Gravimetri ve İzostazi - 01
1 4 : 3 0 - 1 5 : 1 0
P a z a r t e s i , 2 7 A r a l ı k
M s Te a m s K a t ı l ı m L i n k i
h t t p s : / / b i t . l y / 3 y Z u V T 6
Harita Mühendisliği
GRAVİMETRİ DERSİ
Gravimetri ve İzostazi - 01
1 5 : 4 5 - 1 4 : 2 5
P a z a r t e s i , 2 7 A r a l ı k
M s Te a m s K a t ı l ı m L i n k i
h t t p s : / / b i t . l y / 3 E C A F D O
Harita Mühendisliği
GRAVİMETRİ DERSİ
Himalayas, India/Tibet
Very High Mountains
During Collision
Parks and Plates,pp.27
©2005 Robert J. Lillie
Parks and Plates,pp.27
©2005 Robert J. Lillie
Yerkabuğunun kütleleri ve yoğunlukları birbirinden farklı büyük
parçaları (blokları) arasındaki denge durumuna izostazi denir.
Bu prensibe göre, yüksek dağlık bölgeler çevrelerindeki basık araziye
nazaran daha hafif maddelerden meydana gelmişlerdir. Bu olay,
1735'te P. Bouguer'in And dağlarındaki inceleme gezileri sırasında ve
yüz sene kadar önce Sir George Everest'in Kuzey
Hindistan'da Kalina ile Kallianpur şehirleri arasındaki sahanın haritasını
alırken dikkati çekmiş, gerek And dağları'nın ve gerek Himalayalar'ın
kütlelerinin, beklenen değerlerin çok altında oldukları ve bu nedenle
çekülleri hesaplanan derecelerden daha az saptırdıkları gözlenmiştir.
Nitekim, 1855'te Pratt'ın yaptığı hesaplara göre, çekülün Himalayalara
doğru sapması: Kaliana'da 27,853" (kavis/saniye), Kalianpur'da 11,968"
(kavis/s) ve aralarındaki fark 15,885" (kavis/s) olması gerekirken,
ölçülen değerler arasındaki fark ancak 5,23" (kavis/s) bulunmuştur.
Böylece Himalayaların beklenenden daha az bir çekim etkisi
uyguladığı, dolayısıyla daha hafif maddelerden oluştuğu anlaşıldı.
Parks and Plates,pp.27
©2005 Robert J. Lillie
İzostazi kavramı Pratt ve Airy tarafından farklı biçimlerde
yorumlanmıştır.
Pratt'a göre (1859) dağlar ve yüksek kara parçaları, yoğunluğu çevreye
kıyasla daha az olan hafif maddelerden, alçak seviyelerdeki düzlükler
ve okyanus tabanları ise yoğunluğu fazla olan ağır kayaçlardan
meydana gelmişlerdir. Yerkabuğunun bu farklı yoğunluktaki büyük
parçaları (blokları) belirli bir derinlikte, yoğunluğunun her tarafta eşit
olduğu bir denge düzeyi üzerinde sıralanırlar.
Airy'e göre ise (1855) yüksek dağ şeritleri yüzen bloklar durumundadır.
Bunların aynı zamanda derin kökleri vardır. Yüksek dağların altındaki
malzemelerin yoğunluğu ile alçak ovaların altındaki maddelerin
yoğunluğu aynı olabilir. Yerkabuğunu oluşturan blokların kalınlıklarının
değişik olması, yeryüzündeki seviye farklarını meydana getirmeye
yeterlidir..
Parks and Plates,pp.27
©2005 Robert J. Lillie
İzostazi aynı zamanda, hafif maddelerden oluşmuş dağlık
bölgelerin daha yoğun bir temel (substratum) üzerinde
yüzmekte olduğunu ve dağların yükseklikleri ile orantılı derin
"kökleri" bulunduğu gerçeğini de açıklar. Böylece yüksek dağlar,
kuzey denizlerinde yüzen buzdağları gibidir; büyük ve derin
kökleri yeraltında, küçük ve sivri tepeleri ise yerüstünde bulunur.
Şöyle ki, ortalama yoğunluğu 2,7 g/cm³ olan sial maddelerinden
oluşmuş dağ şeritleri, yoğunluğu 3,0 g/cm³ olan plastik Sima
kayaçları içine gömülmüşlerdir. Dağ kütlesinin tüm hacminin
9/10'unu kök, 1/10'unu ise yüksek zirveler oluşturur, tıpkı su
içinde yüzen buz kütleleri gibi.
