Download to read offline
Ekonomia e kosoves dhe be s kapitulli 9
- 1. Adriatik Hoxha, PhD1 © Baldwin & Wyplosz 2006 Ekonomia e KS dhe BE © Baldwin & Wyplosz 2006 Kapitulli 9 Politika e Përbashkët e Bujqësisë © Baldwin & Wyplosz 2006 CAP • Është një politikë shumë komplekse, dhe shumë e shtrejtë. • Shumë e vështirrë për tu kuptuar, nëse më parë nuk shikohet se si është zhvilluar ajo. • CAP ka filluar thjeshtë si një politikë e mbështetjes së çmimeve në vitin 1962. • EU ishte një neto importues i shumicës së ushqimit, ashtu që mundi ta mbështes çmimin përmes tarrifës. – Teknikisht njihet si një ‘tarrifë variabile’. © Baldwin & Wyplosz 2006 Mbështetja e thjeshtë e çmimit me tarrifë Q çmimi Oferta Vendore Kërkesa Vendore Zf Cf Çmimi minimal Pw Z C Q çmimi Oferta Vendore Kërkesa Vendore Zf Cf Çmimi minimal (Pw+T, or Pw’+T’) Pw Pw’ T’ T Z C Importet (me çmim minimal) Importet (pa çmimin minimal) BA C1 C2 pss
- 2. Adriatik Hoxha, PhD2 © Baldwin & Wyplosz 2006 Interpretimi i tatimit mbi ushqim • Çmimi minimal i mbështetur nga tarrifat është si të gjitha në një paketë, e përbërë prej masave më të thjeshta politike. – (i) tregtia e lirë (në prezencë të) – (ii) një takse mbi konsum të barabartë me T, dhe – (iii) një subvencioni për prodhim të barabartë me T. • Çmimi, sasia, të hyrat dhe efektet e mirëqenies janë identike. • Kjo është e mprehtë: – E bën të qartë se konsumatorët janë ata që do të duhet të paguajnë për një çmim minimal të mbështetur me një taksë variabile. – Një pjesë e asaj që ata e paguajnë shkon për fermerët vendor (fusha A), – Një pjesë shkon për buxhetin e EU (fusha B), – Një pjesë humbet (fusha C1 e C2). Q çmimi Oferta Vendore Kërkesa Vendore Zf Cf Çmimi minimal Pw Z C BA C1 C2 © Baldwin & Wyplosz 2006 Shpërndarja sipas madhësisë së fermës më 1987 Madhësia e klasës së fermës (hektarë) Numri i fermave (milion) Numri i fermave si pjesë e totalit Pjesa e tokës bujqësore të EU12 në madhësinë e klasës Madhësia mesatare e fermës (hektarë) 1 deri 5 3.411 49.2% 7.1% 2.4 5 deri 10 1.163 16.8% 7.1% 7.0 10 deri 20 0.936 13.5% 11.5% 14.1 20 deri 50 0.946 13.7% 25.7% 31.2 mbi 50 0.473 6.8% 48.6% 117.6 Totali 6.929 100% 115 (mil.ha) 16.5 • Ka një pronësi shumë të shtrembëruar (asimetrike): – 7% e farmerëve më të mëdhenjë kanë poseduar ½ të tokës. – 50% e farmerëve më të vegjël kanë poseduar vetëm 7% të tokës. © Baldwin & Wyplosz 2006 Q çmimi Lakorja e ofertës së fermës familjare Q çmimi Lakorja totale e ofertës Q çmimi Lakorja e ofertës e fermës komerciale Pw Pw+T Avogël Amadhe Atotale Zvogël Zmadhe Ztotali B © Baldwin & Wyplosz 2006 Problemet e CAP • #1 Problemi: problemi i ofertës. • Përparimi i arritur nga revolucioni teknologjik i ‘gjelbërt’, oferta ↑ – Çmimet e larta të garantuara kanë inkurajuar investimin dhe adaptimin. – Outputi rritet më shpejtë se sa konsumi.
