SlideShare a Scribd company logo
ГЭРИЙН ГАДНА, 
ДОТНО ОРЧИН БА 
ХУВИЙН АРИУН 
ЦЭВЭР 
УНДРАХ-ИРЭЭДҮЙ ӨЭМТ
ҮНДСЭН АГУУЛГА 
1.Гэрийн доторх хог, шороогоо цэвэрлэж, цэвэр цэмцгэр орчинд 
амьдарцгаая 
2.Угаагуураа өдөр тутам угааж, цэвэрлэж заншья 
3.Гадны гутлаа гэртээ орж ирээд сольж, гэрийн шаахай өмсөж байя. 
4.Гарын эрүүл ахуй 
5.Бие засах газар, бохирын цооногийг гадна талаас нь битүүлж, ариутгал, 
халдваргүйтгэл хийлгэн ялаа батгана өсөж үржихээс сэргийлээрэй. 
6.Хур хог үүсгэлгүйгээр хогоо тогтмол ачуулж, гудамж талбайд ил задгай 
хог хаяхгүй, бохир усаа асгахгүй байцгаая 
7.Амны хөндийн эрүүл ахуйг сахиж, амны хөндийн өвчнөөс сэргийлэе 
2
ДАДАЛ 7. ГЭРИЙН ДОТОРХИ БОЛОН АМЬДАРЧ БАЙГАА ОРЧНЫХОО 
АРИУН ЦЭВРИЙГ САХИХ НЬ АЙЛ БҮРИЙН ХЭВШҮҮЛБЭЛ ЗОХИХ 
ДАДАЛ МӨН 
Хүний эрүүл мэндэд гадаад, дотоод олон хүчин зүйл 
нөлөөлдөг. 
Үүнд: 51.1% амьдралын хэв маяг, 
20.4% удамшил биологийн хүчин зүйл, 
19.9% хүрээлэн буй орчны сөрөг хүчин 
зүйл, 8.5% нь эмнэлгийн тусламж 
үйлчилгээнээс шалтгаалдаг болох нь 
тогтоогдсон байна. 
3
СЭДЭВ 1. ГЭРИЙН ДОТОРХ ХОГ, ШОРООГОО ЦЭВЭРЛЭЖ, ЦЭВЭР ЦЭМЦГЭР 
ОРЧИНД АМЬДАРЦГААЯ. 
 Агуулга 
 Эрүүл байх талаарх ерөнхий ойлголт, эрүүл мэндэд 
нөлөөлөгч хүчин зүйлүүд 
 Гэрийн дотоод орчны бохирдол ба эрүүл мэнд 
 Цэвэр орчинд амьдрахын ач холбогдол ба цэвэр орчинг 
бүрдүүлэх 
4
ЭРҮҮЛ БАЙХЫН ТУЛД ХУВЬ ХҮН ЮУ ХИЙХ 
ХЭРЭГТЭЙ ВЭ? 
 Зөв зохистой хооллох 
 Дасгал хөдөлгөөн хийх 
 Тамхи татахгүй байх 
 Архийг зохистой хэрэглэх 
 Эрсдэлтэй зан үйлээсээ салах 
 Хүнтэй зөв харилцах чадвар 
эзэмших 
 Хүрээлэн буй орчноо эрүүл мэнддээ 
эерэгээр нөлөөлөхөөр эзэмших 
 Ажлын байрны сөрөг 
нөлөөллөөсхамгаалах мэдлэг, 
чадвартай байх 
5
ÕÀËÄÂÀÐÒ ªÂЧÈÍ ÒÀÐÕÀÕ 3-Í ÕÝËÕÝÝÑ 
ªâчòºí, õºíãºí 
áàëàðõàé 
õýëáýðýýð 
ºâчëºãчèä 
Нян тээгч 
ØÝÝÑ 
ÁÀÀÑ 
ÖÓÑ 
ÎÐЧÈÍ 
دËÑ 
ÕªËÑ 
ÕªÕÍÈÉ Ñ¯¯ 
Ó 
Ñ 
ÃÀÇÐÛÍ ÕªÐÑ 
ÕÎÎË Õ¯ÍÑ 
ÝЯ¯Ë ÁÈÅ 
ÁÎÕÈÐËÎÃÄÑÎÍ 
ÁÀÃÀÆ, 
ÝÄ ÞÌÑ 
БЭЛЭГ ЭРХТЭНЭЭР 
ÎÐЧÈÍ 
ÝÕ ÓÓÐÕÀÉ 
Õ¯ËÝÝÍ ÀÂÀÕ 
ÎÐÃÀÍÈÇÌ 
Дамжих зам 
6
ЭРҮҮЛ МЭНДЭД НӨЛӨӨЛӨГЧ ХҮЧИН ЗҮЙЛС 
 Хувь хүний зан үйлээс шалтгаалах хүчин зүйлс 
 Буруу хооллолт 
 Хөдөлгөөний дутагдал 
 Хорт зуршил хэрэглэх, сэргийлэх 
 Бухимдал 
 Эрсдэлтэй зан үйл 
 Хүрээлэн буй орчинтойгоо буруу харьцах 
 Орчноос шалтгаалах хүчин зүйлс 
 Байгаль цагуурын гэнэтийн үзэгдэл 
 Орчны бохирдлоос үүдсэн хүчин зүйлс 
 Ажлын байрны сөрөг хүчин зүйлс 
 Нийгмээс шалтгаалсан хүчин зүйлс 
 Ажилгүйдэл 
 Цалин хөлс 
 Татвар хураамж 
7
ГЭРИЙН ДОТООД ОРЧНЫ БОХИРДОЛ БА ЭРҮҮЛ 
МЭНД 
 Эрүүл орчинг хэрхэн бүрдүүлэх 
вэ? 
8
ГЭРИЙН ГАДААХ ОРЧИН БА ЭРҮҮЛ МЭНД 
 Өвчин үүсгэгчдийн өсөж үржих таатай орчин 
нь бохир заваан орчин байдаг 
 Хог, хаягдал ил задгай хаяж бохир орчинд 
амьдарвал ялаа, шавьж, мэрэгчид үүрлэж 
орчныг бохирдуулах ба дулааны улиралд 
ялзарч муудан орчны агаар болон хөрсийг 
бохирдуулдаг. 
 Иймд гэр орон, хашаа хороо болон 
орчныхоо цэвэрлэгээг тогтмол хийж, гарсан 
хог хаягдлаа тэр даруйд нь зөв зайлуулж 
байх 
9
СЭДЭВ 2. УГААГУУРАА ӨДӨР ТУТАМ УГААЖ, ЦЭВЭРЛЭЖ ЗАНШЬЯ. 
 Агуулга 
 Хувь хүний эрүүл ахуйн дадал 
 Угаагуурт тавигдах ерөнхий шаардлага 
 Угаагуурыг цэвэрлэх, ариутгахад ариутгалын бодисыг 
хэрхэн хэрэглэх, гэрийн нөхцөлд ариутгалын уусмалыг 
бэлтгэх талаар 
10
ХУВЬ ХҮНИЙ ЭРҮҮЛ АХУЙН ДАДАЛ 
 Хувийн ариун цэвэр нь бие хүний 
төлөвшилт, хөгжилт, эрүүл мэндэд 
нөлөөлөх хамгийн АНХДАГЧ үүрэг 
гүйцэтгэдэг 
 7 хоногт 1-2 удаа халуун усанд 
заавал орж, хумсаа авч, цэвэр 
цэмцгэр хувцаслаж явах нь хувь 
хүний соёлч боловсон байдлын 
түвшинг илтгэнэ 
11
УГААГУУРТ ТАВИГДАХ ЕРӨНХИЙ ШААРДЛАГА 
 Албан байгууллага, гэр, орон байранд 
өргөн хэрэглэхэд тохиромжтой 
халдваргүйтгэлийн бодис хэрэглэх 
12
УГААГУУРТ ТАВИГДАХ ЕРӨНХИЙ ШААРДЛАГА 
Цэвэрхэн, өнгө хийц сайтай байх ба 
дараах шаардлагуудыг хангасан 
байна. 
 Усны сав нь таглаатай байх 
Ус хийх амсар нь том байх 
 Цэвэрлэхэд хялбар байх 
 Цорго нь бохир гараар 
бохирлогдохоос сэргийлж крантаар 
нээгдэж, хаагддаг байх 
 Цорго нь савныхаа ёроол хэсэгтээ 
байрлаж ус нь бүрэн шавхагддаг байх 
 Савангийн тавиур, бусад ахуйн 
хэрэглээний тавиуртай байх 
 . 
13
УГААГУУРЫГ ХЭРХЭН ЦЭВЭРЛЭЖ, АРИУТГАХ ВЭ? 
НЯНГИЙН ЭСРЭГ ШҮРШИГЧ БОДИС 
ХҮНСНИЙ СОДА АШИГЛАН 
ЦЭВЭРЛЭХ 
14
СЭДЭВ 3. ГАДНЫ ГУТЛАА ГЭРТЭЭ ОРЖ ИРЭЭД СОЛЬЖ, 
ГЭРИЙН ШААХАЙ ӨМСӨЖ БАЙЯ 
АГУУЛГА: 
 Хөрсний бохирдлоос дамжин 
халдварлах халдварт ба халдварт 
бус өвчин эмгэгийн талаарх 
ерөнхий ойлголт 
 Гадуур гутлаа тайлахын ач 
холбогдол 
АЗИЙН ИХЭНХ УЛС ОРНУУД, 
ЯПОН, ТАЙЛАНД ЗЭРЭГ ОРНУУДЫН 
ХҮМҮҮС АЛИВАА ГАЗАРТ ОРОХДОО 
ГУТЛАА ТАЙЛЖ ХЭВШСЭН БАЙДАГ БОЛ 
ЧЕХ, ШВЕД, ОРОС ЗЭРЭГ ЗАРИМ 
ЕВРОПЫН ОРНУУДЫН ХҮМҮҮС ГЭРТЭЭ 
