie koronawirusa i lockdown
 
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
THE ROLE OF CRISIS PREVENTION FROM THE PERSPECTIVE OF THE BIGGEST POLISH COMP...
 
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki TigerSkuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
Skuteczne zarządzanie w kryzysie wizerunkowym na przykładzie marki Tiger
 
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowymPublic relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
Public relations w szkolnictwie wyższym niepaństwowym
 
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
The Condition of the Public Relations Industry in Poland: Current Situation a...
 
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
ROLA PROFILAKTYKI ANTYKRYZYSOWEJ Z PERSPEKTYWY NAJWIĘKSZYCH POLSKICH PRZEDSIĘ...
 
Aspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relationsAspekty definicyjne Public relations
Aspekty definicyjne Public relations
 
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
PROCEDURY I NARZĘDZIA ZARZĄDZANIA W SYTUACJACH KRYZYSOWYCH NA PODSTAWIE BADAŃ...
 
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISESSELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
SELECTED ASPECTS OF PUBLIC RELATIONS ACTIVITY ORGANISATION IN POLISH ENTERPRISES
 
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIEPUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
PUBLIC RELATIONS — NARZĘDZIA JEDNOSTRONNEGO KOMUNIKOWANIA I DIALOGU W INTERNECIE
 
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarkiPodatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
Podatność kryzysowa wiodących branż polskiej gospodarki
 
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
Political communication in local elections: a comparative analysis of France ...
 
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
Zarządzanie kryzysem wizerunkowym z perspektywy agencji public relations: ana...
 
Ocena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relationsOcena jako ci i efektów działa media relations
Ocena jako ci i efektów działa media relations
 
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
Procedura zarządzania w kryzysie wizerunkowym w mediach – przeciwdziałanie, r...
 
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
Zmiany w obszarze relacji, jakie zachodzą pomiędzy mediami a public relations...
 
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
VERIFYING AN IMAGE OBJECTIVES MATRIX FOR MEASURING THE EFFECTS OF PUBLIC RELA...
 
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
PUBLIC RELATIONS — THE TOOLS FOR UNILATERAL COMMUNICATION AND DIALOGUE ON THE...
 
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISISOPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
OPPRESSIVE INDUSTRIES IN THE CONTEXT OF MANAGING AN IMAGE CRISIS
 

Public relations a media — konfl ikt interesów czy korzyści wynikające z synergii?

