1. GO EBALUAZIOKO EDUKI OSOAK.

1. 1.- FILOSOFIA, ZER DA, NOLA SORTU ZEN?
Filosofia K.A VI. Mendeko Grezia handian sortutako jakinduria, bizitzeko era, eta metodoa da
Maitatu-Maitasuna Jakinduria
• Filosofoei jakinduria falta zaie,
egi fidegarri bat lortu nahi dute
• Jakinduria behar dute mundua
ulertzeko, MITOAK ez dira
baliagarriak
Filosofia baino lehen (Grezian K.a VII. Mendean)
erabiltzen ziren narrazio fantastikoak mundua ulertzeko
Maitasunarekin falta zaiguna bilatzen dugu
• Patua: lege TRAZENDENTALA
• Jainkoa (borondatearen esku,
kontingentea)
• Fenomenoa

2. Mitoak logikoak ez zirenez eta egia erakusteko nahiaz bultzaturik, fenomenoak ulertzeko LOGOS
asmatu zuten
Baina zer gertatzen zen grezian?
• EKONOMIA: Biztanleriaren igoera + estatu hirien kontrola (Atenas, Esperta herri tixikiak
kontrolatzen hasi ziren) = emigrazio handiak gertatu kultur hedapena (VIII eta VII
mendeak)
• Logos = arrazoia
• Lege beharrezkoa,
NATURALA
• VI. Mendean ekonomia handitu, merkataritza eta
manufakturaren laguntzaz biztanleria berriz hasi
zen
• POLITIKA: VI. Mendean tirania sortu zen, Atenas eta Esparta arteko harremanak
handitu eta aristokraziak eskaturik tiranoen contra altzatu ziren
• Atenas iraultza politikoa bultzatu demokrazia
sortu zen.

3. 2.- HAITZULOAREN MITOA:
Filosofiaren historiako alegoriarik garrantsitzuena bezala ezagutzen da, azalpen metaforiko bat da
non Platon-ek azaltzen duen ze egoeratan gauden gizakiok jakintzari dagokionez. Horretarako gizaki
talde bat bizi den haitzulo bat irudikatzen du.

4. ZERGATIK DEITZEN ZAIO MITOA?
Ez dakigu zergatik jarri zaion “mito” izena, alegoria bat bada, ez zaigu ez Platonen
idatzietan ez mitografoen idatzietan mito bezala azaltzen.
Alegoria: (grekeraz allegorein)
Forma literario bat da non ideia bati buruz hitz
egiten den, giza itxurez, animaliez edo
objektuez baliatzen.
Mitoa: Narrazio fantastikoak dira, mundua
ulertzeko, arautzeko eta azaltzeko aintzinean
erabiltzen zirenak.
Helburua: Azalpenei irudi bat ematea, hobeto
ulertu ditzagun didatikoa da.
• Alegoria izena jartzen zaio baitaere, irudi
metaforikoen multzoari, hauek
pentsamendu konplexuak edo esperientziak
kontatzeko erabiltzen dira.
Helburua: Didaktikoak eta publikoak dira
eredu moduan erabili ditzakegu.
• Naturaz gainezko izaki eta gertakizunez
beteko kondairak dira ez dira logikoak.
1. Patua
2. Jainkoa
3. Fenomenoa
Mitoa
betetzeko
elementuak

5. 3.- KRONOLOGIA:
1. Mitoa 3. Sokrates vs Sofistak 5. Aristoteles (Platonen diszipulua)
2. Aurresokratikoak 4. Platon (Sokratesen
diszipulua)
6. Neoplatonikoak/ Posaristoterikoak
VS
AURRESOKRATIKOAK: LOGOS asmatu = filosofía sortu + ARJÉ-ARCHÉ-ARHÉ
• Lege naturala, beharrezkoa
• Mitoen papera hartu
• Lehen printzipioa
• Lehen elementua Errealitatea zer den azaldu
ARJÉ-tik gauza guztiak ateratzen dira, eta ostean bertara
bueltatu GAUZA GUZTIEN PRINTZIPIOA DA, LEHEN
PRINTZIPIOA. • Gauza bat den bezalakoa zergatik den
azaltzen duen arrazoia.
Pentsamendua:
• Kontrako bikotetan oinarritua
• Haientzat naturaren izera
banatua da
• Printzipio logiko-ontologiko bat zuten: “ezerretatik ez da ezer zortzen”, elementu bat behar zuten gauzak
zerbaitetik sortzeko, horrela sortu zen: ARJÉ (materiazko printzipioa, gauza guztien kausa eta sustratua)
EZAUGARRIAK:
• Aldaezina
• Ikusezina
• Mugagabea
• Beharrezkoa
• Betierekoa