БУЮУ АЙЛД ОРОХДОО ГУТЛАА 
ТАЙЛАХЫГ ЭРХЭМЛЭДЭГ. 
15
ХӨРСНИЙ БОХИРДЛООС ДАМЖИН ХАЛДВАРЛАХ ХАЛДВАРТ 
БА ХАЛДВАРТ БУС ӨВЧИН ЭМГЭГҮҮД 
ХӨРСНИЙ БОХИРДЛЫГ ЭНГИЙНЭЭР 
ТОДОРХОЙЛБОЛ 
Хүний үйл ажиллагааны улмаас 
хөрсөнд янз бүрийн органик 
болон органик бус бодис шингэж, 
агууламж нь ургамал болон амьд 
организмд сөрөг нөлөө үзүүлэх 
хэмжээнд хүрч, хуримтлагдах 
явцыг хэлдэг 
БОХИРДЛЫН ХЭЛБЭРҮҮД 
16
ÃÝÄÝÑÍÈÉ ÕÀËÄÂÀÐÒ ºÂ÷ÍÈÉ 
ÄÀÌÆÈÕ ÇÀÌ 
 Áîõèð ãàð 
 ßëàà øàâüæ 
 Áîõèðëîãäñîí õîîë õ¿íñ 
 Áîõèðëîãäñîí õºðñ 
 Áîõèðëîãäñîí óñ 
 Õ¿íèé ºòãºíä àãóóëàãäàí ¿ðæèõ 
âèðóñ, íÿí, ýãýë áèåòí¿¿ä áîõèð 
ãàðààñ àìààð äàìæèí 
õàëäâàðëàæ ãýäýñíèé 
õàëäâàðò ºâ÷èíã ¿¿ñãýíý. 
17
ГЭДЭСНИЙ ХАЛДВАРТ ӨВЧИН ЯАГААД АЮУЛТАЙ 
ВЭ? 
 Олон хүнийг хамарч өвчлүүлдэг 
 Бага насны хүүхдүүд илүү хүнд хэлбэрээр удаан өвддөг, тураалд ордог. 
 Их хэмжээний шингэн алддаг. 
 Алсдаа бүдүүн гэдэсний хортой, хоргүй хавдар үүснэ. 
 Элгийг гэмтээнэ. (Гепатит А) 
 Бусад халдварт авчинд өртөмхий болно. 
 Зарим тохиолдолд үхэлд хүргэнэ. (Балнад,, цусан суулга, холер г.м) 
18
СЭДЭВ 4: ГАРЫН ЭРҮҮЛ АХУЙ 
Агуулга: 
 Цэвар гарын ач холбогдол 
 Гар угаах дараалал 
 Гар угаахад хэрэглэгддэг саван, ариутгагч бодисуудыг хэрэглэх заавар 
19
СЭДЭВ 4: ГАРЫН ЭРҮҮЛ АХУЙ 
Нянгууд нь хурууны салаа, хумсны 
завсарт хамгийн ихээр 
агуулагддаг ба: 
 Биеийн бүх хирний 95% нь гарт, 
 Гарын бүх хирний 95% нь хумсанд 
байдаг байна. 
 Угаалгүй 6 цаг болсон гарт 10х107 – 
ээр тоологдох нян байдаг ба 
 Угаасны дараа уг нянгийн тоо 7-10 
дахин цөөрдөг байна. Мөн хүний 
биед 
 Өвчин үүсгэж байгаа нянгийн 90% 
орчим нь бохир гараар дамждаг 
байна. 
Гарын ариун цэвэр, эрүүл ахуй нь: 
 Гараа угаах, цэвэрлэх 
 Халдваргүйжүүлэх 
 Арьсаа арчлах зэргээс бүрддэг. 
Бидний гар цэвэрхэн харагдаж байгаа 
хэдий ч байнга бактерийн бохирдолтой 
байдаг 
20
ТА ҮҮНИЙГМЭДЭХҮҮ? 
 Галын өрөөны крантанд жорлонгоос их хэмжээний нянгууд агуулагддаг. 
 Жорлонгийн суултуурыг 400-аас дээш удаа хэрэглэсэн тохиолдолд 
суултуурын тавцангийн нэг инч талбайд 21000 нян агуулагддаг. 
 Гар дээр байгаа нянгууд нүдэнд үл үзэгддэг ба гарын см квадрат талбай 
бүрт 1500 нян байдаг. 
 Таны гарт байгаа нянгууд нь таныг өвчлүүлдэг ба гараа угааснаар ТА 
өөрийн эрүүл мэндийг хамгаалж чадна. 
21
СЭДЭВ 5. БИЕ ЗАСАХ ГАЗАР, БОХИРЫН ЦООНОГИЙГ ГАДНА ТАЛААС НЬ 
БИТҮҮЛЖ, АРИУТГАЛ, ХАЛДВАРГҮЙТГЭЛ ХИЙЛГЭН ЯЛАА БАТГАНА ӨСӨЖ 
ҮРЖИХЭЭС СЭРГИЙЛЭЭРЭЙ. 
 Манай оронд 
түгээмэл 
ашиглагдаж байгаа 
энгийн бие засах 
газрын өнөөгийн 
байдал 
 Цэвэрлэхэд төвөгтэй(Ялангуяа хүйтний 
улиралд) 
 Үнэр ихтэй, агааржуулалт муу, ялаа 
ихтэй 
 Муу ус хийхэд амархан дүүрдэг 
 Тохь тух муутай, өвөл бие засахад 
даардаг 
 Шөнө бие засахад хүндэрэлтэй, 
гэрэлтүүлэг муу 
22
ТА ҮҮНИЙГМЭДЭХҮҮ? 
 Гэдэсний халдварт өвчнийг тараагч гол хүчин зүйл нь ялаа юм. 
 Өдөрт нас бие гүйцсэн ялаа 20 орчим км нисдэг. 
 Нэг төрөхдөө 200 гаруй өндөг гаргана. Энэ нь 20-30 хоногийн дотор нас 
бие гүйцнэ. 
 Ялааны зөвхөн нэг хөлөнд л гэхэд 1 сая гаруй нян тээж явдаг. 
 Ялаа нь хоолоо харж, үнэрлэж олдог тул бие засах газар, бохир усны 
цооногийг сайтар битүүмжилж, хаалгыг хаалттай байлгавал зохино. 
23
АРИУН ЦЭВРИЙН БАЙГУУЛАМЖИНД ТАВИГДАХ 
ЕРӨНХИЙ ШААРДЛАГУУД 
 Гэр, орон сууцнаас 15-20м зайтай, эвгүй үнэр тархахааргүй 
салхины чиглэлд байрлуулах 
 Гэрэлтэй байх 
 Агааржуулах яндантай байх 
 Ялаа орохоос хамгаалсан тортой байх 
 Эргэн тойрныг нь цементэлсэн байх 
 Түгжээтэй байх 
 Бохир усны нүхэндтавигдахшаардлагууд: 
 Тохирсон гүнтэй байх 
 Тагтай байх 
 Ялаа орохоос хамгаалсан тортой байх 
24
АРИУН ЦЭВРИЙН НӨХЦӨЛ-САЙЖРУУЛАХ 
ШААРДЛАГА 
25
(ACF ОЛОН УЛСЫН БАЙГУУЛЛАГА) 
26
СЭДЭВ 6. ХУР ХОГ ҮҮСГЭЛГҮЙГЭЭР ХОГОО ТОГТМОЛ АЧУУЛЖ, ГУДАМЖ 
ТАЛБАЙД ИЛ ЗАДГАЙ ХОГ ХАЯХГҮЙ, БОХИР УСАА АСГАХГҮЙ БАЙЦГААЯ. 
 ТА ҮҮНИЙГ МЭДЭХҮҮ? 
 Ахуйн гаралтай хог хаягдлын хөрсөндэх задралын хугацаа: 
 Салфетка- 3 сар - Хуванцар сав, уут-50-100 жил 
 Бохь- 5 жил - Сонин- 3-12 сар 
 Лааз-80-100 жил - Тамхины иш-1-2 жил 
 Жимс, ногоо-6 сар–12 жил - Цаас-5 сар-50 жил 
 Гялгаруут-100-500жил - Моторын тос-10-30 жил 
 Хүүхдийн памперс-100 жилээс дээш - Шилэн лонх – 4000 жил 
27
ХАТУУ ХОГ ХАЯГДЛЫГ ЦУГЛУУЛАХ САВ, ЦЭГИЙН БАЙРЛАЛ 
Гэр, орон сууцны хороололд: 
 Салхины чиглэлийн дор 
 Гэр, байшин, хүнс боловсруулах, хадгалах газар, хүүхдийн тоглоомын 
талбайгаас 20-30 метр зайд 
 Талбайн хөрсийг тэгшлэн нягтруулсан болон цементэлсэн байх 
 Явган хүн болон тээврийн хэрэгсэл чөлөөтэй нэвтрэх замтай 
 Эргэн тойронд нь бут сөөг тарьж ургуулсан байх 
 Муу усны нүхний зүүн талд(хашаан дотор) 
28
ЗОРИУЛАЛТЫН ХОГИЙН САВАНД ТАВИГДАХ 
ШААРДЛАГА 
