یکی از روش‌هایی که برای دسته‌بندی داده‌ها به کار می‌رود روش آنالیز عامل است. در این روش گزینه‌هایي که به هم نزدیک‌ترند، در یک عامل جمع می‌شوند و بدين صورت سازه‌های داخل یک ابزار مشخص می‌گردد. تحلیل عاملی یک روش آماری است که به‌عنوان روشی شناخته‌شده برای تعیین دسته سؤالات مربوط به هم بکار می‌رود. این روش برای مشخص کردن و گروه‌بندی اندازه‌های متفاوت بعضی صفات مهم و برای تشخیص آن‌ها از صفات مختلف به کار می‌رود. به‌طورکلی آنالیز عاملی به دو نوع تقسیم می‌شود. 1- آنالیز عاملی اکتشافی Exploratory Factor Analysis 2- آنالیز عاملی تأییدی Confirmatory Factor Analysis

1. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
‫تاییدی‬ ‫و‬
Mohammad-Sajjad lotfi
PhD student
‫خواب‬‫در‬‫زمان‬‫جوی‬‫در‬
‫رویم‬‫می‬‫تو‬‫تماشای‬

2. ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫یکی‬‫از‬‫هایی‬‫روش‬‫که‬‫برای‬‫بندی‬‫دسته‬‫ها‬‫داده‬‫به‬‫کار‬‫رود‬‫می‬
‫روش‬‫آنالیز‬‫عامل‬‫است‬.‫در‬‫این‬‫روش‬‫هایي‬‫گزینه‬‫که‬‫به‬‫هم‬
،‫ترند‬‫نزدیک‬‫در‬‫یک‬‫عامل‬‫جمع‬‫شوند‬‫می‬‫و‬‫بدین‬‫صورت‬‫های‬‫سازه‬
‫داخل‬‫یک‬‫ابزار‬‫مشخص‬‫گردد‬‫می‬.‫تحلیل‬‫عاملی‬‫یک‬‫روش‬‫آماری‬
‫است‬‫که‬‫عنوان‬‫به‬‫روشی‬‫شده‬‫شناخته‬‫برای‬‫تعیین‬‫دسته‬‫سؤاالت‬
‫مربوط‬‫به‬‫هم‬‫بکار‬‫رود‬‫می‬.‫این‬‫روش‬‫برای‬‫مشخص‬‫کردن‬‫و‬
‫بندی‬‫گروه‬‫های‬‫اندازه‬‫متفاوت‬‫بعضی‬‫صفات‬‫مهم‬‫و‬‫برای‬‫تشخیص‬
‫ها‬‫آن‬‫از‬‫صفات‬‫مختلف‬‫به‬‫کار‬‫رود‬‫می‬.‫طورکلی‬‫به‬‫آنالیز‬
‫عاملی‬‫به‬‫دو‬‫نوع‬‫تقسیم‬‫شود‬‫می‬.
1-‫آنالیز‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬Exploratory Factor Analysis
2-‫آنالیز‬‫عاملی‬‫تأییدی‬Confirmatory Factor Analysis

3. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
‫با‬Spss

4. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫هدف‬‫از‬‫تحلیل‬‫عاملی‬،‫اکتشافی‬‫کشف‬‫الگو‬‫یا‬‫شناسایی‬
‫ساختار‬‫زیربنایی‬‫برای‬‫هاست‬‫داده‬.‫این‬‫ساختارهای‬‫زیر‬
‫بنایی‬‫درواقع‬‫همان‬‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫یا‬‫ها‬‫عامل‬‫هستند‬.
‫با‬‫انجام‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬‫های‬‫عامل‬‫مکنون‬
‫شده‬‫شناسایی‬‫و‬‫متغیرهای‬‫شده‬‫مشاهده‬‫یا‬‫گویه‬‫ها‬‫در‬‫آن‬
‫ها‬‫عامل‬‫بندی‬‫دسته‬‫شوند؛‬‫می‬‫دیگر‬‫عبارت‬‫به‬‫ها‬‫داده‬‫در‬‫یک‬
‫مجموعه‬‫تری‬‫کوچک‬‫از‬‫عوامل‬‫خالصه‬‫شود‬‫می‬.
•‫در‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬‫گونه‬‫هیچ‬‫تئوری‬‫اولیه‬‫یا‬‫مدل‬
‫از‬‫قبل‬‫شده‬‫طراحی‬‫برای‬‫های‬‫داده‬‫یک‬‫مفهوم‬‫وجود‬‫ندارد‬
‫و‬‫هیچ‬‫محدودیتی‬‫در‬‫مورد‬‫تعداد‬‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫و‬
‫الگوی‬‫روابط‬‫میان‬‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫و‬‫شده‬‫مشاهده‬‫لحاظ‬

5. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫این‬‫نوع‬‫از‬‫تحلیل‬،‫عاملی‬‫داده‬‫محور‬‫بوده‬‫و‬‫به‬
‫دنبال‬‫ساخت‬‫تئوری‬‫یا‬‫طراحی‬‫الگوست‬.
•‫طورکلی‬‫به‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬‫به‬‫دنبال‬:
1-‫کاهش‬‫ها‬‫داده‬
2-‫شناسایی‬‫ساختارها‬

6. •‫تحلیل‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬
‫در‬Spss
•‫برای‬‫انجام‬‫یک‬‫تحلیل‬
‫عاملی‬‫اکتشافی‬‫ابتدا‬
‫وارد‬‫برنامه‬Spss‫شده‬‫و‬
‫به‬‫مسیر‬‫زیر‬‫بروید‬:
• Analysis → Data Reduction →
Factor

7. •‫در‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫ابتدا‬‫تمام‬‫متغیرهای‬‫مورد‬‫نظر‬‫را‬
‫انتخاب‬‫و‬‫سپس‬‫به‬‫بخش‬Variable‫منتقل‬‫کنید‬.
•‫برای‬‫انتخاب‬‫روی‬‫گزینه‬‫اول‬‫کلیک‬‫کنید‬‫سپس‬‫در‬‫حالی‬‫که‬
‫کلید‬shift‫را‬‫پایین‬‫نگه‬‫داشته‬‫اید‬‫آخرین‬‫متغیر‬‫خود‬‫را‬
‫نیز‬‫انتخاب‬‫کنید‬‫و‬‫با‬‫زدن‬‫داده‬‫ها‬‫را‬‫به‬‫قسمت‬
Variable‫منتقل‬‫کنید‬.(‫شکل‬‫شماره‬‫دو‬)
1 2

8. •‫در‬‫پنجره‬factor analysis
‫گزینه‬Descriptive‫را‬
‫کلیک‬‫کنید‬‫تا‬‫پنجره‬
factor analysis descriptive‫باز‬
‫شود‬.
•‫در‬‫این‬‫پنجره‬‫گزینه‬
KMO and Bartlett’s test of
sphericity‫را‬‫انتخاب‬
‫کنید‬.
•‫گزینه‬continue‫را‬‫کلیک‬
‫کنید‬.

9. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫شرط‬‫پیش‬1:‫آماره‬KMO‫ﻗﺎ‬‫در‬‫ﺑﻪ‬‫ﺗ‬‫ﻌﻴﻴ‬‫ﻦ‬‫و‬‫ﺗﺸﺨﻴ‬‫ﺺ‬‫مناسب‬
‫بودن‬‫ها‬‫داده‬‫برای‬‫تحلیل‬‫ﻋﺎﻣﻠﻲ‬‫ا‬‫ﺳ‬‫ﺖ‬‫و‬‫مقدار‬‫آن‬‫باید‬‫از‬
0/5‫بیشتر‬‫باشد‬.

10. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫شرط‬‫پیش‬2:‫آز‬‫ﻣ‬‫ﻮ‬‫ن‬‫ﺑﺎ‬‫ر‬‫ﺗﻠ‬‫ﺖ‬‫ا‬‫ﻴ‬‫ﻦ‬‫ﻓ‬‫ﺮ‬‫ﺿﻴﻪ‬‫را‬‫ﻛﻪ‬‫ﻣﺎﺗ‬‫ﺮ‬‫ﻴ‬‫ﺲ‬
‫های‬‫همبستگی‬‫شده‬‫مشاهده‬‫ﻣﺗﻌﻠ‬‫ﻖ‬‫ﺑﻪ‬‫ای‬‫جامعه‬‫ﺑﺎ‬‫ﻣﺗﻐﻴ‬‫ﺮ‬‫ﻫﺎ‬‫ي‬
‫نا‬‫همبسته‬‫ا‬‫ﺳ‬‫ﺖ‬‫آزماید‬‫می‬(H0:‫ها‬‫داده‬‫نا‬‫اند‬‫همبسته‬.
‫و‬H1:‫ها‬‫داده‬‫اند‬‫همبسته‬).‫ﺑ‬‫ﺮ‬‫اي‬‫آ‬‫ﻧﻜﻪ‬‫ﻴ‬‫ﻚ‬‫ﻣ‬‫ﺪ‬‫ل‬‫ﻋﺎﻣﻠﻲ‬
‫ﻣﻔﻴ‬‫ﺪ‬‫و‬‫داراي‬‫ﻣﻌﻧﺎ‬‫ﺑﺎﺸ‬‫ﺪ‬،‫ﻻ‬‫زم‬‫ا‬‫ﺳ‬‫ﺖ‬‫ﻣﺗﻐﻴ‬‫ﺮ‬‫ﻫﺎ‬‫ﻫﻣﺑﺳﺗﻪ‬
‫ﺑﺎﺸﻧ‬‫ﺪ‬‫و‬‫سطح‬‫معناداری‬‫ها‬‫آن‬‫کمتر‬‫از‬0/05‫باشد‬،‫در‬
‫ﻏﻴ‬‫ﺮ‬‫ا‬‫ﻴ‬‫ﻦ‬‫ﺻ‬‫ﻮ‬‫رت‬‫دلیلی‬‫برای‬‫ﺗﺑﻴﻴ‬‫ﻦ‬‫ﻣ‬‫ﺪ‬‫ل‬‫ﻋﺎﻣﻠﻲ‬‫و‬‫ﺟ‬‫ﻮ‬‫د‬
‫ﻧ‬‫ﺪ‬‫ارد‬.
•‫ا‬‫ﮔ‬‫ﺮ‬‫ﻓ‬‫ﺮ‬‫ﺿﻴﺔ‬‫«ﻣﺗﻐﻴ‬‫ﺮ‬‫ﻫﺎ‬‫باهم‬‫را‬‫ﺑ‬‫ﻄ‬‫ﻪ‬‫ﻧ‬‫ﺪ‬‫ار‬‫ﻧ‬‫ﺪ‬»‫رد‬‫ﻧﺸ‬‫ﻮ‬،‫د‬
‫ﻛﺎ‬‫ر‬‫ﺑ‬‫ﺮ‬‫د‬‫ﺗﺤﻠﻴ‬‫ﻞ‬‫ﻋﺎﻣﻠﻲ‬‫ز‬‫ﻴ‬‫ﺮ‬‫سؤال‬‫ﺨ‬‫ﻮ‬‫ا‬‫ﻫ‬‫ﺪ‬‫ر‬‫ﻓ‬‫ﺖ‬،‫ﺑﻧﺎﺑ‬‫ﺮ‬‫ا‬‫ﻴ‬‫ﻦ‬
‫ﺑﺎﻴ‬‫ﺪ‬‫در‬‫آن‬‫تجدیدنظر‬‫ﻛ‬‫ﺮ‬‫د‬.‫ﻣ‬‫ﺮ‬‫ﺑﻊ‬‫ﻛﺎ‬‫ي‬‫دار‬‫معنی‬‫ﺑﻴﺎﻧﮕ‬‫ﺮ‬