  • 1. See discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/348266972 Public relations a media — konflikt interesów czy korzyści wynikające z synergii? Article in Dziennikarstwo i Media · January 2013 CITATIONS 0 READS 21 1 author: Some of the authors of this publication are also working on these related projects: Praca dziennikarza w dobie kryzysu i lockdown View project The Condition of the Public Relations Industry in Poland View project Dariusz Tworzydło University of Warsaw 60 PUBLICATIONS 73 CITATIONS SEE PROFILE All content following this page was uploaded by Dariusz Tworzydło on 06 January 2021. The user has requested enhancement of the downloaded file.
  • 2. Dariusz Tworzydło Uniwersytet Wrocławski Public relations a media — konflikt interesów czy korzyści wynikające z synergii? W dobie dynamicznego rozwoju współczesnych mediów istotne wydaje się poszuki- wanie odpowiedzi na wiele pytań dotyczących relacji, jakie są i powinny zachodzić między dwoma różnymi światami — PR-em i mediami. Przedstawiciele obydwu czę- sto podnoszą, iż dzieli ich duża przepaść, która z dnia na dzień pogłębia się coraz bardziej i prowokuje konflikty, będące stałym elementem tych wzajemnych relacji. Wspomniane konflikty wynikają zaś z wielu różnych czynników i mają wpływ na komunikację i efekty działań. Powodują także zmiany we wzajemnym postrzeganiu i akceptacji przez dziennikarzy aktywności podejmowanych przez PR-owców i na odwrót. Wpływa to także na wizerunek obydwu zawodów. W niniejszym artykule omówiony został problem dość częsty między mediami i public relations, a mianowicie niezrozumienie istoty i specyfiki własnych działań. Wskazane zostały także czynniki determinujące konflikty między wspomnianymi światami oraz kierunki zmian koniecznych do przeprowadzenia, celem uzyskania efektu w postaci zrozumienia, a także ukształtowania pozytywnych, wzajemnie ko- rzystnych relacji. Omówione zostały także przykłady nieetycznych zachowań w kon- tekście tychże relacji. Relacje z mediami w strukturze elementów PR Public relations definiowano już na różne sposoby. Trudno byłoby znaleźć także jedną, w pełni satysfakcjonującą wszystkich naukowców i praktyków definicję PR. Czasem można odnieść wrażenie, że każdy przedstawiciel branży PR tworzy własną definicję i dostosowuje ją do swoich potrzeb. W niniejszym opracowaniu nie będzie DiM4a.indd 115 DiM4a.indd 115 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 3. 116 Dariusz Tworzydło dokonywana analiza stworzonych na potrzeby nauki i praktyki definicji PR, przedsta- wiona zaś zostanie istota tego zagadnienia. Otóż wartości PR można zamknąć w kil- ku słowach i określić je jako budowan i e i ut r z y my w an i e rel a c j i w c e lu komu n i kow an i a w ar to ś c i op ar t ych n a prawd z i e. Takie podsumowa- nie nie zawiera w pełni tego, co kryje się pod tym terminem, ale z pewnością oddaje jego istotę. PR często wiąże się z kilkoma dziedzinami nauki czy też praktyki gospodarczej. Mowa tu w tym pierwszym przypadku o psychologii, socjologii, a nawet statysty- ce. Ponieważ zamierzeniem autora artykułu nie jest jednak wchodzenie w polemikę i poszukiwanie odpowiedzi, czy public relations to nauka, czy też jeden z aspektów profesjonalnego zarządzania przedsiębiorstwem, ale jednocześnie przyjmując, iż w artykule poruszono głównie aspekt relacji właśnie między praktyką gospodarczą a mediami, należy spojrzeć na kwestię budowania wizerunku z punktu widzenia dziedzin bliskich wspomnianej praktyce. Już Philip Kotler1 w swojej książce Mar- keting. Analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola umiejscowił PR w strukturze ele- mentów miksu promocyjnego, wskazując w ten sposób miejsce, które zajmuje PR w procesie zarządzania firmą czy organizacją. Pokazał przy tym, że cały system ko- munikacji marketingowej, w tym public relations, musi być nastawiony na maksyma- lizację wpływu na klienta2. W swoim opracowaniu Ph. Kotler wskazuje na trend coraz bardziej widoczny obecnie, a mianowicie spadek znaczenia i siły reklamy, wypieranej działaniami z grupy m ar ke t i ng publ i c rel at i ons. Termin ten oznacza bez- pośrednie wspieranie działań promocyjnych firmy, produktu i budowanie image3. Sprowadzając PR wyłącznie do działalności wspierającej marketing, ograniczamy jednak jego zasięg definicyjny, dlatego takie spłycanie wydaje się błędne. Idąc dalej, warto spojrzeć na PR jeszcze przez pryzmat tworzących go sfer zadaniowych. Są to przede wszystkim: media relation s, z ar z ą d z an i e k r y z y