Өрх, гэрийн хогийн сав нь: 
 Гэрт 5-10, хашаанд 80-120 литрийн багтаамжтай 
 Цоорч гэмтэхгүй. шингэн нэвчихгүй 
 Угааж цэвэрлэхэд хялбар 
 Хуванцар, металл материалаар хийгдсэн 
 Ялаа, мэрэгч, нохой, муур бусад амьтдаас хамгаалсан тагтай 
байх 
29
ХОГ ХАЯГДЛААС УЧРАХ ХОХИРОЛ 
 Хог хаягдал, бохир усаар бохирлогдсон хөрсөнд буй өвчин үүсгэгч нян, 
эгэл биетэнгүүд тодорхой хугацаанд амьдарч шууд болон шууд бус (агаар, 
ус, ургамал) замаар хүний биед орж, өвчин үүсгэдэг. Тухайлбал: 
Бохирлогдсон хөрснөөс агаар бохирлогдон, түүгээр амьсгалсан хүн 
амьсгалын замын халдварт өвчин- сүръеэ, бохир усыг унд ахуйд 
хэрэглэснээр гэдэсний халдварт өвчин, бохирлогдсон ургамлаас мал, 
амьтан өвчилж, улмаар хүнд зоонозын халдварт өвчин, боом, татран 
бусад өвчнийг үүсгэдэг байна. 
30
ХӨРСНИЙ БОХИРДЛООС ХЭРХЭН СЭРГИЙЛЭХ ВЭ? 
 Хог хаягдлыг багасгах, ил задгай бие засахгүй байх 
 Бохир усаа ил задгай асгахгүй байх 
 Хог хаягдлыг дахин боловсруулах, бордоо болгох 
 Хогийн цэгийг хашаа, хайс татаж, хог түүдэг хүмүүс, махчин амьтад, ажлын 
бус цагаар хог хаягчдаас хамгаалах 
 Хог цуглуулах, тээвэрлэх, газрын үнэ өртөгийг бууруулах 
 Хөрсний элэгдлээс сэргийлж зүлэгжүүлэх, мод суулгах 
 Шаардлага хангасан нийтийн бие засах газрын тоог нэмэгдүүлэх 
 Зөв, боловсон бие засах аргад хүмүүсийг сургах 
 Хогийг зориулалтын саванд хаяж сургах, хогийн савны тоог олшруулах 
 Хог хаягдлын зохистой менежментийг хэрэгжүүлж буй байгууллага, 
үйлдвэр, албан байгууллагуудыг дэмжиж, урамшуулах 
31
ТА ҮҮНИЙГ МЭДЭХ ҮҮ? 
 Бохирлогдсон хөрсөнд халдварт өвчин үүсгэдэг нянгууд хэр 
удаан амьдардаг вэ? 
 Балнад, цусан суулгын нян- 1 жил хүртэл 
 Шимэгчид-1-2 жил 
 Хүж хорхойн өндөг- 6 сараас 1 жил 
 Боом, татрангийн үүсгэгчид- 25-30 жил хүртэл амьдрах 
чадвартай байна 
32
ГЭДЭСНИЙ ХАЛДВАРТ ӨВЧИН ЯАГААД АЮУЛТАЙ 
ВЭ? 
 Олон хүнийг хамарч өвчлүүлдэг 
 Бага насны хүүхдүүд илүү хүнд хэлбэрээр удаан өвддөг, тураалд ордог. 
 Их хэмжээний шингэн алддаг. 
 Алсдаа бүдүүн гэдэсний хортой, хоргүй хавдар үүснэ. 
 Элгийг гэмтээнэ. (Гепатит А) 
 Бусад халдварт авчинд өртөмхий болно. 
 Зарим тохиолдолд үхэлд хүргэнэ. (Балнад,, цусан суулга, холер г.м) 
33
СЭДЭВ 7. АМНЫ ХӨНДИЙН ЭРҮҮЛ АХУЙГ САХИЖ АМНЫ ХӨНДИЙН 
ӨВЧНӨӨС СЭРГИЙЛЬЕ 
Сургалтын зорилтууд 
 Мэдлэг: 
 Амны хөндийн эрүүл ахуйг сахихын ач холбогдлыг ойлгоно. 
 Амны хөндийн эрүүл мэнд, өвчин эмгэгийн тухай ойлголттой болно. 
 Амны хөндий болон шүдээ цэвэрлэх, хянах замаар шүдний элбэг 
тохиолддог асуудлууд болох шүд цоорох, буйлны үрэвсэл болон ам 
эвгүй үнэртэй болох зэргээс сэргийлэх аргыг эзэмшинэ. 
34
АМНЫ ХӨНДИЙН АСУУДАЛ НЬ: 
35
ЕРӨНХИЙ ОЙЛГОЛТ 
 Амны хөндийн эрүүл ахуй гэдэг нь амны хөндий болон шүдээ хэрхэн 
цэвэрлэж, шүдний элбэг тохиолддог асуудлууд болох шүд цоорох, буйлны 
үрэвсэл болон ам эвгүй үнэртэй болох зэргээс урьдчилан сэргийлэх зөв 
дадал юм. 
 Амны хөндийн эрүүл ахуйг сайтар сахих нь шүдний асуудал тэдгээрээс 
шүд цоорох, шүдэнд чулуу үүсэх болон шүдэнд өнгөр тогтохоос сэргийлэх, 
ингэснээр шүд цоорох болон буйлны үрэвсэлээс сэргийлэх ач 
холбогдолтой. 
36
ЕРӨНХИЙ ОЙЛГОЛТ 
 Шүдээ цэвэрлэх нь шүдэн завсар үүссэн чулуу хоол хүнсний үлдэгдэл 
зэргийг зайлуулснаар шүд цоорохоос сэргийлэх боломжтой. Шүд цоорох 
өвчин нь дэлхий нийтийн асуудал болж байгаа бөгөөд, цооролтын 80% 
нь сойз хүрэх боломжгүй дотор талын хэсэг буюу жажилдаг гадаргуу дээр 
үүсдэг байна 
37
ЕРӨНХИЙ ОЙЛГОЛТ 
 Шүдний өнгөр нь нян бактер нь хоолны үлдэгдэл болон шүлстэй нэгдэж 
зөөлөн цайвардуу тогтоц үүсгэдэг. 
 Шүд чулуужих гэдэг нь шүдэнд хатуу чулуужсан тогтоц наалддаг бөгөөд 
зөвхөн мэргэжлийн шүдний эмчээр л авахуулах боломжтой 
38
АМНЫ ХӨНДИЙН ЭРҮҮЛ АХУЙГ САХИЖ АМНЫ ХӨНДИЙН 
ӨВЧНӨӨС СЭРГИЙЛЬЕ 
 Өдөрт 2 удаа шүдээ угаах 
 Хоол идсэнээс хойш 1-2 цагийн дараа угаадаг болно 
 Ам зайлагч ашиглан амны хөндийн бичил орчинг сайжруулдаг болно. 
 Шүдэн завсараа цэвэрлэж чулуу үүсэхээс сэргийлдэг болно. 
 Шүдний сойзоо 3 сар тутамд сольж хэвшинэ. 
 Чихэр болон чихэрлэг хоол хүнсийг зөв зохистой хэрэглэж хэвшинэ. 
 Жилд 2 удаа шүдний эмчид үзүүлэх 
 Ногоон цай уух 
 Тамхиа хая 
39
ЗАРИМ ЭРҮҮЛ АХУЙН МУУ ДАДАЛТАЙ ХОЛБООТОЙ 
ӨВЧНҮҮД 
 Буйлны үрэвсэл: ихэвчлэн шүдний 
өнгөрт агуулагдах олон тооны нян 
бактераас шалтгаалан үүсдэг. Мөн 
насанд хүрэгчдэд ихэвчлэн шүд 
унаснаас улбаалан үүсдэг ба амны 
үнэрийг эвгүй болгодог. 
 Чулуу үүсэх 
 Шүд цоорох 
Шүдний паалан гэмтэх: хүчлийн 
улмаас шүдний паалан гэмтдэг 
бөгөөд халуун, хүйтэн болон 
чихэрлэг зүйлд мэдрэг болдог. 
40
АМНЫ ХӨНДИЙН ТҮГЭЭМЭЛ АСУУДЛУУД 
41
АНХААРАЛ 
ТАВЬСАНД 
БАЯРЛАЛАА 
Caption

