Downloaded 86 times
Chương 3
- 1. CHƯƠNG 3 GIÁ TRỊTHẶNG DƯ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
- 2. NỘI DUNG 1. Lýluận của C.Mác về giá trị thặng dư 2. Tích lũy tư bản 3. Các hình thức biểu hiện của giá trị thặng dư trong nền kinh tế thị trường
- 3. 3.1. LÝ LUẬNCỦA C. MÁC VỀ GIÁ TRỊ THẶNG DƯ * Công thức chung của tư bản 3.1.1. Nguồn gốc của giá trị thặng dư (GTTD)
- 4. H – T– H T – H – T Mục đích là giá trị sử dụng, tiền chỉ là trung gian trao đổi Mục đích là giá trị tăng thêm T’ - T = m >0 (m: Giá trị thặng dư) * Sự vận động của tiền thông thường (lưu thông HH giản đơn) và tiền trong lưu thông TB có sự khác nhau
- 5. H – T- H T – H – T So sánh Giống nhau Đều do gđ đối lập mua-bán hợp thành Đều có 2 yếu tố: T, H Đều có 2 qhệ KT là người bán, người mua Khác nhau Đều là HH, tiền đóng vai trò trung gian Đều là tiền, HH đóng vai trò trung gian Trình tự vận động Bắt đầu = việc bán, kết thúc = việc mua Bắt đầu = việc mua, kết thúc = việc bán Mục đích GTSD để t/m nhu cầu Giá trị hơn nữa tăng gtrị thêm ( T’=T+∆t, m) Giới hạn Có giới hạn (Kết thúc ở gđ thứ 2) Không có giới hạn T’ = T’’ = T’’’ = Tn’ * So sánh 2 công thức
- 6. Công thức chungcủa TB: T - H - T’ , trong đó T’ = T + ∆t (∆t là số tiền trội hơn và ký kiệu là m) Tư bản là giá trị mang lại giá trị thặng dư + TB thương nghiệp: Mua rẻ bán đắt -> nhà buôn + TB công nghiệp: SLĐ T - H SX ... H’ – T’ TLSX + TB cho vay: T – T’
- 7. Mâu thuẫn củacông thức chung của Tư bản - Bản chất của CT chung của TB: T – H – T’ ( T’ = T + ∆t) là sinh ra GTTD Mâu thuẫn trong CT chung của TB: mâu thuẫn giữa lượng tiền thu về (T’) lớn hơn so với lượng tiền bỏ ra (T)
- 8. Mâu thuẫn côngthức chung tư bản Trong lưu thông Trao đổi ngang giá Chỉ được lợi về giá trị sử dụng Trao đổi không ngang giá Chỉ là sự phân phối lại thu nhập, tổng giá trị trước và sau trao đổi không hề tăng thêm Tư bản không thể xuất hiện từ lưu thông
- 9. Mâu thuẫn côngthức chung tư bản Ngoài lưu thông Hàng hoá đi vào tiêu dùng Cho sản xuất Cho cá nhân Giá trị được bảo tồn và dịch chuyển vào SP Giá trị dần mất đi Tư bản không thể xuất hiện ở bên ngoài lưu thông Sản xuất Tiêu dùng cá nhân
- 10. Bí mật côngthức chung tư bản Tư bản phải xuất hiện trong lưu thông và đồng thời không phải trong lưu thông H T Sản xuất H’ T’ Hàng hoá sức lao động
- 11. * Hàng hóasức lao động Sức lao động là toàn bộ những năng lực (thể lực và trí lực) tồn tại trong con người và được người đó sử dụng vào sản xuất. SLĐ là cái có trước, là yếu tố tiềm năng, còn lao động là quá trình sử dụng SLĐ, SLĐ tạo ra những vật có ích, tùy thuộc khả năng từng người.
- 12. - Điều kiệnđể SLĐ trở thành HH (2 điều kiện) + Người lao động được tự do về thân thể + Người lao động không có đủ các tư liệu sx cần thiết để tự kết hợp với sức lao động của mình tạo ra hàng hóa để bán.