s owe, rel a c j e inwestorskie, Inter net PR , komunikac ja we wnętrzna i inne. Pierw- sza ze sfer, uznawana przez niektórych przedstawicieli świata nauki4 czy też praktyki za najważniejszy element PR, czyli media relations, została szczególnie wyróżniona, gdyż jest jednym z obszarów, który z jednej strony może wywołać bardzo dużo kon- trowersji natury etycznej, z drugiej zaś jest istotnie powiązany z pozostałymi sferami, na przykład z zarządzaniem kryzysowym czy nawet komunikacją wewnętrzną. Aby osiągać efekty wynikające z profesjonalnego budowania relacji, konieczne jest ustalenie obszarów wspólnych mediom i PR, a także określenie, co może wpływać na powstawanie i potęgowanie rozwoju sytuacji kryzysowych zachodzących między 1 Ph. Kotler, Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie, kontrola, Warszawa 1994, s. 546. 2 Ibidem. 3 Ibidem. 4 A. Szymańska, Public relations w zintegrowanym systemie komunikacji marketingowej, Warszawa 2004, s. 281. DiM4a.indd 116 DiM4a.indd 116 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 4. Public relations a media 117 dziennikarzami a praktykami public relations. To właśnie te grupy uczestniczą w wy- mianie informacji, procesie, który prowokuje sytuacje sporne czy trudne do jedno- znacznego określenia. Pierwszym obszarem wspólnym wspomnianych grup jest tworzenie informa- cji, które będą ważne nie tylko z punktu widzenia PR-owca, ale też dziennikarza. Zgodnie z Kodeksem Etyki Dziennikarskiej zasadniczym zadaniem dziennikarzy jest przekazywanie informacji i opinii rzetelnych oraz bezstronnych. Problematycz- ne wydaje się podobne definiowanie informacji tworzonych przez PR-owców, gdyż z reguły trudno w nich nie tyle o obiektywizm, ile bardziej o bezstronność. Mają bowiem one prezentować jedną stronę — tę, dla której swoje zadania wykonuje prak- tyk PR. Co innego z rzetelnością, albowiem wartość informacji tworzonej przez PR- -owców przejawia się też w jej jakości merytorycznej. Kolejnym obszarem wspólnym jest wzajemne uzupełnianie. Oznacza to, że obydwa zawody są dla siebie cennym wsparciem informacyjnym. Gdyby tak nie było, instytucja rzecznika prasowego, będącego reprezentantem informacyjnym mającym najświeższe informacje na temat omawianych zdarzeń5, nie byłaby konieczna, a setki dziennikarzy nie korzystałyby z narzędzi przygotowanych do transmisji danych od PR-owców, na przykład tak zwa- nych elektronicznych biur prasowych, czy też nie dokonywałyby subskrypcji news- letterów korporacyjnych, tworzonych przez praktyków komunikacji6. Następnym obszarem wspólnym między mediami a praktykami komunikacji są nowoczesne media, które pozwalają PR-owcom coraz bardziej wkraczać w świat me- diów, i częstokroć przekraczać granice, które dzielą media i PR. Wielu PR-owców wykonuje wiele zadań przypisanych dziennikarzom, tworząc i prowadząc blogi czy też portale tematyczne, zgodne z profilem działania firm czy organizacji. Przedstawione obszary wspólne pokazują, że i PR, i dziennikarstwo uzupełniają się i nie muszą z sobą konkurować. Jednak aby osiągnąć efekt współpracy, koniecz- ne staje się zrozumienie własnych działań, celów zarówno przez dziennikarzy, jak i PR-owców. Niezrozumienie może prowadzić do konfliktów i zaburzeń, tym samym ograniczając możliwości, jakie z pewnością płyną z synergii. Determinanty kryzysów na linii media–PR Podstawowym czynnikiem determinującym sytuacje kryzysowe na linii pracownik PR–dziennikarze jest niezrozumienie istoty własnych obowiązków zawodowych. 5 H. Pietrzak, J.B. Hałaj, Rzecznik prasowy. Teoria i praktyka, Rzeszów 2003, s. 11. 6 Wnioski te potwierdzają też badania przeprowadzone wśród dziennikarzy i specjalistów PR przez Sławomira Gawrońskiego, zob. idem, Media relations. Współpraca dziennikarzy i specjalistów PR, Rze- szów 2006. DiM4a.indd 117 DiM4a.indd 117 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 5. 