Tinalakay sa dokumento ang iba't ibang uri ng pangungusap sa wikang Filipino, kasama na ang mga pangungusap na eksistensyal, pamanahon, at mga pormulasyong panlipunan. Ibinahagi rin ang mga uri ng pangungusap ayon sa gamit tulad ng paturol, patanong, pautos, at padamdam, pati na rin ang mga anyo tulad ng payak, tambalan, hugnayan, at langkapan. Dagdag pa, inilatag ang mga paraan ng pagpapalawak ng pangungusap gamit ang mga paningit, panuring, at iba't ibang bahagi ng pananalita.

1. Yunit 3: Paksa 2
Pangungusap

2. 1. Mga Pangungusap na
Eksistensyal - mga
pangungusap na
nagpapahayag ng
pagkamayroon ng isa o
higit pang tao, bagay, atb.
-pinangungunahan ng
salitang may/mayroon
Hal:
a. May mga turista ngayon
sa Baguio.
b. Mayroong ganito rito.
MGA PANGUNGUSAP NA WALANG PAKSA

3. 2. Mga Pangungusap na
Pahanga - nagpapahayag ng
damdamin ng paghanga
Hal:
Ay!
Aray!
3. Mag Maiikling Sambitla -
mga iisahin o dadalawahing
pantig na nagpapahayag ng
matinding damdamin
Hal:
Kayganda ng tanawain sa
Pilipinas.
Ang tapang mo pala!

4. 4. Pangungusap na
Pamanahon - nagsasaad ng
oras o uri ng panahon
5. Mga pormulasyong
Panlipunan - mga pagbati,
pagbibigay-galang, atb,
nakagawian na sa lipunang
Pilipino
Hal:
Alas dose na. Umuulan.
Mainit ngayon. Maaga pa.
Hal:
Magandang umaga po.
Tao po.
Salamat po.
Mano po.

5. Uri ng Pangungusap
Ayon sa Gamit
Pasalaysay
o Paturol
Patanong
Pautos/Pakiusap
Padamdam

6. 2. Patanong – nagsasaad ng isang tanong
at ginagamit sa pagtatanong. Gumagamit ng
bantas na tandang pananong (?).
Hal: Sasama ka ba sa akin?
1. Paturol o Pasalaysay –
nagsasaad ng isang pahayag.
- Gumagamit ng bantas na tuldok
Hal: Pinatunayan ng kasaysayan na ang edukasyon ay
naging mabisang instrumento tungo sa pag-unlad at
pagbabago.

7. 3. Pautos o Pakiusap –
ginagamit sa
pagpapagawa o
pakikiusap na ipagawa
ang isang bagay.
Nagtatapos sa tuldok
Hal:
Buksan mo ang pinto.
(Pautos)
Pakibuksan mo ang
pinto. (Pakiusap)
4. Padamdam – nagpapahayag ng
matinding damdamin tulad ng tuwa,
galit, gulat, poot, sakit at iba pa.
Nagtatapos sa bantas na tandang
padamdam (!)
Hal: Sunog!

8. URI NG PANGUNGUSAP
AYON SA GAMIT
1. Payak – isang diwa lang ang
tinatalakay; maaaring may payak
na simuno at panaguri
Hal: Maraming biyayang bigay
ang Panginoon sa mga tao

9. 2. Tambalan – may higit sa
dalawang kaisipan; binubuo ng
dalawa o higit pang sugnay na
nakapag-iisa; ginagamitan ng
pangatnig na magkatimbang
Pangatnig na magkatimbang - at, pati,
saka, o, ni , maging, ngunit.
Hal: Ang biyaya ay kusang-loob na
ibinibigay at ito ay kaloob na walang
bayad.

10. 3. Hugnayan – binubuo ng isang
sugnay na makapag-iisa at
sugnay na di makapag-iisa
ginagamitan ng pangatnig na di-
magkatimbang : kung, nang,
bago, upang, kapag, dahil sa,
sapagkat
Hal. Mabuti ang mag-asawa
sapagkat tumutulong sa mga
kapitbahay na nangangailangan

11. Hal: Mabuti ang mag-asawa at
sila ay may busilak na puso dahil
sinusunod nila ang utos ng
Panginoon.
4. Langkapan – binubuo ng dalawang
sugnay na nakapag-iisa at isang
sugnay na di nakapag-iisa)

12. PAGPAPALAWAK NG
PANGUNGUSAP
1. Paningit
2. Panuring (pang-uri at
pang-abay)
3. Pamuno at kaganapan
1. Mga Paningit o ingklitik
bilang Pampalawak
Hal:
Ang bata na ang tawagin mo.
Bakit ka nga ba hindi
dumating?
Ikaw lang pala ang darating.

13. A. Pang-uri
1. Batayang Pangungusap:
● Ang mag-aaral ay iskolar.
1. Pinalawak gamit ang karaniwang pang-uri:
● Ang matalinong mag-aaral ay iskolar.
1. Gamit ang pariralang panuring:
● Ang matalinong mag-aaral sa klase ko ay iskolar.
2. Mga Panuring Bilang Pampalawak
A. Pang-uri B.
Pang-abay

14. 4. Pagpapalawak sa pamamagitan ng ibang
bahagi ng pananalita na gumaganap ng
tungkulin ng pang-uri.
a. Pangngalang ginagamit bilang panuring.
● Ang mag-aaral na babae ay iskolar.
a. Panghalip na ginagamit bilang panuring.
● Ang mag-aaral na babaeng iyon ay iskolar.
a. Pandiwang ginamit na panuring.
● Ang mag-aaral na babaeng iyon na
nagtatalumpati ay iskolar.

15. B. Pang-abay
Batayang Pangungusap
● Umalis ang mag-anak.
Pagpapalawak sa pamamagitan ng pang-abay na
pamanahon
● Umalis agad ang mag-anak.

16. 3. Mga Kaganapan ng Pandiwa
bilang pampalawak
a. Sa pamamagitan ng
kaganapang ganapan ng kilos
ng pangungusap
● Nagpiknik ang mag-anak sa
tabing-dagat.
Pagpapalawak sa pamamagitan ng
pang-abay na pamaraan
● Patalilis na umalis agad ang mag-
anak.

17. C. Sa pamamagitan ng kaganapang
sanhi
● Yumaman siya dahil sa sipag at
tiyaga.
B. sa pamamagitan ng kaganapang
kagamitan sa kilos ng pandiwa
● Sinugpo niya ang mga kulisap sa
kanyang mga pananim sa
pamamagitan ng bagong gamot na
ito.

18. e. Sa pamamagitan ng
kaganapang tagaganap
● Kinagalitan ni Aling Maria
ang kanyang anak.
f. Sa pamamagitan ng
kaganapang layon
● Namili ng alahas si Josie.
g. sa pamamagitan ng
kaganapang tagatanggap
● Nagluto si Pining para sa
mga bata.
d. Sa pamamagitan ng
kaganapang direksyunal
● Nagtanong si Baby Linda
kay Ben.

19. AYOS NG PANGUNGUSAP
1. KARANIWANG AYOS
2. DI-KARANIWANG AYOS
2. Di-Karaniwang Ayos
Kung ang nauna ay paksa
Hal:
Ang manggang hinog ay matamis.
Paksa Panaguri
Ang batang lalaki ay nadapa sa putik.
Paksa Panaguri
1. Karaniwang Ayos
-Kung nauna ang panaguri sa
paksa
Hal:
Matamis ang manggang hinog.
Panaguri Paksa
Nadapa sa putik ang batang lalaki.
Panaguri Paksa