- 13. - Hai thuộctính của hàng hóa sức lao động + Giá trị HH Sức lao động • Giá trị HH: được đo bằng T.gian lao động XH cần thiết • Giá trị HH SLĐ: được đo bằng T.gian lao động XH cần thiết để sx, tái sx sản phẩm HH Sức lao động Hàng hóa Đều có GT, GTSD Đều có GT, GTSD Bao hàm cả yếu tố tinh thần, lịch sử Tồn tại bên ngoài, cụ thể
- 14. Giá trị HHSức lao động được đo bằng: • Giá trị tư liệu sinh hoạt vật chất và tinh thần cần thiết để tái sx sức lao động • Nghiên cứu, học tập, nâng cao trình độ • Giá trị tư liệu sinh hoạt vật chất và tinh thần cần thiết cho con cái người công nhân
- 15. Sự biến đổicủa giá trị HH Sức lao động: • Sự tăng nhu cầu trung bình của XH về hàng hóa và dịch vụ, về học tập và nâng cao trình độ lành nghề làm tăng giá trị sức lao động • Sự tăng năng suất lao động XH sẽ làm giảm giá trị SLĐ
- 16. + Giá trịsử dụng của hàng hóa Sức lao động (Ích dụng hay công dụng của vật phẩm) • GTSD của HH SLĐ khi tiêu dùng lại sản xuất ra HH khác, đồng thời là quá trình sáng tạo giá trị mới Là nguồn gốc sinh ra giá trị (GT tăng thêm - m). Đây là chìa khóa để giải thích mâu thuẫn của công thức chung của Tư bản • Hàng hóa SLĐ là điều kiện chuyển tiền thành TB
- 17. * Sự sảnxuất giá trị thặng dư - Quá trình sx GTTD là sự thống nhất của quá trình tạo ra và làm tăng giá trị + Là sự kết hợp giữa tư liệu sx với sức lao động + Tiêu dùng TLSX công nhân dưới sự kiểm soát của nhà tư bản Sản phẩm làm ra thuộc sở hữu của nhà TB:
- 18. Trong 1 nhàmáy sản xuất Sợi Trong 4 giờ đầu tiên. 10 kg Sợi - 10 kg Bông: 10$ (Mất 4 giờ) - Hao mòn máy móc: 02$ - Giá trị sức lao động: 03$ (LĐ trong 8 giờ). Số tiền ứng ra = 15$. Lúc này chưa có giá trị thặng dư. Trong 4 giờ tiếp theo: 10 kg Sợi - 10 kg Bông: 10$ (Mất 4 giờ) - Hao mòn máy móc: 02$ Số tiền ứng ra = 12$. Tổng chi phí sản xuất 8 giờ: 27$ Giá trị sản phẩm mới: 30$ Giá trị thặng dư thu được: 03$ Giá trị tư liệu sản xuất: 24 $ Giá trị mới: 6$ > Giá trị SLĐ: 3$
- 19. GIÁ TRỊ THẶNGDƯ (m) GTTD là một bộ phận của giá trị mới dôi ra ngoài giá trị sức lao động do người bán sức lao động (người lao động làm thuê) tạo ra và thuộc về nhà tư bản.
- 20. * Tư bảnbất biến và tư bản khả biến Là bộ phận TB tồn tại dưới hình thái tư liệu sx mà giá trị được bảo toàn và chuyển nguyên vẹn vào sản phẩm (giá trị không biến đổi trong quá trình sản xuất). - TƯ BẢN BẤT BIẾN (c)
- 21. Tư bản bấtbiến Nhà xưởng máy móc thiết bị Nguyên nhiên vật liệu Trong quá trình sản xuất, tư bản bất biến không hề thay đổi về lượng
- 22. Là bộ phậnTB biến thành sức lao động không tái hiện ra, nhưng thông qua lao động trừu tượng của công nhân mà tăng lên, tức là biến đổi về số lượng trong quá trình sx - TƯ BẢN KHẢ BIẾN (v) Tư bản khả biến Sức lao động Giá trị tăng thêm Tư bản khả biến là bộ phận quyết định trong quá trình sản xuất GTTD vì nó chính là bộ phận đã lớn lên
- 23. Cơ cấu lượnggiá trị hàng hóa Cấu thành lượng giá trị: G = c + v + m - Lao động quá khứ: máy móc, công cụ, nguyên vật liệu (c) - Hao phí lao động sống: v - Bộ phận giá trị mới: v + m
- 24. * Tiền công Làbộ phận TB tồn tại dưới hình thái tư liệu sản xuất mà giá trị được bảo toàn và chuyển nguyên vẹn vào sản phẩm (giá trị không biến đổi trong quá trình sản xuất).