118 Dariusz Tworzydło Pracownicy PR bardzo często, bez żadnej praktyki i doświadczenia dziennikarskiego, próbują uzyskać efekty, których nie da się osiągnąć bez znajomości zasad i metod organizacji pracy w redakcjach. Brak jakiegokolwiek rozeznania potęguje z jednej strony dyskomfort pracy PR-owca, z drugiej wpływa na zakłócenia w relacjach. Nie- moc wywołuje frustrację i prowadzi do poszukiwania łatwych efektów w postaci „do- gadywania się” ze znajomymi dziennikarzami lub, co częściej spotykane, ustalania wspólnie z mediami wymiany: artykuł za reklamę. Ta ostatnia opcja jest bardzo for- sowana przez obie strony szczególnie w czasach kryzysu, gdy firmy ograniczają wy- datki reklamowe, co odbija się na finansowaniu mediów. Stąd znacznie łatwiej o takie niezgodne z kodeksami etycznymi propozycje. W ten sposób właśnie dochodzi do wypaczenia profesjonalnych relacji z mediami, bo to, co powinno odbywać się na zasadach jakościowej oceny przygotowanego przez PR-owca materiału, sprowadza się do normalnej transakcji handlowej, w której redakcja jest sprzedającym miejsce reklamowe, specjalista zaś media relations, zatrudniony na przykład w agencji PR czy korporacji, jest kupującym. Brak w takiej relacji znamion profesjonalnego komuni- kowania. Mamy do czynienia ze zwykłą transakcją handlową i tak należy ją nazywać. Nie można tego traktować jako profesjonalne media relations. Efekty uzyskane przez zakup mediów w formie advertoriali przez PR-owców można wliczyć do całościo- wych rozliczeń prowadzonej kampanii, jednak należy mieć na względzie, że koniecz- ny jest podział i wyróżnienie tych wypracowanych w klasycznych działaniach media relations oraz będących zwykłymi advertorialami. Innym z czynników, które powodują kryzysy na linii media–PR-owcy, są z pewno- ścią odmienne oczekiwania. Mimo że zarówno jedna, jak i druga strona chce osiągnąć efekt w postaci dotarcia z informacją do określonych grup docelowych, jednak dla PR-owców kanałem pośrednim są dziennikarze, którzy są swoistym filtrem informa- cji tworzonych przez przedstawicieli branży PR. Oczywiście, w dobie rozwijających się mediów społecznościowych często sam PR-owiec staje się quasi-dziennikarzem, gdyż wypełnia zadania naturalnie przypisane roli właśnie dziennikarza. Kolejnym czynnikiem, który wpływa na powstawanie sytuacji kryzysowych w re- lacjach dziennikarze–pracownicy PR, jest jakość materiałów przekazywanych przez PR-owców. Niestety, bardzo często powstają w agencjach czy korporacjach materia- ły o typowym charakterze reklamowym, nie zaś informacyjnym. PR-owcy, tworząc takie właśnie reklamy, próbują je „przemycić” do redakcji, prezentując jako swoistą wartość informacyjną, której w reklamach po prostu nie ma. Przedstawione czynniki w największym stopniu, w mniemaniu autora niniejszej publikacji, wpływają na powstawanie i piętrzenie się kryzysów w relacjach między dziennikarzami a PR-owcami. Eliminacja zatem tych determinantów powinna stać się nie tylko koniecznością w pracy agencji i działów PR, ale przede wszystkim ele- mentem edukacji. W ten sposób z jednej strony nastąpi ograniczenie wspomnianych kryzysów, z drugiej mogą poprawić się relacje i w końcu polepszyć się jakość współ- pracy i jej efekty. DiM4a.indd 118 DiM4a.indd 118 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 6. Public relations a media 119 Mimo przedstawionych determinantów kryzysu warto przytoczyć na zakończenie tej części artykułu wyniki badań, które dowodzą korzyści wynikających z współpracy dziennikarzy i PR-owców. Okazuje się, że obie branże są sobie nie tylko potrzebne, ale ich współdziałanie może i powinno odbywać się na zasadach synergii7. Z prezen- towanych badań wynika, iż zdecydowania większość dziennikarzy przyzwyczajona jest do częstych kontaktów ze specjalistami PR, co niejako jest standardem zarówno dla jednych, jak i drugich, albowiem nie tylko PR-owcy kontaktują się z dziennika- rzami, ale ci drudzy są także stroną inicjującą i podtrzymującą kontakty8. Może to oznaczać, iż współpraca między tymi zawodami może być realizowana z korzyścią dla obydwu. Zasady skutecznych relacji z mediami Wiele opracowań traktuje o tym, w jaki sposób kształtować skuteczne relacje z me- diami, jak budować kontakty, a następnie je utrzymywać z korzyścią dla obu stron, dziennikarzy i PR-owców. Takich dobrych rad lub sugestii można tworzyć wiele, a i tak będą się mnożyły błędy skutkujące zaburzeniami w procesie wykorzystania przez PR mediów do działań komunikacyjnych. Niestety, błędy te wynikają z prostych przyczyn tkwiących w ograniczeniach komunikacyjnych. Różne doświadczenia, które mają ludzie, doprowadzają do sytuacji konfliktowych w naturalnych warunkach niewystępujących. Jedną z pierwszych zasad prawidłowych relacji z mediami jest dostarczanie dzien- nikarzom oczekiwanych treści i materiałów. Oznacza to konieczność takiego przygo- towywania informacji, by realizowała ona przynajmniej w istotnej części przesłanki, jakie kierują dziennikarzem przy podejmowaniu decyzji o zainteresowaniu tematem. Są to zatem przede wszystkim obiektywizm, wiarygodność, rzetelność, prawda9 czy też pozbawienie materiału zabarwienia reklamowego. Kolejną zasadą dobrych relacji z mediami jest utrzymywanie kontaktu z dziennikarzami. Chodzi głównie o prze- kazywanie informacji oraz udzielanie ich w sposób szybki, bezpośredni i na temat. Inną ważną kwestią jest przekazywanie dziennikarzom informacji w taki sposób, aby stanowiły one sedno wypowiedzi czy też odpowiedzi na zadane pytanie10. W ten sposób można uniknąć zmanipulowania materiału. Niezwykle ważne jest także stałe podnoszenie kwalifikacji. Uznanie, iż zdobyta wiedza i umiejętności są wystarcza- jące, kompletne i nie wymagają doskonalenia, jest co najmniej błędem. Słowa „bez komentarza” są innym bardzo częstym błędem wielu menedżerów, samorządowców 7 Ibidem, s. 146. 