1. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ СУРГУУЛЬ
ГАЗАРЗҮЙ – ГЕОЛОГИЙН СУРГУУЛЬ
Дэд профессор, доктор О.Алтансүх
ГАДАРГЫН УСНЫ СУДАЛГААНД
ГМС БА ЗТС-ЫН ХЭРЭГЛЭЭ
GIS day - 2011

2. Тодорхойлолт
ГМС гэдэг нь аливаа юмс үзэгдлийн орон зай-цаг хугацааны
мэдээний цогцыг зориулагдсан багажний тусламжтайгаар
бүрдүүлж, түүнд анализ хийхийг хэлнэ.
ЗТС гэдэг нь тухайн судалж буй юмс үзэгдэлд хүрэхгүйгээр
тодорхой зайнаас, зориулагдсан багажний тусламжтайгаар
мэдээлэл цуглуулж, түүнд анализ хийхийг хэлнэ.
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 2

3. ГМС-ийн онол
Дэлхий дээрх юмс үзэгдлийн байршлийг илтгэх
уртраг, өргөрөг, өндөршлийн систем юм.
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 3

4. Хэрэглээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 4

5. Хэрэглээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 5

6. Хэрэглээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 6

7. Хэрэглээ ба хүндрэл
∼ Газрын зураг
∼ Хэмжилт
∼ Орон зайн мэдээллийн сан
∼ Голын зэрэглэл
∼ Дүрс зүйн тодорхойлолт
∼ Координатын системийн зөрүү
≈ UTM48N
∼ Байрзүйн зураг дээрх мэдээлэл
∼ Нарийвчлал
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 7

8. Хүндрэл
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 8

9. ЗТС-ын онол
Гадаргын байдлаас хамаарсан толин болон сарнисан
ойлт
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 9

10. ЗТС-ын онол
ЦСД-ыг ойлгох чадвар
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 10

11. ЗТС-ын онол
Усны ЦСД-ыг ойлгох чадвар
a) далайн ус b) булингартай ус c) хлорофиллтой ус
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 11

12. Хэрэглээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 12

13. Хэрэглээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 13

14. Хэрэглээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 14

15. Хэрэглээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 15

16. Хэрэглээнд анхаарах нь
∼ Гадаргын усны дүрс зүйн өөрчлөлт нь байгалийн болон хүний хүчин
зүйлсийн нөлөөгөөр өөрчлөгдсөн байх магадлалтай.
∼ Байрзүйн зураг нь цаг хугацааны явцад чийгшилт болоод бусад гадаад
хүчин зүйлсээр агших ба сунах гэх мэт механик гажилт үүссэн байх
магадлалтай.
∼ Тухайн хиймэл дагуулын мэдээнд геометрийн буюу орон зайн гажилт
үүссэн байж болно.
∼ Мэдээний радиометрийн алдаа. Хиймэл дагуулын зураг дээр усны
гадаргуугийн талбай зарим тохиолдолд том талбайг хамарсан мэт
дүрслэгддэг. Энэ нь нуурын эрэг орчмын өнгөн хөрсний ус гэрлийг
шингээж авсантай холбоотой.
∼ Хиймэл дагуулын мэдээний орон зайн нарийвчлалаас хамааран усны
гадаргын талбай зөрүүтэй бодогдсон байж болно.
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 16

17. Боломж
∼ Голын сүлжээг гаргах
∼ Голын гулдрилыг тогтоох
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 17

18. Боломж
∼ Голын сав газрыг загварчлах
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 18

19. Боломж
∼ Урсацын чиглэл тодорхойлох
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 19

20. Боломж
∼ Цутгал цэгүүдийг тодорхойлох
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 20

21. Боломж
∼ Үерт автаж болзошгүй талбайг тодорхойлох
∼ Үерийн гамшигийг тооцоолох
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 21

22. Боломж
∼ Урсцын загварчлал боловсруулах
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 22

23. Боломж
∼ Ууршилтыг тооцоолох
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 23

24. Боломж
∼ Нуурын эутрофикаци
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 24

25. Боломж
∼ Усны тунгалагшил
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 25

26. Боломж
∼ Хиймэл нуур үүсэлт, ширгэлтийг илрүүлэх
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 26

27. Боломж
∼ Мөстөлийн хэмжээ
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 27

28. Хүндрэл
∼ Мэдээний үнэ
∼ Орон зайн нарийвчлал
∼ Цаг хугацааны нарийвчлал
∼ Мэдлэг, мэдээлэл дамжуулалт
∼ Хээрийн болон сансрын хэмжилтийн ижил цаг
хугацааны мэдээ
∼ Монгол орныг хамарсан ижил цаг хугацааны
мэдээ – Гадаргын усны тооллого
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 28

29. АНХААРАЛ ХАНДУУЛСАН
ТАНД БАЯРЛАЛАА
МУИС, Газарзүй-Геологийн Сургууль Мягмар, 2011 оны 11 дүгээр сар 29 29