Downloaded 29 times
![taranmasıgerekir. Hı tarama ile akı görüntü elde edilmektedir. Fikir vermesi açından
zlı cı sı
ş 1.8’de tarama olayı
ekil ifade edilmektedir.
a) Izgara tarama a) Geçmeli tarama
Ş 1.8: Ekranı taranması
ekil n
Tarama olayı3 elektron tabancası yapı
, yla labileceğ gibi tek tabanca ile de yapı
i labilir.
Hatta yeni nesil monitörlerde yüzey bağ lı
lantı elektron vericiler ile her nokta için sanki bir
lı ş
elektron tabancasıkullanırmı na monitörler üretilmektedir. Bu monitörlere SED
çası
(Yüzey-İ ı
letmeli Elektron Dağ cıEkran) [Surface-Conduction Electron-Emiter Display ]
tı
monitör ismi verilmektedir. Ş 1.9’ da CRT SED karş tılması
ekil ı rı
laş gösterilmektedir.
10](https://image.slidesharecdn.com/8-monitorler-110506150814-phpapp02/85/8-Monitorler-14-320.jpg)
![Yansıtmalısistemde ise ık küçük bir çipe çarparak ş
ş
ı ekil aldıktan sonra lens
yardı yla görüntü büyütülerek yansılmaktadı Iş kaynağnı ş
mı tı r. ık ın ekillendirilmesinde çeş itli
yöntemler kullanı lmaktadı Bunlar mikro-elektromekanik sistemler ve silikon tabanlı vı
r. sı
kristal sistem olmak üzere ikiye ayrır:
lı
Mikro-ElektroMekanik Sistemler (MEMS);
Sayı aynalı
sal cihaz veya sayı ık iş
sal ş leme (DMD-DLP [Digital Micro Device] -
ı
[Digital Light Processing] ) olarak adlandılan bu teknikte, bir çip aracığyla görüntü elde
rı lıı
edilmektedir. Bu sistemin kullanı ğprojeksiyon makinelerinde ve monitörlerde geleneksel
ldı ı
sistemlere göre daha kaliteli görüntü elde edilmektedir. Binlerce minik aynanıelektrostatik
n
mı slanma ile açı değ tirilerek ığn yansıldı bu sistemlerde kullanı DMD çipi
knatı sı iş şı
ı tı ğ ı lan
Ş 4.3’ te gösterilmektedir.
ekil
Ş 4.3: DMD çipi ve açı değ ebilen mikro aynalar
ekil sı iş
DLP’ li sistemlerde görüntü elde edilirken kaynaktan gelen ık bir prizmadan ya da
şı
renk filtre diskinden geçer. Daha sonra DMD çipine çarpan ık bu çipin üzerinde bulunan
ş
ı
aynalar aracığ yansılı Mikro boyutlarda olan bu aynalar 100 ile 120 arası eğ
lııyla tır. nda imini
değ tirme özelliğ sahiptir. Bu özelliğ sayesinde DMD üzerinden ık yansılı Mikro
iş ine i şı tır.
boyutlu yüzeyde gerçekleş bu iş
en lemin çeş yöntemlerle iş i Ş
itli leyiş ekil 4.3’te
gösterilmektedir.
a) Iş prizmalı
ık sistem
37](https://image.slidesharecdn.com/8-monitorler-110506150814-phpapp02/85/8-Monitorler-41-320.jpg)
8-Monitorler
- 1. T.C. Mİ EĞİ M BAKANLIĞI LLÎ Tİ MEGEP (MESLEKİ İ M VE ÖĞ EĞ Tİ RETİ Sİ M STEMİ N Nİ GÜÇLENDİ LMESİ Rİ PROJESİ ) Bİ ŞM TEKNOLOJİ Lİİ LERİ MONİ TÖRLER ANKARA 2007
- 2. Milli Eğ Bakanlıı itim ğtarafı geliş ndan tirilen modüller; Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı ı kanlı n lı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak itim nda yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ nlaşrı retim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş tirilmişöğretim materyalleridir (Ders Notları r). dı Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı rmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacı öğ yla renme materyali olarak hazı ş rlanmı denenmek ve , geliş tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda uygulanmaya baş ş lanmı r. tı Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i kazandı rmak koş ile eğ ulu itim öğ retim sı nda geliş rası tirilebilir ve yapı lması önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir. iş kta Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik n itim , iş ı kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşlabilirler. Bası ş lmımodüller, eğ kurumları öğ itim ılı nda rencilere ücretsiz olarak dağtır. Modüller hiçbir ş lamaz ve ücret karş ğ ekilde ticari amaçla kullanı ıı lı nda satı lamaz.