8 Ibidem. 9 A. Szymańska, op. cit., s. 282. 10 Ibidem, s. 286. DiM4a.indd 119 DiM4a.indd 119 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 7. 120 Dariusz Tworzydło i polityków, którzy wypowiadają je szczególnie w sytuacjach powszechnie uznanych za kryzysowe. W tego typu sytuacjach wręcz wymagane są odpowiedzi, nawet krót- kie, efekty wizerunkowe osiągnięte w jednym i drugim wypadku będą bowiem istot- nie różne. Oczywiście, korzystniejsze jest udzielenie odpowiedzi, jednak musi ona być wyważona, przemyślana i najlepiej krótka, co nie pozostawi możliwości manipu- lacji w procesie obróbki. Przy budowaniu dobrych relacji konieczne staje się utrzymywanie relacji z dzien- nikarzem, który prowadzi dany temat. Wysyłanie maili czy innej korespondencji do wielu dziennikarzy w danej redakcji, co niestety jest częstą praktyką szczególnie adeptów PR, może powodować szum informacyjny, zakłócenia w przekazie, a także doprowadzi z pewnością do sytuacji, w której informacja zostanie rozmyta i nie za- uważona. Dlatego aby zmniejszyć ryzyko niepowodzenia w relacjach z dziennikarza- mi, utrzymywanie kontaktu bezpośredniego i pośredniego z jednym i tym samym, a przede wszystkim zajmującym się interesującą nas problematyką dziennikarzem, jest jak najbardziej uzasadnione i pożądane. Ostatnią, aczkolwiek tylko z tych, które zostaną wymienione w niniejszym arty- kule, zasadą skutecznych relacji z mediami jest tworzenie materiału i dostarczanie go do odpowiedniej redakcji i dziennikarza. Nie wszystkich interesuje to samo, każdy dziennikarz w redakcji ma swoją dziedzinę zainteresowań. Nie można oczekiwać, że wszystko, co jest ważne z punktu widzenia PR-owca, będzie tak samo ważne dla dziennikarza11. Dlatego właśnie skuteczność relacji opiera się na wzajemnym zrozu- mieniu. Dylematy etyczne w public relations w kontekście budowania i utrzymywania relacji z mediami Od lat dyskutowany jest w branży problem etyczności działań w relacjach PR–media. Zawody dziennikarza oraz specjalisty PR obwarowane są wysokimi wymaganiami etycznymi12. Kodeksy branżowe jasno i precyzyjnie definiują problem, wskazując, że pracownik public relations ma zakaz podpisywania umów, które zakładałyby gwarantowanie przez tegoż pracownika osiągnięcie rezultatu w postaci na przykład materiałów prasowych w mediach, co jest uzależnione od autonomicznych decyzji w tym przypadku redakcji czy dziennikarza. Przepisy te zakazują też uzależniania wynagrodzenia od osiągnięcia rezultatów w postaci materiałów prasowych13. 11 K. Bakalarski, Public relations a kształtowanie wizerunku menedżera, Gdańsk 2004, s. 89. 12 S. Gawroński, Moralność media relations. Etyczne aspekty współpracy dziennikarzy i specjalistów public relations w Polsce, [w:] Teoria, praktyka, etyka. O kształceniu dziennikarzy w Polsce i na świecie, red. A. Siewierska-Chmaj, Rzeszów 2005, s. 35. 13 http://www.polskipr.pl/o-stowarzyszeniu/kodeks-etyki. DiM4a.indd 120 DiM4a.indd 120 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 8. Public relations a media 121 Podobnie jest w wypadku dziennikarzy. Przepisy kodeksów są w tej kwestii jed- noznaczne. Kodeks etyki dziennikarskiej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich14 mówi wprost, że dziennikarz nie może zajmować się akwizycją, a także brać udziału w działaniach reklamowych i public relations. Dopuszcza przy tym wyjątek w postaci akcji społecznych i charytatywnych. Kodeks ten zakłada konieczność precyzyjnego wyodrębnienia materiałów reklamowych od tekstów dziennikarskich. Należy zauwa- żyć, iż nie tylko polskie kodeksy branżowe jasno określają rolę etyki w konstruowa- niu relacji zawodowych. Warto wspomnieć chociażby, iż Brytyjski Związek Dzienni- karzy w swoim kodeksie wskazuje na konieczność utrzymywania przez dziennikarza najwyższego poziomu zawodowego i etycznego15. Analizując jednak pod tym kątem