ARGIA
García Fernández, Andrea; Hernández Navarro, Lorena; Huete García, Estibaliz;
López Leonardo, Ania; Madinabeitia Coronel, Itxaso; Ortiz de Orruño Loizaga, Nerea;
Zarzosa Sánchez, Miriam
AURKIBIDEA• Zer da argia?
• Argia antzerkian
• Argiaren funtzioak
• Argiaren morfologia
• Argi motak
• Argiaren norabidearen araberako sailkapena
• Teknika motak
1. Antzerki beltza
1.1 Zertan datza teknika hau?
1.2 Ezaugarriak
1.3 Lantzen diren esparruak
1.4 Baliabideak eta materialak
1. 4.1 Kutxa beltza
1. 4.2 Argi beltza
1. 4.3 Arropa
1.4. 4 Soinua eta musika
1.4. 5 Elementu eszenikoak
1.5 Material eszenikoa
1.6 Manipulazio teknikak
1.7 Antzerki beltza Haur Hezkuntzan
2. Itzalak
2.1 Itzalekin jolasten
2.2 Itzal motak
2.3 Haurrekin praktikan jartzeko iradokizunak
2.4 Lantzen diren kontzeptuak
2.5 Itzalekin erabili daitezkeen teknikak
2.5.1 Txotxongiloak
2.5.2.Itzal txinatarrak
2.5.3 Gorputz itzalak
Bibliografia
 Argia giza begiarentzako
ikusgai den erradiazio
elektromagnetikoa da
 Ikuspegi zientifiko edo
teknologiko batetik, edozein
uhin-luzerako erradiazio
elektromagnetikoa da
 Argia definitzen duen
oinarrizko partikula fotoia da
Zer da argia?
Argia antzerkian
Antzerkia egiterako orduan, argia hainbat
modu desberdinetan isla daiteke, bere
intentsitate, kolore eta mugimenduen bidez
Argiak honako hauek islatu ditzake modu
desberdinetara jarriz gero: eguna, gaua,
itzalak …
Argiaren funtzioak
• Bisibilitatea
• Denbora eta lekua
• Giroa
• Efektu bereziak
• Enfokea
Argiaren morfologia
• Kolorea: Kolorearen 3 dimentsioak (asetasuna, tonua eta
distira) kontuan hartu behar dira. Tonua kolore puruak dira,
asetasuna garbitasun gradua eta distira argitasun edo
iluntasun maila
• Forma: Kolorearekin batera jokoa ematen du pertsonaiak eta
eszenatokia irudikatzeko
• Difusioa: Argi zuzenaren sakabanatzea , argi leunagoa eta
itzalak hainbeste ez markatzeko
• Norabidea/ Posizioa: Ehundura eta bolumenaren
pertzepzioan eragingo du, xehetasun batzuk ezkutatuta
geratuko dira itzalen azpian eta kolorearen intentsitatea ere
aldatuko du
• Intentsitatea: Norabide jakin baten argiaren kontzentrazioa
Argi
motak
Zuzena
Zehaztugabea
Aurreko
argia
Alboko
argia
Goiko
argia
Beheko
argia
Kontrargia
Argiaren
norabidearen
araberako
sailkapena
TEKNIKAK
Antzerki
beltza
Itzalak Itzal txinatarrak
Txotxongiloak
Gorputz itzalak
• Teknika
• Iluntasunaren bidez eta errekurtso gutxi erabiliz
Esperientzia dramatiko anitzak
1. Antzerki beltza
1.1 Zertan datza teknika hau?
Eszenatoki beltza eta argi beltzaren bidez,
aktoreak, beltzez jantzita, objektuak agertzen eta
desagertzearekin jolasten du hauei bizia emanez
1.2. Ezaugarriak
• Eskuragarria
• Taldearen inplikazioa, koordinazioa eta kohesioa
• Tresna gutxi
• Erraz lortzen den materiala
• Eszenatokian parte hartzaileen eta ikuslearen arteko interakzioa
• Lan egiteko moduak:
– Elementuak erabiliz: Garrantzia elementuek dutenez, pertsonek ez
dute adierazpen gaitasun handirik eduki behar, hartzaileengan
konfiantza eraginez
– Gorputza erabiliz: Hezkuntza esparruan erabiltzen da, batez ere,
ikasleengan eta ezagutza erritmiko eta adierazpenekoa barneratzeko.