- 3. İ NDEKİ Çİ LER AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii Gİ Ş.......................................................................................................................................1 Rİ ÖĞ RENME FAALİ YETİ ....................................................................................................3 –1 1. CRT MONİ TÖRLER ...........................................................................................................3 1.1. Monitörlerle İ Temel Kavramlar ............................................................................3 lgili ı 1.2. CRT (Katot Iş Tüp) Monitörler..................................................................................7 n ş 1.2.1 CRT Monitörün Özellikleri ve Çalı Prensibi ...................................................8 ma 1.2.2. CRT Monitörün Çalı rı ş lması Ayarlanması tı ve ................................................... 11 1.3. Monitör Standartları ....................................................................................................12 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 15 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME 1 ................................................................................. 16 ÖĞ RENME FAALİ YETİ .................................................................................................. 18 –2 2. LCD MONİ TÖRLER ......................................................................................................... 18 2.1. LCD (Likit Kristal Ekran) Monitörler......................................................................... 18 ş 2.1.1. LCD Monitörün Özellikleri ve Çalı Prensibi ................................................18 ma 2.1.2. LCD Monitörün Çalı rı ş lması Ayarlanması tı ve ................................................... 22 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................26 ÖĞ RENME FAALİ YETİ .................................................................................................. 27 –3 3. PLAZMA MONİ TÖRLER ................................................................................................ 27 3.1. Plazma Monitörler....................................................................................................... 27 ş 3.1.1. Plazma Monitörün Özellikleri ve Çalı Prensibi ............................................28 ma 3.1.2. Plazma Monitörün Çalı rı ş lması Ayarlanması tı ve ............................................... 30 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 33 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................34 ÖĞ RENME FAALİ YETİ -4................................................................................................... 35 4. PROJEKSİ YON MAKİ NESİ PROJEKSİ VE YON MONİ TÖRLER ............................... 35 4.1. Projeksiyon Makineleri ve Projeksiyon Monitörler ....................................................35 4.1.1. Projeksiyon Makine ve Monitörlerinin Özellikleri ve Çalı Prensibi............. 36 şma 4.1.2. Projeksiyon Makine ve Monitörlerinin Çalı rı ş lması Ayarlanması tı ve ............... 40 UYGULAMA FAALİ YETİ .............................................................................................. 43 ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME ....................................................................................44 MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 45 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 49 KAYNAKÇA .........................................................................................................................51 i
- 4. AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD 481BB0016 ALAN Biliş Teknolojisi im DAL/MESLEK Alan Ortak MODÜLÜN ADI Monitörler Bilgisayarlarda kullanı monitörlerle ilgili bilgi veren lan MODÜLÜN TANIMI öğrenme materyalidir SÜRE 40 / 8 ÖN KOŞUL Post (İ Açışmodülünü almıolmak. lk lı) ş YETERLİ K Bilgisayar ekranları bağ sı yapmak nn lantını Genel Amaç Bu modül ile gerekli ortam sağlandıı bilgisayar ğ nda, monitörlerini tanı yacak ve bilgisayar bağ sı lantını gerçekleştirebileceksiniz. Amaçlar 1. CRT ekranlarıbilgisayarla bağ sı yaparak n lantını MODÜLÜN AMACI kullanabileceksiniz. 2. LCD ekranlarıbilgisayarla bağ sı yaparak n lantını kullanabileceksiniz. 3. Plazma ekranlarıbilgisayarla bağ sı yaparak n lantını kullanabileceksiniz. 4. Projeksiyon ekranları bilgisayarla bağ sı yaparak n lantını kullanabileceksiniz. Ortam Bilgisayar laboratuarı . EĞİ M ÖĞRETİ Tİ M Donanı ve Yazım m lı ORTAMLARI VE Bilgisayar, DVI portlu ekran kartı , CRT, LCD, Plazma, DONANIMLARI Projeksiyon makinesi veya projeksiyon monitör, Monitörlerin kullanı kitapçı . m kları Modül içinde ve sonunda verilen öğ retici sorularla edindiğ iniz bilgileri pekiş tirecek, uygulama örneklerini ve testleri gerekli süre içinde tamamlayarak etkili öğ renmeyi ÖLÇME VE gerçekleş tireceksiniz. Sı yla araşrma yaparak, grup rası tı DEĞERLENDİ RME çalışmaları katı na larak ve en son aş amada alan öğ retmenlerine danı şarak ölçme ve değ erlendirme uygulamaları gerçekleş nı tiriniz. ii
- 5. Gİ Ş Rİ Gİ Ş Rİ Sevgili Öğrenci, Televizyonlar, monitörler, projeksiyon makineleri… Bütün bu görüntüleme donanı nı ündüğ mları düş ümüzde aklı za hı geliş teknolojik geliş mı zlı en melerin paralelinde ister istemez sorular gelmektedir. Nasıoluyor da bu donanı l mlar görüntüleri oluşturuyor? Bunları kadar etkili yapan özellikler nelerdir? Bu donanı n bu kadar ince olmasın bu mları nı altı yatan teknolojinin özelliğ nedir ve bunun gibi birçok soru… İ bu sorulara cevap nda i şte vermek amacı bu modülde, sizlere bilgisayarlarda kullanı monitörler ve görüntüleme yla lan aygı tlarıile ilgili bilgiler verilecektir. Bu modül sonunda, bir bilgisayar donanı nda mı olmazsa olmaz olarak düş ünülen görüntüleme donanı yla ilgili temel bilgilere mları kavuş acaksı z. Ayrı bu modül aracığyla edindiğ nı ca lıı iniz bilgiler, sizlerin gelecekte çı ş kabilecek bir görüntüleme donanı nı çalı prensibi ile ilgili fikir yürütmenize mın ma yardı olacaktı mcı r. Kontrol monitörü 1
- 6.