polskie kodeksy etyczne branży public rela- tions, dostrzegamy spójność, takie same przepisy w kontekście przekazu zawierają Kodeks Etyki Polskiego Stowarzyszenia Public Relations oraz Kodeks Dobrych Prak- tyk ZFPR. Zawarto w nich sformułowanie zakładające, że przedstawicielowi branży PR nie wolno z jednej strony pracować w redakcji równolegle z wykonywanymi przez siebie obowiązkami w zakresie budowania i utrzymywania wizerunku firmy, z dru- giej także nie może on współpracować z medium na zasadzie wymiany świadczeń, a mianowicie reklama za publikacje dziennikarskie. Takie działania są zatem skrajnie nieetyczne, nie mają w sobie ani obiektywizmu, jaki powinny mieć materiały przy- gotowane przez dziennikarzy, ani nie są efektem uznawanych za profesjonalne relacji z mediami, jakie prowadzą PR-owcy. W każdej z omawianych branży są organizacje, które dbają o etykę zawodu. W wy- padku branży public relations pierwszoplanową rolę odgrywa powołana przez Zwią- zek Firm Public Relations, Polskie Stowarzyszenie Public Relations oraz Fundację InternetPR, Rada Etyki Public Relations, której celem jest edukacja, promowanie standardów etycznych, a także wydawanie opinii w kontekście praktyk PR niezgod- nych z przepisami przyjętymi w kodeksach etycznych16. Branża dziennikarska także ma organizację, która ma opiniować zachowanie dziennikarzy głównie w kontekście zgodności z zasadami etyki. Założenie a gwarancja Dla niektórych przedstawicieli branży public relations pojęcia „gwarancja” i „założe- nie” są tożsame. Wystarczy jednak dokonać prostej analizy, wykorzystując dostępne na polskim rynku bibliotekarskim słowniki, by zrozumieć różnice pozwalające na postawienie jednoznacznej linii dzielącej interpretacje wspomnianych pojęć. Wła- 14 http://www.sdp.pl/Kodeks-etyki-dziennikarskiej-SDP. 15 M. Bland, A. Theaker, D. Wragg, Jak utrzymywać dobre relacje z mediami, Gliwice 2005, s. 26. 16 http://radaetykipr.pl. DiM4a.indd 121 DiM4a.indd 121 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 9. 122 Dariusz Tworzydło śnie przez brak chęci analizy powyższych, rodzą się kolejne konflikty, niepotrzebne dla branży i dla zrozumienia tego, co jest istotą etycznych zachowań w relacjach z me- diami. Powodem problemów, jakie pojawiały się nawet w poszczególnych składach Rady Etyki Public Relations, co przejawiało się następnie w zdaniach odmiennych od stanowiska, które zaproponowała cała Rada, było słowo „gwarancja”. Dokonując szczegółowej analizy, warto zauważyć, iż Słownik wyrazów obcych Wydawnictwa Eu- ropa (2001) precyzuje gwarancję jako: z ap e w ni eni e czegoś, p orę czeni e. Według Słownika języka polskiego (PWN, 2006) gwarancję definiuje się natomiast jako p orę czenie, że coś nast ąpi alb o że jest prawdziwe. Założe- nie natomiast w tym samym słowniku definiuje się jako pr z y j ę c i e c z e go ś z a pun kt w y j ś c i a, op arc i e s i ę n a j a k i mś t w i e rd z e n iu. Tym samym zało- żenie różni się od gwarancji przyjęciem czegoś wstępnie, bez deklaracji definitywnej, w gwarancji natomiast musi wystąpić rygor wykonalności, zakładający także ponie- sienie konsekwencji, jeśli nie zostaną dotrzymane warunki. Rygor może występować w formie kar umownych, które wprowadza się, gdy nie zostaną osiągnięte określone wskaźniki, przyjęte na wstępie. Gwarancja to synonim takich słów, jak z ab e z pi e - c z e n i e, p e w n o ś ć, z ap e w n i e n i e, a także cech, które mogą określać osobę da- jącą gwarancję, jak w i ar y go d n o ś ć, pr awd z iwo ś ć, n i e omy l n o ś ć. W Słow- niku synonimów założenie traktuje się natomiast jako domysł, domniemanie, przypuszczenie czy też hip ote zę17. Podobnie jest w innych opracowaniach, słownikach, czy też leksykonach, które zawierają zalecenia poprawnościowe w zakre- sie wykorzystania języka polskiego. Mimo ogromu różnych form, bogactwa synonimów, wariantów znaczeniowych te dwa słowa istotnie od siebie się różnią, dlatego stawianie między nimi znaku rów- ności jest co najmniej niewłaściwe i błędne. Nie można tych dwóch terminów sto- sować zamiennie w wypadku dyskursu na temat etyki w działaniach media relations — albo coś gwarantujemy, zapewniamy, zobowiązujemy się do uzyskania określo- nego efektu, albo tylko zakładamy, sądzimy, że na podstawie naszego doświadcze- nia i podjęcia profesjonalnych działań komunikacyjnych możemy dążyć do tego, by przyjęta przez nas hipoteza została zweryfikowana pozytywnie. Ponadto, aby mówić o gwarancji i aby zostało uznane, iż warunek znajdujący się na przykład w Kodeksie Etyki Public Relations, mówiący że: „Pracownik public relations nie może zawierać żadnych umów, w których gwarantowałby osiągnięcie rezultatu uzależnionego od autonomicznych decyzji innych podmiotów, takich jak redakcje, instytucje publicz- ne itp., a jego wynagrodzenie nie może być uzależnione od osiągnięcia takich re- zultatów”18, został spełniony, koniecznie musi z gwarancją współgrać jeszcze jeden przepis — nieuchronność kary, gdy nie dotrzymamy słowa w tym, co gwarantujemy. Jeśli umowa między stronami zawiera informację o karach umownych, na przykład 17 A. Dąbrówka, E. Geller, R. Turczyn, Słownik synonimów, Warszawa 1997, s. 67, 87. 