Euskaraz Donostia deitzen da eta San Sebastian gaztelaniaz. 
Gipuzkoako hiriburua da, eta bere udalerririk nagusiena. 
Euskal Herriko hiri jendetsuenen artean laugarrena da, 
181.788 
biztanlerekin. Euskal Herriko hiriburuetatik Donostiak du 
euskalhiztunen ehuneko handiena %33,5. 
Kantauri itsasoaren ertzean dago, Bizkaiako golkoaren 
muturrean .
Bertakoak arrasatearrak edo mondragoetarrak dira. 
Kooperatiben hiriburua da, hor sortu baiziren euskal enpresa 
kooperatibo garrantzitsuenak. Herriko eta inguruko jende gehienak 
enpresa horietan egiten du lan. 
Horretaz gain, garrantzi handikoa izan da herrian ´´Union Cerrajera`` 
XX. mendean zehar. 
Udalerriaren izen ofiziala Arrasate edo Mondragon da gaur egun. 
Urteetan zehar atzera eginez gero, udalerriaren izenak 
biak direla erakusten du historiak, bai euskaraz bai gaztelaniaz.
Deba Gipuzkoako ipar 
mendebaldeko udalerri bat 
da. Deba barneko 
eskualdean dagoena, 
itsasertzean. Izena Deba 
ibaitik datorkio, bertan 
itsasoratzen baita. 5154km2 
ditu eta 2008 an 5404 
biztanle zituen. 
Iparraldean Bizkaiko golkoa, 
mendebaldean Mutriku eta 
Mendaro, ekialdean Zestoa 
eta Zumaia, eta hegoaldean 
Azkoitia mugakide ditu 
Debak.
Ipar-mendebaldean kokatua eta 
populatuena. Euskal Herriko zazpi 
herrialdeetako bat da da. Bilbo da bere 
hiriburua.
Bizkaiko hiriburua eta 
Euskal Herriko hiririk 
jendetsuena da. 347.769 
biztanle eta 41 kilometro 
karratu azaleraz ditu. 
Bilbao gaztelaniaz gorde 
den euskal izen zaharrena 
da. 
Bilboaldea Muskiztik 
Galdakoara, iparraldetik 
hegoaldera eratzen da. 
Ingurune horrek ia milioi 
bat biztanle biltzen du 
guztira.
Gernika –Lumo, BBiizzkkaaiikkoo eerrddiiaallddeekkoo uuddaalleerrrrii bbaatt ddaa;; 
BBuussttuurriiaallddeeaann kkookkaattuuttaa ddaaggoo.. GGeerrnniikkaa iizzaann ddaa hhaaiinnbbaatt 
mmeennddeezz BBiizzkkaaiikkoo hheerrrriieenn bbaattzzaarrlleekkuu,, eettaa ggaauurr eegguunn eerree 
hhaannttxxee ddaauuddee BBiizzkkaaiikkoo BBaattzzaarr NNaagguussiiaakk.. IIzzaann eerree,, hheerrrrii 
hhaarrttaann ddaaggoo GGeerrnniikkaakkoo aarrbboollaa,, GGeerrnniikkaakkoo hhaarriittzzaa.. 
BBaattzzaarrrreettxxeeaa eettaa GGeerrnniikkaakkoo hhaarriittzzaa EEuusskkaall HHeerrrriiaarreenn 
kkoonnddaaiirraarreenn iikkuurr bbiizziiaakk ddiirraa..
Arabaren hizkuntza euskara da. Espainiako 
lurralde historikoa da, bere hiriburua Gasteiz 
da. Azalerak 3.037.50 km2 ditu, 2013an 321.417 
biztanle zeuzkan. Arabak 7 koadrila ditu: 
Arana , Ayala , Arabako mendiak, Arabako 
Errioxa, Agurain, Arabako Lautada eta Zuya.
Gasteiz Arabako hiriburua 
da; baita ere Euskal 
Autonomia Erkidegokoa. 