- 7. ÖĞRENME FAALİ YETİ –1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİ YETİ –1 Bu öğ renme faaliyetinde, monitörlerin kalitesini belirleyen niteliklerin yanı nda elektron tabancası tası görüntü oluş vası yla turulan CRT monitörlerin özelliklerini ve çalış ma prensibini öğreneceksiniz. ARAŞTIRMA 1990’lı llarda kullanı siyah beyaz monitörlerin özellikleri hakkı araşrma yı lan nda tı yapı z. Türkiye’de ilk renkli bilgisayar monitörü ne zaman üretilmiş Araşrı z. 2000 nı tir? tını yında satı 17 inç CRT bir monitörle günümüzde satı 17 inç CRT bir monitörün dolar lı lan lan bazı fiyatı kadardı Aradaki fiyat farklığ neden kaynaklanmaktadı Sorgulayı z. nda ne r? lıı r? nı Edindiğ bütün araşrma sonuçları zı iniz tı ş z. nı raporlayısıfa sununuz ve tartını p nı ı 1. CRT MONİ TÖRLER 1.1. Monitörlerle İ Temel Kavramlar lgili Bilgisayarlarda görüntüleme iş lemi, temel olarak ş ş u ekilde yapı lmaktadı r. Görüntülenecek resim bilgisi sayı (dijital) olarak ekran kartı ya da görüntüleme iş sal na lemini üstüne alan mikro denetleyicili sisteme gönderilir. Daha sonra ekran kartları ndaki hafı za elemanları bulunan (RAM’lerinde) resim bilgisi DAC (Dijital Analog Çevriciler) nda aracığyla her nokta (piksel) için ayrı genlik bilgisine dönüş lıı ayrı türülür. Bu genlik bilgileri renk derinliğ göre değ iklik göstermektedir. Örnek olarak SVGA bir ekran kartı her ine iş nda ı bir nokta için yaklaş olarak 16,8 milyon renk kaydedebilmektedir. Tablo1.1’ de ekran k formatları n renk derinlik özellikleri verilmektedir. Tablo1.2’ de ise temsili olarak genlik nı ı bilgilerinin renk karş kları lı ifade edilmiş tir. Bit Renk Sayı sı Açı klama Derinliğ i 1 2 Görüntü sadece siyah ve beyaz renkten oluş turulur. 8 256 (VGA) Ekranda en fazla 2 8 = 256 renk çeş oluş idi turulabilir. 65,536 Tüm renkleri düş ündüğümüzde baş sona 65536 renkten tan 16 (High Color, XGA) oluş oldukça yoğ bir renk tayfı sahip olan bu format an un na YÜKSEK RENK yine de 24 bit renk tayfı göre yetersizdir. na 16,777,216 Gözleri doyurucu nitelikte olup tüm renklerin elde GERÇEK RENK edilmesini sağlayan bir formattı Yeni nesil renkli r. 24 (True Color, monitörler standart 24 bit VGA konnektörleri ile SVGA) satılmaktadı r. 16,777,216 Renkler 24 bitle temsil edilmektedir. Yalnı 32-24=8 bit z 32 (True Color + görüntülenen objenin saydamlıbilgisi için ayrı k lmaktadı r. Alpha Channel) Tablo 1.1: Video grafik hı zlandıcı nıtemel renk derinlik özellikleri rıları n 3
- 8. Gerilim (Voltaj) Kı zı Yeş rmı il Mavi Renk 5 0 0 0 5 0 0 0 5 5 2,5 3 5 2,5 5 Tablo1.2: Gerilim değerlerinin temsili renk gösterimi Monitörlere resim bilgisi analog olarak gönderilmektedir. R (RED-kı zı G rmı), (GREEN-Yeş ve B (BLUE-mavi) olarak 3 hat üzerinden iletilen analog sinyallerin her biri il) için ayrı 3 adet DAC görev almaktadı Bu analog renk bilgi sinyalleri ekran kablosunda ayrı r. ayrı gönderilmektedir. Ş 1.1’ de kablo pin bağ ları ayrı ekil lantı gösterilmekte ve Tablo1.3’ te açıklamaları lmaktadı yazı r. 1: kı zı 6 : kı zı rmı rmı geri 11: monitör kimlik 0 çış kı dönü ş (toprak) 12: monitör kimlik 1 2: yeş il 7 : yeş geri il çış kı dönüş (toprak) veya ekrandan gönderilen bilgi hattı 3: mavi 8 : mavi geri 13: yatay senkronizasyon geri çış kı dönü ş (toprak) dönüş 14: düş ey 4: boş 9 : boş senkronizasyon 10 : senkronizasyon geri 15: monitör kimlik 3 5: toprak dönü ş (toprak) veya bilgi darbesi Ş 1.1: Monitör kablo pinleri ekil Tablo1.3: Pin açı klamaları (d-sub 15 konnektör) Yatay ve düş senkronizasyon pinleri üzerinden ekranda resim bilgisinin ey oluş turulması gerekli olan tarama sinyalleri gönderilir. Yatay ve düş senkronizasyon için ey yardı yla ekran, satı satı düzgün bir ş mı r r ekilde taranı ve istenilen pikselle renk bilgisi r verilir. Bilgi: Monitörlerde bazırenklerin olmamasıveya görüntüde meydana gelen bozukluklar genellikle monitör konnektör pinlerinin eğ ilmesinden ya da kablo kopmaları ndan meydana gelmektedir. Konnektör pinlerinin kontrol edilerek tekrar bağ sı n yapı lantını lması zanıdüzelmesini sağ arı n layabilir. Monitörlerin kalitesini belirleyen en önemli unsurlardan birisi de piksel boyutları r. dı Piksel (nokta) R-G-B renk hücrelerinin birleş iminden oluş muşbir yapır. İ bir monitör dı yi ekranıçok sayı pikselden oluş Bu piksellerin nokta aralı (dot pitch) ne kadar küçük , da ur. kları 4