12. •‫در‬‫پنجره‬factor analysis
‫گزینه‬Extraction‫را‬
‫کلیک‬‫کنید‬‫تا‬‫پنجره‬
factor analysis extraction
‫باز‬‫شود‬.
•‫در‬‫این‬‫پنجره‬
‫موارد‬:
• Unrotated factor solution
• Scree Plot
• Correlation matrix
‫را‬‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫در‬‫قسمت‬Extract‫گزینه‬
eigenvalue over‫را‬
‫انتخاب‬‫و‬‫در‬‫مربع‬

13. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫نخستین‬‫گام‬‫در‬‫تحلیل‬‫اکتشافی‬‫عامل‬،‫رسم‬‫ماتریکس‬
‫همبستگی‬‫نمرات‬‫برای‬‫همه‬‫متغیرهایی‬‫است‬‫که‬‫به‬‫تحلیل‬
‫عامل‬‫اند‬‫واردشده‬.‫این‬‫ماتریس‬‫ا‬‫معموال‬‫با‬‫استفاده‬‫از‬
‫های‬‫برنامه‬‫کامپیوتری‬‫ترسیم‬‫شود‬‫می‬.
•‫شما‬‫با‬‫انتخاب‬Un-rotated factor solution‫و‬Correlation matrix‫به‬
‫نرم‬‫افزار‬‫اجازه‬‫ترسیم‬‫این‬‫ماتریکس‬‫را‬‫می‬‫دهید‬.

14. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫دومین‬‫گام‬‫تحلیل‬‫عناصر‬‫است‬‫که‬‫قبل‬‫از‬‫فاکتور‬‫سازی‬
،‫نهایی‬‫اطالعات‬‫اصلی‬‫موردنیاز‬‫محقق‬‫را‬‫برای‬‫گیری‬‫تصمیم‬
‫فراهم‬‫کند؛‬‫می‬‫تحلیل‬‫عناصر‬‫اصلی‬‫است‬‫که‬‫بر‬‫اساس‬‫ارزش‬
‫صحیح‬(Eigen value)‫صورت‬‫گیرد‬‫می‬.‫واریانس‬‫تبیین‬‫شده‬‫توسط‬
‫هر‬‫عامل‬‫برابر‬‫است‬‫با‬‫مجذور‬‫بار‬‫هاي‬‫عاملي‬‫آن‬.‫این‬
‫واریانس‬‫مقدار‬‫ویژه‬(Eigen Value)‫نامیده‬‫شود‬‫مي‬.‫اولین‬
‫مقدار‬‫ویژه‬‫همواره‬‫بیشترین‬‫بوده‬‫و‬‫از‬1‫بزرگتر‬
‫باشد‬‫مي‬.‫مقدار‬‫ویژه‬‫براي‬‫عامل‬‫هاي‬‫بعدي‬‫كوچكتر‬
‫باشد‬‫مي‬
•‫محقق‬‫های‬‫ارزش‬‫صحیح‬‫را‬‫بررسی‬‫کند‬‫می‬‫تا‬‫تصمیم‬‫بگیرد‬‫چه‬
‫تعداد‬‫فاکتور‬‫در‬‫تحلیل‬‫عامل‬‫وارد‬‫شوند‬.‫به‬‫صورت‬‫کلی‬
‫مقدار‬‫عواملی‬‫که‬،‫حداقل‬‫دارای‬‫ارزش‬‫صحیح‬‫بیش‬‫از‬‫یک‬

15. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫استفاده‬‫از‬‫نمودار‬‫ریزه‬‫سنگ‬(Scree)‫تواند‬‫می‬
‫یکی‬‫دیگر‬‫از‬‫راه‬‫های‬‫پیشنهادی‬‫باشد‬.‫بعضی‬
‫محققین‬‫این‬‫روش‬‫را‬‫عنوان‬‫به‬‫پایاترین‬‫روش‬
‫تعیین‬‫فاکتورهای‬‫نهایی‬‫معرفی‬‫کنند‬‫می‬.
•‫در‬‫این‬‫روش‬‫برای‬‫شناسایی‬‫فاکتورهای‬‫نهایی‬‫بر‬
‫اساس‬‫تغییر‬‫در‬‫زاویه‬‫شیب‬‫بین‬‫عوامل‬‫قضاوت‬
‫شود‬‫می‬.‫یک‬‫شیب‬‫تند‬‫مثل‬‫شیب‬‫خط‬‫پاره‬A‫بیانگر‬
‫زیاد‬‫بودن‬‫اختالف‬‫نمره‬‫میان‬‫دو‬‫عامل‬1‫و‬2‫است‬
‫که‬‫نشان‬‫از‬‫افزایش‬‫مقدار‬‫واریانس‬‫توضیح‬
‫شده‬‫داده‬‫دهد؛‬‫می‬‫و‬‫زمانی‬‫که‬‫شیب‬‫مثل‬‫شیب‬
‫خط‬‫پاره‬B‫میل‬‫به‬‫صاف‬‫شدن‬‫بین‬‫دو‬‫عامل‬‫پیدا‬

16. •‫نکته‬:‫در‬‫بعضی‬‫مواقع‬
‫شما‬‫الزم‬‫می‬‫دانید‬‫تا‬
‫تعداد‬‫خاصی‬‫عامل‬
‫شناسی‬‫شود‬.‫بنابر‬
‫این‬‫در‬‫پنجره‬factor
analysis extraction‫به‬‫جای‬
‫انتخاب‬‫گزینه‬
eigenvalue over‫گزینه‬
‫زیرین‬‫آن‬‫یعنی‬
Number of factor‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬‫و‬‫تعداد‬
‫عاملی‬‫را‬‫که‬‫مد‬‫نظر‬
‫دارید‬‫در‬‫آن‬‫وارد‬
‫کنید‬.
•‫سپس‬‫گزینه‬‫ادامه‬‫را‬
‫بزنید‬.

17. •‫دوباره‬‫به‬‫پنجره‬
factor analysis‫بر‬
‫میگردیم‬‫این‬‫بار‬
‫گزینه‬Rotation‫را‬
‫انتخاب‬‫می‬‫کنیم‬‫تا‬
‫پنجره‬factor analysis
extraction‫باز‬‫شود‬.
•‫در‬‫این‬‫پنجره‬‫گزینه‬
varimax‫را‬‫انتخاب‬‫می‬
‫کنیم‬.
.‫روی‬‫دکمه‬continue
‫کلیک‬‫کنید‬.

18. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫سومین‬‫گام‬‫در‬‫تحلیل‬‫عامل‬‫اکتشافی‬،‫چرخش‬‫عوامل‬‫برای‬
‫ساده‬‫کردن‬‫ساختار‬‫ها‬‫آن‬‫است‬‫زیرا‬‫زمانی‬‫که‬‫عوامل‬
‫چرخش‬،‫اند‬‫نشده‬‫متغیرها‬‫ای‬‫گونه‬‫به‬‫بین‬‫عوامل‬‫تقسیم‬
‫شوند‬‫می‬‫که‬‫هر‬‫عامل‬‫دارای‬‫بیشترین‬‫میزان‬‫واریانس‬
‫توضیح‬‫شده‬‫داده‬‫باشد‬‫اما‬‫با‬‫چرخش‬،‫عوامل‬‫از‬‫ورود‬
‫برخی‬‫از‬‫متغیرها‬‫در‬‫های‬‫عامل‬‫مختلف‬‫جلوگیری‬‫شده‬‫و‬
‫ساختار‬‫عاملی‬‫مناسب‬‫و‬‫قابل‬‫تفسیرتری‬‫ارائه‬‫شود‬‫می‬‫؛‬
‫بنابراین‬‫دلیل‬‫اصلی‬‫چرخش‬،‫ها‬‫عامل‬‫دستیابی‬‫به‬‫یک‬
‫ماتریس‬‫عاملی‬‫ساده‬‫و‬‫معنادار‬‫ازنظر‬‫تئوری‬‫و‬‫قابل‬
‫تفسیر‬‫است‬.
•‫چرخش‬‫واریماکس‬(varimax)‫یکی‬‫از‬‫ترین‬‫متداول‬‫شیوه‬‫های‬

20. •‫پس‬‫از‬‫بازگشت‬‫به‬
‫پنجره‬factor analysis
‫گزینه‬Scores‫را‬
‫انتخاب‬‫می‬‫کنیم‬‫تا‬
‫پنجره‬factor analysis
Scores‫باز‬‫شود‬.
•‫در‬‫این‬‫پنجره‬‫گزینه‬
‫زیر‬‫را‬‫تیک‬‫می‬‫زنیم‬:
• Save as variable
.‫روی‬‫دکمه‬continue
‫کلیک‬‫کنید‬.