- 25. Thảo luận Nếu làchủ của 1 doanh nghiệp, với giá cả các TLSX không thay đổi, theo anh/chị nên sử dụng biện pháp nào để tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, đặc biệt là vấn đề sử dụng hàng hoá sức lao động?
- 26. * Tiền công -Hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động - Được biểu hiện ra bề ngoài thành giá cả của lao động - Tiền công che dấu sự phân chia ngày lao động thành: + Thời gian LĐ tất yếu và thời gian LĐ thặng dư + Lao động được trả công và không được trả công Che dấu bản chất bóc lột của CNTB Vậy tiền công không phải là giá trị của lao động mà chỉ là giá trị hay giá cả của hàng hóa sức lao động
- 27. T H TLSX SLĐ SX H’T’ Tuần hoàn TB là sự vận động liên tục của TB từ hình thái này sang hình thái khác và trải qua 3 giai đoạn, thực hiện 3 chức năng để rồi trở lại hình thái ban đầu Lưu thông (mua) Sản xuất Lưu thông (bán) TB tiền tệ TB sản xuất TB hàng hóa Giai đoạn Hình thái Chức năng Mua TLSX Sản xuất hàng hóa Thực hiện giá trị *Tuần hoàn của tư bản
- 28.
- 29. * Chu chuyểncủa tư bản T H TLSX SLĐ SX H’ T’… T’’…T’’’… Chu chuyển tư bản là sự tuần hoàn tư bản được xét là quá trình định kỳ, thường xuyên lặp đi lặp lại và đổi mới theo thời gian
- 30. - Tốc độchu chuyển của tư bản n = CH ch n: số vòng chu chuyển trong 1 năm CH: thời gian 1 năm = 12 tháng ch: thời gian chu chuyển của 1 vòng
- 31. Là một bộphận của tư bản sản xuất tồn tại dưới hình thái tư liệu lao động tham gia vào toàn bộ quá trình sx nhưng giá trị của nó chuyển dần, từng phần vào giá trị sản phẩm theo mức độ hao mòn (máy móc, nhà xưởng, thiết bị…) Quá trình sử dụng tư bản cố định có hai loại hao mòn Hao mòn hữu hình Hao mòn vô hình Hao mòn về GTSD do tác động của tự nhiên, cơ học, hoá học sinh ra Hao mòn về giá trị do tác động của tiến bộ kỹ thuật - Tư bản cố định (c1)
- 32. Hao mòn hữu hình Haomòn vô hình
- 33. - Tư bảnlưu động Là một bộ phận của tư bản sản xuất tồn tại dưới hình thức sức lao động, nguyên nhiên vật liệu, vật liệu phụ, giá trị của nó được chuyển 1 lần, toàn phần vào giá trị sản phẩm khi kết thúc từng quá trình sx (nguyên nhiên vật liệu, nhiên liệu, vật liệu phụ, sức lao động…)
- 34. 3.1.2. Bản chấtcủa giá trị thặng dư - Là kết quả của sự hao phí sức lao động trong sự thống nhất của quá trình tạo ra và làm tăng giá trị - Tỷ suất GTTD: là tỷ lệ phần trăm giữa GTTD và tư bản khả biến (v)
- 35. Công thức tínhTỷ suất GTTD (m’) + m: giá trị thặng dư + v: Tư bản khả biến + t: Thời gian lao động tất yếu + t’: thời gian lao động thặng dư m’ = m v x 100% Tỷ suất GTTD (m’) nói lên trình độ bóc lột của nhà TB đối với CN làm thuê, nhưng chưa rõ quy mô bóc lột m’ = t’ t x 100%
- 36. - Khối lượngGTTD (M): là lượng GTTD bằng tiền mà nhà tư bản thu được M = V m v Hay + v: Tư bản khả biến + V: Tổng TB khả biến đại biểu cho GT tổng số SLĐ CNTB càng phát triển thì khối lượng GTTD càng tăng, vì trình độ bóc lột SLĐ càng tăng