- 9. olursa ve ekranı kaplayan piksel sayı ne kadar çok olursa o kadar ince ayrı ekranda sı ntı gösterilebilir. Eğ bir monitöre büyüteçle yaklaş er ı pikselleri rahatlı fark edebiliriz. rsak kla Ş 1.2’ de monitör pikselleri gösterilmektedir. ekil a) Gölge maskeli yapı b) Açıı k zgara yapı Ş 1.2: Monitör ekran piksel görünümü ekil Bütün bu ayrı lar, ekranı çözünürlüğ ve kalitesini ortaya koymaktadı Nokta ntı n ünü r. aralı monitörlerin tipine göre 0.2 ile 0.3 “mm” milimetre arası değ mektedir. kları nda iş Monitörler için diğ bir husus ise ekran çözünürlüğ er üdür (screen resolution). Ekran çözünürlüğ satısütun olarak ifade edilmektedir. Örneğ 1024X768 olarak ayarlanmıbir ü r in ş monitörde her satı 1024, her sütunda ise 768 nokta bulunmaktadı Toplamda ise rda r. 1024x768=786432 nokta bulunur. Bir monitör satırken maksimum desteklediğ ekran lı i çözünürlüğünün bilgisi verilmektedir. Ayrı sadece çözünürlük, monitör özelliklerinin belirlenmesinde yeterli değ ca ildir. Tazeleme oranıda (Refresh Rate) çözünürlükle birlikte belirtilen bir özelliktir. “Hz” birimiyle ifade edilen tazeleme frekansıbir saniye içerisinde monitörün uygun ve kararlı , olarak ekrana getirebileceğ resim sayını i sı belirler. Monitörlerin bu özelliğ ekran kartların i, nı tazeleme frekansı ile paralellik göstermektedir. Eğ bir ekran kartı monitörün er desteklemediğ bir çözünürlük ve tazeleme frekansı ayarlanı monitörde görüntü elde i na rsa edilemeyecektir. İ şletim sistemleri bu gibi durumlarda ekranı karartı ve 15 saniye hiçbir r iş yapı lem ş ı lmazsa monitörü eski çalır hâline geri getirir. Monitörlerin boyutlarıamerikan ölçü birimi “inç- inch” ile ifade edilmektedir. Bir , monitörün boyutu sol alt köş ile sağüst köş esi esinin arası ndaki mesafenin ölçülmesi ile bulunmaktadı Şr. ekil 1.3’ te boyutlarıgösteren resimler verilmektedir. CRT monitörler köş eden köş plastik kımlarıdahil ölçülürken, LCD monitörler sadece görünebilir eye sı alanından ölçülerek boyutları belirlenmektedir. Bu nedenle monitörlerin seçilmesinde asıl olanı görünebilir alanın büyüklüğ olduğ unutulmamalır. n nı ü u dı (1 inç = 2,54 cm’ dir) 5
- 10. Ş 1.3: Monitörboyutu ekil İ bir monitörde ayrı harcadı yi ca ğ ıenerjinin az olması aydı , nlatma özelliğ inin ve kontrast oranı n fazla olması nı gibi özellikler aranmaktadı Bütün bu özelliklerin çok iyi r. olması monitörlerin kalitesini artırmakta buda monitörün fiyatı yansı na maktadı r. Monitör ne kadar iyi olursa olsun eğ ekran kartı er monitör kadar iyi değ istenilen ilse görüntü kalitesi elde edilemez. Günümüz ekran kartlarıher türlü monitörün kullanı na , lması olanak sağlamaktadı Ş 1.4’ te geliş bir ekran kartı r. ekil miş gösterilmektedir. Ş 1.4: Ekran kartı ekil portları VGA portu tüm bilgisayar monitörleri için kullanırken, S-Video portu üzerinden lı televizyon ve video kaydedici gibi cihazlara PAL/NTSC yayı sisteminde sinyal gönderilir. n S-Video portundan gönderilen resim sinyali monitör ve DVI portundan gönderilen resim 6