Yeryüzünün büyük ölçüdeki rölyefi, (sıradağlar ve okyanuslar)
yerkabuğundaki yoğunluk farklarından ve dolayısıyla izostazinin
var oluşundan ileri gelmektedir.
Parks and Plates
©2005 Robert J. Lillie
Kıtasal Kabuk
Okyanusal
Kabuk
Parks and Plates
©2005 Robert J. Lillie
http://www.moorlandschool.co.uk/earth/tectonic.htm
 Bu animasyon Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nden (NOAA) alınmıştır.
 Gezegenimizin yüzeyi, süperkıta birleşme ve parçalanma döngüleri yoluyla levha tektoniği tarafından şekillendirildi ve yeniden
şekillendirildi. Deniz tabanını oluşturan kayalarda kaydedilen manyetik işaretleri ölçerek tektonik plakaların hareketini ve
taşıdıkları kıtaları inceleyebiliriz.
 Plakalar orta okyanus sırtlarında (deniz tabanı yayılma merkezleri olarak da bilinir) birbirinden uzaklaştıkça, Dünya'nın
mantosundaki lav, yaratılan boşluğu doldurur ve o sırada gezegenin manyetik polaritesini yakalayabilen bazalt olarak katılaşır.
 Manyetik polarite zamanla düzensiz bir şekilde tersine döndüğünden, tüm dünya okyanuslarında okyanus kabuğunun yaşını
belirlemek için bu barkod modelini kullanabiliriz. Jeologlar, jeofizikçiler ve deniz bilimcilerinden oluşan ekipler, deniz tabanı
yayılma geçmişlerinin tüm "barkodunu" ortaya çıkarmak için okyanusları çaprazlamak için okyanusta akan bilimsel gemileri
kullanıyor. Bu veriler, okyanus levhalarının hareketiyle itilip çekilen kıtaların geçmiş konumlarını geri yüklemek için deniz tabanı
yayılma tarihinin çözülebileceği "levha tektonik rekonstrüksiyonlarının" yaratılmasını sağlar.
 200 milyon yıl öncesinden bu yana gezegenin deniz tabanı yayılması ve levha tektonik evriminin bu animasyonu, deniz jeofizik
verilerinin (yani, manyetik anomaliler) ve kıtalardaki jeolojik verilerin bir sentezinden yaratılmıştır.
 Gri bölgeler kıtasal alanları temsil ederken, açık kahverengi bölgeler günümüz kıyı şeritlerinin yeniden yapılandırılmış konumunu
temsil eder (referans için). Gökkuşağı renkli bölgeler, okyanus tabanından toplanan manyetik anormalliklerden modellenen
okyanus kabuğunun zaman içindeki yaşını temsil eder. Kırmızı alanlar, okyanus ortası sırtlarda oluşan en genç kayalardır.
 Plaka sınırları, orta okyanus sırtları ve dönüşümleri (siyah çizgiler) ve dalma bölgeleri (dişli macenta çizgiler) dahil olmak üzere
plakaların hareketini barındıran gelişen dar deformasyon bölgeleri ağını göstermek için çizilir. Koyu gri bölgeler, manto
tüylerinden gelen büyük miktarda sıcak malzeme ile ilişkili volkanizma alanlarını (Büyük Magmatik İller olarak bilinir) temsil
eder. Animasyon, okyanus sirkülasyonu, derin zamanlı iklim değişikliği ve manto konveksiyonunun gezegen ölçekli jeodinamik
modellemesinin sayısal simülasyonlarının temelini oluşturan güçlü bir bilimsel araçtan türetilmiştir.
 Burada görselleştirilen levha hareketi modeli: Gibbons, A., Zahirovic, S., Muller, R., Whittaker, J. ve Yatheesh, V., 2015,
Hindistan arasındaki çarpışmalar için kanıtları uzlaştıran bir tektonik model, Orta Doğu Tethys'in Avrasya ve okyanus içi
yayları: Gondwana Araştırma ODAK.