- 37. 3.1.3. Các phươngpháp sx giá trị thặng dư trong nền KT thị trường TBCN - Phương pháp sản xuất GTTD tuyệt đối Là GTTD thu được do kéo dài thời gian lao động vượt quá thời gian lao động tất yếu, trong khi năng suất lao động, giá trị sức lao động và thời gian lao động tất yếu không đổi
- 38. Giả sử ngàylao động 8h: 4h lao động tất yếu, 4h lao động thặng dư m’ = 4/4 x 100% = 100% m’ = 6/4 x 100% = 150% Giả sử kéo dài ngày lao động thêm 2h, t tất yếu không đổi: 4h TG LĐ thặng dư 4h TG LĐ tất yếu 4h TG LĐ tất yếu 6h TG LĐ thặng dư
- 39. Là GTTD thuđược bằng cách rút ngắn thời gian lao động tất yếu, kéo dài thời gian lao động thặng dư trong khi độ dài ngày lao động không thay đổi thậm chí rút ngắn - Phương pháp sản xuất GTTD tương đối
- 40. m’ = 4/4x 100% = 100% m’ = 5/3 x 100% = 166% 4h TG LĐ thặng dư 4h TG LĐ tất yếu Giả sử t tất yếu = 3h, t thặng dư = 5h: 5h TG LĐ thặng dư 3h TG LĐ tất yếu
- 41. Áp dụng côngnghệ mới Đón đầu công nghệ
- 42. - GTTD siêungạch Là phần GTTD thu được do tăng năng suất lao động cá biệt, làm cho giá trị cá biệt của hàng hóa thấp hơn giá trị thị trường của nó Xét trên phạm vi từng doanh nghiệp, GTTD siêu ngạch mang tính tạm thời nhưng xét trên quy mô xã hội GTTD siêu ngạch mang tính phổ biến + Giá trị xã hội: 100 đ/sp + Giá trị cá biệt do tăng năng suất cao nhất: 60 đ/sp + Giá trị thặng dư siêu ngạch: 40 đ/sp
- 43. 3.2. TÍCH LŨYTƯ BẢN 3.2.1. Bản chất của tích lũy tư bản - Tái sản xuất: quá trình sản xuất liên tục được lặp đi lặp lại không ngừng + Tái sản xuất giản đơn + Tái sản xuất mở rộng
- 44. TÁI SẢN XUẤTGIẢN ĐƠN - Qui mô lặp lại như cũ - Thường gắn và đặc trưng của nền SX nhỏ - Sử dụng toàn bộ m cho tiêu dùng cá nhân Ví dụ: Năm thứ nhất qui mô SX: 80c + 20v + 20m Năm thứ hai lặp lại như cũ TÁI SẢN XUẤT MỞ RỘNG - Qui mô lớn hơn trước - Thường gắn và đặc trưng của nền SX lớn - Biến 1 phần m thành TB phụ thêm Ví dụ: Năm thứ nhất qui mô SX: 80c + 20v + 20m; dùng 10m vào tái sản xuất Năm thứ hai: 88c + 22v + 22m
- 45. c1 v1 M Tiêu dùng (m2) Tíchluỹ (m1) Tích lũy tư bản là quá trình chuyển hóa một phần GTTD trở lại thành tư bản hay là quá trình tư bản hóa GTTD
- 46. 3.2.2. Những nhântố góp phần làm tăng quy mô tích lũy tư bản - Nâng cao tỷ suất giá trị thặng dư (m’) - Nâng cao năng suất lao động - Sử dụng hiệu quả máy móc - Đại lượng tư bản ứng trước
- 47. 3.2.3. Một sốhệ quả của tích lũy tư bản - Làm tăng cấu tạo hữu cơ tư bản Cấu tạo hữu cơ của tư bản (c/v) là cấu tạo giá trị được quyết định bởi cấu tạo kỹ thuật và phản ánh sự biến đổi của cấu tạo kỹ thuật của tư bản