- 11. sinyaline göre kalitesizdir.Monitör ve DVI portları bir saniyede çok yüksek yoğ ndan unlukta bilgi gönderilmektedir. Bu sinyallerin iletilmesinde özel bir kablo kullanı dı lmalı r. Monitör ile ekran kartı arası kablo boyu uzadı monitörde oluş görüntüde nda kça an problemler çı kabilir. Bu nedenle kabloya çok dikkat edilmesi gerekmektedir. DVI portu üzerinden resim bilgisi sı şrı şolarak gönderilir. Genelde plazma kı lmı tı TV’ lerde ve projeksiyon makinelerinde bulunan bu port aracığyla resim bilgisinin lıı bozulmadan, HDTV ve UXGA yayı formatları destekleyen büyük ekranlısistemlere n nı aktarı lması lanmaktadı sağ r. Soru: 100 Hz’ lik tazeleme frekansı çalı bir monitörün çözünürlüğ 1024x768 olarak nda ş an ü ş ayarlanmı r. Renk derinliğ 16 bit olarak ayarlanan bu monitöre 1 saniye boyunca tı i gönderilecek olan resim bilgisi ne kadardı r? Cevap: Normal olarak bir monitör 60 Hz tazeleme frekansı çalır. Normal ş nda ş ı artlarda 1 saniye içinde kaç resim oluş turulduğ hesap edersek (tazeleme oranı = 60/2=30 çerçeve unu /2 resim) sonuç olarak 30 resim çı Yalnısoruda tazeleme frekansı olarak verilmiş O kar. z 100 tir. zaman bizim sistemde 1 saniyede 100/2= 50 resim oluş turulur. Bası her resim 1024X768 lan pikselden oluş tur. Toplam nokta sayı (1024X768=786432) olarak bulunur. Her bir muş sı nokta 16 bit bilgi ile ifade edildiğ göre 1 resim toplam 786432X16= 12582912 bit bilgi ine içermektedir. Yalnı 1 saniyede 50 resim oluş z ı turulacağndan 1 saniye içinde gönderilecek olan bilgi 12582912 bit X 50 = 629145600 bit olarak bulunur. Bu değ 75 Mbyte olarak er bulunur. Bu sonuçtan görüntüleme iş lemi için ne kadar video hafı nı gerekli olduğ zası n u açı görülmektedir. Ekran kartları n hafı kça nı zaları kadar büyük olursa o kadar yüksek ne çözünürlükte ve yüksek renk derinliğ inde resim elde edilebilmektedir. Yalnı yüksek z yoğ unlukta resimlerin yüksek tazeleme frekansları elde edilebilmesi, ekran kartı nda nda bulunan mikro denetleyicinin performansı da bağdı na lı r. Ödev 1: Bir monitör satırken belirtilen özellikleri araşrı z. Bulduğ lı tını unuz yeni özellikleri ı ya da anlaş ş z. ı lmayan ifadeleri raporlayısı fta tartını p nı 1.2. CRT (Katot Iş Tüp) Monitörler ın Katot ın tüplü monitörler dünyada en çok kullanı monitör tipidir. Yavaşyavaş şı lan yerini LCD monitörlere bı rakması rağ na men halen teknolojisinin geliştirilmesi için çalışmalar yapı lmaktadı Büyüklüğ monitör kasasıiçersinde bulunan görüntünün r. ü oluşturulduğ tüpün yapından kaynaklanmaktadı Ş u sı r. ekil 1.5’ te çeş CRT monitörler itli gösterilmektedir. 7
- 12. Ş 1.5: CRTmonitörler ekil 1.2.1 CRT Monitörün Özellikleri ve Çalı Prensibi şma CRT monitörlerde görüntü, tüplerinde bulunan elektron tabancası ndan çı elektron kan huzmesi ile oluş turulmaktadı Elektron huzmesi gölge maskesinden geçerek istenilen rengi r. oluşturmaktadı Tüp üzerinde nokta hangi renkte gösterilmek isteniyorsa bu noktaya huzme r. gönderilir. Maskeden geçen huzme kı zı il ve mavi renk veren alüminyumla kaplanmı rmı-yeş ş fosfor tabakası çarptılarak görüntü elde edilir. Renkler bu 3 rengin karımı na rı ş ndan ı oluşmaktadı Ş 1.6’ da CRT tüp gösterilmekte, ş 1.7’ de ise CRT monitörün yapı r. ekil ekil sı ve elemanları ifade edilmiş tir. Ş 1.6: CRT tüp ekil 8
- 13. Ş 1.7: CRTmonitör yapı ve elemanları ekil sı Ş 1.7’ yi incelediğ ekil imizde 1 numaralı sı elektron tabancası r. Buradan çı kım dı kan elektronlar 2 numarada temsili olarak gösterilmiş 2 numarada R G ve B olmak üzere 3 tir. tane elektron tabancası ndan çı ınlar renkli olarak ifade edilmiş kan ş ı tir. Normalde elektron huzmesinde renk yoktur. Iş ı nlar renkleri maskeden geçtikten sonra fosfor tabakası na çarpı oluş nca turmaktadı 2 ile 3 numaralı sı n arası kalan bakısargı saptı r. kımları nda r lar rma bobinleridir. Bu bobinler birer elektromı stı Elektron huzmeleri bu bobinler sayesinde knatı r. yönlendirilerek tüm ekranı taranması lanmaktadı 3 numaralı sı tüpe yüksek değ n sağ r. kım erli anot (+) voltajıuygulandıı sı r. Elektron huzmesinin oluş n ğ kımdı turularak renk elde edilmesi, bu yüksek potansiyel yardı yla gerçekleş mı tirilmektedir. 