21. •‫در‬‫گام‬‫پایانی‬‫پس‬‫از‬
‫بازگشت‬‫به‬‫پنجره‬
factor analysis‫گزینه‬
Option‫را‬‫انتخاب‬‫می‬
‫کنیم‬‫تا‬‫پنجره‬factor
analysis option‫باز‬‫شود‬.
•‫در‬‫این‬‫پنجره‬‫گزینه‬
sort by size‫را‬‫تیک‬‫می‬
‫زنیم‬‫تا‬‫گویه‬‫های‬‫هر‬
‫عامل‬‫را‬‫از‬‫بیشترین‬
‫بار‬‫عاملی‬‫به‬‫پایین‬
‫مرتب‬‫کند‬.
•‫گزینه‬Suppress absolute
values less than‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬.‫و‬

22. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫وزن‬‫یا‬‫بار‬‫عاملی‬‫مشخص‬‫کند‬‫می‬‫هر‬‫متغیر‬‫به‬‫چه‬‫عاملی‬
‫مربوط‬‫است‬.‫همبستگي‬‫هر‬‫متغیر‬‫با‬‫هر‬‫عامل‬‫بار‬‫عاملي‬
(Factor Loading)‫نامیده‬‫شود‬‫مي‬‫و‬‫مقدار‬‫آن‬‫بین‬1-‫و‬1+
‫تغییر‬‫كند‬‫مي‬.
•‫برای‬‫تعیین‬‫اینکه‬‫چه‬‫متغیرهایی‬‫با‬‫بار‬‫عاملی‬‫مشخص‬
‫وارد‬‫فاکتور‬‫سازی‬‫نهایی‬،‫شوند‬‫الزم‬‫است‬‫تا‬‫نقطه‬‫برشی‬
‫برای‬‫بارهای‬‫عاملی‬‫تعیین‬‫شود؛‬‫حداقل‬‫نقطه‬‫برش‬
‫قبول‬‫قابل‬0/3‫است‬‫اما‬‫پالیت‬(2012)‫حداقل‬‫نقطه‬‫برش‬
‫را‬0/4‫بیان‬‫کند‬‫می‬

23. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫ایده‬‫آل‬‫آن‬‫است‬‫که‬‫یک‬‫متغیر‬‫تنها‬‫روی‬‫یک‬‫عامل‬‫بار‬
(‫بار‬‫عاملی‬‫باالی‬‫نقطه‬‫برش‬‫منتخب‬)‫بگیرد‬‫اما‬‫اگر‬
‫متغیر‬‫روی‬‫دو‬‫عامل‬‫دارای‬‫بار‬،‫باشد‬‫متغیر‬‫دارای‬‫بار‬
‫ثانویه‬‫است‬‫؛‬‫بار‬‫ثانویه‬‫به‬‫بار‬‫کمتر‬‫اطالق‬‫شود‬‫می‬.
•‫بارهای‬‫ثانویه‬‫سبب‬‫شود‬‫می‬‫تا‬‫فاکتور‬‫سازی‬‫مناسب‬‫و‬
‫تمیز‬‫نباشد‬‫که‬‫برای‬‫جلوگیری‬‫از‬‫این‬‫کار‬‫توان‬‫می‬‫نقطه‬
‫برش‬‫بارهای‬‫عاملی‬‫را‬‫قدر‬‫آن‬‫افزایش‬‫داد‬‫تا‬‫بارهای‬
‫ثانویه‬‫حذف‬‫شوند‬.‫از‬‫دیگر‬‫روش‬‫هایی‬‫که‬‫می‬‫توان‬‫در‬
‫شرایط‬‫مشابه‬‫از‬‫آنها‬‫استفاده‬‫نمود‬‫انتخاب‬‫بار‬‫عاملی‬
‫بزرگتر‬‫و‬‫یا‬‫انتخاب‬‫مفهومی‬‫گویه‬‫به‬‫منظور‬‫بارگذاری‬
‫روی‬‫عوامل‬‫استخراج‬‫شده‬‫است‬

25. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫پس‬‫از‬‫اجرای‬‫تمام‬‫تنظیمات‬‫گزینه‬ok‫را‬‫کلیک‬‫کنید‬‫تا‬
‫نرم‬‫افزار‬‫داده‬‫های‬‫شما‬‫را‬‫بررسی‬‫و‬‫انالیز‬‫کند‬.‫سپس‬
‫تک‬‫تک‬‫جداول‬‫را‬‫با‬‫معیارهای‬‫ارائه‬‫شده‬‫مطابقت‬‫دهید‬
‫و‬‫مدل‬‫خود‬‫را‬‫بررسی‬‫کنید‬.

26. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫یکی‬‫دیگر‬‫از‬‫شاخص‬‫های‬‫تصمیم‬‫گیری‬‫در‬‫خصوص‬‫یافته‬‫های‬
‫تحلیل‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬‫توجه‬‫به‬‫واریانس‬‫هر‬‫عامل‬‫و‬
‫کلیه‬‫عوامل‬‫شناسایی‬‫شده‬‫است‬.‫پالیت‬(2012)‫بیان‬‫می‬
‫کند‬‫که‬‫عوامل‬‫شناسایی‬‫شده‬‫در‬‫طی‬‫یک‬‫تحلیل‬‫عاملی‬
‫حداقل‬‫باید‬60%‫واریانس‬‫کل‬‫نمرات‬‫را‬‫تبیین‬‫کنند‬‫و‬
‫الزم‬‫است‬‫هر‬‫عامل‬‫شناسایی‬‫شده‬‫به‬‫تنهایی‬‫بیش‬‫از‬5%
‫واریانس‬‫کل‬‫نمرات‬‫را‬‫تبیین‬‫کند‬.‫اما‬‫منابع‬‫زیادی‬
‫نیز‬‫وجود‬‫دارد‬‫که‬‫بیان‬‫می‬‫کند‬‫عوامل‬‫شناسایی‬‫شده‬
‫باید‬‫حداقل‬‫بیش‬‫از‬50%‫کل‬‫واریانس‬‫نمرات‬‫را‬‫تبیین‬
‫کند‬

27. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫برای‬‫اطالع‬‫از‬‫میزان‬‫واریانس‬‫تک‬‫تک‬‫عوامل‬‫جدول‬‫فوق‬‫و‬‫بخش‬
‫مشخص‬‫شده‬‫را‬‫مشاهده‬‫کنید‬
•‫رنگ‬‫سبز‬‫واریانس‬‫تبیین‬‫شده‬‫توسط‬‫تک‬‫تک‬‫عوامل‬(‫تک‬‫تک‬
‫عوامل‬‫باید‬‫بیش‬‫از‬5%‫باشند‬.)
•‫رنگ‬‫آبی‬‫واریانس‬‫تببین‬‫شده‬‫توسط‬‫کل‬‫عوامل‬(‫کل‬‫عوامل‬
‫باید‬‫بیش‬‫از‬60%‫باشد‬)

28. ‫اکتشافی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫گام‬‫بعدی‬‫در‬‫تحلیل‬‫عاملی‬،‫اکتشافی‬‫گذاری‬‫نام‬‫عوامل‬
‫شده‬‫شناسایی‬‫است‬.‫گذاری‬‫نام‬‫قسمت‬‫مهمی‬‫از‬‫تحلیل‬‫است؛‬
‫زیرا‬‫گذاری‬‫نام‬‫عامل‬‫معنی‬‫نظری‬‫و‬‫تئوری‬‫را‬‫برای‬‫عامل‬
‫فراهم‬‫کند‬‫می‬.
•‫در‬‫این‬‫قسمت‬‫معادالت‬‫ریاضی‬‫کنار‬‫رفته‬‫و‬‫های‬‫استدالل‬‫تئوری‬
‫و‬‫نظری‬‫جایگزین‬‫شود‬‫می‬.‫محقق‬‫متغیرهایی‬‫که‬‫با‬‫یکدیگر‬‫در‬
‫یک‬‫عامل‬‫اند‬‫شده‬‫بندی‬‫دسته‬‫را‬‫بررسی‬‫کرده‬‫و‬‫آن‬‫دسته‬‫یا‬
‫خوشه‬‫را‬‫بر‬‫اساس‬‫مفاهیم‬‫تئوری‬‫و‬‫نظری‬‫موجود‬‫توضیح‬
‫دهد‬‫می‬.‫آنچه‬‫در‬‫این‬‫بخش‬‫باید‬‫موردتوجه‬‫قرار‬‫بگیرد‬‫این‬
‫است‬‫که‬‫متغیرهای‬‫دارای‬‫بارهای‬‫باال‬‫باید‬‫در‬‫عامل‬‫وارد‬
،‫شوند‬‫حتی‬‫اگر‬‫با‬‫ایده‬‫نظری‬‫از‬‫پیش‬‫تصور‬‫شده‬‫محقق‬

29. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
‫لیزرل‬ ‫با‬

30. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫از‬‫آنجا‬‫که‬‫متغیرهای‬‫پنهان‬‫به‬‫خودی‬‫خود‬‫قابل‬‫اندازه‬‫گیری‬
‫نیستند‬‫می‬‫بایست‬‫برای‬‫آنها‬‫تعریف‬‫عملیاتی‬‫صورت‬‫داد‬‫که‬
‫این‬‫تعریف‬‫عملیاتی‬‫به‬‫کمک‬‫متغیرهای‬‫آشکار‬‫صورت‬‫می‬‫گیرد‬.
•‫به‬‫عنوان‬‫مثال‬‫وقتی‬‫از‬‫ادب‬،‫خوش‬‫تیپی‬،‫رضایت‬،
‫وفاداری‬،‫کیفیت‬،‫انگیزه‬،‫کاری‬‫بزه‬‫مواردی‬‫از‬‫این‬‫قبیل‬
‫صحبت‬‫می‬‫کنیم‬‫در‬‫واقع‬‫در‬‫حال‬‫صحبت‬‫از‬‫مفاهیم‬‫انتزاعی‬‫می‬
‫باشیم‬‫که‬‫در‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫به‬‫این‬‫مفاهیم‬‫انتزاعی‬‫متغیر‬
‫پنهان‬‫گفته‬‫می‬‫شود‬.‫چنین‬‫متغیرهایی‬‫برای‬‫فهم‬‫و‬‫درک‬‫به‬
‫رفع‬‫ابهام‬‫نیاز‬‫دارند‬‫که‬‫به‬‫این‬‫رفع‬‫ابهام‬‫تعریف‬‫عملیاتی‬
‫گفته‬‫می‬‫شود‬.‫در‬‫تعریف‬‫عملیاتی‬‫یک‬‫متغیر‬‫پنهان‬‫یا‬‫مفهوم‬
‫ما‬‫آن‬‫متغیر‬‫را‬‫به‬‫کمک‬‫متغیرهای‬‫قابل‬‫مشاهده‬‫یا‬‫آشکار‬‫که‬

31. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
.1‫دارای‬‫مدل‬‫قبلی‬‫و‬‫براساس‬‫تئوری‬‫هاست‬.
.2‫تعداد‬‫عوامل‬‫دخیل‬‫از‬‫قبل‬‫مشاهده‬‫شده‬‫اند‬.
.3‫در‬‫این‬‫نوع‬‫از‬‫تحلیل‬‫مشخص‬‫است‬‫که‬‫کدام‬‫یک‬‫از‬‫متغیرها‬‫بر‬
‫روی‬‫کدام‬‫عوامل‬‫بار‬‫گذاری‬‫شده‬‫اند‬.

32. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫در‬‫این‬‫مدل‬‫از‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫ما‬‫صحبت‬‫از‬‫متغیر‬‫های‬‫پنهان‬‫و‬
‫آشکار‬‫داریم‬:
•‫متغیرهای‬‫پنهان‬‫یا‬latent
‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫یا‬‫مشاهده‬‫نشده‬‫به‬‫گونه‬‫ای‬‫مستقیم‬‫اندازه‬
‫گیری‬‫نمی‬،‫شوند‬‫بلکه‬‫بر‬‫اساس‬‫روابط‬‫یا‬‫همبستگی‬‫های‬‫بین‬
‫متغیرهای‬‫اندازه‬‫شده‬‫گیری‬‫استنباط‬‫می‬‫شوند‬.
‫متغیرهای‬‫مشاهده‬‫شده‬‫یا‬observed
‫متغیرهای‬‫آشکار‬‫یا‬‫مشاهده‬‫شده‬‫به‬‫گونه‬‫ای‬‫مستقیم‬‫به‬‫وسیله‬
‫پژوهشگر‬‫اندازه‬‫گیری‬‫می‬‫شود‬.‫به‬‫زبان‬‫ساده‬‫می‬‫توان‬‫گفت‬
‫گویه‬‫ها‬‫و‬‫سواالت‬‫پرسشنامه‬‫به‬‫عنوان‬‫متغیر‬‫های‬‫مشاهده‬‫شده‬

33. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫براي‬‫مثال‬‫متغیر‬‫انگیزه‬‫را‬‫در‬‫نظر‬‫بگیرید‬.‫انگیزه‬‫فرد‬‫را‬
‫نمیتوان‬‫به‬‫صورت‬‫مستقیم‬‫مشاهده‬‫کرد‬‫و‬‫سنجید‬.‫به‬‫همین‬
‫منظور‬‫براي‬‫سنجش‬‫متغیرهاي‬‫پنهان‬‫از‬‫گویه‬‫هائی‬‫استفاده‬
‫میکنند‬‫که‬‫همان‬‫سواالت‬‫پرسشنامه‬‫را‬‫تشکیل‬‫میدهند‬.‫این‬
‫گویه‬‫ها‬‫متغیرهاي‬‫مشاهده‬‫شده‬‫هستند‬.‫براي‬‫مثال‬،‫سختکوشی‬
‫حضور‬‫بهموقع‬‫در‬‫محل‬،‫کار‬‫حساسیت‬‫به‬‫انجام‬‫کار‬‫و‬‫مواردي‬
‫از‬‫این‬‫دست‬‫متغیرهاي‬‫قابل‬‫مشاهده‬‫براي‬‫متغیر‬‫پنهان‬
‫انگیزش‬‫هستند‬

35. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫متغیرهای‬‫پنهان‬‫یا‬latent
•‫متغیر‬‫درونزا‬(‫متغیر‬‫وابسته‬)‫متغیری‬‫است‬‫که‬‫از‬‫جانب‬‫سایر‬
‫متغیرهای‬‫موجود‬‫در‬‫مدل‬‫تأثیر‬‫می‬‫پذیرد‬.
•‫متغیر‬‫برونزا‬(‫متغیر‬‫مستقل‬)‫متغیری‬‫است‬‫که‬‫هیچگونه‬
‫تأثیری‬‫از‬‫سایر‬‫متغیرهای‬‫موجود‬‫در‬‫مدل‬‫دریافت‬‫نمی‬‫کند‬
‫بلکه‬‫خود‬‫تأثیر‬‫می‬‫گذارد‬.
•‫برخی‬‫متغیرها‬‫به‬‫شکل‬‫دایره‬(‫یا‬‫بیضی‬)‫و‬‫برخی‬‫از‬‫آنها‬‫به‬
‫شکل‬‫مربع‬(‫یا‬‫مستطیل‬)‫نمایش‬‫داده‬‫شود‬‫می‬.
•‫بیضی‬‫یا‬‫دایره‬‫ف‬ ّ‫معر‬‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫و‬‫مستطیل‬‫یا‬‫مربع‬
‫نمایشگر‬‫متغیرهای‬‫اندازه‬‫گیری‬‫شده‬‫است‬.

37. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫نکته‬:
•‫هر‬‫متغیر‬‫در‬‫سیستم‬‫مدل‬‫معادالت‬‫ساختاری‬‫می‬‫تواند‬‫هم‬‫به‬
‫عنوان‬‫یک‬‫متغیر‬‫درونزا‬‫و‬‫هم‬‫یک‬‫متغیر‬‫برونزا‬‫در‬‫نظر‬
‫گرفته‬‫شود‬.‫این‬‫موضوع‬‫بستگی‬‫دارد‬‫که‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫تایید‬
‫ما‬‫چند‬‫مرتبه‬‫داشته‬‫باشد‬.
•‫زیرا‬‫متغیرهای‬‫وابسته‬‫هر‬‫مرتبه‬‫می‬‫تواند‬‫به‬‫عنوان‬
‫متغیرهای‬‫مستقل‬‫مرحله‬‫بعد‬‫در‬‫نظر‬‫گرفته‬‫شوند‬.
•‫در‬‫ارتباط‬‫با‬‫مرتبه‬‫می‬‫توان‬‫گفت‬‫در‬‫مرتبه‬‫اول‬‫ما‬‫به‬
‫دنبال‬‫این‬‫هستیم‬‫که‬‫ببینیم‬‫آیا‬‫سواالت‬‫مولفه‬‫های‬‫کشف‬‫شده‬
‫را‬‫می‬‫سنجد؟‬‫و‬‫در‬‫مرتبه‬‫دوم‬‫به‬‫دنبال‬‫این‬‫هستیم‬‫ببینم‬

39. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫بنابراین‬‫اولین‬‫گام‬‫در‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫تایید‬‫طراحی‬‫یک‬‫مدل‬
‫است‬.‫در‬‫این‬‫گام‬‫شما‬‫باید‬‫یک‬‫مدل‬‫بر‬‫اساس‬‫متغیرهای‬
‫مشاهده‬،‫شده‬‫متغیرهای‬‫پنهان‬‫وابسته‬‫و‬‫یا‬‫مستقل‬‫طراحی‬
‫کنید‬.
•‫طراحی‬‫این‬‫مدل‬‫معموال‬‫بر‬‫اساس‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬‫و‬‫یا‬
‫با‬‫کمک‬‫مدل‬‫های‬‫تئوری‬‫انجام‬‫می‬‫شود‬.

40. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫طراحی‬‫این‬‫مدل‬‫معموال‬‫بر‬‫اساس‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫اکتشافی‬‫و‬‫یا‬
‫با‬‫کمک‬‫مدل‬‫های‬‫تئوری‬‫انجام‬‫می‬‫شود‬.
•‫گام‬‫دوم‬‫تحلیل‬‫و‬‫انالیز‬‫مدل‬‫است‬‫که‬‫به‬‫دو‬‫صورت‬‫انجام‬‫می‬
‫شود‬:
1-‫روش‬Reflective:‫در‬‫این‬‫روش‬‫فلش‬‫های‬‫ما‬‫از‬‫سمت‬‫متغیرهای‬
‫مکنون‬‫به‬‫سمت‬‫متغیر‬‫های‬‫مشاهده‬‫شده‬‫خواهد‬‫بود‬.‫دراین‬‫روش‬
‫ازنرم‬‫افزار‬‫لیزرل‬‫استفاده‬‫می‬‫شود‬.
2-‫روش‬Formative:‫در‬‫این‬‫روش‬‫فلش‬‫های‬‫ما‬‫از‬‫سمت‬‫متغیرهای‬
‫مشاهده‬‫شده‬‫به‬‫سمت‬‫متغیر‬‫های‬‫مکنون‬‫شده‬‫خواهد‬‫بود‬.‫در‬‫این‬
‫روش‬‫از‬‫نرم‬‫افزار‬‫اسمارت‬PLS‫استفاده‬‫می‬‫شود‬.

41. •‫در‬‫مدل‬reflective‫ما‬‫در‬‫واقع‬‫دارای‬‫چند‬‫رگرسیون‬‫ساده‬‫هستم‬.
•‫در‬‫مدل‬formative‫ما‬‫رگرسیون‬‫های‬‫چند‬‫گانه‬‫را‬‫داریم‬.

42. ‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬
•‫یک‬‫سوال‬‫بسیار‬‫بااهمیت‬‫در‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫تعیین‬‫حداقل‬‫حجم‬
‫نمونه‬‫است‬.‫تعیین‬‫حداقل‬‫حجم‬‫نمونه‬‫الزم‬‫براي‬‫گردآوري‬‫داده‬
‫هاي‬‫مربوط‬‫به‬‫مدل‬‫یابی‬‫معادالت‬‫ساختاري‬‫بسیار‬‫با‬‫اهمیت‬
‫است‬.‫با‬‫وجود‬‫آنکه‬‫در‬‫مورد‬‫حجم‬‫نمونه‬‫الزم‬‫براي‬‫تحلیل‬
‫عاملی‬‫و‬‫مدل‬‫هاي‬‫ساختاري‬‫توافق‬‫کلی‬‫وجود‬،‫ندارد‬‫اما‬‫به‬
‫زعم‬‫بسیار‬‫پژوهشگران‬‫حداقل‬‫حجم‬‫نمونه‬‫الزم‬200‫میباشد‬.‫کال‬
‫سه‬‫تا‬‫ده‬‫برابر‬‫تعداد‬‫سواالت‬‫را‬‫می‬‫توان‬‫به‬‫عنوان‬‫حجم‬
‫نمونه‬‫الزم‬‫در‬‫نظر‬‫گرفت‬‫که‬‫توصیه‬‫می‬‫شود‬‫باالی‬‫پنج‬‫برابر‬
‫باشد‬.
•‫اما‬‫در‬‫تحلیل‬‫عاملی‬‫تائیدي‬‫حداقل‬‫حجم‬‫نمونه‬‫براساس‬‫عامل‬
‫ها‬‫تعیین‬‫میشود‬‫نه‬‫متغیرها‬.‫اگر‬‫از‬‫مدلیابی‬‫معادالت‬

43. ‫با‬ ‫کار‬ ‫مراحل‬
‫لیزرل‬

44. ‫ابتدا‬‫از‬‫منوی‬file‫گزینه‬
import data‫را‬‫وارد‬‫می‬‫کنیم‬.
*‫فراموش‬‫نکنید‬‫اطالعات‬‫خود‬
‫را‬‫قبال‬‫در‬‫نرم‬‫افزار‬Spss
‫وارد‬‫کنید‬.

45. •‫ابتدا‬‫از‬‫قسمت‬file of type
‫گزینه‬all other free format data
‫را‬‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫سپس‬‫به‬‫مسیری‬‫که‬‫فایل‬‫را‬
‫در‬‫آن‬‫ذخیره‬‫کرده‬‫اید‬
‫بروید‬‫و‬‫فایل‬‫خود‬‫را‬
‫انتخاب‬‫و‬‫گزینه‬Open‫را‬
‫کلیک‬‫کنید‬.

46. •‫ابتدا‬‫از‬‫قسمت‬file of type
‫گزینه‬all other free format data
‫را‬‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫سپس‬‫به‬‫مسیری‬‫که‬‫فایل‬‫را‬
‫در‬‫آن‬‫ذخیره‬‫کرده‬‫اید‬
‫بروید‬‫و‬‫فایل‬‫خود‬‫را‬
‫انتخاب‬‫و‬‫گزینه‬Open‫را‬
‫کلیک‬‫کنید‬.
•‫بعد‬‫از‬‫کیلک‬‫روی‬‫گزینه‬
Open‫پنجره‬‫جدیدی‬‫باز‬
‫خواهد‬‫شد‬‫که‬‫از‬‫شما‬‫می‬
‫خواهد‬‫اطالعات‬‫خود‬‫را‬save
‫کنید‬.‫برای‬‫اینکار‬‫به‬
‫مسیر‬‫دلخواهتان‬‫بروید‬‫و‬

47. •‫در‬‫بعضی‬‫از‬‫ورژن‬‫های‬‫نرم‬
‫افزار‬‫راه‬‫دستیابی‬‫به‬
‫اطالعات‬‫از‬‫طریق‬‫زیر‬‫است‬.
• File menu
• Import Data in Free Format
•‫سپس‬‫از‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫رو‬
‫گزینه‬file of type‫کلیک‬‫کرده‬
‫و‬‫گزینه‬Spss for Windows‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫ادامه‬‫مسیر‬‫مشابه‬‫حالت‬
‫قبل‬‫است‬.

48. •‫بعد‬‫از‬‫کیلیک‬‫روی‬‫گزینه‬
save‫شما‬‫با‬‫پنجره‬‫ای‬
‫مشابه‬‫پنجره‬‫روبه‬‫رو‬
‫مواجه‬‫خواهید‬‫شد‬‫که‬‫تعداد‬
‫متغیرهای‬‫موجود‬‫در‬‫فایل‬
‫شما‬‫را‬‫نشان‬‫می‬‫دهد‬.
‫چنانچه‬‫عدد‬‫مشاهده‬‫شده‬
‫درست‬‫است‬‫گزینه‬ok‫را‬
‫بزنید‬.
•‫در‬‫بعضی‬‫از‬‫ورژن‬‫ها‬‫این‬
‫گزینه‬‫وجود‬‫ندارد‬‫و‬
‫مستقیما‬‫اطالعات‬‫شما‬‫به‬
‫نمایش‬‫در‬‫خواهد‬‫آمد‬.

49. •‫اطالعات‬ ‫کردن‬ ‫وارد‬ ‫از‬ ‫بعد‬ ‫لیزرل‬ ‫پنجره‬

50. •‫از‬‫منوی‬Data‫گزینه‬Define
Variable‫را‬‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫از‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫گزینه‬
‫متغیرهای‬‫مورد‬‫نظر‬‫خود‬‫را‬
‫انتخاب‬‫و‬‫گزینه‬Variable type
‫را‬‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫برای‬‫انتخاب‬‫راحت‬‫و‬‫سریع‬
‫سواالت‬‫کلید‬shift‫را‬‫نگه‬
‫داشته‬‫و‬‫روی‬‫سواالت‬‫اول‬‫و‬
‫آخر‬‫کلیک‬‫کنید‬.

51. •‫در‬‫پنجره‬‫مربوط‬‫به‬Variable
type‫نوع‬‫متغیر‬‫خود‬‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫بعد‬‫از‬‫انتخاب‬‫گزینه‬
‫مربوط‬‫به‬Apply to all‫را‬‫نیز‬
‫تیک‬‫بزنید‬.
•‫و‬‫در‬‫ادامه‬‫گزینه‬ok‫و‬
‫باز‬‫هم‬‫گزینه‬ok‫را‬‫کلیک‬
‫کنید‬.

52. •‫از‬‫منوی‬Statistic‫گزینه‬
Output Options‫را‬‫کلیک‬‫کنید‬.
•‫از‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫دو‬
‫گزینه‬:
•Save to file‫و‬Lisrel system data‫را‬
‫تیک‬‫بزنید‬‫و‬‫گزینه‬ok‫را‬
‫کلیک‬‫کنید‬.
•‫پنجره‬‫ای‬‫باز‬‫می‬‫شود‬‫که‬
‫اطالعات‬‫توصیفی‬‫پیرامون‬
‫فایل‬‫شما‬‫را‬‫نشان‬‫می‬‫دهد‬.
•‫دقت‬‫کنید‬‫نباید‬‫داده‬‫های‬
Miss‫شده‬‫و‬‫پرت‬‫زیاد‬
‫باشند‬.‫این‬‫دو‬‫عامل‬‫می‬

53. •‫یکبار‬‫دیگر‬‫سراغ‬‫منوی‬
‫فایل‬‫رفته‬‫و‬‫گزینه‬new‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬.‫از‬‫پنجره‬
‫باز‬‫شده‬‫گزینه‬Path Diagram
‫را‬‫انتخاب‬‫کرده‬‫و‬‫گزینه‬
ok‫را‬‫بزنید‬.

54. •‫نرم‬‫افزار‬‫از‬‫شما‬‫یک‬‫مسیر‬
‫برای‬save‫داده‬‫ها‬‫می‬
‫خواهد‬.‫یک‬‫فولدر‬‫با‬‫اسم‬
‫مدل‬‫خود‬‫ایجاد‬‫کرده‬‫و‬‫بعد‬
‫از‬‫نام‬‫گذاری‬‫فایل‬‫را‬‫در‬
‫مسیر‬‫دلخواه‬‫ذخیره‬‫کنید‬.

55. •‫مسیر‬ ‫اولیه‬ ‫فایل‬ ‫ذخیره‬ ‫از‬ ‫بعد‬ ‫لیزرل‬ ‫پنجره‬

56. •‫سپس‬‫از‬‫منوی‬view‫گزینه‬
tools bar‫را‬‫انتخاب‬‫کرده‬
‫و‬‫گزینه‬variable‫را‬‫تیک‬
‫بزنید‬.
•‫در‬‫سمت‬‫چپ‬‫مانیتور‬‫شما‬
‫یک‬‫منو‬‫اضافه‬‫می‬‫شود‬.
‫که‬‫دارای‬‫دو‬‫قسمت‬‫شامل‬
‫متغیرهای‬observe‫و‬latent
‫است‬.

57. •‫مسیر‬ ‫اولیه‬ ‫فایل‬ ‫ذخیره‬ ‫از‬ ‫بعد‬ ‫لیزرل‬ ‫پنجره‬
•‫صفحه‬‫رسم‬‫دیاگرام‬‫قبل‬
‫از‬‫معرفی‬‫متغیرها‬

58. •‫برای‬‫اینکه‬‫متغیرهای‬
observe‫و‬latent‫خود‬‫را‬
‫برای‬‫نرم‬‫افزار‬‫تعریف‬
‫کنید‬‫این‬‫بار‬‫وارد‬‫منوی‬
setup‫شوید‬‫و‬‫گزینه‬
variable‫را‬‫انتخاب‬‫کنید‬.
‫پنجره‬‫ای‬‫مشابه‬‫پنجره‬
‫زیر‬‫باز‬‫می‬‫شود‬.

59. •‫در‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫ابتدا‬
‫متغیرهای‬‫مشاهده‬‫شده‬‫را‬
‫تعریف‬‫میکنیم‬.‫برای‬‫این‬
‫کار‬‫بروی‬‫گزینه‬Add/Read
Variable‫کلیک‬‫کنید‬.
•‫در‬‫پنجره‬‫جدید‬‫باز‬‫شده‬
‫از‬‫قسمت‬Read from file
‫گزینه‬Prelis system file‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬.
•‫سپس‬‫از‬‫قسمت‬browse‫را‬
‫کلیک‬‫کرده‬‫و‬‫به‬‫مسیری‬
‫که‬‫قبال‬‫داده‬‫های‬‫خود‬‫را‬
‫ذخیره‬‫کرده‬‫بودید‬‫رفته‬
‫و‬‫فایل‬‫مورد‬‫نظر‬‫خود‬‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬‫و‬‫گزینه‬ok
•‫نرم‬‫افزار‬‫به‬‫صورت‬‫پیش‬‫فرض‬‫بر‬‫روی‬‫محلی‬‫که‬‫داده‬
‫ها‬‫را‬‫در‬‫آن‬‫ذخیره‬‫کرده‬‫اید‬‫قرار‬‫می‬‫گیرد‬.