Bertan daude egoitza 
nagusiak: Eusko Jaurlaritza 
eta Eusko Legebiltzarra. 
Gutxigorabehera 239.949 
biztanle dauzka. 
Gaztelaniaz Vitoria du izena. 
Arabako udalerririk handiena 
da bai jendez eta bai 
lurraldez.
BBeerree iizzeenn ooffiizziiaallaa SSaallvvaattiieerrrraa// 
AAgguurraaiinn ddaa.. SSaallvvaattiieerrrraa 
ggaazztteellaanniiaazz eettaa AAgguurraaiinn 
eeuusskkaarraazz.. 2266kkmm ddaa 
GGaasstteeiizzttiikk AAgguurraaiinneerraa 
ddaaggooeenn ddiissttaannttzziiaa.. AAgguurraaiinn 
AArraabbaa pprroobbiinnttzziiaann ddaaggoo 
kkookkaattuuttaa.. BBeerree aazzaalleerraa 
3377,,7777kkmm22 kkooaa ddaa.. 
660000mm..kkoo ggaarraaiieerraa dduu.. 
22001133aann 55..001199 bbiizzttaannllee 
zzeeuuzzkkaann eettaa 11225566aann ssoorrttuu 
zzeenn.. HHaassiieerraann jjaarrdduueerraa 
eekkoonnoommiikkoo nnaagguussiiaa 
nneekkaazzaarriittzzaa iizzaann zzeenn,, 
ggeerrooaaggoo iinndduussttrriiaakk ggaarraattuu 
ddiirraa..
Industriagune garrantzitsua dugu Laudio eta 
Arabako bigarren herririk populatuena da, Gasteiz 
ondoren. Gaur egun 18.420 biztanle ditu. Laudio 
izena segurunetik Laudius erromatar izenetik 
dator, Nerbioi ibarrean dago kokatuta 
geografikoki, Nerbioi ibaiaren ibilbidearen erdian. 
Herriak haren urak hartzen ditu Amurriotik 
etorriak, eta hauek Barakaldorako bidean segitzen 
dute.
Zuiako Kuadrilan kokatuta dago. Gainera Zuiako udalerria 
eratzen duten herririk handiena da, eta han daude kokatuta 
udaletxea eta zerbitzu gehienak. 
2007an 1169 biztanle 
zeuzkan. Bere mugakideak 
hauek dira: Iparraldean 
Sarria, Ipar-ekialdean 
Zarate, Hego-ekialdean 
Jugo, Hego-mendebaldean 
Bitoriano eta 
mendebaldean Ametzaga
Baiona Lapurdiko hiriburua eta Ipar Euskal Herriko hiri nagusia da. Halaber, 
Euskal Herri osoko hamargarren hiririk jendetsuena da. Erromatarren 
garaian sortu zen eta Lapurdum izena izan zuen hasieran. Mendeetan zehar 
hiribildua setiatzeko izan ziren 14 saiakerak, gutxienez, porrot egin zuten.
Biarritzek kokapen geologiko berezia du . 
Iparraldeko Landetako dunaz beteriko 200 
kilometro ditu . 
Gertuko Angelu eta Baiona bezala,Gaskoinia eta 
Euskal Herria arteko mugan kokatuta daudenez, 
zalantzazkoa da Erdi Aroan eta Aro Modernoan 
gaskoia ala euskara zen udalerriko hizkuntza 
nagusia. 
Neguak ez dira latzak eta udan beroa jasan 
daiteke
Idazten da Bidarray eta Euskaraz Bidarrai. 
Bidarray komunitate Frantsez baten parte da 
komunitate hori Pirinioetean dago , Aquitaniako 
departamenduan. 
Nafarroa Behera probintzia historikoa 
da,Bidarrairen erditik Nive deitzen den ibai bat 
pasatzen da. 
Bidarrayk 667 biztanle ditu eta bere dentsitatea 
%17,5 koa da.