6. FILOSOFO AURRESOKRATIKOAK:
FILOSOFOA ARJÉ-A
1. Tales Ura
2. Anaximandro Apeiron
3. Anaximenes Airea
4. Heraklito Sua
5. Parmenides Izatea
6. Anaxagoras Arrazoia
7. Demokrito Atomoa

7. SOFISTAK:
K.a V mendean elkartu ziren pentsalari adituak eta esperimentatuak
(Protágoras, Gorgias, Trasimaco…)
• Jakintsu eta maisu profesionalak: • Musika
• Astronomia
• Oratoria (Ikasketarik garrantzitsuena herritarren aurean hitz egiten zutenentzat)
• Matematika
(Irakasketak: Atenasen)
EZAUGARRIAK: 1. Eszeptikoak
2. Indibidualistak
3. Kririkoak
4. Erlatibistak
5. Agnostikoak
Ez dute ezertan sinesten, ez dute zihurtatzen gauzak egia ala gezurra diren
Soilik gizakia inporta zaie
Aurresokratikoekin batez ere, haientzat natura zelako garrantsitzuena eta ez
gizakia
KEZKAK: • Physis vs Nomos: (natura vs konbentzioa)
Dena gizakiaren borondatearen ondorioa da
• Politika, erlijioa, moralean ikusi zuten haien
arteko oposizioa, Sofistentzat gizarte arloan EZER
es da naturala
• Legeak Beldurra da legen sortzailea, bedurra physis (naturala) da baina legeak, pertsonaren
arabera aldatzen direnez nomos (artifizialak) dira.

8. SOKRATES:
“Ezer ez dakienak, daki.”
• Sofisten kontra
1. Erlatibismoa
2. eszeptizismoa
On unibertsal bat:
Balio moralak unibertsalak dira eta
ezagut ditzakegu
• METODOA
Maieutika:
Elkarrizketa bidez, egira
iritsi ezjakintasuna
aitortuz
Ironia
Dialektika (galdera erantzunak- zientzia maila gorena)
Sokrates-ek egindako galderetan erantzuna sartuta dago
PAUSUAK:
1. Definizio unibertsala (zer den galdetzen die “jakintsuei”)
2. Bai edo ez galderak (kontraesanak sortzeko)
3. APORIA (Hasieran gauza bat esatera bultzatzea ondoren guztiz
kontrakoa esatea, sistema honen bidez jakintsuak iraintzen
zituen)
4. Bai eta ez galderak (kontrako ideiak adierazi
dituztelako)
5. Definizio unibertsala (Benetakoa, Sokrates-ek
dakiena)
Jendearen aurrean “jakintsuak”
indargabetzen zituen: etsai asko sortu

9. SOKRATESEN TEORIA:
INTELEKTUALISMO MORALA: Ongia ezagutzean, ongia egiten dugu
Txarra egiten duena ezjakituna da Ona jakin eta gero, ona egiten da
Sofisten erruz,
Sokrates epaitu:
• Ateasen jainkoen kontra zegoen
• Umeak usteltzen zituen
• Irakatsitakoa txarra zela zioten
Arrazoi hauengatik hil egin nahi zuten
Zirkuta posoiari kondenatu: Ihes egiteko
aukera izan arren, kondena hartu zuen
injusticia hori berrio ez gertatzeko
Atenasen jaio k.a 470 edo 469. urtean Berarekin garai berria hasi, kezka bakarra: GIZAKIA

10. PLATÓN:
Sokrates-en ikaslea
Justiziaz antolatutako hiri ideal bat lortu nahi du Injustiziak berrio gerta ez daitezen (Sokrates-i
gertatutakoa berriro gerta ez dadin)
Platonen ustez bi errealitate daude:
• Gauzen mundua
• Ideien mundua
• Mundu sentikorra
• Mundu ulergarria
Zer dira ideiak?
 Definizio unibertsalak (benetako errealitatea)
 Eredu aldaezinak, betierekoak edo perfektuak,
materiazko munduan daudenak
IDEIEN TEORIA: • Ideiak daude
• Ezagut ditzakegu
• Irakatsi ditzakegu
Gorgias-en kontra, aurkako tesiak zituelako:
• Ez dago ezer unibertsala
• Egotekotan ezin da ezagutu
• Ezagututakoan ezin da irakatsi