60. •‫گزینه‬ ‫روی‬ ‫کلیک‬ ‫از‬ ‫بعد‬ok‫فوق‬ ‫صورت‬ ‫به‬ ‫شما‬ ‫پنجره‬
‫اید‬ ‫می‬ ‫در‬.

61. •‫همانطور‬‫که‬‫قبال‬‫اشاره‬
‫شده‬‫ما‬‫متغیر‬‫مکنونی‬
‫نداریم‬‫و‬‫باید‬‫آنها‬‫را‬
‫تعریف‬‫کنیم‬‫برای‬‫تعریف‬
‫این‬‫متغیرها‬‫به‬‫نرم‬
‫افزار‬‫بر‬‫روی‬‫گزینه‬Add
latent Variable‫کلیک‬‫کنید‬.
•‫در‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫نام‬
‫متغیر‬‫مورد‬‫نظر‬‫خود‬‫را‬
‫نوشته‬‫و‬‫گزینه‬ok‫را‬
‫بزنید‬.
•‫باید‬‫هر‬‫متغیر‬‫پنهان‬‫را‬
‫به‬‫صورت‬‫جداگانه‬‫وارد‬
‫کنید‬.

62. •‫بعد‬‫از‬‫واردن‬‫کردن‬
‫متغیرهای‬‫آشکار‬‫و‬‫پنهان‬
‫خود‬‫روی‬‫گزینه‬next‫کلیک‬
‫کنید‬.
•‫در‬‫قسمت‬statistic form
‫گزینه‬correlational‫را‬
‫انتخاب‬‫کنید‬
•‫در‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫در‬
‫قسمت‬number of observation
‫تعداد‬‫حجم‬‫نمونه‬‫را‬
‫وارد‬‫کنید‬.‫و‬‫گزینه‬ok
‫را‬‫بزنید‬.

63. •‫متغیرها‬ ‫معرفی‬ ‫از‬ ‫بعد‬ ‫دیاگرام‬ ‫رسم‬ ‫صفحه‬
•‫و‬ ‫شده‬ ‫مشاهده‬ ‫متغیرهای‬ ‫تمام‬ ‫چپ‬ ‫سمت‬ ‫در‬ ‫کنید‬ ‫می‬ ‫مشاهده‬
‫شوند‬ ‫می‬ ‫داده‬ ‫نمایش‬ ‫مکنون‬.

64. •‫کنید‬ ‫انتخاب‬ ‫را‬ ‫شده‬ ‫مشاهده‬ ‫متغیرهای‬ ‫تمام‬.
•‫انتخاب‬ ‫را‬ ‫ها‬ ‫عامل‬ ‫فقط‬ ،‫مکنون‬ ‫متغیرهای‬ ‫با‬ ‫ارتباط‬ ‫در‬
‫گزینه‬ ‫دارد‬ ‫وجود‬ ‫مفهومی‬ ‫ما‬ ‫ابزار‬ ‫در‬ ‫اگر‬ ‫و‬ ‫کنیم‬ ‫می‬
‫زنیم‬ ‫نمی‬ ‫تیک‬ ‫را‬ ‫مفهوم‬.

65. •‫چرا‬‫زدن‬‫تیک‬‫در‬‫دو‬‫بخش‬‫قبل‬‫مهم‬‫است؟‬
•‫با‬‫زدن‬‫تیک‬‫و‬‫انتخاب‬‫متغیرها‬‫در‬‫واقع‬‫شما‬‫در‬‫حال‬‫مشخص‬
‫کردن‬‫درون‬‫زا‬‫و‬‫برون‬‫زا‬‫بودن‬‫آنها‬‫هستید‬.‫اگر‬‫متغیری‬
‫انتخاب‬‫نشود‬‫به‬‫معنای‬‫برون‬‫زا‬‫و‬‫یا‬‫مستقل‬‫بودن‬‫آن‬‫است‬
‫و‬‫چنانچه‬‫انتخاب‬‫شود‬‫متغیر‬‫مورد‬‫نظر‬‫درون‬‫زا‬‫یا‬
‫وابسته‬‫خواهد‬.
•‫در‬‫ارتباط‬‫با‬‫متغیرهای‬‫مشاهده‬‫شده‬:X‫عالمت‬‫برون‬‫زا‬
،‫بودن‬Y‫عالمت‬‫درون‬‫زا‬‫بودن‬
•‫در‬‫ارتباط‬‫با‬‫متغیرهای‬‫مکنون‬:Ksi‫عالمت‬‫برون‬‫زا‬،‫بودن‬
Eta‫عالمت‬‫درون‬‫زا‬‫بودن‬

66. •‫پس‬‫انتخاب‬‫متغیر‬‫ها‬‫مدل‬‫اولیه‬‫خود‬‫را‬‫ایجاد‬‫کنید‬.‫ابتدا‬
‫کلی‬‫ترین‬‫متغیر‬‫خود‬(‫فساد‬)‫را‬‫وارد‬‫کرده‬‫و‬‫سپس‬‫مولفه‬‫های‬
‫آن‬‫را‬‫به‬‫ترتیب‬‫مدلی‬‫که‬‫قبال‬‫در‬‫نظر‬‫داشته‬‫اید‬‫وارد‬‫کنید‬.
•‫برای‬‫وارد‬‫کردن‬‫متغیرها‬‫در‬‫محیط‬‫رسم‬‫نمودار‬‫آنها‬‫را‬Drag
‫کرده‬‫و‬‫در‬‫صفحه‬Drop‫کنید‬.
•‫چنانچه‬‫قصد‬‫دارید‬‫همبستگی‬‫بین‬‫مولفه‬‫ها‬‫را‬‫نیز‬‫بسنجید‬‫از‬
‫وارد‬‫کردن‬‫مفهوم‬‫کلی‬‫خودداری‬‫کنید‬‫یا‬‫به‬‫عبارت‬‫دیگر‬‫در‬
‫آنالیز‬‫مرتبه‬‫اول‬‫شما‬‫می‬‫توانید‬‫همبستگی‬‫بین‬‫متغیرها‬‫را‬
‫مورد‬‫بررسی‬‫قرار‬‫دهید‬.
•‫بعد‬‫از‬‫وارد‬‫کردن‬‫متغیرها‬‫برای‬‫رسم‬‫روابط‬‫بین‬‫آنها‬‫از‬
‫منوی‬‫ترسیم‬‫یا‬Drawing Bar
‫استفاده‬‫کنید‬.‫چنانچه‬‫این‬‫بخش‬‫را‬‫در‬‫صفحه‬‫دیاگرام‬
‫مشاهده‬‫نمی‬‫کنید‬‫به‬‫مسیر‬‫زیر‬‫رفته‬‫و‬‫آن‬‫را‬‫فعال‬‫کنید‬:

67. •Drawing Bar
‫و‬ ‫انتخاب‬ ‫برای‬
‫در‬ ‫تغییرات‬ ‫ایجاد‬
‫مسیر‬ ‫و‬ ‫متغیرها‬
‫ها‬
‫برای‬‫رسم‬‫روابط‬
‫بین‬‫متغیرهای‬
‫مشاهده‬‫شده‬‫و‬
‫متغیرهای‬‫مکنون‬
‫یا‬‫مولفه‬‫ها‬.
‫مسیر‬‫همواره‬‫از‬
‫طرف‬‫متغیر‬‫مکنون‬
‫به‬‫سمت‬‫متغیر‬
‫مشاهده‬‫شده‬‫است‬.
‫این‬‫خط‬‫از‬‫داخل‬
‫در‬ ‫تغییر‬ ‫ایجاد‬
‫و‬ ‫اندازه‬zoom‫در‬
‫مدل‬ ‫رسم‬ ‫صفحه‬
‫برای‬‫گذاشتن‬
‫کامنت‬‫و‬‫یا‬‫نوشتن‬
‫در‬‫صفحه‬‫ترسیم‬
‫مدل‬
‫برای‬‫رسم‬‫روابط‬‫همبستگی‬‫بین‬
‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫مورد‬
‫استفاده‬‫قرار‬‫می‬‫گیرد‬.‫الزم‬
‫است‬‫از‬‫هر‬‫متغیر‬‫به‬‫تمام‬
‫متغیرهای‬‫موجود‬‫خطوط‬
‫همبستگی‬‫رسم‬‫شود‬.‫توجه‬
‫داشته‬‫باشد‬‫این‬‫روابط‬‫باید‬
‫بر‬‫روی‬‫خطوطی‬‫که‬‫نمایش‬
‫چنانچه‬‫می‬‫خواهید‬
‫بین‬‫بخش‬‫های‬
‫مختلف‬‫خطوط‬
‫ارتباطی‬‫رسم‬‫کنید‬
‫از‬‫این‬‫بخش‬
‫استفاده‬‫کنید‬.