Anonimatuan lan egitean, desinhibitzea ahalbidetzen da
– Biak erabiliz: Elementuak eta gorputza
1.3. Lantzen diren esparruak
• Curriculum jarduera: eremu desberdinetako edukiak
• Eskolaz kanpoko jarduera
Hezkuntza
esparrua
• Erlaxatu
• Monotoniarekin apurtu
• Dibertitu
• Sozializatu
Esparru
soziokulturala
• Anonimatuan lan egin
• Pertsona aske sentitu
• Beldur eta segurtasun-eza askatu
• Urritasun fisikoak, sentsorialak eta psikikoak dituzten
pertsonekin lan egin
• Adierazpen eta komunikazio gaitasunak garatu: osasunean
eta sozializazioan hobetu
Higiene eta
osasun esparrua
1. 4
Baliabideak
eta
materialak
Kutxa
beltza
Argi beltza
Elementu
eszenikoak
Soinua eta
musika
Arropa
1.4.1 Kutxa beltza
• Eszenatoki osoa beltza izan behar da (zorua,
sabaia eta hormak) kutxa beltz baten antza
izateko
• Eszenatokiaren tamaina antzezlanaren
araberakoa izango da
1.4.2 Argi beltza
• Ezinbesteko elementua, iluntasun absolutua
beharrezkoa baita
• Erabili beharreko argia, argi beltza: tutu eta
bonbilla fluoreszenteak (oihal eta kartoi-mehe
beltzen bitartez ezkutatuta)
• Tutuak lurrean edo lurretik pixka bat altxatuta,
alboetan edo eszenatokiaren goiko aldean
(itzalekin kontuz ibili)
1.4.3 Arropa
• Beltza izan behar da,
burutik oinetaraino
• Artilezko arropa ez du
balio
• Gomendagarria da
barruko jantzia kolore
argia ez izatea
1.3.4 Soinua eta musika
• Soinua eta musika elementurik garrantzitsuenetarikoak
dira
• Antzezlanaren gaiaren eta objektuekin erlazionatuta
egon behar da
• Bolumena altua jartzen da publikoa istorioan sartzeko
eta aktoreen mugimenduak ez entzuteko
• Lagungarriak dira filmetako soinu-bandak erabiltzea
1.4.5 Elementu eszenikoak
• Malgutasun handiko atala
• Material desberdinez osaturiko elementuak:
kartoi-meheak, goma-aparra, oihalak…
• Tamaina ertainekoak
• Objektuek edo panpinak euskarriekin
• Kolore fluoreszenteak erabilita
1.5 Material eszenikoa
• Gorputza: Eskuak garrantzitsuak
manipulatzeko eta elementu
dramatiko bezala
• Panpin-txontxongiloak:
– Galtzerdi-eskularruekin panpinak:
elementu desberdinak itsatsi errealak
irudikatzeko
– Mediekin panpinak: media bete, forma
eman, apaindu eta margotu margo
fluoreszenteekin
– Kartoi mehe eta kartoiarekin panpinak
1.6 Manipulazio teknikak
• Aktoreek objektuarekin mugimendua
koordinatu eta horren mugimenduak gauzatu
• Arauak:
- Aktore batek ezin du beste baten aurretik
pasa
- Objektuak atzetik manipulatu behar dira
- Atze-oihaletik hurbil egon behar da
- Mugimenduak geldoak eta patxadatsuak
izan behar dira
- Objektuen agerpenak eta desagerpenak
arinak eta segurtasunez egin behar dira
• Agerpenak eta desagerpenak:
– Aktoreen errotazioen bitartez
– Objetuen errotazioen bitartez
– Saku bat erabiliz
– Kutxa beltzaren alboetatik sartu eta irten
– Objetu txikiak eskuan ezkutatuz
– Teloia erabiliz
1.7 Antzerki beltza Haur
Hezkuntzan
Adin hauetan ikusleak dira
BAINA…
Zenbait jolas dramatiko egin ditzakete argi
beltzarekin: manipulazio jolasak eta objektu
desberdinen erreakzioen behaketa
Antzerki beltza Haur Hezkuntzan egiteko
kontuan hartu beharrekoak:
• Gidoia erreza izan behar da, istorio txikiekin
antolatua eta istorio bakoitzerako musika batekin
• 20-25 minutuko iraupena izan behar du
• Hasiera ikusgarria izan behar da, haurren arreta
lortzeko
• Argia amatatuko denez, haurrei abisatu behar zaie
2. Itzalak
• Zer da itzala?