Parks and Plates
©2005 Robert J. Lillie
Okyanusal
Taban
Topografyası
İzostazik Yükselme’de 2 Süreç
pp.28 Parks and Plates ©2005 Robert J. Lillie
Low density due to higher temperature
http://www.moorlandschool.co.uk/earth/tectonic.htm
İki
İzostatik
Yükseltme
Formu
İzostatik Denge nedir?
 Kabuk, Manto üzerinde yüzer,
(hidrodinamik denge)
 Yüzey yüksekliği,
altta ki kütlenin fonksiyonudur
(kabuğun kalınlığı ve yoğunluğu)
 Yüzey yüksekliği
altındaki kütle ile telafi edilir
Bouguer Anomalisi
 Okyanuslar üzerinde biraz pozitif
 Kıtalar üzerinde biraz negatif
 Neden?
 Tek tip bir yoğunluk kullanıldığı için
Uluslararası Gravite Formülü’nde
2.67 g/cm3
3.3 g/cm3
Mantle
http://www.moorlandschool.co.uk/earth/tectonic.htm

Gravimetri : Ders 12

  • 1.
    Gravimetri ve İzostazi- 01 1 4 : 3 0 - 1 5 : 1 0 P a z a r t e s i , 2 7 A r a l ı k M s Te a m s K a t ı l ı m L i n k i h t t p s : / / b i t . l y / 3 y Z u V T 6 Harita Mühendisliği GRAVİMETRİ DERSİ
  • 2.
    Gravimetri ve İzostazi- 01 1 5 : 4 5 - 1 4 : 2 5 P a z a r t e s i , 2 7 A r a l ı k M s Te a m s K a t ı l ı m L i n k i h t t p s : / / b i t . l y / 3 E C A F D O Harita Mühendisliği GRAVİMETRİ DERSİ
  • 3.
    Himalayas, India/Tibet Very HighMountains During Collision
  • 4.
  • 5.
    Parks and Plates,pp.27 ©2005Robert J. Lillie Yerkabuğunun kütleleri ve yoğunlukları birbirinden farklı büyük parçaları (blokları) arasındaki denge durumuna izostazi denir. Bu prensibe göre, yüksek dağlık bölgeler çevrelerindeki basık araziye nazaran daha hafif maddelerden meydana gelmişlerdir. Bu olay, 1735'te P. Bouguer'in And dağlarındaki inceleme gezileri sırasında ve yüz sene kadar önce Sir George Everest'in Kuzey Hindistan'da Kalina ile Kallianpur şehirleri arasındaki sahanın haritasını alırken dikkati çekmiş, gerek And dağları'nın ve gerek Himalayalar'ın kütlelerinin, beklenen değerlerin çok altında oldukları ve bu nedenle çekülleri hesaplanan derecelerden daha az saptırdıkları gözlenmiştir. Nitekim, 1855'te Pratt'ın yaptığı hesaplara göre, çekülün Himalayalara doğru sapması: Kaliana'da 27,853" (kavis/saniye), Kalianpur'da 11,968" (kavis/s) ve aralarındaki fark 15,885" (kavis/s) olması gerekirken, ölçülen değerler arasındaki fark ancak 5,23" (kavis/s) bulunmuştur. Böylece Himalayaların beklenenden daha az bir çekim etkisi uyguladığı, dolayısıyla daha hafif maddelerden oluştuğu anlaşıldı.
  • 6.
    Parks and Plates,pp.27 ©2005Robert J. Lillie İzostazi kavramı Pratt ve Airy tarafından farklı biçimlerde yorumlanmıştır. Pratt'a göre (1859) dağlar ve yüksek kara parçaları, yoğunluğu çevreye kıyasla daha az olan hafif maddelerden, alçak seviyelerdeki düzlükler ve okyanus tabanları ise yoğunluğu fazla olan ağır kayaçlardan meydana gelmişlerdir. Yerkabuğunun bu farklı yoğunluktaki büyük parçaları (blokları) belirli bir derinlikte, yoğunluğunun her tarafta eşit olduğu bir denge düzeyi üzerinde sıralanırlar. Airy'e göre ise (1855) yüksek dağ şeritleri yüzen bloklar durumundadır. Bunların aynı zamanda derin kökleri vardır. Yüksek dağların altındaki malzemelerin yoğunluğu ile alçak ovaların altındaki maddelerin yoğunluğu aynı olabilir. Yerkabuğunu oluşturan blokların kalınlıklarının değişik olması, yeryüzündeki seviye farklarını meydana getirmeye yeterlidir..