- 48. CẤU TẠO KĨTHUẬT • Tỉ lệ giữa số lượng TLSX và SLĐ sử dụng tư liệu đó • Có quan hệ tất yếu về mặt kĩ thuật • Do trình độ phát triển của LLSX quyết định • VD: 100kW điện/công nhân; 10 máy dệt/công nhân CẤU TẠO GIÁ TRỊ • Mỗi TB đều chia thành 2 phần (c )và (v) • Tỉ lệ giữa số lượng giá trị (c) và (v) cần thiết để tiến hành SX • VD: 1 đại lượng T = 12.000$ (c=10.000$, v=2.000$) cấu tạo giá trị của T này là 10.000$:2.000$=5:1
- 49. - Làm tăngtích tụ và tập trung tư bản TÍCH TỤ TƯ BẢN • Tăng thêm quy mô của TB cá biệt bằng cách TB hóa GTTD • Là kết quả trực tiếp của tích lũy TB • Là yêu cầu của tái sx mở rộng và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật • Khối lượng GTTD (M) tăng lên tạo khả năng hiện thực cho tích tụ TB TẬP TRUNG TƯ BẢN • Tăng thêm quy mô của TB cá biệt bằng hợp nhất những TB cá biệt bằng những TB lớn hơn • Cạnh tranh liên kết tự nguyện hay sáp nhập TB cá biệt • Tín dụng TBCN là phương tiện tập trung TB - Không ngừng tăng chênh lệch giữa thu nhập của nhà tư bản với thu nhập của người lao động làm thuê cả tuyệt đối lẫn tương đối
- 50. 3.3. CÁC HÌNHTHỨC BIỂU HIỆN CỦA GTTD TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 3.3.1. Lợi nhuận * Chi phí sản xuất Là phần giá trị của hàng hóa, bù lại giá cả của những tư liệu sx đã tiêu dùng và giá cả của sức lao động đã được sử dụng để sx ra hàng hóa ấy
- 51. - Chi phílao động tạo ra giá trị hàng hóa (G): G = c + v + m - Chi phí sx TBCN (k): là chi phí về TB SX ra HH k = c + v G = k + m Sự hình thành chi phí sx TBCN(k) che đậy thực chất bóc lột của CNTB. Chi phí lao động bị che đậy bởi chi phí tư bản k
- 52. * Bản chấtcủa lợi nhuận (p) G = (c + v) + m G = k + p (giá trị hàng hoá bằng chi phí sản xuất tư bản chủ nghĩa cộng với lợi nhuận) = k + m p = G - k
- 53. Lợi nhuậnphản ánh sai lệch bản chất QHSX giữa TB và lao động làm thuê. Vì nó làm cho người ta hiểu lầm rằng GTTD không phải chỉ do lao động làm thuê tạo ra Nguyên nhân: + Sự hình thành chi phí sx TBCN đã xóa nhòa sự khác nhau giữa c và v nên việc sinh p trong quá trình sx nhờ bộ phận v được thay thế bằng sức lao động + Do (c + v) < (c + v + m) nhà TB chỉ cần bán HH cao hơn chi phí sx TBCN và có thể thấp hơn giá trị HH là đã có lợi nhuận
- 54. p’ = m c +v X 100% * Tỷ suất lợi nhuận (p’) Là tỷ lệ phần trăm giữa lợi nhuận và toàn bộ giá trị tư bản ứng trước - Phản ánh mức doanh lợi của việc đầu tư tư bản
- 55. * Những nhântố ảnh hưởng đến tỷ suất lợi nhuận - Tỷ suất GTTD: nếu càng cao thì tỷ suất lợi nhuận càng lớn và ngược lại m’ = m v X 100% p’ = m c + v X 100% Cơ cấu GT HH 800c+200v+200m 100% 20% 800c+200v+400m 200% 40%
- 56. - Cấu tạohữu cơ của TB: (nếu m’ không đổi) nếu cấu tạo hữu cơ càng cao thì tỷ suất lợi nhuận càng giảm và ngược lại Cơ cấu hữu cơ của TB 70c + 30v + 20m 20% 80c + 20v + 20m 40% p’ = m c + v X 100%