- Argiaren ondorioa da
- Bolumenak eta
xehetasunak
nabarmentzea
ahalbidetzen du eta
objektuen arteko
kontrasteak sortzeko
baliabidea
2. 1 Itzalekin jolasten
• Argi guztiak itzali behar dira, lanpara bat
izan ezik, atze-oihalaren atzean egongo
dena
• Argiaren iturria txikia denean, itzalaren
ingurunea gardenagoa eta mugatuagoa da
• Argiaren iturria handia denean, sortzen
den itzala partziala da
• Eskuak argitik metro bateko distantziara
egon behar dira eta hormatik 1,3
metrotara
• Eskuak argitik gero eta hurbilago egon,
itzalak orduan eta handiagoak izango dira
2.2 Itzal motak
• Gorputzaren
azalean dagoenaBerezko
itzala
• Objektuak beste
gainazal batean
proiektatzen duena
Itzal
proiektatua
2.3 Haurrekin praktikan
jartzeko iradokizunak
• Erabiltzen ari den objektua argitik hurbildu eta urrundu
daiteke, lortzen diren tamaina aldaketak behatuz
• Jolas ezberdinak egin daitezke: itzal bat sortu eta
besteak ze irudi edo objektu egiten ari garen asmatu
• Itzalak ere argi naturalarekin egin daitezke
• Galdera batzuk planteatu ahal dira ikasleek ondorioak
ateratzeko:
– Zer nolako elementuak behar dira itzalak egiteko?
– Itzalak gauean egin daitezke?
– Material guztiek itzalak sortzen dituzte?
2.4 Lantzen diren kontzeptuak
• Itzalen fenomenoan sartzen diren elementuak:
– Argiaren iturria
Naturala: Eguzkia
Artifiziala: Farola
– Objektua
– Azalera
Gorputz
itzalak
Esku itzalak
edo itzal
txinatarrak
Txontxongiloak
2.5
Itzalekin
erabili
daitezken
teknikak
2.5.1 Txotxongiloak
• Txotxongiloekin itzalak egin daitezke
• Txotxongilo hauek egiteko kartoi mehe beltz batean
objektuen, animalien edota pertsonen siluetak egiten
dira (moztu eta makil bat itsatsi)
• Itzalak egiteko: Izara txuri bat, argia (izarari enfokatuta)
eta mahai bat izararen atzetik pertsonak ezkutatzeko
2.5.2 Itzal txinatarrak
Eskuko atzamarrak
modu desberdinetan
elkartuz sortzen dira,
horman forma
desberdinetako
animaliak, objektuak,
munstroak, etab.
irudikatu ahal izateko
2.5.3 Gorputz itzalak
• Ikasleek argiaren ezaugarriak
eta itzalak nola sortzen diren
ikasiko dute
• Itzalak egin eta itzalak ikusi
ditzakete, “aktore” eta
publiko rolak
esperimentatuz
• Jolasa eta behaketaren
bitartez ikasiko dute
• Objektuen ezaugarri
ezberdinak ulertuko dituzte
Bibliografia
A la Sombrita, S. L. (2012). Juguemos con las sombras. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9.
Iturria: http://lacarretateatro.com/sala/wp-content/uploads/2012/07/Gu%C3%ADa-
Did%C3%A1ctica-El-Pr%C3%ADncipe-que-no-sab%C3%ADa-Jugar.pdf
Andrieu, A., & Lekue, L. (d.g.). Arte Plastikoak eta Ikus Kultura Haur Hezkuntzan I.
Conejo Siles, D. (2012). El teatro negro en la Educación Infantil: técnica y posibilidades de uso.
Clave XXI. Reflexiones y Experiencias en Educación.
de Pedraza Carbonero, M. d., & Torrent Ruiz, M. A. (d.g.). La luz negra: opción divertida para el
ocio y la recreación. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9. Iturria:
http://www.ipef.edu.ar/investigacion/nucleo/ulpgc/comu24.pdf
Grifols, O. (d.g.). Cómo hacer sombras chinescas. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9. Iturria:
http://ocio.uncomo.com/articulo/como-hacer-sombras-chinescas-1512.html
Guzmán, H. (d.g.). Luz escénica. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9. Iturria:
http://www.palermo.edu/dyc/opendc/opendc2011_1/042.pdf
Sánchez Rivas, E. (2011). Propuesta didáctica para el desarrollo de la competencia artística a
través del teatro. EFDeportes.com.

