1. Шүд цоорох өвчний шалтгаан өвчлөлтийн
талаарх өнөөгийн байдал
Шүдний гадна талд үл анзаарагдах зөөлөн өнгөрт ихээр агуулагдах
бактеруудын үйл ажиллагааны үр дүнд цоорол үүснэ . Цэвэр хурууны
хумсаар ш үдээ хусвал хумсны завсарт шаравтар зөөлөн зүйл ордог
бөгөөд энэ нь шүдний өнгөр юм. Өнгөр нь өөртөө их хэмжээний нянг
агуулдаг ба үдтэй адилхан өнгөтэй байдаг тул
ш бид сайн
анзаардаггүй. Өнгөрийн цаана шүдний цоорол аль эрт явагдсан
байдаг. Нянгийн хоол нь чихэр болон нүүрс ус ихээр агуулсан хүнсний
бүтээгдэхүүнүүд байдаг. Нян эдгээрийг задалсанаар хүчил үүсгэдэг. Уг
хүчил нь шүдний эрдэсжилтийг алдагдуулах ба шүд нь эргээд цус
болон шүлснээсээ эрдэсээ нөхөж авч байдаг. Гэвч их бага хэмжээгээр
ойр ойрхон чихэрлэг з хэрэглэхэд шүд нь эргэн эрдэсжих
үйл
хугацаагүй болж цоорол үүснэ. Цоорсон шүднээс нян цусанд орох
бөгөөд ингэснээр бусад эрхтэн системд тархаж өвчлүүлэх аюултай
байдаг тул эмчлүүлэх шаардлагатай байдаг.
Шүдний цоорол үүсэхэд нөлөөлдөг хэдэн зүйлс байдаг.
Үүнд:
1. Амны хөндийн хэвийн болон эмгэг төрөгч бичил биетэн.
Амны хөндийн хэвийн (амны микрофлор) болон эмгэг төрөгч бичил
биетэний харилцанүйлчлэлийн нөлөөгөөр бусад өвчин үүсгэгч нян,
савханцар, мөөгөнцөрүүдийн өсөлт хөгжилт нь дарангуйлагдаж, ам
цэвэршиж, ялзралт, амны эвг үнэр дарагдаж байдаг. Амны хөндийг
үй
удаан хугацааны турш ариутгалын болон өрөл бүрийн хүчтэй
т
уусмалуудаар зайлахад ам бактерг үйжэх (микрофлоруудыг устгах)
бөгөөд эмгэг төрөгч, микрофлоруудын харьцааг алдагдуулж, цоорол
үүсэх нэг нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Иймд хувь хүн амаа цэвэр усаар
зайлж, зөв хөн эмчийн заавраар ариутгалын уусмалуудыг хэрэглэх нь
зөв.
2. Шүлс, түүний найрлага, хэмжээ.
Шүлс нь шүдний пааланг эрдэсжүүлэх, амны хөндийн хүчил шүлтийн
орчинг саармагжуулах (амны х ндийн орчин хүчиллэг болоход нянгийн
ө
идэвхжил ихсэж, эрдэсийн алдагдал үүсгэснээр цоорол үүсэх нөхцөл
нэмэгддэг), шүдийг цэвэрлэх, амны хөндийн салстыг байнга чийглэг
байлгаж, фосфат, кальци болон олон өрлийн органик бодисын ионыг
т
уусгах зэрэг чухал н
өлөөтэй байдаг.
3. Хооллолтын буруу дэглэм.
Хамгийн чухал нь з хооллох . Хооллолтын дэглэм алдагдах, буруу
өв
хооллох, ялангуяа байнга нэг өрлийн, илчлэг чанар багатай хоол идэх
т
нь шүдний эрдэсжилт болон эрүү ясанд муу нөлөөтэй. Мөн хоол

2. хооронд чихэрлэг, наалдамхай үнсний зүйлийг (хатуу зөөлөн чихэр,
х
төрөл бүрийн ундаа, жүүс, сок, иогурт, шоколад …) ихээр идэх нь амны
хөндийн эмгэг төрөгч нянгуудын өсөж үржих хүчиллэг орчинг үүсгэж,
энэ нь пааланг сийрэгж үүлж, наалдамхай байдал нь нян үржих, чулуу
үүсэх таатай нөхцөл болж, шүдний цооролд ч төдийгүй бие организмд
ч муу нөлөө үз үүлдэг.
