Lezo LH ikastetxekoek sortutako material, Oarsoaldea ezagutzeko

3. Lezo Gipuzkoako ipar-ekialdean dago,
Donostiatik 7 km-ra.
Lezok Oiartzualdea osatzen du,
Errenteria, Pasaia eta Oiartzun
herriekin batera.

4. Iparraldean Jaizkibel mendia eta Pasaia.
Ekialdean
Gaintxurizketako gaina,
Hondarribia eta Irun.
Mendebaldean
LEZO
Pasaiako portua.
Hegoaldean
Errenteria eta Oiartzun.
Bere udal barrutiak 12,94 km²-ko
hedadura du eta perimetroak
14.000 metro inguruko luzera du.
Lezok 6.022 biztanle ditu (2008).

5. BEHEKO ALDEAN,
ZILARREZKO HONDOAN
ITSASOA.
HONEN GAINEAN,
HIRU ZUHAITZ
ZELAI BATEAN.
ZUHAITZEN GAINEAN
BIHOTZ ITXURAKO
HOSTO BERDE BANA.

6. Lezoko udalerrian finkaturiko populazio-gune
baten lehen aztarnak X. mendetik datozkigu,
Oiartzun ibaiaren bailara Nafarroako
Erresumako zati zeneko garaietatik alegia.
Interesgarria da zenbait toponimo,
esaterako, "port de Lazon" XIII. mendean
eta "portua" XVII. mendean, Zubitxoren
inguruetan aurkitzea, gaur egun badiako
uretatik lehor alderantz urrundurik
aurkitzen diren puntuetan.

7. Lehen aipamen idatzia
1203koa da, Hondarribia
hiribildua sortu eta Lezo
honen menpe gelditu zenekoa.
Lehenago Donostiaren menpe
egon zen, 1180-1203
bitartean. Hondarribiaren
gobernupean egonagatik,
bazuen autonomia ekonomiko
eta administratiboa.
Unibertsitate titulua zuen
herrixka zen eta bere mugak
zehaztuak zeuden.

8. Oiartzun ibaia Aiako Harritik
eta Bianditz mendiko magaletik
datozen erreka batzuek bat
egitean sortzen da eta Pasaiako
Oiartzun, Errenteria-Orereta, Lezo
portuan itsasoratzen da.
eta Pasaia herriak zeharkatzen ditu.
Gipuzkoako ibairik motzena da, 16,6
km luze baita.

9. URAREN KALITATEA
Oiartzun ibaia
kutsatu samarra
dago.
Arrazoiak hauek
dira: meategiak,
lantegiak eta
Kutsatu gabea
Kutsatu samarra
geure etxeetako
Kutsatua zikinkeria.
Oso kutsatua
Izugarri kutsatua
2002ko UDA

10. Errenteria-Oreretako lurretan
Añarbeko urtegia dago,
erdigunetik urruti, inguru
zoragarri batean, baso eder
batean, hain zuzen.
Urtegi honetan biltzen den ura
Oiartzualdeko eta Donostialdeko
etxeetara iristen da.
AÑARBE
Jaizkibeldik eta Altamiratik
erreka batzuk jaisten dira, IPARRAGIRREKO
UR-BILTEGIA
Zubitxo erreka, besteak beste.
Lezok kontsumitzen duen
uraren % 88 Añarbetik
hartzen du eta beste % 12
Jaizkibeldik hartzen du.
ZUBITXO ERREKA

11. JAIZKIBEL 545 m
ALTAMIRA 75 m
Lezo Jaizkibel mendiaren eta
Altamira muinoaren artean
dago eta Pasaiako portutik
Gaintxurizketako gaineraino
hedatzen da.

12. JAIZKIBEL
Jaizkibel mendian hiru dorre daude. I. dorrea
Azken gerra karlistan eraiki ziren (1872-76). III. dorrea
II. dorrea

13. JAIZKIBEL

15. PYSBE enpresaren Soroz eta belardiz
babesean eraikitako inguratutako eta etxe
auzoa da. txikiez osatutako
auzo polita.

16. Etxe-orratzez eta etxe-
bloke handiez osaturiko
auzoa da. Saldise plaza
bertan dago.
Altamira izeneko
muinoan dago. Bertan
Altzate igerilekua
dago.
Auzo berria da. Lezoko
azken auzoa da eta
Gaintxurizketako bidean
dago. Plaza handi bat du eta
bertan anbulatorioa dago.