More Related Content

What's hot

Хүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүн
Хүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүнХүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүн
Хүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүн
SGS
 
химийн урвалын хурд
химийн урвалын хурдхимийн урвалын хурд
химийн урвалын хурд
Baterdene Solongo
 
Биологийн молекулууд.pptx
Биологийн молекулууд.pptxБиологийн молекулууд.pptx
Биологийн молекулууд.pptx
GanzorigUlziidash1
 
Эс
ЭсЭс
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэнхүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
Oidov Tungaa
 
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилтОхидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Мэндбаяр Мөнхдөл
 
хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1
хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1
хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1
Geepilmaa Monhbat
 
ТМТ
ТМТТМТ
ТМТ
night owl
 
темпрамент зан төлөв Copy
темпрамент зан төлөв   Copyтемпрамент зан төлөв   Copy
темпрамент зан төлөв Copy
Siner AG
 
Уусах чанар
Уусах чанарУусах чанар
Уусах чанар
dawaakhuu_od
 
сургалтын арга гэж юу вэ
сургалтын арга гэж юу вэсургалтын арга гэж юу вэ
сургалтын арга гэж юу вэ
Chimeg Tsetseg
 
Физиологий судалгааны аргууд Lkhagva
Физиологий судалгааны  аргууд LkhagvaФизиологий судалгааны  аргууд Lkhagva
Физиологий судалгааны аргууд Lkhagva
Nurdaulet Kupjasar
 
эсийн бүтэц
эсийн бүтэцэсийн бүтэц
Haldvart uvchin
Haldvart uvchinHaldvart uvchin
Haldvart uvchin
Tumuruu Shiileg
 
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцооялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
Oidov Tungaa
 
тархины бүтэц
тархины бүтэцтархины бүтэц
тархины бүтэц
Enkhbold1211
 

What's hot (20)

Хүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүн
Хүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүнХүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүн
Хүүхдийн хүмүүжил, хөгжил төлөвшил багшийн үйл ажиллагааны үр дүн
 
Цусны эргэлт
Цусны эргэлт Цусны эргэлт
Цусны эргэлт
 
химийн урвалын хурд
химийн урвалын хурдхимийн урвалын хурд
химийн урвалын хурд
 
Биологийн молекулууд.pptx
Биологийн молекулууд.pptxБиологийн молекулууд.pptx
Биологийн молекулууд.pptx
 
Хог хаягдал
Хог хаягдалХог хаягдал
Хог хаягдал
 
Эс
ЭсЭс
Эс
 
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэнхүний хоол боловсруулах эрхтэн
хүний хоол боловсруулах эрхтэн
 
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилтОхидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
Охидын шилжилтийн нас, бэлгийн бойжилт
 
хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1
хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1
хүний хоол-боловсруулах-эрхтэн-тогтолцоондоо-1
 
ТМТ
ТМТТМТ
ТМТ
 
темпрамент зан төлөв Copy
темпрамент зан төлөв   Copyтемпрамент зан төлөв   Copy
темпрамент зан төлөв Copy
 
Уусах чанар
Уусах чанарУусах чанар
Уусах чанар
 
Lecture10
Lecture10Lecture10
Lecture10
 
сургалтын арга гэж юу вэ
сургалтын арга гэж юу вэсургалтын арга гэж юу вэ
сургалтын арга гэж юу вэ
 
Физиологий судалгааны аргууд Lkhagva
Физиологий судалгааны  аргууд LkhagvaФизиологий судалгааны  аргууд Lkhagva
Физиологий судалгааны аргууд Lkhagva
 
эсийн бүтэц
эсийн бүтэцэсийн бүтэц
эсийн бүтэц
 
Haldvart uvchin
Haldvart uvchinHaldvart uvchin
Haldvart uvchin
 
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцооялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
ялгаруулах эрхтэн тогтолцоо
 
Orchin
OrchinOrchin
Orchin
 
тархины бүтэц
тархины бүтэцтархины бүтэц
тархины бүтэц
 

Similar to гэрийн гадна, дотно орчин ба хувийн ариун

эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
Pestis
PestisPestis
Pestis
Etugen
 
ундны усны эрүүл ахуй
ундны усны эрүүл ахуйундны усны эрүүл ахуй
ундны усны эрүүл ахуй
Tuul Tula
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
Sheepgoat pox
Sheepgoat poxSheepgoat pox
Sheepgoat pox
buyannemehganbaatar
 
E m.sp713, lesson 3
E m.sp713, lesson 3E m.sp713, lesson 3
E m.sp713, lesson 3
davaa627
 
хог хаягдэлын менежмент
хог хаягдэлын менежментхог хаягдэлын менежмент
хог хаягдэлын менежмент
Tuul Tula
 
усны эрүүл ахуй
усны эрүүл ахуйусны эрүүл ахуй
усны эрүүл ахуй
Tuul Tula
 
сурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нас
сурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нассурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нас
сурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нас
Enkhbold Myagmarsuren
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
delgerya
 
эрүүл ахуй
эрүүл ахуйэрүүл ахуй
эрүүл ахуй
delgerya
 
эрүүл ахуй
эрүүл ахуйэрүүл ахуй
эрүүл ахуй
delgerya
 
эрүүл ахуй
эрүүл ахуйэрүүл ахуй
эрүүл ахуй
delgerya
 

Similar to гэрийн гадна, дотно орчин ба хувийн ариун (20)

эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
Pestis
PestisPestis
Pestis
 
ундны усны эрүүл ахуй
ундны усны эрүүл ахуйундны усны эрүүл ахуй
ундны усны эрүүл ахуй
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
Garin avlaga
Garin avlagaGarin avlaga
Garin avlaga
 
Sheepgoat pox
Sheepgoat poxSheepgoat pox
Sheepgoat pox
 
E m.sp713, lesson 3
E m.sp713, lesson 3E m.sp713, lesson 3
E m.sp713, lesson 3
 
хог хаягдэлын менежмент
хог хаягдэлын менежментхог хаягдэлын менежмент
хог хаягдэлын менежмент
 
усны эрүүл ахуй
усны эрүүл ахуйусны эрүүл ахуй
усны эрүүл ахуй
 
сурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нас
сурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нассурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нас
сурагчдын эрүүл мэндэд өгөх зөвлөгөө 15 нас
 
Eruul mended
Eruul mendedEruul mended
Eruul mended
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөөэрүүл ахуйн зөвлөгөө
эрүүл ахуйн зөвлөгөө
 
эрүүл ахуй
эрүүл ахуйэрүүл ахуй
эрүүл ахуй
 
эрүүл ахуй
эрүүл ахуйэрүүл ахуй
эрүүл ахуй
 
эрүүл ахуй
эрүүл ахуйэрүүл ахуй
эрүүл ахуй
 

More from Tuul Tula

шинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйл
шинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйлшинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйл
шинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйл
Tuul Tula
 
хөдөлгөөн эрүүл мэнд
хөдөлгөөн эрүүл мэндхөдөлгөөн эрүүл мэнд
хөдөлгөөн эрүүл мэнд
Tuul Tula
 
хөнгөвчлөх эмчилгээ
хөнгөвчлөх эмчилгээхөнгөвчлөх эмчилгээ
хөнгөвчлөх эмчилгээ
Tuul Tula
 
тоглоом
тоглоомтоглоом
тоглоом
Tuul Tula
 
осол гэмтлээс сэргийлье
осол гэмтлээс сэргийльеосол гэмтлээс сэргийлье
осол гэмтлээс сэргийлье
Tuul Tula
 
орчны эрүүл мэнд
орчны эрүүл мэндорчны эрүүл мэнд
орчны эрүүл мэнд
Tuul Tula
 
ахмад
ахмадахмад
ахмад
Tuul Tula
 
архи таны эрүүл мэндэд
архи таны эрүүл мэндэд архи таны эрүүл мэндэд
архи таны эрүүл мэндэд
Tuul Tula
 
зохистой хоололт
зохистой хоололтзохистой хоололт
зохистой хоололт
Tuul Tula
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө
эрүүл мэндийн зөвлөгөөэрүүл мэндийн зөвлөгөө
эрүүл мэндийн зөвлөгөө
Tuul Tula
 
халдварт өвчин
халдварт өвчин халдварт өвчин
халдварт өвчин
Tuul Tula
 
усны хадгалах савны эрүүл ахуй
усны хадгалах савны эрүүл ахуйусны хадгалах савны эрүүл ахуй
усны хадгалах савны эрүүл ахуй
Tuul Tula
 
өвсөр үе сургалт
өвсөр үе сургалтөвсөр үе сургалт
өвсөр үе сургалт
Tuul Tula
 
жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013
жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013
жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013
Tuul Tula
 
дох/хдхв-с сэргийлье
дох/хдхв-с сэргийльедох/хдхв-с сэргийлье
дох/хдхв-с сэргийлье
Tuul Tula
 
Нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд
Нөхөн үржихүйн эрүүл мэндНөхөн үржихүйн эрүүл мэнд
Нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд
Tuul Tula
 
Zokhistoi khoollolt
Zokhistoi khoolloltZokhistoi khoollolt
Zokhistoi khoollolt
Tuul Tula
 
Tamxinii xereglee
Tamxinii xeregleeTamxinii xereglee
Tamxinii xereglee
Tuul Tula
 
Streesiin tuhai
Streesiin tuhaiStreesiin tuhai
Streesiin tuhai
Tuul Tula
 
сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.
сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.
сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.
Tuul Tula
 

More from Tuul Tula (20)

шинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйл
шинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйлшинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйл
шинжилгээ өгөхөд анхаарах зүйл
 
хөдөлгөөн эрүүл мэнд
хөдөлгөөн эрүүл мэндхөдөлгөөн эрүүл мэнд
хөдөлгөөн эрүүл мэнд
 
хөнгөвчлөх эмчилгээ
хөнгөвчлөх эмчилгээхөнгөвчлөх эмчилгээ
хөнгөвчлөх эмчилгээ
 
тоглоом
тоглоомтоглоом
тоглоом
 
осол гэмтлээс сэргийлье
осол гэмтлээс сэргийльеосол гэмтлээс сэргийлье
осол гэмтлээс сэргийлье
 
орчны эрүүл мэнд
орчны эрүүл мэндорчны эрүүл мэнд
орчны эрүүл мэнд
 
ахмад
ахмадахмад
ахмад
 
архи таны эрүүл мэндэд
архи таны эрүүл мэндэд архи таны эрүүл мэндэд
архи таны эрүүл мэндэд
 
зохистой хоололт
зохистой хоололтзохистой хоололт
зохистой хоололт
 
эрүүл мэндийн зөвлөгөө
эрүүл мэндийн зөвлөгөөэрүүл мэндийн зөвлөгөө
эрүүл мэндийн зөвлөгөө
 
халдварт өвчин
халдварт өвчин халдварт өвчин
халдварт өвчин
 
усны хадгалах савны эрүүл ахуй
усны хадгалах савны эрүүл ахуйусны хадгалах савны эрүүл ахуй
усны хадгалах савны эрүүл ахуй
 
өвсөр үе сургалт
өвсөр үе сургалтөвсөр үе сургалт
өвсөр үе сургалт
 
жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013
жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013
жирэмсний хичээл жирэмслэлттэй холбоотой хууль зүйн ойлголтууд 2013
 
дох/хдхв-с сэргийлье
дох/хдхв-с сэргийльедох/хдхв-с сэргийлье
дох/хдхв-с сэргийлье
 
Нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд
Нөхөн үржихүйн эрүүл мэндНөхөн үржихүйн эрүүл мэнд
Нөхөн үржихүйн эрүүл мэнд
 
Zokhistoi khoollolt
Zokhistoi khoolloltZokhistoi khoollolt
Zokhistoi khoollolt
 
Tamxinii xereglee
Tamxinii xeregleeTamxinii xereglee
Tamxinii xereglee
 
Streesiin tuhai
Streesiin tuhaiStreesiin tuhai
Streesiin tuhai
 
сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.
сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.
сэтгэл гутралгүй тайван амьдаръя.
 

