m,m

1. Pregatitit:Ermir OrhaniPregatitit:Ermir Orhani
Tiranë, 2012
Informatikë E.Orhani 1

2. Kapitulli 1: Shkenca e kompjuterave
1.1 Informacioni dhe paraqitja e tij
1.2 Kompjuteri
1.3 Arkitektura e kompjuterit
1.4 Gjuha e kompjuterit
Informatikë E.Orhani 2

3. 1.2 Kompjuteri
1.2.1 Hyrje
1.2.2 Objektivat e leksionit
1.2.3 Çfarë është një kompjuter
1.2.4 Karakteristikat e kompjuterit
1.2.5 Historia e kompjuterit
1.2.6 Gjeneratat e kompjuterit
1.2.7 Tipet e kompjuterave
Informatikë E.Orhani 3

4. 1.2.1 Hyrje
 Ne vazhdimisht kryejmë veprime të thjeshta
matematikore si mbledhje, zbritje, shumëzime, pjestime
 Veprimet e ndërlikuara kërkojnë kohë.
 Veprimet duhet të kryhen me saktësi.
 Këto kërkesa shpunë në idenë e krijimit të një makine që u
quajt “computer”.
 “Compute” do të thotë “të llogaritësh” (burimi nga latinishtja
com-putare).
Informatikë E.Orhani 4

5. Hyrje (1)
 Kompjuterit e sotëm ndryshojnë shumë nga fillestarët
 Numëri i aplikimeve është rritur “pafundësisht”
 Shpejtësia dhe siguria gjithshtu është rritur
 Impakti në jetën e përditshme është mjaft i madh
 Shembuj
Informatikë E.Orhani 5

6. Hyrje (2)
 Megjithatë ka një kufizim të kompjuterit
 Qënia njerëzore i kryen llogaritjet në mënyrë vetiake
(urdhëron vetveten, është e vetkomanduar)
 Kompjuteri është një makinë budallaqe dhe atij duhet t’i
jepen urdhëra se çfarë duhet të bëjë
 Kjo është arsyeja se pse duhet të mësojmë se si kompjuteri
punon.
Informatikë E.Orhani 6

7. 1.2.2 Objektivat e leksionit
i. Të përcaktojmë një kompjuter
ii. Të identifikojmë karakteristikat e kompjuterit
iii. Të njohim origjinën dhe zhvillimin e kompjuterit
iv. Të identifikojmë aftësitë e kompjuterit në funksion të
shpejtësisë dhe saktësisë
Informatikë E.Orhani 7

8. Objektivat e leksionit (1)
v. Të dallojmë kompjuterin nga qënia njerëzore dhe
kalkulatori (makina llogaritëse e dorës).
vi.Të identifikojmë rolin e kompjuterit.
vii.Të paraqesim zhvillimin e kompjuterit nëpërmjet pesë
gjeneratave të zhvillimit të tij.
Informatikë E.Orhani 8

9. 1.2.3 Çfarë është një kompjuter?
 Kompjuteri është një makinë që manipulon të dhënat sipas
instruksioneve të një liste që quhet program.
 Kompjuteri është një pajisje që transformon të dhëna.
 Të dhënat mund të jenë të kategorive nga më të ndryshmet:
- identiteti, mosha, gjinia, pesha, gjatesia e një
studenti.
- e ardhura, kursimet, investimet e një vendi.
Informatikë E.Orhani 9

10. Çfarë është një kompjuter? (1)
Informatikë E.Orhani 10
Përgjithshëm një kompjuter mund të përcaktohet në
varësi të funksioneve që ai kryen:
i. Pranon të dhëna
ii. Rezervon të dhëna
iii. Përpunon të dhënat siç i kërkohet
iv. I merren të dhënat e rezervuara siç kërkohen dhe kur
kërkohen
v. Printon rezultatin në formatin e dëshëruar

11. Pamje e një kompjuteri personal (PC)
Informatikë E.Orhani 11

12. 1.2.4 Cilësitë e kompjuterit
I. I shpejtë
II. I saktë
III. I kujdesshëm
IV. I gjithanshëm
V. Të mbajturit mend
Informatikë E.Orhani 12