18 http://www.polskipr.pl/o-stowarzyszeniu/kodeks-etyki. DiM4a.indd 122 DiM4a.indd 122 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 10. Public relations a media 123 gdy gwarantujemy uzyskanie efektu działań media relations w postaci trzystu „wycin- ków prasowych” i jeśli ponosimy konsekwencje tego, że wynik nie zostanie osiągnięty w określonym czasie, jednoznacznie należy stwierdzić, iż tego typu działanie nie jest etyczne i wymaga reakcji w formie negatywnej oceny. Podobnymi przypadkami zajmuje się Rada Etyki Public Relations od początku swojego istnienia. Jednym z ostatnich przykładów, który wprost pokazuje, jakie wa- runki muszą być spełnione, jest przypadek Poznańskiego Akademickiego Inkubato- ra Przedsiębiorczości. Ogłosił on przetarg na działania media relations, a w specyfi- kacji istotnych warunków zamówienia była mowa o gwarancji i karach umownych za niewykonanie nałożonych na wykonawcę w umowie limitach ilości koniecznych do uzyskania materiałów prasowych. Zamawiający w zapytaniu ofertowym na usłu- gę „obsługa public relations” w ramach projektu „Studenckie Centrum Innowacji i Transferu Technologii” zawarł warunek konieczności uzyskania podczas okresu współpracy co najmniej czterdziestu publikacji w mediach. Ponadto wskazał, że nie będzie możliwe wypłacenie wynagrodzenia, jeśli podany przez zamawiającego wskaźnik nie zostanie osiągnięty. Tym samym spełnione zostały dwa warunki, które są podstawą określenia, czy mamy do czynienia z działaniem nieetycznym. Rada Ety- ki nie miała wątpliwości, bo nie można mówić o jakichkolwiek wątpliwościach przy jednoznacznym potwierdzeniu przez zamawiającego, że takie właśnie oczekiwania ma i też rozumie, że są to działania sprzeczne z etyką PR, i nie zamierza ich zmienić. Jednak należy spojrzeć na ten problem szerzej. A mianowicie, projekt, o którym mowa, był realizowany w ramach pozyskanego przez zleceniodawcę wsparcia unij- nego, cechującego się bardzo często sztywnymi wymogami. Problem więc tkwi jesz- cze głębiej — błąd został popełniony już przy tworzeniu wniosku o dofinansowanie. Nie dziwi zatem zachowanie organizatora przetargu, który musi wypełnić zawarte w projekcie zobowiązania, w przeciwnym razie będzie narażony na konsekwencje finansowe. Będzie musiał zwrócić co najmniej część dotacji, gdyż dla urzędników kontrolujących prawidłowość wydatkowania środków unijnych przepisy kodeksów etycznych nie mają znaczenia. Dla nich liczą się cyfry, jeśli takie zostały umieszczone we wnioskach o dofinansowanie. I w tym miejscu dochodzimy do konkluzji, jaką za- pisała w swojej opinii Rada Etyki Public Relations, a mianowicie, że członkowie PSPR oraz agencje zrzeszone w Związku Firm Public Relations nie mogą brać udziału w ta- kich przetargach z powodów etycznych. Ale paradoks polega na tym, że biorą w nich udział inne agencje czy też osoby, dla których przestrzeganie kodeksów nie jest isto- tą działalności. Przy okazji są one w komfortowej sytuacji konkurencyjnej, gdyż nie muszą rywalizować z najsilniejszymi na rynku graczami, i wygrywają przetargi bez specjalnych wyrzeczeń. Puenta jest w swej istocie smutna, gdyż kodeksy z jednej stro- ny są niezwykle istotnym wyznacznikiem profesjonalizmu branżowego, warunkują jakość pracy bez niedomówień oraz podejrzeń na przykład o próby korumpowania dziennikarzy, z drugiej natomiast niektóre przepisy w obecnym kształcie są skutecz- nym eliminatorem dla firm — członków Związku Firm PR i przedstawicieli Polskiego DiM4a.indd 123 DiM4a.indd 123 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 11. 