гэрийн гадна, дотно орчин ба хувийн ариун

  • 1. ГЭРИЙН ГАДНА, ДОТНО ОРЧИН БА ХУВИЙН АРИУН ЦЭВЭР УНДРАХ-ИРЭЭДҮЙ ӨЭМТ
  • 2. ҮНДСЭН АГУУЛГА 1.Гэрийн доторх хог, шороогоо цэвэрлэж, цэвэр цэмцгэр орчинд амьдарцгаая 2.Угаагуураа өдөр тутам угааж, цэвэрлэж заншья 3.Гадны гутлаа гэртээ орж ирээд сольж, гэрийн шаахай өмсөж байя. 4.Гарын эрүүл ахуй 5.Бие засах газар, бохирын цооногийг гадна талаас нь битүүлж, ариутгал, халдваргүйтгэл хийлгэн ялаа батгана өсөж үржихээс сэргийлээрэй. 6.Хур хог үүсгэлгүйгээр хогоо тогтмол ачуулж, гудамж талбайд ил задгай хог хаяхгүй, бохир усаа асгахгүй байцгаая 7.Амны хөндийн эрүүл ахуйг сахиж, амны хөндийн өвчнөөс сэргийлэе 2
  • 3. ДАДАЛ 7. ГЭРИЙН ДОТОРХИ БОЛОН АМЬДАРЧ БАЙГАА ОРЧНЫХОО АРИУН ЦЭВРИЙГ САХИХ НЬ АЙЛ БҮРИЙН ХЭВШҮҮЛБЭЛ ЗОХИХ ДАДАЛ МӨН Хүний эрүүл мэндэд гадаад, дотоод олон хүчин зүйл нөлөөлдөг. Үүнд: 51.1% амьдралын хэв маяг, 20.4% удамшил биологийн хүчин зүйл, 19.9% хүрээлэн буй орчны сөрөг хүчин зүйл, 8.5% нь эмнэлгийн тусламж үйлчилгээнээс шалтгаалдаг болох нь тогтоогдсон байна. 3
  • 4. СЭДЭВ 1. ГЭРИЙН ДОТОРХ ХОГ, ШОРООГОО ЦЭВЭРЛЭЖ, ЦЭВЭР ЦЭМЦГЭР ОРЧИНД АМЬДАРЦГААЯ.  Агуулга  Эрүүл байх талаарх ерөнхий ойлголт, эрүүл мэндэд нөлөөлөгч хүчин зүйлүүд  Гэрийн дотоод орчны бохирдол ба эрүүл мэнд  Цэвэр орчинд амьдрахын ач холбогдол ба цэвэр орчинг бүрдүүлэх 4
  • 5. ЭРҮҮЛ БАЙХЫН ТУЛД ХУВЬ ХҮН ЮУ ХИЙХ ХЭРЭГТЭЙ ВЭ?  Зөв зохистой хооллох  Дасгал хөдөлгөөн хийх  Тамхи татахгүй байх  Архийг зохистой хэрэглэх  Эрсдэлтэй зан үйлээсээ салах  Хүнтэй зөв харилцах чадвар эзэмших  Хүрээлэн буй орчноо эрүүл мэнддээ эерэгээр нөлөөлөхөөр эзэмших  Ажлын байрны сөрөг нөлөөллөөсхамгаалах мэдлэг, чадвартай байх 5
  • 6. ÕÀËÄÂÀÐÒ ªÂЧÈÍ ÒÀÐÕÀÕ 3-Í ÕÝËÕÝÝÑ ªâчòºí, õºíãºí áàëàðõàé õýëáýðýýð ºâчëºãчèä Нян тээгч ØÝÝÑ ÁÀÀÑ ÖÓÑ ÎÐЧÈÍ Ø¯ËÑ ÕªËÑ ÕªÕÍÈÉ Ñ¯¯ Ó Ñ ÃÀÇÐÛÍ ÕªÐÑ ÕÎÎË Õ¯ÍÑ ÝЯ¯Ë ÁÈÅ ÁÎÕÈÐËÎÃÄÑÎÍ ÁÀÃÀÆ, ÝÄ ÞÌÑ БЭЛЭГ ЭРХТЭНЭЭР ÎÐЧÈÍ ÝÕ ÓÓÐÕÀÉ Õ¯ËÝÝÍ ÀÂÀÕ ÎÐÃÀÍÈÇÌ Дамжих зам 6
  • 7. ЭРҮҮЛ МЭНДЭД НӨЛӨӨЛӨГЧ ХҮЧИН ЗҮЙЛС  Хувь хүний зан үйлээс шалтгаалах хүчин зүйлс  Буруу хооллолт  Хөдөлгөөний дутагдал  Хорт зуршил хэрэглэх, сэргийлэх  Бухимдал  Эрсдэлтэй зан үйл  Хүрээлэн буй орчинтойгоо буруу харьцах  Орчноос шалтгаалах хүчин зүйлс  Байгаль цагуурын гэнэтийн үзэгдэл  Орчны бохирдлоос үүдсэн хүчин зүйлс  Ажлын байрны сөрөг хүчин зүйлс  Нийгмээс шалтгаалсан хүчин зүйлс  Ажилгүйдэл  Цалин хөлс  Татвар хураамж 7
  • 8. ГЭРИЙН ДОТООД ОРЧНЫ БОХИРДОЛ БА ЭРҮҮЛ МЭНД  Эрүүл орчинг хэрхэн бүрдүүлэх вэ? 8
  • 9. ГЭРИЙН ГАДААХ ОРЧИН БА ЭРҮҮЛ МЭНД  Өвчин үүсгэгчдийн өсөж үржих таатай орчин нь бохир заваан орчин байдаг  Хог, хаягдал ил задгай хаяж бохир орчинд амьдарвал ялаа, шавьж, мэрэгчид үүрлэж орчныг бохирдуулах ба дулааны улиралд ялзарч муудан орчны агаар болон хөрсийг бохирдуулдаг.  Иймд гэр орон, хашаа хороо болон орчныхоо цэвэрлэгээг тогтмол хийж, гарсан хог хаягдлаа тэр даруйд нь зөв зайлуулж байх 9
  • 10. СЭДЭВ 2. УГААГУУРАА ӨДӨР ТУТАМ УГААЖ, ЦЭВЭРЛЭЖ ЗАНШЬЯ.  Агуулга  Хувь хүний эрүүл ахуйн дадал  Угаагуурт тавигдах ерөнхий шаардлага  Угаагуурыг цэвэрлэх, ариутгахад ариутгалын бодисыг хэрхэн хэрэглэх, гэрийн нөхцөлд ариутгалын уусмалыг бэлтгэх талаар 10
  • 11. ХУВЬ ХҮНИЙ ЭРҮҮЛ АХУЙН ДАДАЛ  Хувийн ариун цэвэр нь бие хүний төлөвшилт, хөгжилт, эрүүл мэндэд нөлөөлөх хамгийн АНХДАГЧ үүрэг гүйцэтгэдэг  7 хоногт 1-2 удаа халуун усанд заавал орж, хумсаа авч, цэвэр цэмцгэр хувцаслаж явах нь хувь хүний соёлч боловсон байдлын түвшинг илтгэнэ 11
  • 12. УГААГУУРТ ТАВИГДАХ ЕРӨНХИЙ ШААРДЛАГА  Албан байгууллага, гэр, орон байранд өргөн хэрэглэхэд тохиромжтой халдваргүйтгэлийн бодис хэрэглэх 12
  • 13. УГААГУУРТ ТАВИГДАХ ЕРӨНХИЙ ШААРДЛАГА Цэвэрхэн, өнгө хийц сайтай байх ба дараах шаардлагуудыг хангасан байна.  Усны сав нь таглаатай байх Ус хийх амсар нь том байх  Цэвэрлэхэд хялбар байх  Цорго нь бохир гараар бохирлогдохоос сэргийлж крантаар нээгдэж, хаагддаг байх  Цорго нь савныхаа ёроол хэсэгтээ байрлаж ус нь бүрэн шавхагддаг байх  Савангийн тавиур, бусад ахуйн хэрэглээний тавиуртай байх  . 13
  • 14. УГААГУУРЫГ ХЭРХЭН ЦЭВЭРЛЭЖ, АРИУТГАХ ВЭ? НЯНГИЙН ЭСРЭГ ШҮРШИГЧ БОДИС ХҮНСНИЙ СОДА АШИГЛАН ЦЭВЭРЛЭХ 14
  • 15. СЭДЭВ 3. ГАДНЫ ГУТЛАА ГЭРТЭЭ ОРЖ ИРЭЭД СОЛЬЖ, ГЭРИЙН ШААХАЙ ӨМСӨЖ БАЙЯ АГУУЛГА:  Хөрсний бохирдлоос дамжин халдварлах халдварт ба халдварт бус өвчин эмгэгийн талаарх ерөнхий ойлголт  Гадуур гутлаа тайлахын ач холбогдол АЗИЙН ИХЭНХ УЛС ОРНУУД, ЯПОН, ТАЙЛАНД ЗЭРЭГ ОРНУУДЫН ХҮМҮҮС АЛИВАА ГАЗАРТ ОРОХДОО ГУТЛАА ТАЙЛЖ ХЭВШСЭН БАЙДАГ БОЛ ЧЕХ, ШВЕД, ОРОС ЗЭРЭГ ЗАРИМ ЕВРОПЫН ОРНУУДЫН ХҮМҮҮС ГЭРТЭЭ БУЮУ АЙЛД ОРОХДОО ГУТЛАА ТАЙЛАХЫГ ЭРХЭМЛЭДЭГ. 15