13. I shpejtë
Kompjuteri i kryen punët shumë shpejt. P.sh:
 Llogaritja e të ardhurave mesatare të punonjsve të një
korporate në bazë të mijra të dhënave që krijohen çdo ditë.
 Parashikimi i kohës ditore në TV është rezultat i mbledhjes
dhe analizës së një sasie të pamatë të dhënash fillestare .
Kompjuteri kryen me miliona veprime në sekondë
Për paraqitur këto madhësi shpejtësia relatohet në
mikrosekonda (10-6
pjesë e sekondës) ose nano-sekonda
(10
-9
pjesë e sekondës).
Informatikë E.Orhani 13

14. I saktë
 Kur dikush llogarit shpejt por bën gabime atëhere
rezultati është i padobishëm.
 Zakonisht llogaritjet kërkohen të kryhen me saktësi të
ndryshme:
(15:7  2.14; 2.1428; 2.142857143)
 Saktësia e kompjuterit është shumë e lartë dhe çdo
llogaritje kryhet me të njëjtën saktësi.
Informatikë E.Orhani 14

15. I saktë (1)
Niveli i saktësisë përcaktohet që në projektimin e
kompjuterit
Gabimet në kompjuter shkaktohen nga njeriu dhe nga
pasaktësia e të dhënave
Informatikë E.Orhani 15

16. I kujdesshëm
Kurdoherë ai ka të njëjtin kujdes.
Kompjuteri nuk lodhet, punën e kryen gjithmonë njëlloj.
Miliona veprimet i kryen gjithmonë me të njëjtën saktësi.
Informatikë E.Orhani 16

17. I gjithanshëm
Kompjuteri mund të kryejë punë krejt të ndryshme njëra
pas tjetrës. P.sh:
 të pregatisë list-pagesën
 të menaxhojë inventarin
 të përgatisë faturat elektrike
Informatikë E.Orhani 17

18. Mban shumë mend
- Kompjuteri ka cilësinë të mbajë shumë të dhëna.
- Të dhënat mund të rezervohen dhe të merren sa herë të
kihet nevojë, për shumë vite radhazi.
- Të dhënat që do të vendosen, përpunohen dhe
shkatërrohen janë në dorë të njeriut.
Informatikë E.Orhani 18

19. Nuk ka inteligjence
“Intelligence quotient” (IQ) e kompjuterit është 0…000!
Ai nuk mund të bëjë asnjë punë pa instruksionet e njeriut
Ai i kryen veprimet me shpejtësi fantastike si dhe me
saktësi të paparë.
Kompjuteri nuk mund të marrë vete asnjë vendim.
Informatikë E.Orhani 19

20. Nuk ka ndjenja
 Kompjuteri nuk ka ndjenja apo emocione, shije, njohuri
apo eksperiencë.
 Nuk lodhet pas orëve të gjata të punës.
 Nuk bën dallime ndërmjet përdoruesve.
Informatikë E.Orhani 20

21. 1.2.5 Historia e kompjuterit
Historia e kompjuterit mund të gjurmohet duke parë
përpjekjet e njeriut për të përdorur numëra të mëdhenj.
Procesi i numërimit gjeneroi sisteme të ndryshme
numërimi:
Babilonas
Grek
Romak
Indian
Informatikë E.Orhani 21

22. Sistemi i numërimit indian
 Nga gjithë sistemet e numërimit sistemi indian rezultoi
më i përshtatshmi duke i rezistuar kohës.
 Ai është baza e sistemit modern dhjetor të numërimit
me 10 shënjat bazë:
0, 1 , 2 , 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9
 Kompjuteri nuk përdor sistemin 10 por sistemin me bazë
2 (vetëm shenjat 0, 1).
Informatikë E.Orhani 22