Argia

  • 1.
    ARGIA García Fernández, Andrea;Hernández Navarro, Lorena; Huete García, Estibaliz; López Leonardo, Ania; Madinabeitia Coronel, Itxaso; Ortiz de Orruño Loizaga, Nerea; Zarzosa Sánchez, Miriam
  • 2.
    AURKIBIDEA• Zer daargia? • Argia antzerkian • Argiaren funtzioak • Argiaren morfologia • Argi motak • Argiaren norabidearen araberako sailkapena • Teknika motak 1. Antzerki beltza 1.1 Zertan datza teknika hau? 1.2 Ezaugarriak 1.3 Lantzen diren esparruak 1.4 Baliabideak eta materialak 1. 4.1 Kutxa beltza 1. 4.2 Argi beltza 1. 4.3 Arropa 1.4. 4 Soinua eta musika 1.4. 5 Elementu eszenikoak 1.5 Material eszenikoa 1.6 Manipulazio teknikak 1.7 Antzerki beltza Haur Hezkuntzan 2. Itzalak 2.1 Itzalekin jolasten 2.2 Itzal motak 2.3 Haurrekin praktikan jartzeko iradokizunak 2.4 Lantzen diren kontzeptuak 2.5 Itzalekin erabili daitezkeen teknikak 2.5.1 Txotxongiloak 2.5.2.Itzal txinatarrak 2.5.3 Gorputz itzalak Bibliografia
  • 3.
     Argia gizabegiarentzako ikusgai den erradiazio elektromagnetikoa da  Ikuspegi zientifiko edo teknologiko batetik, edozein uhin-luzerako erradiazio elektromagnetikoa da  Argia definitzen duen oinarrizko partikula fotoia da Zer da argia?
  • 4.
    Argia antzerkian Antzerkia egiterakoorduan, argia hainbat modu desberdinetan isla daiteke, bere intentsitate, kolore eta mugimenduen bidez Argiak honako hauek islatu ditzake modu desberdinetara jarriz gero: eguna, gaua, itzalak …
  • 5.
    Argiaren funtzioak • Bisibilitatea •Denbora eta lekua • Giroa • Efektu bereziak • Enfokea
  • 6.
    Argiaren morfologia • Kolorea:Kolorearen 3 dimentsioak (asetasuna, tonua eta distira) kontuan hartu behar dira. Tonua kolore puruak dira, asetasuna garbitasun gradua eta distira argitasun edo iluntasun maila • Forma: Kolorearekin batera jokoa ematen du pertsonaiak eta eszenatokia irudikatzeko • Difusioa: Argi zuzenaren sakabanatzea , argi leunagoa eta itzalak hainbeste ez markatzeko • Norabidea/ Posizioa: Ehundura eta bolumenaren pertzepzioan eragingo du, xehetasun batzuk ezkutatuta geratuko dira itzalen azpian eta kolorearen intentsitatea ere aldatuko du • Intentsitatea: Norabide jakin baten argiaren kontzentrazioa
  • 7.
  • 8.
  • 9.
  • 10.
    • Teknika • Iluntasunarenbidez eta errekurtso gutxi erabiliz Esperientzia dramatiko anitzak 1. Antzerki beltza
  • 11.
    1.1 Zertan datzateknika hau? Eszenatoki beltza eta argi beltzaren bidez, aktoreak, beltzez jantzita, objektuak agertzen eta desagertzearekin jolasten du hauei bizia emanez
  • 12.
    1.2. Ezaugarriak • Eskuragarria •Taldearen inplikazioa, koordinazioa eta kohesioa • Tresna gutxi • Erraz lortzen den materiala • Eszenatokian parte hartzaileen eta ikuslearen arteko interakzioa • Lan egiteko moduak: – Elementuak erabiliz: Garrantzia elementuek dutenez, pertsonek ez dute adierazpen gaitasun handirik eduki behar, hartzaileengan konfiantza eraginez – Gorputza erabiliz: Hezkuntza esparruan erabiltzen da, batez ere, ikasleengan eta ezagutza erritmiko eta adierazpenekoa barneratzeko. Anonimatuan lan egitean, desinhibitzea ahalbidetzen da – Biak erabiliz: Elementuak eta gorputza
  • 13.