68. •‫حال‬‫مدل‬‫اولیه‬‫خود‬‫را‬‫رسم‬‫کنید‬.
•‫نکته‬:‫از‬‫قبل‬‫مد‬‫نظر‬‫داشته‬‫باشید‬‫که‬‫می‬‫خواهید‬‫آنالیز‬
‫شما‬‫مرتبه‬‫اول‬‫باشد‬‫یا‬‫مرتبه‬،‫دوم‬‫چون‬‫این‬‫امر‬‫می‬‫تواند‬
‫بر‬‫روی‬‫نحوی‬‫ترسیم‬‫روابط‬‫موثر‬‫باشد‬.
•‫اگر‬‫مدل‬‫شما‬‫مرتبه‬،‫اول‬‫مولفه‬‫ها‬‫یا‬‫متغیرها‬‫مکنون‬‫باید‬
‫از‬‫نوع‬Ksi‫باشد‬.‫در‬‫این‬‫حالت‬‫شما‬‫اجازه‬‫بررسی‬‫همبستگی‬
‫بین‬‫متغیرها‬‫را‬‫خواهید‬‫داشت‬.
•‫اگر‬‫مدل‬‫شما‬‫مرتبه‬‫دوم‬،‫است‬‫شما‬‫باید‬‫مولفه‬‫ها‬‫و‬
‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫را‬‫هم‬‫به‬‫عنان‬‫متغیر‬‫و‬Eta‫معرفی‬‫کنید‬.
•‫با‬‫توجه‬‫به‬‫اینکه‬‫شما‬‫باید‬‫حتما‬‫مدل‬‫برازش‬‫شده‬‫خود‬‫را‬
‫ترسیم‬‫کنید‬‫لذا‬‫پیشنهاد‬‫می‬‫شود‬‫ابتدا‬‫آنالیز‬‫مرتبه‬‫اول‬
‫را‬‫را‬‫انجام‬‫دهید‬.‫تا‬‫چنانچه‬‫متغیرهای‬‫مکنونی‬‫که‬‫همبستگی‬
‫باالیی‬‫دارند‬‫ادغام‬‫شوند‬.

70. •‫پس‬‫از‬‫پایان‬‫ترسیم‬‫مدل‬‫اولیه‬‫به‬‫منوی‬
Setup‫بروید‬‫و‬‫گزینه‬Build simple syntax‫را‬
‫کلیک‬‫کنید‬.‫در‬‫پنجره‬‫باز‬‫شده‬‫می‬‫توانید‬
‫به‬‫صورت‬‫دستی‬‫در‬‫مدل‬‫خود‬‫تغییراتی‬‫ایجاد‬
‫کنید‬.
•‫سپس‬‫گزینه‬Run lisrel‫را‬‫کلیک‬‫کنید‬
‫یا‬‫کلید‬F5‫را‬‫بزنید‬.

71. •‫چنانچه‬‫مدل‬‫خود‬‫را‬‫به‬
‫درستی‬‫ترسیم‬‫کرده‬
‫باشید‬‫با‬Run‫کرد‬‫مدل‬
‫نرم‬‫افزار‬‫مدلی‬‫مشابه‬
‫مدل‬‫زیر‬‫را‬‫به‬‫شما‬‫می‬
‫دهد‬:

73. 1-‫برآورد‬ ‫خطاي‬(Error term)
•‫نمادهاي‬ε‫خطاي‬‫برآورد‬(Disturbance term)‫هستند‬‫و‬‫از‬‫آنها‬‫تحت‬
‫عنوان‬‫واریانس‬‫تبیین‬‫نشده‬‫نیز‬‫یاد‬‫میشود‬.‫نشانه‬‫هاي‬
‫بسیاري‬‫براي‬‫خطاي‬‫برآورد‬‫مورد‬‫استفاده‬‫قرار‬‫می‬‫گیرد‬.‫در‬
،‫واقع‬‫برخی‬‫از‬‫اوقات‬‫هیچ‬‫نشانه‬‫اي‬‫نیز‬‫بکار‬‫گرفته‬‫نمی‬
‫شود‬.‫تنها‬‫یک‬‫بردار‬‫که‬‫با‬‫نمادهاي‬‫به‬‫سمت‬‫آنها‬‫می‬‫رود‬
‫نیز‬‫میتواند‬‫نشانه‬‫خوبی‬‫باشد‬.‫بطور‬‫کلی‬‫براي‬‫هر‬‫متغیر‬
‫درونزا‬‫باید‬‫خطاي‬‫برآورد‬‫محاسبه‬‫شود‬.‫این‬‫خطا‬‫همان‬‫فاصله‬
‫برآورد‬‫متغیر‬‫درونزا‬‫با‬‫میزان‬‫واقعی‬‫آن‬‫است‬.
•‫خطاي‬‫برآورد‬‫ممکن‬‫است‬‫ناشی‬‫از‬‫تاثیرات‬‫متغیري‬‫باشد‬‫که‬‫در‬
‫مدل‬‫لحاظ‬‫نشده‬‫باشد‬.‫این‬‫خاستگاه‬‫یک‬‫ایراد‬‫کلیدي‬‫دیگر‬
‫مدل‬‫تحلیل‬‫مسیر‬‫است‬‫که‬‫اعتبار‬‫آن‬‫را‬‫زیر‬‫سوال‬‫میبرد‬.‫در‬
‫مدل‬‫تحلیل‬‫مسیر‬‫خطاي‬‫برآورد‬‫هر‬‫متغیر‬‫درونزا‬‫مستقل‬‫از‬

74. 2-‫عاملی‬ ‫بار‬(Factor Loading)
•‫قدرت‬‫رابطه‬‫بین‬‫عامل‬(‫متغیر‬‫پنهان‬)‫و‬‫متغیر‬‫قابل‬‫مشاهده‬
‫بوسیله‬‫بار‬‫عاملی‬‫نشان‬‫داده‬‫میشود‬.‫بار‬‫عاملی‬‫مقداري‬‫بین‬
‫صفر‬‫و‬‫یک‬‫است‬.‫هر‬‫چه‬‫بار‬‫عاملی‬‫بزرگتر‬‫و‬‫به‬‫عدد‬1
‫نزدیکتر‬‫باشد‬‫یعنی‬‫متغیر‬‫مشاهده‬‫شده‬‫بهتر‬‫میتواند‬‫متغیر‬
‫مستقل‬‫را‬‫تبیین‬‫کند‬.
•‫اگر‬‫بار‬‫عاملی‬‫کمتر‬‫از‬0/3‫باشد‬‫رابطه‬‫ضعیف‬‫درنظر‬‫گرفته‬
‫و‬‫از‬‫آن‬‫صرف‬‫نظر‬‫می‬‫شود‬.‫بار‬‫عاملی‬‫بین‬0/3‫تا‬0/6‫قابل‬
‫قبول‬‫و‬‫بیش‬‫از‬0/6‫خیلی‬‫مطلوب‬‫خواهد‬‫بود‬.
•‫بار‬‫عاملی‬‫را‬‫در‬‫مدل‬‫روی‬‫خطوطی‬‫که‬‫بین‬‫متغیرهای‬‫مکنون‬‫و‬
‫مشاهده‬‫شده‬‫کشیده‬‫شده‬‫نشان‬‫می‬‫دهند‬.‫در‬‫تحلیل‬‫عاملی‬
‫متغیرهائی‬‫که‬‫یک‬‫متغیر‬‫پنهان‬(‫عامل‬)‫را‬،‫میسنجند‬‫باید‬‫با‬
‫آن‬،‫عامل‬‫بار‬‫عاملی‬‫باال‬‫و‬‫با‬‫سایر‬،‫عاملها‬‫بار‬‫عاملی‬

75. 3-‫معناداری‬(T-Value)
•‫زمانیکه‬‫همبستگی‬‫متغیرها‬‫شناسائی‬‫گردید‬‫باید‬‫آزمون‬
‫معناداري‬‫صورت‬‫گیرد‬.‫جهت‬‫بررسی‬‫معنادار‬‫بودن‬‫رابطه‬‫بین‬
‫متغیرها‬‫از‬‫آماره‬‫آزمون‬t‫یا‬‫همان‬t-value‫استفاده‬‫می‬‫شود‬.
‫چون‬‫معناداري‬‫درسطح‬‫خطاي‬0/05‫بررسی‬‫می‬‫شود‬‫بنابراین‬‫اگر‬
‫میزان‬‫بارهاي‬‫عاملی‬‫مشاهده‬‫شده‬‫با‬‫آزمون‬t-value‫از‬1/96
‫کوچکتر‬،‫باشد‬‫رابطه‬‫معنادار‬‫نیست‬‫و‬‫در‬‫نرم‬‫افزار‬‫لیزرل‬
‫با‬‫رنگ‬‫قرمز‬‫نمایش‬‫داده‬‫خواهد‬‫شد‬.‫این‬‫نشان‬‫میدهد‬
‫همبستگی‬‫مشاهده‬‫شده‬‫در‬‫حالت‬،‫استاندارد‬‫معنادار‬‫نیست‬.

77. ‫حال‬‫برای‬‫اینکه‬‫ببیند‬‫ایا‬‫مدل‬‫شما‬‫مناسب‬‫است‬‫یا‬‫نه‬
‫باید‬‫شاخص‬‫های‬‫برازش‬‫را‬‫چک‬‫کنید‬.‫با‬‫آنکه‬‫انواع‬
‫گوناگون‬‫آزمون‬‫ها‬‫که‬‫به‬‫گونه‬‫کلی‬‫شاخص‬‫هاي‬‫برازندگی‬
‫نامیده‬‫میشوند‬‫پیوسته‬‫در‬‫حال‬،‫مقایسه‬‫توسعه‬‫و‬‫تکامل‬
‫می‬‫باشند‬،‫اما‬‫هنوز‬‫درباره‬‫حتی‬‫یک‬‫آزمون‬‫بهینه‬‫نیز‬
‫توافق‬‫همگانی‬‫وجود‬‫ندارد‬‫و‬‫الزم‬‫است‬‫شما‬‫چند‬‫شاخص‬
‫برازش‬‫مدل‬‫را‬‫در‬‫مقاله‬‫خود‬‫گزارش‬‫کنید‬.‫بطور‬‫کلی‬
‫چندین‬‫شاخص‬‫براي‬‫سنجش‬‫برازش‬‫مدل‬‫مورد‬‫استفاده‬‫قرار‬
‫میگیرد‬‫ولی‬‫ا‬‫معموال‬‫براي‬‫تأیید‬،‫مدل‬‫استفاده‬‫از‬‫سه‬‫تا‬
‫پنج‬‫شاخص‬‫کافی‬‫است‬.