4 numaralı sı maskenin ve RGB kım renk hücrelerinin bulunduğ kımdı Bu kı u sı r. smıdaha ayrı lıincelersek 6 numaralı ntı maskenin arkası 5 numaralı nda RGB hücreleri bulunmaktadı Elektron huzmesi maskeden r. geçerek ilgili renk hücrelerini parlatıve görüntü elde edilir. Maske sayesinde görüntü tüpün r ön kı nda belirir. smı CRT monitörde görüntünün elde edilmesi çeş itli tarama yöntemleri ile gerçekleştirilebilir. Temelde tüm ekran, gözün algı layamayacağ ş ıekilde çok hı taranı Bu zlı r. hıgeliş görüntüleme sistemlerinde saniyede 80 kereye kadar yapı z miş lmaktadı İ gözü r. nsan saniyede 25 kare resmi akı cıbir şekilde algı er ı layabilmektedir. Eğ ağ çekimde ekranı r n oluş umunu görebilme ş na sahip olsaydı nokta vuruş bir yazıdan çı kâğt nası ansı k, lu cı kan ı l satı satı yazı ktan sonra sayfalar elde ediliyor ise bu ş r r ldı ekilde ekrandaki resimlerin oluş umunu gözlemlerdik. Bunun teorik olarak CRT tüplerde gerçekleş mesi olanaksı r. zdı Çünkü ilk nokta tarandı ktan sonra bu noktanı parlaklıı n gitmeden son noktanı da n ğ nı n 9
- 14. taranmasıgerekir. Hı taramaile akı görüntü elde edilmektedir. Fikir vermesi açından zlı cı sı ş 1.8’de tarama olayı ekil ifade edilmektedir. a) Izgara tarama a) Geçmeli tarama Ş 1.8: Ekranı taranması ekil n Tarama olayı3 elektron tabancası yapı , yla labileceğ gibi tek tabanca ile de yapı i labilir. Hatta yeni nesil monitörlerde yüzey bağ lı lantı elektron vericiler ile her nokta için sanki bir lı ş elektron tabancasıkullanırmı na monitörler üretilmektedir. Bu monitörlere SED çası (Yüzey-İ ı letmeli Elektron Dağ cıEkran) [Surface-Conduction Electron-Emiter Display ] tı monitör ismi verilmektedir. Ş 1.9’ da CRT SED karş tılması ekil ı rı laş gösterilmektedir. 10
- 15. Ş 1.9: CRTSED karş tılması ekil ı rı laş Ödev 2: CRT monitörlerde gerçekleş tarama olayı en nıve tarama çeş itlerini ı inceleyiniz. Daha sonra edindiğ bilgilerle bir CRT monitörün karş na geçip parmağnı ini sı ı zı tüp ekranı gezdirerek tarama iş nda leminin nasıgerçekleş ini gösteriniz. Tarama çeş l tiğ itleri ile ilgili edindiğ bilgileri raporlayısıfa sununuz. iniz p nı 1.2.2. CRT Monitörün Çalı rı ş lması Ayarlanması tı ve CRT monitörlerin uygun bir ş ş lması ilk önce monitör bağ sı n ekilde çalı rı tı için lantını yapılması gerekmektedir. Daha sonra AC ş ebeke kablosu elektrik prizine bağ r. Ş 1.9 lanı ekil da bağ larınasıyapı ğgösterilmektedir. lantı n l ldıı Ş 1.10: CRT Monitör kablo bağ ları ekil lantı 11
- 16. Eğ monitör kablosudüzgün takı er ş lmamı monitör “ no signal - sinyal yok” uyarı sa sı verebilir. Monitör güç kablosu doğ takıp açma kapama butonuna bası ğnda kimi ru lı ldı ı zaman bir röle tı klaması beraber yeş bir led yakı yla il şı larak monitörün çalır durumda olduğ u belirtilir. ş ktan Monitör çalı rdı ve bilgisayar iş tı letim sistemini açtı sonra uygun yatay düş ktan ey ve renk ayarlamaları n yapı nı lması gerekebilir. CRT monitörlere her tazeleme oranı göre na farklı ayar yapı bir lması gerekir. Bu ayarlamalar ayrı ayrı CRT monitörün hafı birimine za kaydedilir. Her CRT monitörün tuştakı mıkonsolu kullanı larak görüntü ayarlamaları yapı lmaktadı Burada esas bilinmesi gereken, ayar simgelerinin tüm monitörlerde standart r. olmasır. Ayarlamaları nası yapı ı monitör kullanı kitapçı nda açı dı n l lacağ, m ğı kça ş belirtilmektedir. Ayarlama simgelerinin belli baş olanlarıekil 1.11’ de gösterilmektedir. lı Parlaklıve Kontrast k Yatay ve Düşey Yatay ve Düşey İ Dı Bükme/ çe ş a Renk Seviye Ayarlaması Kaydı rma Geniş letme/ Uzatma Ayarlamaları Ayarlaması Kısaltma Ayarlamaları Ayarlaması Şekil 1.11: Monitör temel ayar simgeleri OSD (On Screen Display) sayesinde monitör ayarlamaları ekranda çı görüntü kan üzerinde yapır. Hangi özellik değ tirilecekse (+ artı lı iş rma) ve (- azaltma) düğ melerine basılarak ilgili özellik seçilir ve yine (+) veya (-) düğ meleri kullanı larak değ iklik yapır. iş lı Bu simgelerin haricinde her monitörün SETUP menüsü bulunmaktadı Bu kımda dil r. sı seçenekleri, OSD yapı gibi değ iklikler yapır. sı iş lı 1.3. Monitör Standartları Monitörlerin üretimi aş aması dikkat edilen birtakı standartlar bulunmaktadı nda m r. Bu standartları bazı n ı larıevrensel nitelik taşmakla beraber bazı larıise ülkelere özgü standartlardı Bu standartlarıbelli baş olanları r. n lı FCC, CE, MPRII, TCO95 standartları r. dı Bu standart, ürünün radyo iletiş iminde zararlı ş olarak kabul edilen ve karımaya neden olacak sinyallerin cihazdaki miktarı belirleyen standarttı nı r. 12