4. Цаг хугацаа, буруу дадал зуршил.
Сүүлийн үед бага насны хүүхдийн шүд цоорол эрчимтэй ихсэж байна.
Дөнгөж сүүн шүд цухуйв уу үгүй юу бүх шүд нь цооролд өртөж,
хүмүүсийн ярьдгаар ёзоор үлдэж байна гэж их ярих болсон. Энэ нь
хэдий хүүхдийн ерөнхий биеийн байдал зарим эмийн хэрэглээтэй
холбоотой үүсэх тохиолдол байдаг авч ихэнхдээ эцэг, эх,
халамжлагчийн буруугаас болдог. Ххүүл хүүхдийг унтахад хөхийг
ө
аманд нь хийж унтуулах,өдөр тутам ундаа, шүүс зэргээр ундпах, хоол
хооронд чихэрлэг хүнсний зүйл ихээр өгөх зэргээс болж бага насны
хүүхдийн шүд их хэмжээгээр цоорч байна, Мөн бага насны хүүхдийг
эцэг, эх, халамжлагч нь сойзоо днгөж барьдаг болонгуут нь шүдээ
ө
угаа гээд л хаячихдаг, оосойзыг нь буруу сонгож
өгдөг, хүүхдийн
уурлаж зөрүүдлэхээс нь төвөг шөөж шүдийг нь гүйцэд угааж өгөлгүй
орхих зэргээс болж дээрх байдал үүсдэг .
5. Шүдний өнгөр, шүдээ хэрхэн зөв угааж байна гэдгээс хамаардаг
байна.
Ер нь ш цоорох, амны хөндийн үнэр, өрөвсөл нь хувь хүн, гэр
үд
бүлийн хүмүүжил, хоол хүнснээс шууд хамааралтай. Хувь хүн өөрөө амны
хөндийн эрүүл мэндээ сайн сахиж чадахгүй бол бүх өвчний эхлэл болдог.
Хэдий амьдралын боломж бололцоо муу ч үдээ сайн угаадаг, ааруул,
ш
ээзгий тогтмол зажилж иддэг байх нь их чухал. С үед хүмүүс
үүлийн
хүүхдээ уйлахад чихэр өгөөд аргаддаг. Нярай хүүхдээ хооллохдоо эцэг,
эх нь амандаа халбагыг нь зуугаад өг дөг. Энэ бүгд нь халдвар дамжих,
өвчлөл тархах гол шалтгаан болдог.
Шүдээ эрүүлээр нь хамгаалахад эрүүл, зөв хоололт маш чухал.
Гаазтай ундаа, чихэр, шоколад их иддэг хүүхдийн бараг бүх шүд нь
цоорсон байдаг. Ш үдний өвчнөөс урьдчилан сэргийлэхийн тулд ямар
нэгэн эм тан уух шаардлагаг . Хувь үн өөрөө сайтар цэвэрлэж,
үй х
урьдчилан сэргийлж, ш үдээ сайн угаа ж байх хэрэгтэй. Хүмүүс цоороод
ялзраад өрөвслийн дээд цэгт хүргээд авахуулах хэмжээнд эмчид ханддаг.
Үүнээс шалтгаалж монголчуудын ерөнхий биеийн өвчлөл өндөр байна.
Эмчид бага зэргийн өрөвсөлтэй үед нь ханд ах хэрэгтэй. Хүүхдүүдийн
дунд анген, з
үрхний өвчин, хоолой, гэдэс, бөөрний өвчлөл их байгаа нь
бүгд шүднээс үүдэлтэй. Цоорхой үдтэй хүн нян бактертай шүлсээ
ш
байнга залгисаар хоолой ньөвддөг. Хүмүүсийн дунд эрүүл мэндийн
боловсрол их чухал юм.