78. ‫الف‬:‫شاخص‬(Root Mean Square Residual=RMR)
‫این‬‫معیار‬‫تحت‬‫عنوان‬‫ریشه‬‫میانگین‬‫مجذور‬‫باقیمانده‬(‫شاخصی‬
‫براي‬‫واریانس‬‫باقیمانده‬‫در‬‫برازش‬‫هر‬‫پارامتر‬‫به‬‫داده‬‫های‬
‫نمونه‬)‫و‬‫یا‬‫تحت‬‫عنوان‬‫متوسط‬‫باقیمانده‬‫هاي‬‫گزارش‬‫شده‬‫در‬
،‫مدل‬‫بیان‬‫می‬‫شود‬.‫در‬‫مدلی‬‫که‬‫نیکویی‬‫برازش‬‫خوبی‬،‫دارد‬‫این‬
‫باقیماندهها‬‫بسیار‬‫کوچک‬،‫هستند‬‫پس‬‫به‬‫طور‬‫خالصه‬‫این‬‫معیار‬‫هر‬
‫قدر‬‫کوچکتر‬‫باشد‬‫یعنی‬‫به‬‫صفر‬‫نزدیکتر‬‫باشد‬‫حاکی‬‫از‬‫برازش‬
‫بهتر‬‫مدل‬‫است‬. ‫ب‬:‫معیارهای‬((AGFI=Adjusted Goodness of Fit Index‫و‬(GFI= Goodness of Fit
Index)
‫لیزرل‬‫یک‬‫شاخص‬‫نیکویی‬‫برازش‬(‫نسبت‬‫مجموع‬‫مجذورات‬‫تبیین‬‫شده‬
‫توسط‬‫مدل‬‫به‬‫کل‬‫مجموع‬‫مجذورات‬‫ماتریس‬‫برآورد‬‫شده‬‫در‬‫جامعه‬)
‫محاسبه‬‫می‬‫کند‬.‫این‬‫شاخصها‬‫از‬‫لحاظ‬‫مطلوبیت‬‫به‬‫ضریب‬‫همبستگی‬
‫شباهت‬‫دارد‬.‫هر‬‫دوي‬‫این‬‫معیارها‬‫بین‬‫صفر‬‫تا‬،‫یک‬‫متغیر‬
،‫هستند‬‫گرچه‬‫از‬‫لحاظ‬‫نظري‬‫ممکن‬‫است‬‫منفی‬‫باشند‬(‫البته‬‫نباید‬
‫چنین‬‫اتفاقی‬‫بیفتد‬!‫چرا‬‫که‬‫حاکی‬‫از‬‫عدم‬‫برازش‬‫قطعی‬‫مدل‬‫با‬

79. ‫الف‬:‫شاخص‬(Root Mean Square Error of Approximation=RMSEA)
‫ریشه‬‫میانگین‬‫مجذورات‬‫تقریب‬‫است‬.‫این‬‫معیار‬‫به‬‫عنوان‬‫اندازه‬
‫تفاوت‬‫براي‬‫هر‬‫درجه‬‫آزادي‬‫تعریف‬‫شده‬‫است‬.‫مقدار‬RMSEA‫که‬
‫به‬‫واقع‬‫همان‬‫آزمون‬‫انحراف‬‫هر‬‫درجه‬‫آزادي‬،‫است‬‫براي‬‫مدل‬
‫هایی‬‫که‬‫برازندگی‬‫خوبی‬‫داشته‬،‫باشد‬‫کمتر‬‫از‬0.05‫است‬.
‫مقادیر‬‫باالتر‬‫از‬‫آن‬‫تا‬0.08‫نشان‬‫دهنده‬‫خطاي‬‫معقولی‬‫براي‬
‫تقریب‬‫در‬‫جامعه‬‫است‬.‫مدلهایی‬‫که‬RMSEA‫آنها‬0.1‫یا‬‫بیشتر‬
‫باشد‬‫برازش‬‫ضعیفی‬‫دارد‬. ‫ب‬:‫معیار‬(NFI= Normed Fit Index)
‫شاخص‬NFI‫که‬‫شاخص‬‫بنتلر‬-‫بونت‬‫هم‬‫نامیده‬‫می‬‫شود‬.‫بنتلر‬‫و‬
‫بونت‬(1980)‫مقادیر‬‫برابر‬‫یا‬‫بزرگتر‬‫از‬0.9‫شاخص‬‫را‬‫در‬
‫مقایسه‬‫با‬‫مدل‬،‫صفر‬‫به‬‫عنوان‬‫شاخص‬‫خوبی‬‫براي‬‫برازندگی‬
‫مدلهاي‬‫نظري‬‫توصیه‬،‫کردهاند‬‫در‬‫حالیکه‬‫برخی‬‫از‬‫پژوهشگران‬
‫نقطه‬‫برش‬0.80‫را‬‫به‬‫کار‬‫می‬‫برند‬.

80. ‫الف‬:‫شاخص‬(Non-Normed Fit Index=NNFI)
‫شاخص‬،‫دیگر‬‫شاخص‬‫تاکر‬-‫لویز‬‫است‬‫که‬‫در‬‫بیشتر‬‫موارد‬‫شاخص‬‫نرم‬
‫شده‬‫برازندگی‬(NNFI)‫نامیده‬‫میشود‬.‫این‬‫شاخص‬‫مشابه‬NFI‫است‬
‫اما‬‫براي‬‫پیچیدگی‬‫مدل‬‫جریمه‬‫میپردازد‬.‫چون‬‫دامنه‬‫این‬‫مدل‬
‫محدود‬‫به‬‫صفر‬‫و‬‫یک‬‫نیست‬‫تفسیر‬‫آن‬‫نسبت‬‫به‬NFI‫دشوارتر‬‫است‬.
‫بر‬‫پایه‬‫قرداد‬‫مقادیر‬‫کمتر‬‫از‬0.90‫آن‬‫مستلزم‬‫تجدید‬‫نظر‬‫در‬
‫مدل‬‫است‬
‫ب‬:‫معیار‬(CFI= Comparative Fit Index)
‫شاخص‬CFI‫بزرگتر‬‫از‬0.9‫قابل‬‫قبول‬‫و‬‫نشانه‬‫برازندگی‬‫مدل‬
‫است‬.‫این‬‫شاخص‬‫از‬‫طریق‬‫مقایسه‬‫یک‬‫مدل‬‫به‬‫اصطالح‬‫مستقل‬‫که‬‫در‬
‫آن‬‫بین‬‫متغیرها‬‫هیچ‬‫رابطهاي‬‫نیست‬‫با‬‫مدل‬‫پیشنهادي‬‫مورد‬،‫نظر‬
‫مقدار‬‫بهبود‬‫را‬‫نیز‬‫می‬‫آزماید‬.‫شاخص‬CFI،‫از‬‫لحاظ‬‫معنا‬
‫مانند‬NFI‫است‬‫با‬‫این‬‫تفاوت‬‫که‬‫براي‬‫حجم‬‫گروه‬‫نمونه‬‫جریمه‬
‫می‬‫دهد‬.

81. ‫در‬ ‫مدل‬ ‫برازندگی‬ ‫های‬ ‫شاخص‬ ‫جدول‬
‫تاییدی‬ ‫عاملی‬ ‫تحلیل‬

82. ‫چگونه‬‫مدل‬‫را‬‫برازنده‬‫کنیم؟‬
‫برای‬‫این‬‫کار‬‫می‬‫توانید‬‫چند‬‫کار‬‫را‬‫انجام‬‫دهید‬:
1-‫حذف‬‫متغیرهای‬‫با‬T-Value‫کمتر‬‫از‬1/96
2-‫ادغام‬‫مولفه‬‫های‬‫مکنونی‬‫که‬‫همبستگی‬‫باالیی‬‫دارند‬.
3-‫استفاده‬‫از‬‫پیشنهاد‬‫لیزرل‬Modification Indices
‫برای‬‫اصالح‬‫مدل‬‫مطابق‬‫دستور‬‫باال‬‫جلو‬‫بروید‬‫و‬‫در‬‫هر‬‫مرحله‬
‫تنها‬‫یک‬‫تغییر‬‫را‬‫ایجاد‬‫کنید‬.‫برای‬‫مثال‬‫متغیری‬‫که‬‫دارای‬
‫کمترین‬T-Value‫هست‬‫را‬‫حذف‬‫کرده‬‫و‬‫یک‬‫بار‬‫دیگر‬‫شاخص‬‫های‬‫برازش‬
‫مدل‬‫را‬‫چک‬‫کنید‬.

83. ‫مدل‬‫های‬‫پیشنهادی‬‫لیزرل‬
1-‫در‬‫حالت‬‫کلی‬‫یک‬‫مدل‬‫ساختاري‬‫روي‬‫نمایشگر‬Basic Model‫تنظیم‬
‫شده‬‫است‬.‫در‬‫این‬‫حالت‬‫هم‬‫متغیرهاي‬‫پنهان‬‫و‬‫هم‬‫متغیرهاي‬‫قابل‬
‫مشاهده‬‫نمایش‬‫داده‬‫میشود‬.
2-‫اگر‬‫بخواهیم‬‫فقط‬‫روابط‬‫متغیرهاي‬‫مستقل‬‫و‬‫گویه‬‫هاي‬‫آنها‬‫را‬
‫نشان‬‫دهید‬‫نمایشگر‬X Model‫را‬‫انتخاب‬‫می‬‫کنیم‬.
3-‫اگر‬‫بخواهیم‬‫فقط‬‫روابط‬‫متغیرهاي‬‫وابسته‬‫و‬‫گویه‬‫هاي‬‫آنها‬‫را‬
‫نشان‬‫دهید‬‫نمایشگر‬Y Model‫را‬‫نمایش‬‫می‬‫دهیم‬.
4-‫اگر‬‫فقط‬‫میخواهید‬‫روابط‬‫متغیرهاي‬‫پنهان‬‫را‬‫نشان‬‫دهید‬
‫نمایشگر‬Structural Model‫را‬‫انتخاب‬‫می‬‫کنیم‬.
5-‫اگر‬‫بخواهیم‬‫فقط‬‫خطاهای‬‫همبستگی‬‫را‬‫نشان‬‫دهد‬‫نمایشگر‬
Correlated Model‫را‬‫انتخاب‬‫می‬‫کنیم‬.

84. ‫شما‬ ‫توجهات‬ ‫از‬ ‫فراوان‬ ‫تشکر‬ ‫با‬
Mohammad-sajjad lotfi