  • 7.
    Parks and Plates,pp.27 ©2005Robert J. Lillie İzostazi aynı zamanda, hafif maddelerden oluşmuş dağlık bölgelerin daha yoğun bir temel (substratum) üzerinde yüzmekte olduğunu ve dağların yükseklikleri ile orantılı derin "kökleri" bulunduğu gerçeğini de açıklar. Böylece yüksek dağlar, kuzey denizlerinde yüzen buzdağları gibidir; büyük ve derin kökleri yeraltında, küçük ve sivri tepeleri ise yerüstünde bulunur. Şöyle ki, ortalama yoğunluğu 2,7 g/cm³ olan sial maddelerinden oluşmuş dağ şeritleri, yoğunluğu 3,0 g/cm³ olan plastik Sima kayaçları içine gömülmüşlerdir. Dağ kütlesinin tüm hacminin 9/10'unu kök, 1/10'unu ise yüksek zirveler oluşturur, tıpkı su içinde yüzen buz kütleleri gibi. Yeryüzünün büyük ölçüdeki rölyefi, (sıradağlar ve okyanuslar) yerkabuğundaki yoğunluk farklarından ve dolayısıyla izostazinin var oluşundan ileri gelmektedir.
  • 8.
    Parks and Plates ©2005Robert J. Lillie Kıtasal Kabuk Okyanusal Kabuk
  • 10.
    Parks and Plates ©2005Robert J. Lillie http://www.moorlandschool.co.uk/earth/tectonic.htm
  • 12.
     Bu animasyonUlusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nden (NOAA) alınmıştır.  Gezegenimizin yüzeyi, süperkıta birleşme ve parçalanma döngüleri yoluyla levha tektoniği tarafından şekillendirildi ve yeniden şekillendirildi. Deniz tabanını oluşturan kayalarda kaydedilen manyetik işaretleri ölçerek tektonik plakaların hareketini ve taşıdıkları kıtaları inceleyebiliriz.  Plakalar orta okyanus sırtlarında (deniz tabanı yayılma merkezleri olarak da bilinir) birbirinden uzaklaştıkça, Dünya'nın mantosundaki lav, yaratılan boşluğu doldurur ve o sırada gezegenin manyetik polaritesini yakalayabilen bazalt olarak katılaşır.  Manyetik polarite zamanla düzensiz bir şekilde tersine döndüğünden, tüm dünya okyanuslarında okyanus kabuğunun yaşını belirlemek için bu barkod modelini kullanabiliriz. Jeologlar, jeofizikçiler ve deniz bilimcilerinden oluşan ekipler, deniz tabanı yayılma geçmişlerinin tüm "barkodunu" ortaya çıkarmak için okyanusları çaprazlamak için okyanusta akan bilimsel gemileri kullanıyor. Bu veriler, okyanus levhalarının hareketiyle itilip çekilen kıtaların geçmiş konumlarını geri yüklemek için deniz tabanı yayılma tarihinin çözülebileceği "levha tektonik rekonstrüksiyonlarının" yaratılmasını sağlar.  200 milyon yıl öncesinden bu yana gezegenin deniz tabanı yayılması ve levha tektonik evriminin bu animasyonu, deniz jeofizik verilerinin (yani, manyetik anomaliler) ve kıtalardaki jeolojik verilerin bir sentezinden yaratılmıştır.  Gri bölgeler kıtasal alanları temsil ederken, açık kahverengi bölgeler günümüz kıyı şeritlerinin yeniden yapılandırılmış konumunu temsil eder (referans için). Gökkuşağı renkli bölgeler, okyanus tabanından toplanan manyetik anormalliklerden modellenen okyanus kabuğunun zaman içindeki yaşını temsil eder. Kırmızı alanlar, okyanus ortası sırtlarda oluşan en genç kayalardır.  Plaka sınırları, orta okyanus sırtları ve dönüşümleri (siyah çizgiler) ve dalma bölgeleri (dişli macenta çizgiler) dahil olmak üzere plakaların hareketini barındıran gelişen dar deformasyon bölgeleri ağını göstermek için çizilir. Koyu gri bölgeler, manto tüylerinden gelen büyük miktarda sıcak malzeme ile ilişkili volkanizma alanlarını (Büyük Magmatik İller olarak bilinir) temsil eder. Animasyon, okyanus sirkülasyonu, derin zamanlı iklim değişikliği ve manto konveksiyonunun gezegen ölçekli jeodinamik modellemesinin sayısal simülasyonlarının temelini oluşturan güçlü bir bilimsel araçtan türetilmiştir.  Burada görselleştirilen levha hareketi modeli: Gibbons, A., Zahirovic, S., Muller, R., Whittaker, J. ve Yatheesh, V., 2015, Hindistan arasındaki çarpışmalar için kanıtları uzlaştıran bir tektonik model, Orta Doğu Tethys'in Avrasya ve okyanus içi yayları: Gondwana Araştırma ODAK.