  • 16. ХӨРСНИЙ БОХИРДЛООС ДАМЖИН ХАЛДВАРЛАХ ХАЛДВАРТ БА ХАЛДВАРТ БУС ӨВЧИН ЭМГЭГҮҮД ХӨРСНИЙ БОХИРДЛЫГ ЭНГИЙНЭЭР ТОДОРХОЙЛБОЛ Хүний үйл ажиллагааны улмаас хөрсөнд янз бүрийн органик болон органик бус бодис шингэж, агууламж нь ургамал болон амьд организмд сөрөг нөлөө үзүүлэх хэмжээнд хүрч, хуримтлагдах явцыг хэлдэг БОХИРДЛЫН ХЭЛБЭРҮҮД 16
  • 17. ÃÝÄÝÑÍÈÉ ÕÀËÄÂÀÐÒ ºÂ÷ÍÈÉ ÄÀÌÆÈÕ ÇÀÌ  Áîõèð ãàð  ßëàà øàâüæ  Áîõèðëîãäñîí õîîë õ¿íñ  Áîõèðëîãäñîí õºðñ  Áîõèðëîãäñîí óñ  Õ¿íèé ºòãºíä àãóóëàãäàí ¿ðæèõ âèðóñ, íÿí, ýãýë áèåòí¿¿ä áîõèð ãàðààñ àìààð äàìæèí õàëäâàðëàæ ãýäýñíèé õàëäâàðò ºâ÷èíã ¿¿ñãýíý. 17
  • 18. ГЭДЭСНИЙ ХАЛДВАРТ ӨВЧИН ЯАГААД АЮУЛТАЙ ВЭ?  Олон хүнийг хамарч өвчлүүлдэг  Бага насны хүүхдүүд илүү хүнд хэлбэрээр удаан өвддөг, тураалд ордог.  Их хэмжээний шингэн алддаг.  Алсдаа бүдүүн гэдэсний хортой, хоргүй хавдар үүснэ.  Элгийг гэмтээнэ. (Гепатит А)  Бусад халдварт авчинд өртөмхий болно.  Зарим тохиолдолд үхэлд хүргэнэ. (Балнад,, цусан суулга, холер г.м) 18
  • 19. СЭДЭВ 4: ГАРЫН ЭРҮҮЛ АХУЙ Агуулга:  Цэвар гарын ач холбогдол  Гар угаах дараалал  Гар угаахад хэрэглэгддэг саван, ариутгагч бодисуудыг хэрэглэх заавар 19
  • 20. СЭДЭВ 4: ГАРЫН ЭРҮҮЛ АХУЙ Нянгууд нь хурууны салаа, хумсны завсарт хамгийн ихээр агуулагддаг ба:  Биеийн бүх хирний 95% нь гарт,  Гарын бүх хирний 95% нь хумсанд байдаг байна.  Угаалгүй 6 цаг болсон гарт 10х107 – ээр тоологдох нян байдаг ба  Угаасны дараа уг нянгийн тоо 7-10 дахин цөөрдөг байна. Мөн хүний биед  Өвчин үүсгэж байгаа нянгийн 90% орчим нь бохир гараар дамждаг байна. Гарын ариун цэвэр, эрүүл ахуй нь:  Гараа угаах, цэвэрлэх  Халдваргүйжүүлэх  Арьсаа арчлах зэргээс бүрддэг. Бидний гар цэвэрхэн харагдаж байгаа хэдий ч байнга бактерийн бохирдолтой байдаг 20
  • 21. ТА ҮҮНИЙГМЭДЭХҮҮ?  Галын өрөөны крантанд жорлонгоос их хэмжээний нянгууд агуулагддаг.  Жорлонгийн суултуурыг 400-аас дээш удаа хэрэглэсэн тохиолдолд суултуурын тавцангийн нэг инч талбайд 21000 нян агуулагддаг.  Гар дээр байгаа нянгууд нүдэнд үл үзэгддэг ба гарын см квадрат талбай бүрт 1500 нян байдаг.  Таны гарт байгаа нянгууд нь таныг өвчлүүлдэг ба гараа угааснаар ТА өөрийн эрүүл мэндийг хамгаалж чадна. 21
  • 22. СЭДЭВ 5. БИЕ ЗАСАХ ГАЗАР, БОХИРЫН ЦООНОГИЙГ ГАДНА ТАЛААС НЬ БИТҮҮЛЖ, АРИУТГАЛ, ХАЛДВАРГҮЙТГЭЛ ХИЙЛГЭН ЯЛАА БАТГАНА ӨСӨЖ ҮРЖИХЭЭС СЭРГИЙЛЭЭРЭЙ.  Манай оронд түгээмэл ашиглагдаж байгаа энгийн бие засах газрын өнөөгийн байдал  Цэвэрлэхэд төвөгтэй(Ялангуяа хүйтний улиралд)  Үнэр ихтэй, агааржуулалт муу, ялаа ихтэй  Муу ус хийхэд амархан дүүрдэг  Тохь тух муутай, өвөл бие засахад даардаг  Шөнө бие засахад хүндэрэлтэй, гэрэлтүүлэг муу 22
  • 23. ТА ҮҮНИЙГМЭДЭХҮҮ?  Гэдэсний халдварт өвчнийг тараагч гол хүчин зүйл нь ялаа юм.  Өдөрт нас бие гүйцсэн ялаа 20 орчим км нисдэг.  Нэг төрөхдөө 200 гаруй өндөг гаргана. Энэ нь 20-30 хоногийн дотор нас бие гүйцнэ.  Ялааны зөвхөн нэг хөлөнд л гэхэд 1 сая гаруй нян тээж явдаг.  Ялаа нь хоолоо харж, үнэрлэж олдог тул бие засах газар, бохир усны цооногийг сайтар битүүмжилж, хаалгыг хаалттай байлгавал зохино. 23
  • 24. АРИУН ЦЭВРИЙН БАЙГУУЛАМЖИНД ТАВИГДАХ ЕРӨНХИЙ ШААРДЛАГУУД  Гэр, орон сууцнаас 15-20м зайтай, эвгүй үнэр тархахааргүй салхины чиглэлд байрлуулах  Гэрэлтэй байх  Агааржуулах яндантай байх  Ялаа орохоос хамгаалсан тортой байх  Эргэн тойрныг нь цементэлсэн байх  Түгжээтэй байх  Бохир усны нүхэндтавигдахшаардлагууд:  Тохирсон гүнтэй байх  Тагтай байх  Ялаа орохоос хамгаалсан тортой байх 24
  • 26. (ACF ОЛОН УЛСЫН БАЙГУУЛЛАГА) 26
  • 27. СЭДЭВ 6. ХУР ХОГ ҮҮСГЭЛГҮЙГЭЭР ХОГОО ТОГТМОЛ АЧУУЛЖ, ГУДАМЖ ТАЛБАЙД ИЛ ЗАДГАЙ ХОГ ХАЯХГҮЙ, БОХИР УСАА АСГАХГҮЙ БАЙЦГААЯ.  ТА ҮҮНИЙГ МЭДЭХҮҮ?  Ахуйн гаралтай хог хаягдлын хөрсөндэх задралын хугацаа:  Салфетка- 3 сар - Хуванцар сав, уут-50-100 жил  Бохь- 5 жил - Сонин- 3-12 сар  Лааз-80-100 жил - Тамхины иш-1-2 жил  Жимс, ногоо-6 сар–12 жил - Цаас-5 сар-50 жил  Гялгаруут-100-500жил - Моторын тос-10-30 жил  Хүүхдийн памперс-100 жилээс дээш - Шилэн лонх – 4000 жил 27
  • 28. ХАТУУ ХОГ ХАЯГДЛЫГ ЦУГЛУУЛАХ САВ, ЦЭГИЙН БАЙРЛАЛ Гэр, орон сууцны хороололд:  Салхины чиглэлийн дор  Гэр, байшин, хүнс боловсруулах, хадгалах газар, хүүхдийн тоглоомын талбайгаас 20-30 метр зайд  Талбайн хөрсийг тэгшлэн нягтруулсан болон цементэлсэн байх  Явган хүн болон тээврийн хэрэгсэл чөлөөтэй нэвтрэх замтай  Эргэн тойронд нь бут сөөг тарьж ургуулсан байх  Муу усны нүхний зүүн талд(хашаан дотор) 28