124 Dariusz Tworzydło Stowarzyszenia Public Relations. W tym miejscu pojawia się bardzo ważny dyso- nans w kontekście dbałości o przepisy kodeksów etycznych. Problem nie dotyczy już tylko branży public relations, ale całego biznesu, organizacji non profit i innych podmiotów. Co z tego, że branża public relations ustala zasady i reguły postępowa- nia, powołuje Radę Etyki, która ma stać na straży przestrzegania przepisów kodek- sów etycznych, skoro i tak biznes, uczestnicząc w walce o dofinansowanie unijne, będzie wykazywał we wnioskach wskaźniki, takie jak ilość oczekiwanych publikacji w mediach. Ponieważ paragrafy zawarte w kodeksach etycznych public relations nie obowiązują osób, podmiotów i instytucji niezwiązanych z branżą PR, i Rada Etyki PR nie może wpłynąć skutecznie na nie, aby stosowały się do przepisów dla branży PR etycznych, takie sytuacje będą codziennością. Nie oznacza to bynajmniej, że należy zmienić drastycznie przepisy kodeksów, które w swojej istocie są słuszne i nakreślają istotę zawodów. Wymagają one jednak dostosowania do czasów, w których przyszło nam prowadzić biznes oparty z jednej strony na konkurencji, z drugiej na etyce. Do tego czasu pozostaje edukacja i wska- zywanie, iż agencje PR i praktycy, którzy szanują kodeksy, nie mogą brać udziału w przetargach wątpliwych etycznie. Należy też jednoznacznie stwierdzić, że dopóki nie będzie norm prawnych spójnych z obostrzeniami kodeksów etycznych, nie bę- dzie możliwości wyeliminowania problemu, o którym mowa w artykule. Podsumowanie Dynamiczny rozwój rynku mediów, ze szczególnym uwzględnieniem tych z grupy nowoczesnych, skutkuje w branży PR podejmowaniem wyzwań w postaci poszu- kiwania nowych metod i narzędzi służących usprawnianiu i utrzymywaniu dobrej komunikacji między wspomnianymi grupami interesów. Najważniejsze zdaje się jednak umiejętne dostosowywanie się do zmian na rynku, wychodzenie naprzeciw rozwiązaniom technologicznym i ewolucji zasad. W ten sposób, opierając się na ela- stycznym kontakcie, rosną szanse na sukces w postaci zrozumienia mediów przez PR-owców, akceptacji działań środowiska PR przez dziennikarzy i umiejętnego do- stosowania się tych pierwszych do wymagań rynku medialnego. Sukces w relacjach z mediami to jednak nie tylko ilość materiałów opublikowa- nych przez dziennikarzy, ale przede wszystkim jakość tego, co chcemy, aby dotarło i zakorzeniło się w umysłach przedstawicieli grup docelowych. Jakość to nic innego, jak zbieżność przekonań, stanowisk, ocen, które powstają w umysłach odbiorców, z kluczowym przesłaniem, sformułowanym przez dział lub specjalistów zajmujących się prowadzeniem relacji z mediami. Niestety, prawdopodobnie coraz częściej będzie dochodziło do odkrywania działań uznawanych przez branżę PR za nieetyczne. Wynika to głównie z braku DiM4a.indd 124 DiM4a.indd 124 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS
  • 12. Public relations a media 125 zbieżności przepisów kodeksów etycznych z normami polskiego prawa, a także jest konsekwencją nieznajomości wspomnianych kodeksów przez osoby tworzące warunki przetargów, w tym przetargów unijnych. Wspomniane w opracowaniu przykłady konfliktów etycznych, jakie powstają w wyniku działania lub zaniecha- nia przedstawicieli branży PR i podmiotów pozostających poza branżą, powodują i powodować będą znacznie większe konsekwencje wizerunkowe dla branży. Etyka wymaga edukacji, szczególnie poza grupą osób zrzeszonych w Polskim Stowarzy- szeniu PR oraz firm-członków Związku Firm Public Relations. Działania takie jak „Prawdziwy PR” podejmowane przez organizacje i stowarzyszenia branżowe mają sens oraz znaczenie, jednak efekty ich są widoczne głównie w branży. Trudno dotrzeć do świadomości tak zróżnicowanych grup docelowych, z przekazem zrozumiałym wyłącznie dla jednej grupy. Ale nie oznacza to, że nie warto próbować. Jest to ko- nieczne, bo praca u podstaw z czasem przynosi efekty. Public relations and the media — a conflict of interests or benefits of synergy? Summary In the article the author analyses the problem of the relations between two seemingly different, even rival worlds, i.e. the world of the media and the world of PR. Sometimes people see only obstacles and barriers that hinder cooperation between journalists and PR professionals. That is why the author exam- ines the problem in greater detail, pointing to — apart from the determinants of crises between these two professions — the principle of good relations. In addition, the author analyses ethical dilemmas, which for years have had a considerable impact on the PR industry, influencing the effectiveness and efficiency of cooperation between journalists and PR. DiM4a.indd 125 DiM4a.indd 125 2014-08-12 10:55:19 2014-08-12 10:55:19 Dziennikarstwo i Media 4, 2013 © for this edition by CNS View publication stats View publication stats