11. PLATÓN:
ONGIA:
Justizia, ona egia
Ideiak
(Matematikoak)
Gauzen ideak
Gauzak
Aitzuloaren alegoria
EGUZKIA
GAUZAK
SUA
KOPIAK
ITZALAK
IDEIEN EREMUA:
• Mundu ulergarria
GAUZEN EREMUA:
• Mundu
sentikorra

12. PLATÓN:
Jakinduria mailak
• ZIENTZIA: Mundu ulergarria ikasiko du (ideien mundua) Arrazoimena, ALDAEZINA
• IRITZIA: Mundu sentikorra ikasiko du (gauzen mundua)
Zentzumena, ALDAKORRA (ezin da egi
absolutua lortu)
• EZJAKINTASUNA: Sofistak Jakintsua izateko ezjakintasuna onartu behar da
ZERGATIK OKERRAK EGITEN DITUGU?
Ahulak garelako Ezjakintasunaren sustraia
Jakintuna ez daukagulako
Maitasuna: • Hasieran mundua ezagutu nahi dugu (plazerra)
• Baina edertasuna ezagutu nahi dugu EZ gauza
ederrak, horretarako IKASKETAK beharrezkoak

13. PLATONEN EZAGUTZAREN TEORIA ARETÉ
Bertutea behar dugu:
• Ideia gorenak ezagutzeko
• Zientzia egiteko
• Ongia ezagutzeko
Ahaleginak egin behar dira hori lortzeko
Ezjakinduriatik ongia ezagutzerako prozesua Dialektika
Jakinmina +ikasketak
Galdera erantzun bitartez zientziaren printzipioak eskuratzea
1. Hasierako hipotesiak baztertu
2. Kontzeptu aldaezinak eskuratu
Ongia
ezagutu
HEZIERA
Zentzumenetik errealitatera
igarotzea

14. MAITASUNA: EZAGUTZAREN ERAGILEA
Ezagutza lortzeko: Adimena + ezagugaia
MAITASUNA • Jakinduria
• Edertasuna
Zerbait falta zaidalaEzagutzea gogoratzea da
• Sofisten ustez ezagutza EZINEZKOA zen
• PLATÓN: Ezagutzea ariman betidanik egon
den jakingarriak oroitzea da
• Ezagutzea ez da zerbait bereganatzea,
betidanik jakin duguna gogoratzea baizik.
Nozio absolutu, betiko eta
iraunkorra, gauza guztien
iturburua
REMINISTENTZIAREN TEORIA

15. DUALISMO ANTROPOLOGIKOA:
Gorputza + arima Oreka eta zuzentaduna jokaera moralaren
oinarria= zoriontasuna
Gizadiak 2 osagai: 1. Gorputza: hilkorra, zantarra,
arimaren kartzela
2. Arima: Jainkozkoa, betierekoa,
hilezina (hilkorra balitz heriotza
berdina litzateke maltzurkeriaz zein
on beharrean jokatzen duenarentza)
ARIMAREN DIMENTSIO EDO FUNTZIOAK:
• Arrazoi-arima/dimentsio arrazionala:
Goi mailako gaitasuna, buruan kokatuta, gogamenaren
funtzioak betetzen ditu: pentsamena eta nahimena.
Bertutea: zuhurtzia, egia eta ongia bilatzen ditu
• Suminezko arima/dimentsio oldarkorra:
Gaitzespen, mendeku, ausardia eo koldarkeria-tik sortzen
den gogoa bideratzea du zeregin, buruan kokatzen da.
Bertutea: sendotasuna, orekatzen laguntzen du
• Irritsezko arima/dimentsio irritsua:
Bizirik irauteko sena, otorduen plazera, mina eta
bestelako nahierak ditu sentimendu, soin edo sabelean
dago kokatuta. Bertutea: neurritasuna, joerak neurtzeko
ardura duena
Dimenstio nagusia, hilzen ez den
bakarra, ideien mundukoa dena
Gizakien akderdi sentikorra
eskaintzen dute