ERDI AROAN, XII. mendean, Donibane Garazi 
hiribildua eratu zen. Zenbait mende geroago 
karlos II.a Nafarroakoak bere 3 erresumaren 
giltza bezala hartu zuen. Donibane 
Garazi Nafarroa Behereko hiriburua 
da, Donejakue Bidean kokatua. 
Bertakoak garaztarrak dira. 
Hau Donibane Garaziko errobi 
gaineko zubia da.
BAIGORRIKO ELIZA KARRIKA HANDIA 
Herria noiz sortu zen es dago argi eta agirietan 
lehenengoz XI.mendean agertzen da. Baigorriko 
ibarrean kokaturik zegoen. Izen bereko bizkonderriaren 
zati izan zen 1033tik aurrera. 
Baigorri Nafarroa Behereko herria da. 1999an 1525 
biztanle zituen. Baigorriko kantonamenduko hiriburua 
da.
Nafarroa Behereko udalerri da. Jatorrizko 
izena Iriberri zuen; XIII. mendearen 
hasieran Nafarroako erregeak sortu zuen 
eskualdeko epaitegi eta kartzela ezartzeko. 
2006an 1.674 biztanle zituen. Bere 
ekonomia laborantzan dago oinarrituta; 
turismoa ere bultzatzen da. Euskararen 
erabilera oso zabaldua dago.
Euskal Herriko 7 herritik 
Nafarroa handiena da (10.39 
km2) Euskal Herriko 
erdialdean eta hegoaldean 
dagoena.
Iruñea Nafarroako hiriburua da. 
197.604 biztanle ditu eta Euskal Herriko 
hirugarren hiririk handiena da. 
Hiriak, euskara batuan Iruñea du izena, 
Euskaltzaindak hala arautu baitu. 
Itsasoaren mailatik 449 metro gora 
dago. Arga ibaiak inauguratzen du. 
Beste hiriburu batzuetatik dauden 
distantziak hauek dira: 
Donostia (87 km), Gasteiz (94 km), 
Bilbo (159 km)… 
Iruñeak klima ozeaniko eta klima 
mediterraneoaren arteko trantsiziozko 
klima du.
Eratsun Nafarroko Ipar-mendebaldean 
dagoen udalerria 
da. 160 biztanle zeuzkan 2012an. 
6,26 biztanle/km2ko dentsitatea du. 
Iruñera joateko NA-170 errepidea 
hartu behar da. 
Garaiera 535 mtkoa du. 
Bere azalera 25,54km2koa da.
EZ ESAN HAU EZ DELA HERRIRIK POLITENA 
Lur honi euskaldunok Zuberoa deitzen diogu, gazteleraz Sola deitzen da 
eta bertakoek Xiberua deitzen diote. Euskal herriko lurralderik txikiena 
eta biztanle gutxien dituena: 814,5 km² eta 17.018 biztanle (zuberotarrak; 
zubereraz, xiberotarrak). Euskal Herriaren ipar-ekialdean dago, Pirinioen 
iparraldean. Hiriburua Maule-Lextarre du. Mugakide ditu Bearno 
ekialdean eta iparraldean, Nafarroa Beherea mendebaldean eta Nafarroa 
Garaiko Erronkari hegoaldean. Zuberoako euskalkia zuberera da.
• Badakigu Paleolitikoan , lurralde honetan gizakiak iadanik bizi zirela, 
Neanderthal gizakiaren historiaurreko hondakinak, Xaxixiloaga eta 
Etxebarriko kobazuloetan aurkitu direlako. 
• Neolitikoaren bukaeran biztanleria hedatu zen eta beste herri 
batzuetako teknikak ikasi zituzten. 
• Erromatarrek Zuberoan eragin handia izan zuten , hala ere 
euskeraz hitz egiten jarraitu zuten .
Maule Zuberoako hiriburua 
da, 1841ean Maule eta Lextarre 
herriek bat egin zutenean sortua. 