23. Parahistoria e kompjuterit
 Makina llogaritëse ABACUS
 Perdorej për të kryer llogaritje si mbledhje
 Babilonasit, egjyptianët, kinezët, romaket, etj
 Një varg prej 10 shufrash horizontale të mbushura me 10 gogla
secila
 Shufrat horizontale paraqesin njëshet, dhjetëshet, qindëshet,
etj
Informatikë E.Orhani 23

24. ABACUS modern
Informatikë E.Orhani 24

25. Parahistoria
 Kockat e Napier, 1617, për shumezime: John Napier.
 Vizorja e shkallëzuar, shek 16, për mbledhje, zbritje,
shumëzim dhe pjestim nga Edmund Gunter.
 Makina mbledhëse e Paskalit, për mbledhje dhe
zbritje.
 Makina shumëzuese dhe pjestuese nga Leibniz,
1673.
Informatikë E.Orhani 25

26. Vizore logaritmike moderne
Informatikë E.Orhani 26

27. Elementet e pare të automatizimit
 Tezgjahu i Jackard i komanduar nga kartat e perforuara
 Me 1837, Charles Babbage projektoi një makine mekanike
të quajtur analitike teresisht te programuar
 Për arsye financiare projekti nuk u realizua
 Ch. Babbage quhet babai i kompjuterit
Informatikë E.Orhani 27

28. Makina e Jackard
Informatikë E.Orhani 28

29. Historia vazhdon
 Kalkulatori mekanik ne shekullin e 19te
për të gjitha llojet e
llogaritjeve matematikore.
 Kalkulatori elektrik pasues duke zevendesuar motorin
mekanik me një motor elektrik.
Informatikë E.Orhani 29

30. Epoka moderne e elektronikës
Llogaritësi elektronik filloi në vitin 1960 dhe elementi bazë
ishin tubat elektronikë, që ishin tepër voluminozë.
Më vonë tubat zëvendësohen me tranzistorë, si pasojë
zvogëlohen përmasat e kompjuterit.
LLogaritësit elektronikë jo vetëm që kryenin veprime
matematike dhe funksione matematike por edhe mund të
rezervonin disa të dhëna .
Informatikë E.Orhani 30

31. 1.2.6 Gjeneratat e kompjuterit
Historia e zhvillimit të kompjuterave fillon në shekullin e
16-te duke mbërritur në formën e sotme.
Ndryshimet më të mëdha i shohim këto 50 vitet e fundit.
Kjo periudhë mund të ndahet në 5 faza të njohura si
Gjenerata e kompjuterave .
Klasifikimi bëhet në bazë të tipit të qarqeve të përdorur
(switching circuits).
Informatikë E.Orhani 31

32. Gjenerata e parë
ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Calculator)
në vitin 1946 në Universitetin e Pensilvanise nga John
Eckert dhe John Mauchy
Teknologjia: llampa me vakuum
Sipërfaqja: 126 m2
Pesha: 30 ton
Llampa me vakuum: 18,000
Fuqia e kërkuar: 150,000 wat
Informatikë E.Orhani 32

33. Gjenerata e parë (1)
Të metat kryesore:
1. Shpejtësia e veprimeve shumë e ulët
2. Konsumi i energjisë elektrike shumë i madh
3. Hapsira fizike e zënë shumë të madhe
4. Mundësitë programuese shumë të vogla
Informatikë E.Orhani 33

34. Kompjuteri ENIAC
Informatikë E.Orhani 34

35. Gjenerata e dytë
 Në 1955 llampa zëvëndësohet me një pjesëz të vogël të
quajtur tranzistor.
 Tranzistorët janë të vegjël, shpenzojnë pak energji, kanë
kosto të ulët prodhimi.
 Fillon ndarja e pjesëve funksionale si: njësia qëndrore e
përpunimit, kujtesa, njësitë e hyrje-daljeve .
 Krijohen gjuhët e zhvilluara të programimit
Fortran, për aplikime shkencore
Cobol, për aplikime ekonomike
Informatikë E.Orhani 35

36. Gjenerata e dytë (1)
Kompjuterat më tipikë të kësaj periudhe janë:
IBM 1620: i përdorur për aplikime shkencore
IBM 1401: i përdorur për aplikime biznesi
CDC 3600: i përdorur për qëllime shkencore
Informatikë E.Orhani 36