16. DUALISMO ANTROPOLOGIKOA:

17. BERTUTEAK ETA HIRI IDEALA:
Platoni ez zaio interesatzen estatuak nolakoak diren jakitea, nolakoak izan beharko luketen zehaztea baizik.
• Komunitatearen jatorria eta helburua: zuzentasuna da, zuzentasun ezean, ez dago elkartean bizitzerik
Oso garrantzitsuak dira, hirian
sortzen diren egitekoak, ondasunen
ekoizpena eta hirikideen beharrizanei
erantzuteko
HIRU GIZARTE SAIL: 1. PRODUKTUGILEAK:
Eskulangintzan trebeak zirenak ondasunak ekoizteko
ardura zuten: nekazariak, eskulangileak, saltzaileak…
Bertute bereizgarria: neurritasuna, haien ariman
berezko irritsak oso nabarmenak dira, haien bidez
iristen baitira perfektutasunera.
2. ZAINTZAILEAK:
Soldaduak gaitasun fisiko eta moralez
horniturik zeuden, gizartearen defensa zen
haien eginbeharra.
Bertutea: sendotasuna
Hiriaren gobernua adituen esku utzi behar da,
zuzentasuna eta ongia ezagutzen dituztenak baitira, beste
inork ezin du gobernatu.
Bertutea: zuhurtasuna, aurreko gizarte-mailako hiritarren
artetik egokiena erregea edo agintaria izango da.
3. GOBERNARI FILOSOFIKOAK:

18. BERTUTEAK ETA HIRI IDEALA:
1. Aberastasuna eta txirotasuna desagertzea.
Goi-mailako gizarte sail biek, soldaduek eta gobernariek, ez
dute ondasunik behar, ezta inolako ordainik, eskulangileari,
berriz, ez zaie jabetza ukatu behar.
2. Goi-mailako gizarte taldeek familia bizimoduari uko egitea
Emakumeek eta gizonek politikan parte hartzeko aukera
dutenez gero, familiak traba besterik ez lieke egingo
estatuaren gobernu-kontuetan sartzean.
Gizon-emakumeen arteko ezkontzak estatuak ditu bere
mendean: Estatuak arautu eta erabakiko du nolako bikoteak
sortuko diren eta seme-alaben heziera ere estatuaren
ardurapean dago.
Platonen sistema ≠ demokrazia. Onenak eta adimen-gaitasun handienak dituztenak soilik izan daiteke agintari politikoak izan.
Justizia bideragarri izateko baldintzak:

19. ESTATU FORMAK:
Platonen ustez, gizakien bizibide zoriontsua eta onbidetsua estatuaren eginbide nagusietako bat da.
Jakinduriaren aristokrazia nahi du.
TIMOKRAZIA: (Buruzagi gutxi, aberatsak)
Gobernariak lurraz eta bestelako ondasunez
jabetzen direnean, ohorea eta handinahia
izaten dira gaiztotzearen bultzagarriak.
OLIGARKIA: (Buruzagiak aberatsak izan daitezke)
Aginteak ondasunen jabetza du oinarri, agintariak
aberatsak dira eta. Saiatsuak eta diruzaleak dira
estatuaren aginteaz baliatzen direnak.
DEMOKRAZIA: (Guztiak buruzagiak)
Platón gobernu honen contra agertzen da:
gobernu-lanetan prestatuta ez dagoena ez da
egokiena izango ezagutzen ez dituen kontuez
erabakitzeko. Hortaz, ezjakinari ez zaio
hiriaren agintea eman behar.
TIRANIA: (Buruzagi bakarra)
Gobernu erarik ankerrena da, askotan,
demokraziaren gehiegizko askatasuna
dela bide sortu ohi da tirania.

20. ZORIONA ETA GORENGO ONGIA:
• Bertutea: arimaren osasuna (osatzen duten zatiak dagokien moduan eta zereginetan aritzen direnean: barne
indarra harmonian dago)
Gizakiaren azkeneko helburua: zoriona lortzea arimaren ahalbideak behar bezala sustatuta.
Ongia: atseginaren eta jakinduriaren arteko bizi-modu konbinatu bat da.
Nahastura hori neurrikoa izan behar da.
• Ongia eskuratzeko, plazera eta jakinduria era egokian konbinatu behar dira. Bertuteak eraginda,
ongi absolutua atzematen duen pertsona, gorengo zoriontasunera iristen da.
Arrazoi-arima: jakintsu eta zuhurki
suminezko zatia: sendo
irritsezko alderdia: neurritsu.
• Onbideak eta bertuteak ezagutzarekin bat egiten dute: inork ez du maltzurki jokatzen nahita.
Jokabide okerrak aukeratzen ditugunean, gure ustez ona den zerbait egiten ari gara, jokabide okerra
dela jakin gabe Gure aukeraketek ekarriko zituzten ondorioak kontuan hartu ez ditugulako.