Maule, gaztelu-gotorleku bat zuen 
muino baten magalean garatu zen. 
Hasiera batean, Akitaniako 
bizkonderriaren menpe egon zen, eta 
Maule izenaz 1050-1070 urteen 
bitartean sortu zen.

EUSKAL HERRIAN BARRENA

  • 2.
    Euskaraz Donostia deitzenda eta San Sebastian gaztelaniaz. Gipuzkoako hiriburua da, eta bere udalerririk nagusiena. Euskal Herriko hiri jendetsuenen artean laugarrena da, 181.788 biztanlerekin. Euskal Herriko hiriburuetatik Donostiak du euskalhiztunen ehuneko handiena %33,5. Kantauri itsasoaren ertzean dago, Bizkaiako golkoaren muturrean .
  • 3.
    Bertakoak arrasatearrak edomondragoetarrak dira. Kooperatiben hiriburua da, hor sortu baiziren euskal enpresa kooperatibo garrantzitsuenak. Herriko eta inguruko jende gehienak enpresa horietan egiten du lan. Horretaz gain, garrantzi handikoa izan da herrian ´´Union Cerrajera`` XX. mendean zehar. Udalerriaren izen ofiziala Arrasate edo Mondragon da gaur egun. Urteetan zehar atzera eginez gero, udalerriaren izenak biak direla erakusten du historiak, bai euskaraz bai gaztelaniaz.
  • 4.
    Deba Gipuzkoako ipar mendebaldeko udalerri bat da. Deba barneko eskualdean dagoena, itsasertzean. Izena Deba ibaitik datorkio, bertan itsasoratzen baita. 5154km2 ditu eta 2008 an 5404 biztanle zituen. Iparraldean Bizkaiko golkoa, mendebaldean Mutriku eta Mendaro, ekialdean Zestoa eta Zumaia, eta hegoaldean Azkoitia mugakide ditu Debak.
  • 5.
    Ipar-mendebaldean kokatua eta populatuena. Euskal Herriko zazpi herrialdeetako bat da da. Bilbo da bere hiriburua.
  • 6.
    Bizkaiko hiriburua eta Euskal Herriko hiririk jendetsuena da. 347.769 biztanle eta 41 kilometro karratu azaleraz ditu. Bilbao gaztelaniaz gorde den euskal izen zaharrena da. Bilboaldea Muskiztik Galdakoara, iparraldetik hegoaldera eratzen da. Ingurune horrek ia milioi bat biztanle biltzen du guztira.
  • 7.
    Gernika –Lumo, BBiizzkkaaiikkooeerrddiiaallddeekkoo uuddaalleerrrrii bbaatt ddaa;; BBuussttuurriiaallddeeaann kkookkaattuuttaa ddaaggoo.. GGeerrnniikkaa iizzaann ddaa hhaaiinnbbaatt mmeennddeezz BBiizzkkaaiikkoo hheerrrriieenn bbaattzzaarrlleekkuu,, eettaa ggaauurr eegguunn eerree hhaannttxxee ddaauuddee BBiizzkkaaiikkoo BBaattzzaarr NNaagguussiiaakk.. IIzzaann eerree,, hheerrrrii hhaarrttaann ddaaggoo GGeerrnniikkaakkoo aarrbboollaa,, GGeerrnniikkaakkoo hhaarriittzzaa.. BBaattzzaarrrreettxxeeaa eettaa GGeerrnniikkaakkoo hhaarriittzzaa EEuusskkaall HHeerrrriiaarreenn kkoonnddaaiirraarreenn iikkuurr bbiizziiaakk ddiirraa..
  • 8.
    Arabaren hizkuntza euskarada. Espainiako lurralde historikoa da, bere hiriburua Gasteiz da. Azalerak 3.037.50 km2 ditu, 2013an 321.417 biztanle zeuzkan. Arabak 7 koadrila ditu: Arana , Ayala , Arabako mendiak, Arabako Errioxa, Agurain, Arabako Lautada eta Zuya.