- 3. Adriatik Hoxha, PhD3 © Baldwin & Wyplosz 2006 Q çmimi ZfCf Çmimi minimal Pw S’ Oferta Vendore Kërkesa Vendore Blerja nga EU Q çmimi Çmimi minimal BA C1 C2 S1 Kërkesa Vendore S2 S4 S3 p1 ss p3 ss p2 ss p4 ss a b c d e © Baldwin & Wyplosz 2006 Trajtimi i problemit të mbi-ofrimit • EU kalon prej neto importuesit të ushqimit në neto eksportues të ushqimit. -20000 0 20000 40000 60000 80000 100000 120000 1961 1966 1971 1976 1981 1986 1991 1996 2001 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 Production (1,000 tons) Export-Imports (1,000 tons) Area Harvested (1,000 ha.) Yield (tons/ha.), right scale -40 -20 0 20 40 60 Wheat Sugar Beef Pork Poultry Butter Cheese 1967-70 1996-99 © Baldwin & Wyplosz 2006 Trajtimi i problemeve: ndikimi në tregun botëror • Mbrojtja e importit është e pamjaftueshme për mbështetjen e çmimeve. • CAP është bërë blerësi kryesor i ushqimit. – Një pjesë e këtij hidhet në tregun botërorë. • Mbrojtja dhe dumpingu nga CAP i ulin çmimet në tregjet botërore. – Kjo dëmton eksportuesit që nuk janë të EU. World imports price pwo pw’ pw” MD (no CAP) MD (CAP) MS (no dumping) MS (with dumping) X” X’ Xo © Baldwin & Wyplosz 2006 Trajtimi i problemeve: Buxheti • Blerja, ruajtja ose dumpingu i ushqimit bëhen gjitnjë e më të shtrenjtë €0.0 €1.0 €2.0 €3.0 €4.0 €5.0 €6.0 €7.0 €8.0 €9.0 €10.0 1961 1964 1967 1970 1973 1976 Millioneuros 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Total CAP cost (mill.euros) CAP's budget share (right scale) €10 €15 €20 €25 €30 €35 €40 €45 1979 1982 1985 1988 1991 1994 1997 2000 Millioneuros 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Total CAP cost (mill.euros) CAP's budget share (right scale)
- 4. Adriatik Hoxha, PhD4 © Baldwin & Wyplosz 2006 Problemet e tjera me CAP • #2 Problemi: problemi i të hyrave të fermës. – Problemi i përgjithshëm, është se kërkesa joelastike nënkupton se të hyrat totale të sektorit të bujqësisë bien me çmime, kështu që ose të hyrat e farmerit mesatar duhet të bien, ose duhet të bie numri i farmerëve mesatar. • Në EU: të hyrat mesatare të fermës do të dështojnë që të qëndrojnë në atë nivel përkundër mbrojtjes së madhe dhe kostos së buxhetit. – Shumica e parasë shkon tek fermerët e mëdhenjë të cilat nuk kanë nevojë për ato: • CAP i bën të pasur disa fermerë/pronarë të tokave. • Fermerët mesatar (dmth. të vegjël) i mban në kufirin e bankrotimit. – Fermerët vazhdojnë që të dalin nga bujqësia (rreth 2% për vit për katër dekadave të fundit). -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 1 to 5 5 to 10 10 to 20 20 to 50 over 50 All farms Change in number of EU10 farms, 1970-1987 © Baldwin & Wyplosz 2006 Problemet e tjera me CAP • Fermat fabrikë: – Ndotja, – Mirëqenia e kafshëve, – Nostalgjia. • Është një gjë e keqe për imazhin prandaj edhe ka mbështetje publike për CAP. © Baldwin & Wyplosz 2006 Reformat e CAP • Tentimet për kontrollin e ofertës: – Vitet 1980, eksperimentimi me kontrolle të ofertës ad hoc & dhe me struktura komplekse që të dekurajohet prodhimi. – Në përgjithësi kanë dështuar; progresi