Atzizkiak zuzen eta egoki erabiltzeko azalpenak eta adibideak, erabilera motaren arabera sailkaturik.

1. 3. MAILA ONLINE
ATZIZKIAK
ADJEKTIBOAK SORTZEKOAK
-GARRI:
1. Zerbaiten sortarazlea adierazteko: pozgarri, aspergarri, dibertigarri…
2. Gaztelaniazko “digno de”: aipagarri, maitagarri, ikusgarri…
3. Posibilitatea adierazteko: sendagarri, eramangarri…
-KOR: gauzek edo bizidunek duten berezko joera edo ezaugarria adierazteko:
apurkor, emankor, iraunkor, galkor… Normalean aditzekin azaltzen da baina bestelakoren
bat ere bada (baikor, ezkor…)
-KOI: joera edo zaletasuna duena: elizkoi, berekoi, lagunkoi…
-TSU:
1. Posesio edo izaera duena, ugari: iletsu, kementsu, gogotsu, berritsu, zalapartatsu,
arduratsu… Izenekin.
2. Gutxi gora behera: bezalatsu, berdintsu…
-(T)ZALE:
1. Zerbait maite edo gustuko duena, zaletasuna: euskaltzale, mendizale, diruzale,
pilotazale…
2. Lanbidea: kamioizale, esnezale…
-BERA: zerbaitera emana edo joera duena: sentibera, hozbera, izerbera…
-(t)AR:
1. Jatorria: bizkaitar, donostiar, baztandar, aguraindar, urruñar…
2. Zaletasuna duena: goiztiar, eliztar, berantiar…
3. Gonbidatua: bazkaldar…
SASI-:
1. Gezurrezkoa, faltsua: sasijakintsu, sasimediku, sasimaisu…
2. Mendikoa: sasibelar, sasibehi…
-GAITZ/-KAITZ:
1. Burutzen zaila dena, zailtasuna duena: egingaitz, sinesgaitz…
2. “Gabe”ren sinonimo: moldakaitz, osasungaitz…
3. Gaiztoa: amesgaitz, zorigaitz…
1

2. 3. MAILA ONLINE
NEURRIA ADIERAZTEN DUTENAK
-KOTE:
1. Handigarria: lodikote, handikote, gizonkote…
2. Zenbakaria: hirukote, laukote, boskote…
-KADA:
1. Neurria adierazten du eta neurri horren edukinontzia da: eskukada, katilukada,
kamioikada…
2. Ondorioa, eragina, baina kolpea edo zartada adieraziz: ukabilkada, korroskada,
harrikada, zartada…
-TE: kopuru handia edo garaia; izenekin joan ohi da: elurte, haizete, eurite…
-TZAR: handigarria, baina zenbait euskalkitan mespretxuzko atzizkitzat: txakurtzar,
mahaitzar, tripatzar…
-XKA: txikigarria: mendixka, herrixka…
EKINTZAK-EDO ADIERAZTEN DUTENAK
-TZA:
1. Izen abstraktuak suposatzen duen ekintza: bizitza, jaiotza, ezkontza…
2. Kantitate handia: elurtza, dirutza, garitza, jendetza…
3. Lanbidea: hargintza, sukaldaritza, arrantza…
-KUNTZA: ekintza adierazteko, aditzekin: aurkikuntza, aurrerakuntza…
-(K)ERA:
1. Ekintza, baina unea adieraziz, aditzekin: aukera, hasiera, irteera, hasiera…
2. Ekintza, baina kutsu modalez: ibilera, orrazkera, janzkera, hizkera…
3. Dimentsioa edo neurria: lodiera, sakonera. Luzera, zabalera…
4. Hizkuntza adierazteko: italiera, greziera, alemanera…
-DURA/-TURA: ekintza edo haren ondorio, aditzekin: erredura, ubeldura, harridura…
-KETA:
1. Ekintza adierazteko; aditzekin eta izenekin: aldaketa, zozketa, berriketa, hilketa…
2. Multzoa edo kantitate handia: zaldiketa, biribilketa…
-MEN/-MEN:
1. Ekintza adierazteko, aditzekin: aitorpen, aipamen, itxaropen, etsipen, ikaspen…
2. Ahalmena: ikusmena, entzumena, adimena…
2