  • 9.
    Gasteiz Arabako hiriburua da; baita ere Euskal Autonomia Erkidegokoa. Bertan daude egoitza nagusiak: Eusko Jaurlaritza eta Eusko Legebiltzarra. Gutxigorabehera 239.949 biztanle dauzka. Gaztelaniaz Vitoria du izena. Arabako udalerririk handiena da bai jendez eta bai lurraldez.
  • 10.
    BBeerree iizzeenn ooffiizziiaallaaSSaallvvaattiieerrrraa// AAgguurraaiinn ddaa.. SSaallvvaattiieerrrraa ggaazztteellaanniiaazz eettaa AAgguurraaiinn eeuusskkaarraazz.. 2266kkmm ddaa GGaasstteeiizzttiikk AAgguurraaiinneerraa ddaaggooeenn ddiissttaannttzziiaa.. AAgguurraaiinn AArraabbaa pprroobbiinnttzziiaann ddaaggoo kkookkaattuuttaa.. BBeerree aazzaalleerraa 3377,,7777kkmm22 kkooaa ddaa.. 660000mm..kkoo ggaarraaiieerraa dduu.. 22001133aann 55..001199 bbiizzttaannllee zzeeuuzzkkaann eettaa 11225566aann ssoorrttuu zzeenn.. HHaassiieerraann jjaarrdduueerraa eekkoonnoommiikkoo nnaagguussiiaa nneekkaazzaarriittzzaa iizzaann zzeenn,, ggeerrooaaggoo iinndduussttrriiaakk ggaarraattuu ddiirraa..
  • 11.
    Industriagune garrantzitsua duguLaudio eta Arabako bigarren herririk populatuena da, Gasteiz ondoren. Gaur egun 18.420 biztanle ditu. Laudio izena segurunetik Laudius erromatar izenetik dator, Nerbioi ibarrean dago kokatuta geografikoki, Nerbioi ibaiaren ibilbidearen erdian. Herriak haren urak hartzen ditu Amurriotik etorriak, eta hauek Barakaldorako bidean segitzen dute.
  • 12.
    Zuiako Kuadrilan kokatutadago. Gainera Zuiako udalerria eratzen duten herririk handiena da, eta han daude kokatuta udaletxea eta zerbitzu gehienak. 2007an 1169 biztanle zeuzkan. Bere mugakideak hauek dira: Iparraldean Sarria, Ipar-ekialdean Zarate, Hego-ekialdean Jugo, Hego-mendebaldean Bitoriano eta mendebaldean Ametzaga
  • 14.
    Baiona Lapurdiko hiriburuaeta Ipar Euskal Herriko hiri nagusia da. Halaber, Euskal Herri osoko hamargarren hiririk jendetsuena da. Erromatarren garaian sortu zen eta Lapurdum izena izan zuen hasieran. Mendeetan zehar hiribildua setiatzeko izan ziren 14 saiakerak, gutxienez, porrot egin zuten.
  • 15.
    Biarritzek kokapen geologikoberezia du . Iparraldeko Landetako dunaz beteriko 200 kilometro ditu . Gertuko Angelu eta Baiona bezala,Gaskoinia eta Euskal Herria arteko mugan kokatuta daudenez, zalantzazkoa da Erdi Aroan eta Aro Modernoan gaskoia ala euskara zen udalerriko hizkuntza nagusia. Neguak ez dira latzak eta udan beroa jasan daiteke
  • 16.
    Idazten da Bidarrayeta Euskaraz Bidarrai. Bidarray komunitate Frantsez baten parte da komunitate hori Pirinioetean dago , Aquitaniako departamenduan. Nafarroa Behera probintzia historikoa da,Bidarrairen erditik Nive deitzen den ibai bat pasatzen da. Bidarrayk 667 biztanle ditu eta bere dentsitatea %17,5 koa da.
  • 18.