    1.3. Lantzen direnesparruak • Curriculum jarduera: eremu desberdinetako edukiak • Eskolaz kanpoko jarduera Hezkuntza esparrua • Erlaxatu • Monotoniarekin apurtu • Dibertitu • Sozializatu Esparru soziokulturala • Anonimatuan lan egin • Pertsona aske sentitu • Beldur eta segurtasun-eza askatu • Urritasun fisikoak, sentsorialak eta psikikoak dituzten pertsonekin lan egin • Adierazpen eta komunikazio gaitasunak garatu: osasunean eta sozializazioan hobetu Higiene eta osasun esparrua
  • 14.
  • 15.
    1.4.1 Kutxa beltza •Eszenatoki osoa beltza izan behar da (zorua, sabaia eta hormak) kutxa beltz baten antza izateko • Eszenatokiaren tamaina antzezlanaren araberakoa izango da
  • 16.
    1.4.2 Argi beltza •Ezinbesteko elementua, iluntasun absolutua beharrezkoa baita • Erabili beharreko argia, argi beltza: tutu eta bonbilla fluoreszenteak (oihal eta kartoi-mehe beltzen bitartez ezkutatuta) • Tutuak lurrean edo lurretik pixka bat altxatuta, alboetan edo eszenatokiaren goiko aldean (itzalekin kontuz ibili)
  • 17.
    1.4.3 Arropa • Beltzaizan behar da, burutik oinetaraino • Artilezko arropa ez du balio • Gomendagarria da barruko jantzia kolore argia ez izatea
  • 18.
    1.3.4 Soinua etamusika • Soinua eta musika elementurik garrantzitsuenetarikoak dira • Antzezlanaren gaiaren eta objektuekin erlazionatuta egon behar da • Bolumena altua jartzen da publikoa istorioan sartzeko eta aktoreen mugimenduak ez entzuteko • Lagungarriak dira filmetako soinu-bandak erabiltzea
  • 19.
    1.4.5 Elementu eszenikoak •Malgutasun handiko atala • Material desberdinez osaturiko elementuak: kartoi-meheak, goma-aparra, oihalak… • Tamaina ertainekoak • Objektuek edo panpinak euskarriekin • Kolore fluoreszenteak erabilita
  • 20.
    1.5 Material eszenikoa •Gorputza: Eskuak garrantzitsuak manipulatzeko eta elementu dramatiko bezala • Panpin-txontxongiloak: – Galtzerdi-eskularruekin panpinak: elementu desberdinak itsatsi errealak irudikatzeko – Mediekin panpinak: media bete, forma eman, apaindu eta margotu margo fluoreszenteekin – Kartoi mehe eta kartoiarekin panpinak
  • 21.
    1.6 Manipulazio teknikak •Aktoreek objektuarekin mugimendua koordinatu eta horren mugimenduak gauzatu • Arauak: - Aktore batek ezin du beste baten aurretik pasa - Objektuak atzetik manipulatu behar dira - Atze-oihaletik hurbil egon behar da - Mugimenduak geldoak eta patxadatsuak izan behar dira - Objektuen agerpenak eta desagerpenak arinak eta segurtasunez egin behar dira
  • 22.
    • Agerpenak etadesagerpenak: – Aktoreen errotazioen bitartez – Objetuen errotazioen bitartez – Saku bat erabiliz – Kutxa beltzaren alboetatik sartu eta irten – Objetu txikiak eskuan ezkutatuz – Teloia erabiliz
  • 23.
    1.7 Antzerki beltzaHaur Hezkuntzan Adin hauetan ikusleak dira BAINA… Zenbait jolas dramatiko egin ditzakete argi beltzarekin: manipulazio jolasak eta objektu desberdinen erreakzioen behaketa
  • 24.
    Antzerki beltza HaurHezkuntzan egiteko kontuan hartu beharrekoak: • Gidoia erreza izan behar da, istorio txikiekin antolatua eta istorio bakoitzerako musika batekin • 20-25 minutuko iraupena izan behar du • Hasiera ikusgarria izan behar da, haurren arreta lortzeko • Argia amatatuko denez, haurrei abisatu behar zaie
  • 25.