18. Hiru kalek osatzen dute: Donibane kaleak,
Zubitxo kaleak eta Kale nagusiak. Hiru kale
hauek Gurutze Santuaren plazan elkartzen
dira. Plaza honetan udaletxea eta Lezoko
Santu Kristoren basilika daude.
Goiko plazan San Joan Bataiatzailearen
eliza handia dago.

19. Jaizkibel mendiaren magalean dago. Baserria da nagusi.

20. GAINTXURIZKETA ITURRIN BAILARA
OLAIZOLA ABENDAÑO APAIZIARTZA
GAINTXURIZKETA GOIKOA BAILARA
ZAPATAZAR-BURU LARRAKA ALARGUNTZA-GOIKOA

21. GAINTXURIZKETA ERREKALDE BAILARA
SAIZAR GAINTXURIZKETA
GAINTXURIZKETA SAGASTI BAILARA
JUANTENEA GAINTZA JUAN-MARTINDEGI

22. HERRIONDO BAILARA
MIHURA BORDATXO MIKURA
DONIBANEALDE BAILARA
LOPENE MARTIZKONE URRULEKU

23. LEZOKO ZERBITZUAK
• Haur-eskola
• Eskola
• Udala • Musika kontserbatorioa
• Udaltzaingoa • Gezala auditorioa
• Anbulatorioa • Liburutegia
• Bake-epaitegia
• Autobusa
• Trena
• EuskoTren • Pilotalekuak
• Taxia • Igerilekua
• Futbol zelaia
• Kiroldegia
• Ludoteka

24. LEZOKO GARRAIOAK
- Hiru garraio publiko ditugu herrian:
Trena: Irundik Donostiara doana.
Autobusa: Donibanetik Donostiara doana.
EuskoTren: Hendaiatik Donostiara doana.
TREN GELTOKIA
EUSKOTREN GELTOKIA

26. AITZBITARTE HAITZULOA
LANDARBASO ERREKA
GURE ARBASOEN ETXEA!
Duela milaka urte Aitzbitarte haitzuloetan eta Landarbaso
erreka ondoan bizi ziren inguruko lehenengo biztanleak.
Lur guztia elurrez estalita zegoenez, leku lehorra eta
beroa aurkitu zuten. Ehiztariak ziren eta ura ez zuten
falta.

27. Lezo erdi aroan muino batean
zegoen herri txikia zen. Inguruko
biztanleriak bere artzain erako
ekonomia mantentzen zuen,
aldaketa handirik gabe, urtaroen
arabera Jaizkibelgo larreetatik
barne aldeko mendietara lekuz
aldatuz.
Halere, XIII. mendean, Done
Jakue Bidearen itsasaldeko
ibilbideko herrixka bat zen eta
populazioa gero eta gehiago
saiatzen zen itsas lanetan.
Lezoren lurralde-esparrua orduan
geratu zen markaturik.

28. XVI. eta XVII. mendeetan
oparotasun garaia izan zen, itsasoari
lotutako jarduerengatik.
XVIII. mendean Lezoko ekonomian
garrantzirik zeukan itsas lanbide
bakarra baxurako arrantza zen. Krisi
ekonomikoa zela eta, nekazaritza
berpiztu zen, batez ere, kanpotik
ekarritako laboreak sartu zirelako,
esate baterako artoa eta patata.
Lezon zenbait ontziola sortu zen eta
kaian hainbat ontziraleku zeuden.

29. Lezok 1812an Hondarribitik bereiztea
lortu zuen eta bere udala osatu zuen.
XVIII. mende amaieratik 1876 arte
Lezok, herrialde osoak bezalaxe, gerrate
eta eskasia aro luze bat bizitu zuen.
XIX. mendea bukatu baino lehenago,
ordea, industrializazioa eta ondorioz
modernizazioa hasi ziren.
XX. mendean zehar industria garapenak
hazkunde demografiko handia eragin du.

31. Erdi aroko
DONIBANE KALEA
hirigunea bi kalek
osatzen dute:
Donibane kaleak
eta Kale nagusiak.
KALE NAGUSIA
GURUTZE SANTUAREN PLAZA

32. Herriko udaletxea Lezoko
erdigunean dago, elizaren
alboan, Gurutze Santuaren
plazan.
XVII. mendearen hasieran
eraiki zuten eta
errenazentista estilokoa da.

33. ZABALA ETXEKO
ARMARRIA
SUSANA-ENEA
MAISU KRISTOBAL-ENEA JAMOT-ENEAREN ATARIKO ARMARRIA

34. XVIII. mendekoa da. Harlandua dauka koruko arkuan
eta gangetan. Kristo gurutziltzatu bizargabe baten
X. mendeko taila gotiko-bizantziar bat dago bertan.
Alde zaharrean dago, Gurutze Santuaren plazan.