    ERDI AROAN, XII.mendean, Donibane Garazi hiribildua eratu zen. Zenbait mende geroago karlos II.a Nafarroakoak bere 3 erresumaren giltza bezala hartu zuen. Donibane Garazi Nafarroa Behereko hiriburua da, Donejakue Bidean kokatua. Bertakoak garaztarrak dira. Hau Donibane Garaziko errobi gaineko zubia da.
  • 19.
    BAIGORRIKO ELIZA KARRIKAHANDIA Herria noiz sortu zen es dago argi eta agirietan lehenengoz XI.mendean agertzen da. Baigorriko ibarrean kokaturik zegoen. Izen bereko bizkonderriaren zati izan zen 1033tik aurrera. Baigorri Nafarroa Behereko herria da. 1999an 1525 biztanle zituen. Baigorriko kantonamenduko hiriburua da.
  • 20.
    Nafarroa Behereko udalerrida. Jatorrizko izena Iriberri zuen; XIII. mendearen hasieran Nafarroako erregeak sortu zuen eskualdeko epaitegi eta kartzela ezartzeko. 2006an 1.674 biztanle zituen. Bere ekonomia laborantzan dago oinarrituta; turismoa ere bultzatzen da. Euskararen erabilera oso zabaldua dago.
  • 21.
    Euskal Herriko 7herritik Nafarroa handiena da (10.39 km2) Euskal Herriko erdialdean eta hegoaldean dagoena.
  • 22.
    Iruñea Nafarroako hiriburuada. 197.604 biztanle ditu eta Euskal Herriko hirugarren hiririk handiena da. Hiriak, euskara batuan Iruñea du izena, Euskaltzaindak hala arautu baitu. Itsasoaren mailatik 449 metro gora dago. Arga ibaiak inauguratzen du. Beste hiriburu batzuetatik dauden distantziak hauek dira: Donostia (87 km), Gasteiz (94 km), Bilbo (159 km)… Iruñeak klima ozeaniko eta klima mediterraneoaren arteko trantsiziozko klima du.
  • 23.
    Eratsun Nafarroko Ipar-mendebaldean dagoen udalerria da. 160 biztanle zeuzkan 2012an. 6,26 biztanle/km2ko dentsitatea du. Iruñera joateko NA-170 errepidea hartu behar da. Garaiera 535 mtkoa du. Bere azalera 25,54km2koa da.
  • 24.
    EZ ESAN HAUEZ DELA HERRIRIK POLITENA Lur honi euskaldunok Zuberoa deitzen diogu, gazteleraz Sola deitzen da eta bertakoek Xiberua deitzen diote. Euskal herriko lurralderik txikiena eta biztanle gutxien dituena: 814,5 km² eta 17.018 biztanle (zuberotarrak; zubereraz, xiberotarrak). Euskal Herriaren ipar-ekialdean dago, Pirinioen iparraldean. Hiriburua Maule-Lextarre du. Mugakide ditu Bearno ekialdean eta iparraldean, Nafarroa Beherea mendebaldean eta Nafarroa Garaiko Erronkari hegoaldean. Zuberoako euskalkia zuberera da.
  • 25.
    • Badakigu Paleolitikoan, lurralde honetan gizakiak iadanik bizi zirela, Neanderthal gizakiaren historiaurreko hondakinak, Xaxixiloaga eta Etxebarriko kobazuloetan aurkitu direlako. • Neolitikoaren bukaeran biztanleria hedatu zen eta beste herri batzuetako teknikak ikasi zituzten. • Erromatarrek Zuberoan eragin handia izan zuten , hala ere euskeraz hitz egiten jarraitu zuten .
  • 26.
    Maule Zuberoako hiriburua da, 1841ean Maule eta Lextarre herriek bat egin zutenean sortua. Maule, gaztelu-gotorleku bat zuen muino baten magalean garatu zen. Hasiera batean, Akitaniako bizkonderriaren menpe egon zen, eta Maule izenaz 1050-1070 urteen bitartean sortu zen.

Editor's Notes