    2. Itzalak • Zerda itzala? - Argiaren ondorioa da - Bolumenak eta xehetasunak nabarmentzea ahalbidetzen du eta objektuen arteko kontrasteak sortzeko baliabidea
  • 26.
    2. 1 Itzalekinjolasten • Argi guztiak itzali behar dira, lanpara bat izan ezik, atze-oihalaren atzean egongo dena • Argiaren iturria txikia denean, itzalaren ingurunea gardenagoa eta mugatuagoa da • Argiaren iturria handia denean, sortzen den itzala partziala da • Eskuak argitik metro bateko distantziara egon behar dira eta hormatik 1,3 metrotara • Eskuak argitik gero eta hurbilago egon, itzalak orduan eta handiagoak izango dira
  • 27.
    2.2 Itzal motak •Gorputzaren azalean dagoenaBerezko itzala • Objektuak beste gainazal batean proiektatzen duena Itzal proiektatua
  • 28.
    2.3 Haurrekin praktikan jartzekoiradokizunak • Erabiltzen ari den objektua argitik hurbildu eta urrundu daiteke, lortzen diren tamaina aldaketak behatuz • Jolas ezberdinak egin daitezke: itzal bat sortu eta besteak ze irudi edo objektu egiten ari garen asmatu • Itzalak ere argi naturalarekin egin daitezke • Galdera batzuk planteatu ahal dira ikasleek ondorioak ateratzeko: – Zer nolako elementuak behar dira itzalak egiteko? – Itzalak gauean egin daitezke? – Material guztiek itzalak sortzen dituzte?
  • 29.
    2.4 Lantzen direnkontzeptuak • Itzalen fenomenoan sartzen diren elementuak: – Argiaren iturria Naturala: Eguzkia Artifiziala: Farola – Objektua – Azalera
  • 30.
  • 31.
    2.5.1 Txotxongiloak • Txotxongiloekinitzalak egin daitezke • Txotxongilo hauek egiteko kartoi mehe beltz batean objektuen, animalien edota pertsonen siluetak egiten dira (moztu eta makil bat itsatsi) • Itzalak egiteko: Izara txuri bat, argia (izarari enfokatuta) eta mahai bat izararen atzetik pertsonak ezkutatzeko
  • 32.
    2.5.2 Itzal txinatarrak Eskukoatzamarrak modu desberdinetan elkartuz sortzen dira, horman forma desberdinetako animaliak, objektuak, munstroak, etab. irudikatu ahal izateko
  • 33.
    2.5.3 Gorputz itzalak •Ikasleek argiaren ezaugarriak eta itzalak nola sortzen diren ikasiko dute • Itzalak egin eta itzalak ikusi ditzakete, “aktore” eta publiko rolak esperimentatuz • Jolasa eta behaketaren bitartez ikasiko dute • Objektuen ezaugarri ezberdinak ulertuko dituzte
  • 34.
    Bibliografia A la Sombrita,S. L. (2012). Juguemos con las sombras. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9. Iturria: http://lacarretateatro.com/sala/wp-content/uploads/2012/07/Gu%C3%ADa- Did%C3%A1ctica-El-Pr%C3%ADncipe-que-no-sab%C3%ADa-Jugar.pdf Andrieu, A., & Lekue, L. (d.g.). Arte Plastikoak eta Ikus Kultura Haur Hezkuntzan I. Conejo Siles, D. (2012). El teatro negro en la Educación Infantil: técnica y posibilidades de uso. Clave XXI. Reflexiones y Experiencias en Educación. de Pedraza Carbonero, M. d., & Torrent Ruiz, M. A. (d.g.). La luz negra: opción divertida para el ocio y la recreación. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9. Iturria: http://www.ipef.edu.ar/investigacion/nucleo/ulpgc/comu24.pdf Grifols, O. (d.g.). Cómo hacer sombras chinescas. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9. Iturria: http://ocio.uncomo.com/articulo/como-hacer-sombras-chinescas-1512.html Guzmán, H. (d.g.). Luz escénica. Eskuratze-eguna: 2015.eko martxoak 9. Iturria: http://www.palermo.edu/dyc/opendc/opendc2011_1/042.pdf Sánchez Rivas, E. (2011). Propuesta didáctica para el desarrollo de la competencia artística a través del teatro. EFDeportes.com.