35. Eliza gotikoa zen jatorriz
baina, egungo itxura XVI.
mendean egindako
berritze-lanetan eman
zioten. Aipatzekoak dira,
kanpoko kontrahorma
sendoak, xurrutarriak,
leihateak, mendebaldeko
portada eta 1818an
ezarritako eguzki-orena.
Erretaula nagusia XVII.
mendekoa da.

38. Margolaria (1883-1952). Donostiako Arte eta Lanbide eskolan
sartu zen; gerora Madrilgo San Fernando Arte Ederren Eskolan
ikasi izan zuen; eta azkenik Luis Menendez Pidalen lantokian aritu
zen. 1903an Madrilgo "Circulo de Bellas Artes"eko erakusketan
irabazle gertatu zen.
1909an Parisera joan zen garaiko joera artistikoak ezagutzera eta
bere estiloa finkatzera. 1912an Madrilgo Erakusketa Nazionaleko
lehen domina irabazi zuen, eta 1913an Munich-eko Nazioarteko
erakusketako urrezko domina.
1944an "Real Academia de Bellas Artes de San Fernando"
delakoan sartu zen. Bat-batean hil zen Madrilgo San Francisco El
Grande elizako Concepción Kaperaren sabaiko pinturak berritzen
ari zelarik.

39. Musikagilea (1901-1989). Haurtzaroan Lezoko parrokiako koruko
partaide izan zen eta Jose Gezala organo jolearen solfeo-eskolak
jaso zituen.
Musika ikasketak Arantzazuko Ikastetxe Frantziskotarrean eta
Donostiako kontserbatorioan jarraitu zituen. Organo ikasketak
Madril eta Parisen zabaldu zituen. Madrilgo Frantziar enbaxadan
organo jole ofiziala izan zen eta kontzertu ugari eskaini zituen.
1954an Donostiako kontserbatorioko organo-katedra irabazi zuen
eta hemezortzi urtez aritu zen lan horretan. "Real Academia de
Bellas Artes"eko kide urgazlea izan zen.

41. Idazlea (1946). Salamancako Unibertsitatean Filologia
erromanikoan lizentziaduna (1970) eta EHU-an Euskal
Filologian doktore 1986an. Francoren diktaduraren ondoren
Lezoko lehenengo alkatea izan zen 1979-1983 legealdian.
Euskal Idazleen Elkarteko lehendakaria 1989-1993 artean;
hainbat literatura lehiaketatan irabazle gertatu da, ipuin, saio
eta olerki sailetan; halaber, euskal testuen editore oparoa,
batez ere Ipar Euskal Herriko testuen editore.
Zenbait urtez irakasle lanetan aritu da euskal hizkuntza eta
literatura arloa jorratuz Bordele eta Deustuko
Unibertsitateetan. 1991z geroztik UNED-eko euskal hizkuntza
eta literaturako irakasle titularra da. Euskaltzain urgazlea da.

42. • Lezoarren jai handienak santakruzak
dira, irailaren 14an.

43. • Gure herriko inauteriak TRAPU-
JALEREN jaitsierarekin hasten
dira eta bost egunez ospatzen
dira
• Ostegunzuri, Ostiralori,
Larunbatgorri, Igandeubel,
Astelehenarre eta
Asteartebeltz.
• Asteartebeltz egunean
TRAPUJALE epaitu eta hil
egiten dute.

44. • Maiatzean edo ekainean ospatzen dira.
• Lehen Lezon jai eguna zen.
• Zabarre pirataren etorreraz hasten
dira jaiak.

45. • Irailaren 14an izaten da Santa Kruz eguna
eta bezperan udaletxeko balkoitik
jaurtitzen den txupinazoarekin hasten dira
jaiak.
• Txupinazoa bota ondoren, festa ez da
gelditzen hainbat egunez.
• Musika, txarangak, erraldoiak eta
buruhandiak… denetik dago santakruzetan.

46. • Izenak esaten duen bezala, musikarekin zer ikusirik duen
ospakizuna da. Aste batez izaten dira euskal musikari
eskainitako emanaldiak.
• Parte hartzaileak toki desberdinetatik etortzen dira eta
arrakasta handia izaten du.
• Martxoan izaten da.

47. • Maiatzean egiten diren topaketak dira.
• Lezoko Orratx Antzerki Taldeak parte hartzen du.