3. 3. MAILA ONLINE
KUALITATE ABSTRAKTUA+EKINTZA
-TASUN: ezaugarri abstraktua adierazten du, adjektiboekin zein izenekin: laguntasun,
erraztasun, amatasun, anaitasun, maitasun…
-KERIA:
1. txartzat jotzen den ezaugarri abstraktua: harrokeria, alferkeria….
2. Edo ekintza zehatza: txerrikeria, bihurrikeria
IZENAK SORTZEKOAK
-LE/-TZAILE: egilea, egiten duena; aditza (partizipioa) –n edo –i-z bukatuz gero, -LE
(ikusle, eramaile…); gainontzekoak, -TZAILE (salbuespenak eskale, maitale…): irakasle,
bultzatzaile, iraultzaile, egile, hautesle…
-(L)ARI: lanbidea edo jarduera duena: pentsalari, ikerlari, muslari, pilotari…
-GAI:
1. Materia edo gaia adierazteko eta, zenbaitetan, tresna: erregai, mintzagai, entzungai…
2. Izango dena: apaizgai, andregai, hautagai…
-(K)ARI:
1. Materia edo gauzakia: afari, bazkari, edari, opari, isurkari…
2. Maiztasun jakin bateko argitalpenak adierazteko: urtekari, astekari, hilabetekari…
-KI:
1. Tresna adierazteko, aditzekin: aterki, iragazki, estalki…
2. Materia edo zatia: txerriki, ardiki, euskalki, malguki…
3. Adberbioak sortzeko, adjektiboetan oinarrituz: apalki, zuhurki, biziki, poliki…
-ONTZI:
1. Tokia: itsasontzi, belauntzi, edalontzi…
2. Mespresuzkoa: pixontzi, kakontzi, mainontzi…
-GURA/-GALE/ -nahi/-larri: gogoa edo beharra adierazten du: hazkura, logale,
goragale, negargura, kakalarria, handinahia…
-MIN:
1. Gogo handia: ikusmin, herrimin…
2. Gaixotasuna edo mina: bihozmin…
-KIZUN: egin behar dena edo egin daitekeena: ikuskizun, eginkizun, etorkizun,
betekizun…
3

4. 3. MAILA ONLINE
LEKUAK EDO UNEAK ADIERAZTEN DUTENAK
-(G)UNE: leku edo denbora tartea: bilgune, hutsune, berdegune, isilune…
-BURU:
1. Alea: abelburu, galburu…
2. Taldean nagusia: mahaiburu, tropelburu…
3. Gailurra, goialdea: mendiburu
4. Bukaera: asteburu…
-ONDO:
1. Zuhaitza edo landarea: pikondo, udareondo, sagarrondo, palmondo…
2. Geroko denbora: bazkalondo, afalondo…
3. Hurbiltasuna: ibaiondo, zubiondo…
-PE/-BE: azpia: ilunpe, aterpe, arkupe, besape…
-BIDE:
1. Berezko esanahian, bidea: gurdibide, elizbide…
2. Bitartekoa adierazteko, aditzei loturik, batez ere: sendabide, ogibide, aurkibide…
3. Arrazoia, aukera: esapide, atzerabide, aurrerabide, irtenbide, sarbide…
-(TZ)ARO:
1. Sasoia edo aldia: gaztaro, zahartzaro, helduaro…
2. giro ona: goizaro, gauaro…
MULTZOAK ADIERAZTEKOAK
-TI/-DI:
1. Landare edo gauzen multzoa; izenekin joan ohi da: lizardi, pagadi, araudi, legedi…
2. Zaletasuna edo joera; izenei edo adjektiboei loturik: basati, beldurti, bakarti…
-GO:
1. Lanbidea edo kargua: alkatego, apaizgo…
2. Multzoa, kolektiboa: ikaslego…
-(T)ERIA: multzoa adierazteko: tresneria, ontziteria…
ADITZA:
-ETSI: “iritzi” edo “-tzat jo” adierazten du: hobetsi, gaitzetsi, berantetsi, gutxietsi,
miretsi…
4

5. 3. MAILA ONLINE
5