  • 13.
    Parks and Plates ©2005Robert J. Lillie Okyanusal Taban Topografyası
  • 14.
    İzostazik Yükselme’de 2Süreç pp.28 Parks and Plates ©2005 Robert J. Lillie Low density due to higher temperature
  • 15.
  • 16.
    İzostatik Denge nedir? Kabuk, Manto üzerinde yüzer, (hidrodinamik denge)  Yüzey yüksekliği, altta ki kütlenin fonksiyonudur (kabuğun kalınlığı ve yoğunluğu)  Yüzey yüksekliği altındaki kütle ile telafi edilir
  • 17.
    Bouguer Anomalisi  Okyanuslarüzerinde biraz pozitif  Kıtalar üzerinde biraz negatif  Neden?  Tek tip bir yoğunluk kullanıldığı için Uluslararası Gravite Formülü’nde 2.67 g/cm3 3.3 g/cm3 Mantle http://www.moorlandschool.co.uk/earth/tectonic.htm

Editor's Notes

  • #2 https://faculty.ksu.edu.sa/sites/default/files/3-_isostasy.pdf https://faculty.ksu.edu.sa/en/emohamed/course/346929 https://faculty.ksu.edu.sa/sites/default/files/1-_introduction_2.pdf
  • #3 https://faculty.ksu.edu.sa/sites/default/files/3-_isostasy.pdf https://faculty.ksu.edu.sa/en/emohamed/course/346929 https://faculty.ksu.edu.sa/sites/default/files/1-_introduction_2.pdf
  • #4 Kayıt: https://bit.ly/3ExDVRR Gravimetry: measurement of gravity http://www.cas.usf.edu/~cconnor/pubs.html https://scholar.google.com/citations?user=ocZq-oEAAAAJ&hl=en
  • #5 https://www.harita.gov.tr/uploads/files/articles/cekul-sapmasi-kavrami-ve-turleri-801.pdf https://en.wikipedia.org/wiki/Isostasy
  • #6 https://www.harita.gov.tr/uploads/files/articles/cekul-sapmasi-kavrami-ve-turleri-801.pdf https://en.wikipedia.org/wiki/Isostasy
  • #7 https://www.harita.gov.tr/uploads/files/articles/cekul-sapmasi-kavrami-ve-turleri-801.pdf https://en.wikipedia.org/wiki/Isostasy
  • #8 https://www.harita.gov.tr/uploads/files/articles/cekul-sapmasi-kavrami-ve-turleri-801.pdf https://en.wikipedia.org/wiki/Isostasy
  • #9 Kıtasal Kabuk
  • #12 https://www.iris.edu/hq/inclass/animation/plate_movement__200_million_years_ago_to_today This animation is from the National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) Our planet's surface has been shaped and re-shaped by plate tectonics through cycles of supercontinent amalgamation and breakup. We can study the motion of the tectonic plates, and the continents that they carry, by measuring the magnetic signatures recorded in rocks that form the seafloor. As plates move apart at mid oceanic ridges (also known as seafloor spreading centers), lava from the Earth's mantle fills the void that is being created and solidifies as basalt, which can capture the magnetic polarity of the planet at the time. As the magnetic polarity reverses irregularly over time, we can use this barcode pattern to determine the age of the oceanic crust across all the world's oceans. Teams of geologists, geophysicists and marine scientists use ocean-going scientific vessels to criss-cross the oceans in order to reveal the entire "barcode" of seafloor spreading histories. This data enables the creation of "plate tectonic reconstructions" where the seafloor spreading history can be unwound to restore the past position of continents as they are pushed and pulled by the motion of the oceanic plates. This animation of seafloor spreading and plate tectonic evolution of the planet since 200 million years ago is created from a synthesis of marine geophysical data (namely, the magnetic anomalies) and geological data on the continents. The grey regions represent continental areas, while the light brown regions represent the reconstructed position of present-day coastlines (for reference). The rainbow coloured regions represent the age of oceanic crust through time that is modelled from magnetic anomalies collected from the ocean floor. Red areas are the youngest rocks created at mid-ocean ridges. Plate boundaries are plotted to show the evolving network of narrow deformation zones that accommodate the motion of plates - including mid oceanic ridges and transforms (black lines), and subduction zones (teethed magenta lines). Dark grey regions represent areas of volcanism (known as Large Igneous Provinces) that are related to large upwellings of hot material from mantle plumes. The animation is derived from a powerful scientific tool, forming the basis of numerical simulations of oceanic circulation, deep-time climate change, and planetary-scale geodynamic modelling of mantle convection. The plate motion model that is visualized here is from: Gibbons, A., Zahirovic, S., Muller, R., Whittaker, J., and Yatheesh, V., 2015, A tectonic model reconciling evidence for the collisions between India, Eurasia and intra-oceanic arcs of the central-eastern Tethys: Gondwana Research FOCUS.