- 17. Bu standart; ürüngüvenliğ gerilim dalgalanmaları enerji hattıharmonikleri, i, , elektromanyetik bağ ı k ve radyo frekans karı rmasıgibi konularda belirleme yapan ıklı ş ştı standarttı r. Bu standart üretilen cihazı çevre ile uyumlu bir elektronik cihaz olduğ belirleyen n unu standarttı r. EPA programıçerçevesinde ürünün az enerji tüketimi için tasarlandıı belirtir. ğnı 13
- 18. Yukarı CRT monitörlerinher birinden bir çift bulunmaktadı Teki bulun! daki r. 14
- 19. UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİYETİ İ ş Basamakları lem Öneriler 1)Evinizde veya okulunuzda bulunan bir Elektrik bağ sın olmadından emin lantını ğı bilgisayarı monitörünün güç kablosunu ve n olunuz. Kabloları karı çı rken vidalıolup monitör kablosunu çı nı karız. ğ kontrol ediniz. olmadınıı 2)Monitör ve güç kablosunu sağ lam bir Eğ er monitör portu, yerine tam şekilde tekrar bağ nı layız. oturmuyorsa sakı zorlamayı ters n n; şı takmaya çalıyor olabilirsiniz. Sakince tekrar kontrol ederek takı z. Daha sonra nı konnektörün yanları bulunan vidaları nda porta sışrı z. kı nı tı 3)Bilgisayarı çalı rı z. Monitörün tuş Yatay ve düş ayarlamalarıyaparken ş nı tı ey takı nı kullanarak yatay ve düş mı ey görüntüyü tam olarak ortalayız. Ayrı nı ca ayarlamaları nı yapız. görüntüyü kenarlarda yamukluk olmayacak bütün monitör ekranı na şekilde yayı z. nı 4)Renk menüsüne girerek isteğ göre Gözleri yormayacak bir renk ayarı e na parlaklı ve kontrast ayarlamasıile video k getirmek gereklidir. sinyal seviyesini ayarlayı z. nı 5)Monitörün kitapçı nı açarak ilave ğı özelliklerini inceleyiniz. Monitörün OSD menüsünün kullanı dili kı nı m smı bulunuz. Öğretmenlerinizin ayrı vereceğ önerileri uygulama faaliyeti tablosuna not ediniz. ca i 15
- 20. ÖLÇME VE DEĞERLENDİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1 RME ÖLÇME VE DEĞERLENDİ RME Bu kımda, birinci öğ sı renme faaliyetinde verilen bilgilerle ilgili düşünce gücünüzü ölçecek sorular sorulacaktı Bazısoruları cevapları r. n nıhemen bulabilir, bazı nı ları cevaplamanıise vakit alabilir. Bu bilinçle hareket ederek soruları z cevaplayı z. nı A-ÖLÇME SORULARI 1 Aş ı verilen sorular için uygun cevap seçeneğiş ağda i aretleyiniz. 1. ş Monitörlerle ilgili olarak verilen kavramlardan hangisi yanlı r? tı A) 32 bit derinliğ indeki resim kalitesi, 16 bit derinliğ inden azdır. B) Uygun olmayan tazeleme oranı titremeye neden olur. C) 19 inçlik CRT ile LCD monitörün görünebilir alanı farklı r. dı D) Dijital sinyali, analog sinyale çevirmek için DAC kullanır. lı 2. Yandaki ş ekilde verilen konnektör hangi port içindir? A) PS2 B) Monitör C) Paralel D) DVI 3. ı 17 inç monitörün cm cinsinden boyu yaklaş ne kadardı k r? A) 37 B) 40 C) 43 D) 45 4. Piksel (nokta) kavramı ş verilen bilgilerden hangisi yanlı r? tı A) RGB hücrelerinin birleş iminden oluş tur. muş B) Piksel aralıın az olmasımonitörün kalitesini artır. ğnı , rı C) 1 bit renk derinliğ bir pikselde sadece 2 renk oluş inde turulur. D) Monitörlerin içinde bulunan piksel sayınıaz olması sın kalitesini artır. rı 5. CRT monitörde yeş renk belli olmamaktadı Aş ı il r. ağdakilerden hangisi bunun nedeni olabilir? nı ş A) Ekran kartı n hiç çalımaması B) Monitörün ayarın karı nı şması C) Monitör kablosunun tam olarak yerine oturmaması D) Monitörde mavi rengin daha çok belirgin olması 6. Aş ı ağ dakilerden hangisi CRT monitörlerin elemanları ndan değildir? A) Elektron Tabancası B) Maske C) Saptı bobinleri rma D) Tuner 16