  • 29. ЗОРИУЛАЛТЫН ХОГИЙН САВАНД ТАВИГДАХ ШААРДЛАГА Өрх, гэрийн хогийн сав нь:  Гэрт 5-10, хашаанд 80-120 литрийн багтаамжтай  Цоорч гэмтэхгүй. шингэн нэвчихгүй  Угааж цэвэрлэхэд хялбар  Хуванцар, металл материалаар хийгдсэн  Ялаа, мэрэгч, нохой, муур бусад амьтдаас хамгаалсан тагтай байх 29
  • 30. ХОГ ХАЯГДЛААС УЧРАХ ХОХИРОЛ  Хог хаягдал, бохир усаар бохирлогдсон хөрсөнд буй өвчин үүсгэгч нян, эгэл биетэнгүүд тодорхой хугацаанд амьдарч шууд болон шууд бус (агаар, ус, ургамал) замаар хүний биед орж, өвчин үүсгэдэг. Тухайлбал: Бохирлогдсон хөрснөөс агаар бохирлогдон, түүгээр амьсгалсан хүн амьсгалын замын халдварт өвчин- сүръеэ, бохир усыг унд ахуйд хэрэглэснээр гэдэсний халдварт өвчин, бохирлогдсон ургамлаас мал, амьтан өвчилж, улмаар хүнд зоонозын халдварт өвчин, боом, татран бусад өвчнийг үүсгэдэг байна. 30
  • 31. ХӨРСНИЙ БОХИРДЛООС ХЭРХЭН СЭРГИЙЛЭХ ВЭ?  Хог хаягдлыг багасгах, ил задгай бие засахгүй байх  Бохир усаа ил задгай асгахгүй байх  Хог хаягдлыг дахин боловсруулах, бордоо болгох  Хогийн цэгийг хашаа, хайс татаж, хог түүдэг хүмүүс, махчин амьтад, ажлын бус цагаар хог хаягчдаас хамгаалах  Хог цуглуулах, тээвэрлэх, газрын үнэ өртөгийг бууруулах  Хөрсний элэгдлээс сэргийлж зүлэгжүүлэх, мод суулгах  Шаардлага хангасан нийтийн бие засах газрын тоог нэмэгдүүлэх  Зөв, боловсон бие засах аргад хүмүүсийг сургах  Хогийг зориулалтын саванд хаяж сургах, хогийн савны тоог олшруулах  Хог хаягдлын зохистой менежментийг хэрэгжүүлж буй байгууллага, үйлдвэр, албан байгууллагуудыг дэмжиж, урамшуулах 31
  • 32. ТА ҮҮНИЙГ МЭДЭХ ҮҮ?  Бохирлогдсон хөрсөнд халдварт өвчин үүсгэдэг нянгууд хэр удаан амьдардаг вэ?  Балнад, цусан суулгын нян- 1 жил хүртэл  Шимэгчид-1-2 жил  Хүж хорхойн өндөг- 6 сараас 1 жил  Боом, татрангийн үүсгэгчид- 25-30 жил хүртэл амьдрах чадвартай байна 32
  • 33. ГЭДЭСНИЙ ХАЛДВАРТ ӨВЧИН ЯАГААД АЮУЛТАЙ ВЭ?  Олон хүнийг хамарч өвчлүүлдэг  Бага насны хүүхдүүд илүү хүнд хэлбэрээр удаан өвддөг, тураалд ордог.  Их хэмжээний шингэн алддаг.  Алсдаа бүдүүн гэдэсний хортой, хоргүй хавдар үүснэ.  Элгийг гэмтээнэ. (Гепатит А)  Бусад халдварт авчинд өртөмхий болно.  Зарим тохиолдолд үхэлд хүргэнэ. (Балнад,, цусан суулга, холер г.м) 33
  • 34. СЭДЭВ 7. АМНЫ ХӨНДИЙН ЭРҮҮЛ АХУЙГ САХИЖ АМНЫ ХӨНДИЙН ӨВЧНӨӨС СЭРГИЙЛЬЕ Сургалтын зорилтууд  Мэдлэг:  Амны хөндийн эрүүл ахуйг сахихын ач холбогдлыг ойлгоно.  Амны хөндийн эрүүл мэнд, өвчин эмгэгийн тухай ойлголттой болно.  Амны хөндий болон шүдээ цэвэрлэх, хянах замаар шүдний элбэг тохиолддог асуудлууд болох шүд цоорох, буйлны үрэвсэл болон ам эвгүй үнэртэй болох зэргээс сэргийлэх аргыг эзэмшинэ. 34
  • 36. ЕРӨНХИЙ ОЙЛГОЛТ  Амны хөндийн эрүүл ахуй гэдэг нь амны хөндий болон шүдээ хэрхэн цэвэрлэж, шүдний элбэг тохиолддог асуудлууд болох шүд цоорох, буйлны үрэвсэл болон ам эвгүй үнэртэй болох зэргээс урьдчилан сэргийлэх зөв дадал юм.  Амны хөндийн эрүүл ахуйг сайтар сахих нь шүдний асуудал тэдгээрээс шүд цоорох, шүдэнд чулуу үүсэх болон шүдэнд өнгөр тогтохоос сэргийлэх, ингэснээр шүд цоорох болон буйлны үрэвсэлээс сэргийлэх ач холбогдолтой. 36
  • 37. ЕРӨНХИЙ ОЙЛГОЛТ  Шүдээ цэвэрлэх нь шүдэн завсар үүссэн чулуу хоол хүнсний үлдэгдэл зэргийг зайлуулснаар шүд цоорохоос сэргийлэх боломжтой. Шүд цоорох өвчин нь дэлхий нийтийн асуудал болж байгаа бөгөөд, цооролтын 80% нь сойз хүрэх боломжгүй дотор талын хэсэг буюу жажилдаг гадаргуу дээр үүсдэг байна 37
  • 38. ЕРӨНХИЙ ОЙЛГОЛТ  Шүдний өнгөр нь нян бактер нь хоолны үлдэгдэл болон шүлстэй нэгдэж зөөлөн цайвардуу тогтоц үүсгэдэг.  Шүд чулуужих гэдэг нь шүдэнд хатуу чулуужсан тогтоц наалддаг бөгөөд зөвхөн мэргэжлийн шүдний эмчээр л авахуулах боломжтой 38
  • 39. АМНЫ ХӨНДИЙН ЭРҮҮЛ АХУЙГ САХИЖ АМНЫ ХӨНДИЙН ӨВЧНӨӨС СЭРГИЙЛЬЕ  Өдөрт 2 удаа шүдээ угаах  Хоол идсэнээс хойш 1-2 цагийн дараа угаадаг болно  Ам зайлагч ашиглан амны хөндийн бичил орчинг сайжруулдаг болно.  Шүдэн завсараа цэвэрлэж чулуу үүсэхээс сэргийлдэг болно.  Шүдний сойзоо 3 сар тутамд сольж хэвшинэ.  Чихэр болон чихэрлэг хоол хүнсийг зөв зохистой хэрэглэж хэвшинэ.  Жилд 2 удаа шүдний эмчид үзүүлэх  Ногоон цай уух  Тамхиа хая 39
  • 40. ЗАРИМ ЭРҮҮЛ АХУЙН МУУ ДАДАЛТАЙ ХОЛБООТОЙ ӨВЧНҮҮД  Буйлны үрэвсэл: ихэвчлэн шүдний өнгөрт агуулагдах олон тооны нян бактераас шалтгаалан үүсдэг. Мөн насанд хүрэгчдэд ихэвчлэн шүд унаснаас улбаалан үүсдэг ба амны үнэрийг эвгүй болгодог.  Чулуу үүсэх  Шүд цоорох Шүдний паалан гэмтэх: хүчлийн улмаас шүдний паалан гэмтдэг бөгөөд халуун, хүйтэн болон чихэрлэг зүйлд мэдрэг болдог. 40