Шүд цоорох өвчноос урьдчилан сэргийлэх ийн тулд юуны өмнө хоол
хүнсний зүйлийг зөв тохируулж хэрэглэх хэрэгтэй. Аль болох шимтэй,

3. тэжээллэг хүнсний зүйл /сүү, сүүн бүтээгдэхүүн, жимс, хүнсний ногоо/
оруулсан хоолыг хэрэглэх нь өв. Эдгээр т шүдийг бэхжүүлдэг олон
з
эрдэс бодис, уураг, амин дэм байдаг. Гэвч жүрж, нимбэг зэрэг жимс
нь хүчил ихтэй учир шүдний пааланг сийрэг болгох тул тохируулан
хэрэглэх хэрэгтэй.
Идэвхтэй зажлалт шаардагдах хатуу, хатуувтарүнс болох ааруул,
х
ээзгий, алим зэргийг хэрэглэх нь шүдний цусан хангамжыг сайжруулж
шүд бэхжихэд чухал нөлөөтөй. Гэвч энэ нь ломботой шүдэнд эсрэг
заалттай байдаг. Чихэр, шоколад, гурилан үтээгдэхүүн аль болох
б
бага хэрэглэх хэрэгтэй. Эдгээр нь амны өндийд хуримтлагдаж өвчин
х
үүсгэгч нян үржих таатай орчин болдог. Шүд цоорох өвчнөөс
сэргийлэх гол арга бол мэдээж шүдээ угаах юм.
Шүдний дотор талд шүдний хөндий хэсэг байдаг. Энэ хөндийд нь
цусны судас, мэдрэлийн багц нь байрлаж шдний хатуу эдийн
ү
мэдрэлжилт болон бодисын солилцоог нь явуулж байдаг. үднийШ
хөндийг зөөлцийн хөндий ба сурвалжийн суваг гэж ангилдаг. Шүдний
хөндий нь шүдний төв хэсэгт байрладаг бол сурвалжийн суваг нь
ихэнх хүмүүсийн хэлж заншсанаар шүдний ёзоор хэсэгт байрладаг
бөгөөд түүгээр дамжиж судас мэдрэлийн багц шүдний хөндий рүү
ордог.
Сүүлийн үед хүн амын дунд шүдний өвчлөл маш их байна.Өнөөгийн
байдлаар шүд цоорох өвчний тархалт 3-5 настнуудын дунд 79 хувь, 6-8
насанд 85, насанд хүрэгчдийн дунд 90 гаруй хувьтай байгаа хэмээн эмч
мэргэжилтнүүд мэдээлжээ. Зөвхөн манайд ч бус дэлхий нийтийн
анхаарлын төвд багтсан тархмал өвчний нэг болоод байна. Гэхдээ
өвчлөл үүсэх шалтгаан нь тодорхойгүй учраас уг тархалтыг шууд
таслан зогсоох боломжгүй. Манай улсын хувьд, хүүхэд багачуудын дунд
шүдний цоорол өвчин эрс нэмэгдсэн. Монголчууд эрт дээр үеэс эхлэн
хатуу ааруул, цагаан идээ их хэрэглэдэг байсан нь шүдний эрүүл
мэндэд сайнаар нөлөөлдөг байсан юм. Харин өнөө цагт хэрэглэж
байгаа хүнсний бүтээгдэхүүн дотор хатуу зүйл бараг байхгүй. Хатуу зүйл
зажилж идсэнээр шүдний бэхжилт их сайжирдаг. Буйл шүдийг барьж
байх тулгуур бүхий цогц үүрэгтэй эрхтэн. Гэтэл үргэлж зөөлөн чанарын
хүнс хэрэглэх нь шүдний бэхжилт суларч муудахад хүргэж, буйлны
үрэвсэл үүсэх шалтгаан болдог. Шүдний цоорол, буйлны үрэвсэл
зонхилох болсон учраас эмч мэргэжилтнүүд ихэд анхаарах, хувь хүн
шүднийхээ эрүүл ахуйн ариун цэврийн байдлыг сайтар сахих хэрэгтэй.
Өвчлөлөөс урьдчилан сэргийлэх эм бэлдмэл, шүд арчилгаа, эрүүл
ахуйн чиглэлийн янз бүрийн бүтээгдэхүүнийг тогтмол хэрэглэхээс гадна
шүдний эмчид байнга үзүүлж, заавар зөвлөгөө авч байх хэрэгтэй.
ОАХ3- Х.АНХЖАРГАЛ