ekosistemak laguntza gela

1. 4.
EKOSISTEMAK
INGURUAREN EZAGUERA
LEHEN HEZKUNTZA 5. MAILA
IBAIZABAL
Laburpen- Ariketak: Nekane R.

2. BIOSFERA: Planetaren zatia da eta honetan izaki bizidun guztiak bizi gara.
EKOSISTEMA:
INGURUNE
FISIKOA
ORGANISMO
BIZIDUNAK
Ekosistema bateko
izaki bizidunak bizi
diren inguruari
ingurune fisikoa
esaten zaio, eta urak,
argiak, tenperaturak
eta organismoak
mugitzen diren
gainazalez osatuta
dago.
Ekosistema batean
era askotako izaki
bizidunak bizi dira,
eta espezietan,
populaziotan eta
komunitatetan
banatu ohi dira.
toki edo ingurune
físico batek,
bertan bizi diren izaki
bizidun
guztiek eta horien
arteko
erlazioek osatzen
duten multzoa da.
OIHANA
ITSASOA
IPAR POLOA
BASAMORTUA
UNTXIA
TUKANA
URTXINTXA
PANDA HARTZA
PINGUINOAK
BIOSFERA ETA EKOSISTEMAK

3. ELIKA KATEA
ELIKADURAREN ARABERAKO ERLAZIOA
1.EKOIZLEAK
Elikagaia
ekoizteko gai
diren organismoak
dira; hala nola,
landareak eta
algak.
2. LEHEN MAILAKO
KONTSUMITZAILEAK
animalia belarjaleak
dira; hau da, organismo
ekoizlez elikatzen
direnak.
3. BIGARREN
MAILAKO
KONTSUMITZAILEAK
animalia haragijaleak eta
orojaleak dira.
4.
DESKONPOSATZAILEAK
Beste izaki bizidun
batzuen hondarrez
elikatzen diren
organismoak dira; hala
nola, onddoak eta
bakterioak.

4. ESPEZIE BEREKO BANAKOEN ARTEKO ERLAZIOAK
SALDOA ALDRA SARDA
LEHIAN janaria, bikotekidea
edo argia lortzeko lehian
sartzen direnean sortzen dira
erlazioak
LAGUNTZA erlazioak
UGALTZEKO, bikotekidea
topatu behar dute. Animalia
askok familia osatzen dute.
BABESTEKO, animalia
batzuk talde handitan nahiz
txikitan biltzen dira,
lekualdatzeko, harrapariak
nahasteko.
EHIZARAKO, elikagaiak
errazago lortzeko, ehizan
taldeak osatzen dituzte.

5. ESPEZIEEN ARTEKO ERLAZIOAK
 HARRAPARITZAN, espezie batek beste bati onura ateratzen
dio.(lehoiek gazelak ehizatzen dituzte)
 LEHIAN, bi espezieentzat dira kaltegarriak, zerbait lortzeko
elkarren aurka lehiatzen direlako.
 MUTUALISMOA, onuragarriak dira bi espezieentzat Idia eta
bizkarroia)
 BIZKARROITASUNA, espezie parasito bat ostalari deritzon, beste espezie baten
bizkar bizi da. Bigarrena kaltetua izaten da. (zorriak)
 KOMENTSALISMOA, espezie batentzat onuragarriak dira
erlazioak, eta besteari ez diote kalterik egiten (saiek eta
hienek..)

6. 1. OIHANA
2. BASO EPELA
3. BASAMORTUA
4. BELARKARA
LEHORREKO EKOSISTEMAK
1. Bero handia.
2. Euri asko urte osoan.
3. Zuhaitz eta iratze itzelak.
4. Tximinoak, gorilak, orangutanak, narrastiak, anfibioak eta intsektuak
1. Urtaro batetik bestera tenperatura alde handiak ditu.
2. Urtaro batetik bestera hezetasuna alde handiak ditu.
3. Zuhaitz hostogalkorrak ( haritza eta pagoa)
4. Ugaztunak, intsektuak eta bestelako animaliak daude.
1. Bero handia egunez eta hotz handia gauez.
2. Euri gutxi egiten du.
3. Kaktusak bizi dira.
4. Animalia gutxi, gameluak eta hotzetan pinguinoak eta hartz zuriak bizi dira.
1. Belarra eta zuhaitz gutxi.
2. Animaliak belarjaleak (bufaloak, zebrak) eta harrapariak (lehoiak) bizi dira.
3. Larreak, sabanak eta estepak.

7. 1.- UR GEZAKO EKOSISTEMAK
2.- UR GAZIKO EKOSISTEMAK
( GATZA)
URETAKO EKOSISTEMAK
Zeintzuk dira?
• Ibaiak
• Aintzirak
• Urmaelak
Zer?
• Landareak.
• Arrainak.
• Anfibioak.
• Ornogabeak
Zeintzuk dira?
• Ozeanoak.
• Itsasoak.
Zer?
• Algak.
• Arrainak.
• Ugaztunak.
• Ornogabeak.

8. GIZAKIEK ARRISKUAN JARTZEN DITUZTEN EKOSISTEMAK
1. BASOETAKO SUTEAK ETA DESFORESTAZIOAK.
2. ESPEZIE ARROTZAK TXERTATZEA OSO KALTEGARRIA IZAN DAITEKE.
3. URMAELAK NEKAZARITZAN, ABELTZAINTZAN EDO ERAIKUNTZAN ERABILTZEKO LEHORTZEAK
HONDATU EGITEN DITU EKOSISTEMAK.
4. UREZTATZEKO EDO ETXEBIZITZETAN ERABILTZEKO LURPEKO URA NEURRI GABE ATERATZEA
ITURBURUAK AGORTZEA DAKAR.
5. HERRI LANEK ( AUTOBIDEEN EDO URTEGIEN ERAIKUNTZAK) EKOSISTEMAK HONDATZEN DITUZTE.
6. KEAK, ISURI INDUSTRIALAK, ZABORRAK ETA NEKAZARITZAN ERABILTZEN DIREN PRODUKTUEK URA,
AIREA ETA LUR ZORUA KUTSATZEN DITUZTE.

9. Babesteko premiazko neurriak:
GIZAKIEK NATURA BABESTEN DUTE
1. Parke Naturala izendatzea.
2. Animalia edo landare espezie bat desagertzeko arriskuan dagoenean, babestu egiten da.
3. Herri lanak eta gero paisaia berregitea.
4. Sutea gertatuz gero, galdu diren landareak, berriro landatzea.
5. Mendian zaborrik ez botatzea.
6. Papera eta plastikoa aurreztea.