teknologjik & çmimet e larta të garantuara i kanë përshkuar kontrollet e ofertës. • 1992: Reforma e MacSharry: – Idea bazë: ZVOGËLIMI I ÇMIMEVE mbështet nivelin e çmimeve afër nivelit të çmimit botëror & KOMPENSON fermerët me pagesa direkte. – Ka qenë esencial që të kompletohet Rundi i Uruguajit. – Ka punuar mirë. • Reformat e Qershorit 2003; kanë qenë esecncial3 për Rundin e Doha. – Implementimi 2004-2007. – Ka qenë në frymë të reformës së MacSharry. © Baldwin & Wyplosz 2006 Vlerësimi i CAP të sotshëm • Problemet e ofertës dhe “malet” me ushqim. – Figura e majtë: lëkundje masive kah pagesat direkte. – Zbritja e çmimit ka reduktuar blerjen e ushqimit nga EU-ja. Figura e djathtë tregon rënien signifikante në depozitimin e ushqimit. – Gjithashtu edhe dumpingu i EU në ushqim në tregjet botërore ka rënë. €0 €5 €10 €15 €20 €25 €30 €35 €40 €45 1991 2001 Billioneuros Market supports Direct payments 0 4,000 8,000 12,000 16,000 20,000 1990 1992 1994 1996 1998 2000 2002 1,000tonnes 0 500 1,000 1,000tonnes Wheat Coarse grains Beef (right scale) Dairy (right scale)
- 5. Adriatik Hoxha, PhD5 © Baldwin & Wyplosz 2006 Të hyrat e fermave & jobarazia e mbështetjes së CAP • Ende shumica e mbështetjes së CAP të reformuar (post MacSharry) shkon tek të mëdhenjtë, fermerët e pasur. – Pagesat që kanë qëllim të kompensojnë, kështu qw jobarazia vazhdon. • Gjysma e pagesave shkon tek 5% e fermave më të mëdha. • Gjysma e fermave më të vogla marrin vetëm 4% të pagesave. • Studimet e kohëve të fundit tregojnë se vetëm gjysma e këtyre pagesave shkojnë tek fermerët. – Pjesa tjetër shkon tek pronarët e tokës jo-fermerë dhe furnizuesit e inputeve (farërat, fertilizatorët, agro-kemikalett, etj.). – Shikoni: “Kush i Financon Pagesat e CAP të Mbretëreshës?” – http://shop.ceps.be/BookDetail.php?item_id=1285 © Baldwin & Wyplosz 2006 CAP mbështet padrejtësinë Madhësia e klasës Pagesa për fermë % e fermave të EU15 në madhësinë e klasës Numri i fermave në madhësinë e klasës % e pagesave të EU15 payments sipas madhësisë së klasës % kumulative e buxhetit (prej më të madhit deri te më i vogli) % kumulative e fermave (prej më të madhes deri te më e vogla) 0 to 1.25 €405 53.76% 2,397,630 4.3% 100.0% 99.97% 1.25 to 2 €1,593 8.54% 380,800 2.7% 95.7% 46.21% 2 to 5 €3,296 16.30% 726,730 10.7% 93.0% 37.67% 5 to 10 €7,128 9.17% 409,080 13.0% 82.2% 21.37% 10 to 20 €13,989 6.81% 303,500 19.0% 69.2% 12.20% 20 to 50 €30,098 4.13% 184,100 24.8% 50.2% 5.39% 50 to 100 €67,095 0.94% 41,700 12.5% 25.4% 1.27% 100 to 200 €133,689 0.24% 10,720 6.4% 12.9% 0.33% 200 to 300 €241,157 0.05% 2,130 2.3% 6.5% 0.09% 300 to 500 €376,534 0.03% 1,270 2.1% 4.2% 0.04% over 500 €768,333 0.01% 610 2.1% 2.1% 0.01% Average,All farms €5,015 © Baldwin & Wyplosz 2006 Sfidat e ardhshme • Rundi i Doha: – Kompletimi i bisedimeve të WTO mund të kërkojë reforma më të thella të CAP. • Zgjerimi Lindor: – Numri i fermave do të rritet. – Toka bujqësore do të rritet prej 130 milion hektarë në 170 milion. © Baldwin & Wyplosz 2006 Anëtarët e rinjë të EU: Fakte mbi fermat