37. Gjenerata e tretë
Kompjuteri i kësaj gjenerate fillon në vitin 1964.
Teknologjia bazë: qarqe të integruar (Integrated Circuits-
IC) të njohur edhe si Chips.
Në një qark të integruar vendosen shumë tranzistorë,
regjistra dhe kondesatorë në një shtrese të hollë silici.
Përmasat zvogëlohen më tej, shpejtësia rritet, po ashtu
kujtesa.
Krijohet gjuha e programimit BASIC .
Informatikë E.Orhani 37

38. Gjenerata e tretë (1)
Kompjuterat më tipikë të kësaj periudhe janë:
• IBM 360
• ICL-1900
• IBM-370
• VAX-750
Informatikë E.Orhani 38

39. Gjenerata e katërt
 Fillimi vitet 1975.
 Teknologjia: qarqe me shkallë të lartë integriteti (Large Scale
Integrated Circuits –LSIC).
 Krijimi i mikroprocesorit: njësia qëndrore e përpunimit
vendoset në një chip të vetëm. Këta kompjutera quhen
mikrokompjutera.
 Krijimi i qarqeve me shkallë shumë të lartë integrimi (Very
Large Scale Integrated Circuits-VLSIC).
 Dimensioni zvogelohet shumë, fuqia rritet.
Informatikë E.Orhani 39

40. Gjenerata e pestë
Gjenerata e pestë fillon në vitet 1990 dhe në vazhdim.
Shpejtësia shumë e lartë.
Krijohen kompjutera me dy procesorë dhe mund të kryhet
përpunim në paralel (parallel processing).
Futet koncepti i IInteligjences AArtificiale .
Informatikë E.Orhani 40

41. 1.2.7 Tipet e kompjuterave
Një nga klasifikimet e mundshme të kompjuterave është ai
që bazohet në:
përmasat fizike të pajisjes,
efikasitetin llogaritës,
aftësinë rezervuese,
numërin e përdoruesve që mund të punojnë
njëkohësisht në një makinë të vetme.
Informatikë E.Orhani 41

42. Tipet e kompjuterave (2)
Mikrokompjuter (microcomputer)
Minikompjuter (minicomputer)
Meinfreim (mainframe)
Superkompjuter (supercomputer)
Informatikë E.Orhani 42

43. Micro-computer
Janë më të vegjëlit e kompjuterave përsa i përket
shpejtësisë dhe kapacitetit rezervues,
Njësia e tyre e përpunimit është një mikroprocesor
Mikrokompjuterat e parë bazoheshin në një
mikroprocesor që mund të adresonte 8-bit,
Quhen edhe kompjutera personale (PC),
Mikroprocesorët aktuale të tyre janë të tipit 32 dhe 64 bit
Informatikë E.Orhani 43

44. Mini-computer
Projektuar që të punojnë disa përdorues njëkohësisht .
Aftësi rezervuese të madhe dhe shpejtësi veprimi të
madhe.
Përdoren në kompani që përpunojnë një volum të madh të
dhënash.
Përdoren edhe si servera në rrjeta lokale të kompjuterave.
Informatikë E.Orhani 44

45. Main-frame
 Aftësi rezervuese shumë të madhe dhe shpejtësi veprimi
shumë të madhe
 Punojne disa njerez njëkohësisht
 Përdoren si database të qendërzuara
 Përdoren si nyje kontrolluese për rrjeta rajonale
kompjuterash (Wide Area Networks-WAN)
 Shembuj: IBM 3000, DEC, ICL
Informatikë E.Orhani 45

46. Super kompjuteri
Super kompjuteri është një makine me shumë procesore
dhe me kujtesa të kapaciteteve të larta
Përdoret në parashikimin e kohës
Kërkime molekulare
Etj
Informatikë E.Orhani 46

47. Super kompjuteri “Cray”
Informatikë E.Orhani 47

48. PYETJE????
Informatikë E.Orhani 48