- 57. - Tốc độchu chuyển của tư bản: Tốc độ chu chuyển của TB càng lớn thì tần suất sản sinh ra GTTD trong năm của TB ứng trước càng nhiều lần. GTTD theo đó tăng lên làm cho p’ cũng tăng Tốc độ chu chuyển của TB 80c + 20v + 20m 20% 80c + 20v + (20 + 20)m 40% p’ = m c + v X 100%
- 58. - Tiết kiệmTB bất biến: Trong điều kiện m’, v không đổi nếu c càng nhỏ thì p’ càng lớn p’ = m c + v X 100%
- 59. * Lợi nhuậnbình quân Là sự cạnh tranh giữa các ngành sản xuất khác nhau nhằm tìm nơi đầu tư có lợi hơn Giả sử có 3 ngành sx khác nhau, TB mỗi ngành đều bằng 100%, m’ = 100%, tốc độ chu chuyển TB các ngành như nhau. Do cấu tạo hữu cơ của TB từng ngành khác nhau nên p’ khác nhau Ngành sx Chi phí sx m’(%) (m) p’(%) Cơ khí 80c + 20v 100 20 20 Dệt 70c + 30v 100 30 30 Da 60c + 40v 100 40 40 p 30 30 30
- 60. % 100 ) ( ' x v c m p Là tỷsố tính theo phần trăm giữa tổng giá trị thặng dư và tổng số tư bản xã hội đã đầu tư vào các ngành của nền sản xuất TBCN” Tỷ suất lợi nhuận bình quân
- 61. Sự tư dodi chuyển TB từ ngành này sang ngành khác làm thay đổi cả p’ cá biệt vốn có của các ngành. Sự tự do di chuyển TB này chỉ tạm thời dừng lại khi p’ ở tất cả các ngành đều xấp xỉ bằng nhau. Kết quả là hinh thành nên p’ bình quân Sản xuất nước hoa Sản xuất máy vi tính % 100 ) ( ' x v c m p
- 62. Là lượng lợinhuận bằng nhau của những TB bằng nhau, đầu tư vào những ngành khác nhau, bất kể cấu tạo hữu cơ của TB thế nào (p) Lợi nhuận bình quân: p = p’ x k Lợi nhuận bình quân
- 63. * Lợi nhuậnthương nghiệp Là một phần của GTTD mà nhà tư bản sx trả cho nhà tư bản thương nghiệp do đã giúp cho việc tiêu thụ hàng hóa Sự hình thành lợi nhuận thương nghiệp Lợi nhuận thương nghiệp = Giá bán HH - Giá mua HH
- 64. 3.3.2. Lợi tức Tỷsuất lợi tức Nhà TB cho vay Nhà TB đi vay Nhượng quyền sử dụng TB cho người khác Đi vay để sx kinh doanh Lợi tức Lợi nhuận (trích 1 phần)
- 65. - Đặc điểmcủa tư bản cho vay: + Quyền sử dụng tách khỏi quyền sở hữu + Là hàng hóa đặc biệt + Là hình thái tư bản phiến diện nhất song được sùng bái nhất
- 66. 3.3.3. Địa tôTBCN - Tư bản kinh doanh nông nghiệp là bộ phận tư bản XH đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp - Địa tô là phần GTTD còn lại sau khi đã khấu trừ đi phần lợi nhuận bình quân mà các nhà tư bản kinh doanh trên lĩnh vực nông nghiệp phải trả cho địa chủ
- 68. Các hình thứcđịa tô tư bản Địa tô tuyệt đối
- 69. Địa tô chênhlệch đó là phần lợi nhuận vượt ra ngoài lợi nhuận bình quân, thu được trên những ruộng đất có điều kiện sx thuận lợi hơn; nó là số chênh lệch giữa giá cả sx chung được quyết định bởi điều kiện sx trên ruộng đất xấu nhất và giá cả sản xuất cá biệt trên ruộng đất tốt và trung bình Đất đang được thâm canh Đất mầu mỡ
- 70. Địa tô tuyệtđối là địa tô mà tất cả các nhà tư bản kinh doanh nông nghiệp đều phải nộp cho địa chủ dù ruộng đất đó tốt hay xấu ĐỊA TÔ TUYỆT ĐỐI
- 71.