3DBH.Gizarte ikasgaia

1. GIZARTE. 3MAILA 1.ebaluazioa
Mapa: Edozein aldagaik lurrazalean edo honen zati batean duen
banaketa irudikatzen duen adierazpide grafikoa.
Sestra kurbak: Altitude berdina duten puntuak elkartzen dituen lerroa mapa
batetan.
Latitudea: Edozein lekutik Ekuatorera dagoen distantzia gradutan.
Iparraldeko ala hegoaldekoa.
Longitudea: Edozein lekutik Greenwichera dagoen distantzia gradutan.
Mendebaldekoa ala ekialdekoa.
Koordenatu Lekuak kokatzeko erabiltzen ditugun erreferentziak (latitudea
geografikoak: eta longitudea).
Kartografia: Mapak egiten eta aztertzen dituen zientzia.
Autonomia Espainiar estatuaren antolamendu politiko eta
erkidegoa: administratiboko lurralde bakoitza.
Autonomia Estatu espainiarrak lurralde bati emandako arau juridikoa,
estatutua: lege-izaera duena.
Udala: Bizileku eta administrazio gunerik txikiena.
Europako Agiri 1985ean sinatutako europar akordio berria,Europako
Bakuna: Erkidegoa sortuz.
EEE: 1957an Erroman, Europako herrialde batzuk sortutako
antolaketa beraien ekonomia indartzeko.
Europako Europar Batasuneko erakunde exekutiboa. 27 komisarioz
Batzordea: osatutako Europako erakundea.
EUROSTAT:. Europako Batzordearen estatistika agentzia
FEDER/EGEF: Krisialdi izan duten inguruko azpiegiturak bultzatzeko
europar fondoak
FEOGA/NBBEF: Nekazal mundua laguntzeko europar fondoak.
Kohesio Funtsa: Estatu mailan ematen diren Europako diru laguntzak.
Egitura Funtsak: Eskualde mailan ematen diren Europako diru laguntzak
Europako Gizarte Enplegua sortzeko eta langileak birziklatzeko Europako diru
Funtsa: laguntzak.
PAC/ENP: Nekazaritzaren hobekuntza bilatzen duen europar politika.
Atxikipen Ituna: Espainiak EEEan sartzeko sinatutako akordioa.
Maastricht-eko 1992an sinatutako Europaren antolaketa berria,bertan sortu
Ituna: zen EB..
Erromako Ituna: 1957 EEE sortzeko sinatutako akordioa.
E.B. Maastrichtetik sortutako Europako Batasuna.
Antiklinala: Geruza baten tolestura, forma
ganbilekoa.
Sinklinala: Forma ahurra duen geruzaren tolestura.
Jalkitze arroa: Material sedimentarioz edo alubialez
osatutako sakonune handia.
Meseta: Itsasoko maila baino gorago kokatutako
lautada
Dolina: Kare harrizko eremuetan ura gelditzen
den leize txikiak dira.
1

2. Lapiaza: Lenarra: Kare-harria disolbatzen denean
eratzen diren kanalak
Antzinako mendigunea: Mazizo zaharra: paleozoiko garaiko
zokaloa.
Modelatu karstikoa: Kare-harriz osatutako eskualdeetan, urak
arrokaren barrukoa eramaten duenean
sortzen den erliebea.
Mendia: Erliebearen gorapen nabarmena.
Orogenia Alpinoa: Hirugarren Aroan mendikateak sortu
zituen mugimendu handia.
Glaziar erliebea: glaziarrek sortutako erliebea.
Erliebea: Lurrazalaren gorabeherak.
Topografia: Erliebea aztertzen duen zientzia.
Ibai-terraza: Ibaiaren higadura bertikalak eta
horizontalak aldeetan utzitako lautada.
Penilautada: Higadurak sortutako lautada txikia.
Anplitude Termikoa: urteko tenperatura altuenaren eta
txikienaren arteko aldea.
Depresioa: borraska,behe presioa, zikloia. 1013 mb
baino gutxiagoko presio gunea.
Antizikloia: presio handiko gunea edo 1013 mb baino
gehiagokoa.
Aridotasuna : ur gutxikoa dena (bi hilabete baino
gehiago prezipitaziorik gabe edo 2Tº>P).
Mikroklima: Leku txiki batetako klima berezia.
Eguraldia: Eguratsaren egoera leku eta une batetan.
Klima: leku batean nagusitzen den eguraldia
urte batean.
Frontea: aire hotza eta aire beroaren arteko muga.
Tanta hotza: Ipar poloko aire hotza hegoaldera iristen
denean.
Isobarak: Presio berbereko puntuak elkartzen
dituen lerroak.
Isotermak: Tenperatura berbereko puntuak
elkartzen dituen lerroak.
Isohietak: Prezipitazio kopuru berbereko puntuak
elkartzen dituen lerroak.
Aire masak: Tenperatura eta hezetasun berdintsuak
dituen aire multzoa.
Padura: Itsasoaren mailaren azpitik kokatutako
lurra,itsasoko urez estalia.
Meandroa: Ibai batek bere bidean egiten duen
bihurgune handia
Ibai erregimena: Ur emariaren urtaroetako aldaketak.
Akuiferoa: Itsasora ailegatzen ez diren lurpeko urak.
Ur freatikoak: geruza iragazgaitza batek bildutako
lurpeko urak dira.
Ur Balantze: Baliabide hidriko eta kontsumoaren
arteko erlazioa da.
Emaria: ibai bakoitzak eramaten duen ur
kopurua.
Ibai arroa: ibai nagusi batetara urak botatzen
dituzten ibaiek osatzen dute.
Ibai delta: ibai baten bokalean alubioiek ibaia
adarretan banatzen dutenean.
Isurialde hidrografikoa: itsaso batera joaten diren ibaiak osatzen
2

3. dutena.
Ur banalerroa: Isurialde hidrografikoak banatzen dituen
lerroa.
Itsasadarra: Itsasoak hartutako ibai zatia.
Egutera edo eguzkialdea: Mendi edo haranaren hegoaldeko
orientazioa (eguzkiak gehien jotzen
duena).
Ospel: Mendi edo haran baten iparraldea
(eguzkiak gutxien jotzen duena).
Baso hostoerorkorrekoa: Hostoak erortzen zaizkion zuhaitzez
osatutakoa.
Landaredi xerofiloa: Lehortasunera egokitutako landaredia.
Landaredi higrofiloa: Hezetasunera egokitutako landaredia..
Haizealdeko isurialdea: Mendi batean euri gehien egiten duen
aldea eta hezetasun handikoa.
Haizebeko isuraldea: Mendi batean euri gutxien egiten duen
aldea eta beste aldea baino lehorragoa.
Ekosistema: Naturan milaka urtetan elementuen
artean eman den oreka.
Berotegi efektua: CO2 aren eraginez lurraren beroketari
deitzen zaio.
Espazio babestuak: Legez kontserbatu beharreko ingurunea
edo ekosistema.
Kiotoko protokoloa: Kutsadura gutxitzeko sinatutako
nazioarteko akordioa.
(LIC-EIL) Erkidegoaren intereseko Ekosistemaren balio handiagatik
aukeratutako europar leku berezia.
lekua.
3