  • #13 https://www.iris.edu/hq/inclass/animation/plate_movement__200_million_years_ago_to_today This animation is from the National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) Our planet's surface has been shaped and re-shaped by plate tectonics through cycles of supercontinent amalgamation and breakup. We can study the motion of the tectonic plates, and the continents that they carry, by measuring the magnetic signatures recorded in rocks that form the seafloor. As plates move apart at mid oceanic ridges (also known as seafloor spreading centers), lava from the Earth's mantle fills the void that is being created and solidifies as basalt, which can capture the magnetic polarity of the planet at the time. As the magnetic polarity reverses irregularly over time, we can use this barcode pattern to determine the age of the oceanic crust across all the world's oceans. Teams of geologists, geophysicists and marine scientists use ocean-going scientific vessels to criss-cross the oceans in order to reveal the entire "barcode" of seafloor spreading histories. This data enables the creation of "plate tectonic reconstructions" where the seafloor spreading history can be unwound to restore the past position of continents as they are pushed and pulled by the motion of the oceanic plates. This animation of seafloor spreading and plate tectonic evolution of the planet since 200 million years ago is created from a synthesis of marine geophysical data (namely, the magnetic anomalies) and geological data on the continents. The grey regions represent continental areas, while the light brown regions represent the reconstructed position of present-day coastlines (for reference). The rainbow coloured regions represent the age of oceanic crust through time that is modelled from magnetic anomalies collected from the ocean floor. Red areas are the youngest rocks created at mid-ocean ridges. Plate boundaries are plotted to show the evolving network of narrow deformation zones that accommodate the motion of plates - including mid oceanic ridges and transforms (black lines), and subduction zones (teethed magenta lines). Dark grey regions represent areas of volcanism (known as Large Igneous Provinces) that are related to large upwellings of hot material from mantle plumes. The animation is derived from a powerful scientific tool, forming the basis of numerical simulations of oceanic circulation, deep-time climate change, and planetary-scale geodynamic modelling of mantle convection. The plate motion model that is visualized here is from: Gibbons, A., Zahirovic, S., Muller, R., Whittaker, J., and Yatheesh, V., 2015, A tectonic model reconciling evidence for the collisions between India, Eurasia and intra-oceanic arcs of the central-eastern Tethys: Gondwana Research FOCUS.
  • #14 Topography of the Ocean Floor
  • #15 Two Forms of Isostatic Uplift
  • #16 Two Forms of Isostatic Uplift
  • #17 What is Isostatic Equilibrium? hydrodynamic equilibrium Surface elevation is function of thickness and density of crust underlying mass Surface elevation is compensated by mass below it
  • #18 Slightly positive over oceans Slightly negative over continents Why? Because a uniform density was used in International Gravity Formula https://www.khanacademy.org/science/physics/centripetal-force-and-gravitation/gravity-newtonian/v/gravitation-part-2 https://slidetodoc.com/interpretation-of-seafloor-gravity-anomalies-gravity-measurements-of/