- 21. 7. Yandaki ş ekilde hangi arabirim aracığ Video sinyali ı lıyla aktarma iş gerçekleş lemi tirilebilir? A) S-Video portu B) Monitör VGA portu C) Seri port D) USB portu 8. Aş ı rakamlarla belirtilen portlarıhangisi monitör bağ sı ağda n lantı içindir? A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 9. I- Elektron huzmesi maskeden geçer. II- DAC’ ta dijital bilgi analog sinyale çevrilir. III- Analog sinyalden gelen bilgiye göre elektron yoğ unluğ belirlenir u IV- fosfor tabakası çarpan elektron huzmesi ekranda aydı na nlanmayı lar. sağ V- DAC’ lardan gelen sinyal monitöre gönderilir. Yukarı bilgilerin doğ sı daki şı ru ralanı hangisinde doğ verilmiş ru tir? A) I-II-III-IV-V B) I -III-IV-II- V C) II-V-III-I-IV D) II-III-I-IV-V 10. CRT monitörlerde görüntünün elde edilmesi ile ilgili verilen bilgilerden hangisi ş yanlı r. tı A) Tarama İ şleminde elektrolar maskeden geçer. B) Elektron tabancasıyeş kı zı mavi renkte elektron sağ , il rmı ve lar. C) Maske, görüntünün ekranda belirlenmesini sağ lar. D) Tazeleme oranı kça, birim zamanda taranan resim sayı artar. arttı sı DEĞERLENDİ RME Cevapları zı ile ı rı z. nı modül sonunda bulunan cevap anahtarı karş tını Unutmayı laş n kendinizi deniyorsunuz. Eğ eksikliğ hissettiğ er ini iniz bir konu ile karş ı z bilgi ı rsanı laş sayfaları tekrar dönebilirsiniz. Araşrma yaparak, uygulama faaliyetlerini tekrar na tı gerçekleştirerek eksiklerinizi giderebilirsiniz. Ayrı konu ilginizi çektiyse daha fazla bilgi ca edinmek için araşrma yapmanıönerilir. tı z 17
- 22. ÖĞRENME FAALİ YETİ –2 AMAÇ ÖĞRENME FAALİ YETİ –2 Bu öğ ş prensibini renme faaliyetinde LCD monitörlerin özelliklerini ve çalıma öğ reneceksiniz. ARAŞ TIRMA ş Bir bilgisayar yetkili servisine ya da satınoktası giderek LCD monitörlerle ilgili na katalogları tını LCD monitörlerin CRT monitörlerden farkı belirleyerek raporlayı araşrı z. nı p, sonuçları nı tartını sıfta ş z. ı 2. LCD MONİ TÖRLER 2.1. LCD (Likit Kristal Ekran) Monitörler Aslı pek yabancı nda olmadıı z LCD ekranlar hesap makinelerinde, cep telefonları ğ mı ekranları kullanı nda lmaktadı Renkli olanları n tasarı ndan sonra popüler hâle gelen LCD r. nı mı monitörler CRT monitörlere nazaran enerji tasarrufu, inceliğ ve zarif görüntüsü ile dikkat i çekmektedir. LCD monitörlerin fiyatı CRT monitörlere göre yüksek olması karş bu na ın, monitörlerin daha çok üretilmesiyle fiyat farkızamanla ortadan kalkacaktı Teknolojisi r. gitgide daha da güçlenen LCD monitörlerin, zamanla CRT monitörlerin yerini alacağ ı düş ünülmektedir. Ş 2.1’ de bir LCD monitör gösterilmektedir. ekil Ş 2.1: LCD monitör ekil 2.1.1. LCD Monitörün Özellikleri ve Çalı Prensibi şma LCD monitöre adı veren en büyük özellik, görüntünün elde edilmesinde büyük rol nı oynayan sı vıkristal yapı r. Sı dı vıkristal yapı daki bir madde ne katıne de sı vı diyebileceğ bir durumda bulunur. Bu nedenle bu duruma sı kristal durum denmektedir. imiz vı 18
- 23. Sı kristalin buözelliğ sayesinde çok az enerji uygulayarak katı vı i veya sı duruma rahatlı vı kla geçirilebilir. Uygulanacak enerji sı k, elektrik, bası vs olabilir. caklı nç LCD monitörlerde normalde bükümlü nematik tip sı kristal kullanı vı lmaktadı Bu r. sı kristal yapı elektrik enerjisi uygulandıı bükümler açır ve kristal moleküler yapı vı ya ğnda lı duruş sı değ tirir. Bu özellik kullanı açını iş larak, ığ sı kristal kanalıiçinden yol verilir. ş a vı ı n LCD monitörlerin her bir pikselinde sı vıkristal madde bulunmaktadı CRT r. monitörlerde olduğ gibi binlerce pikselden oluş u maktadı Her pikselde 3 adet renk hücresi r. (RGB-alt piksel) bulunur. Bu monitörlerin satıve sütunları bulunan piksellerin her biri r nda elektrotlara bağdı Elektrotlar aracığyla istenilen renk hücresine elektrik akı lı r. lıı mı gönderilerek görüntü elde edilir. Ş 2.2’ de bir LCD piksel hücresinde görüntünün elde ekil edilişgösterilmektedir. i Ş 2.2: LCD’ de görüntü elde ediliş ekil i 19
- 24. Şekil 2.2 incelendiğindeığ polarizörlerin arası bulunan sı kristal yapı n şı ın, nda vı nı içinden geçtiğ görünmektedir. Polarizörler, ığ kutuplayan elemanlardı Iş polarizörler i şı ı r. ık, yardı yla yatay (enine) veya düş (boyuna) olarak kutuplanabilir. Yatay kutuplanan ık mı ey şı sadece yatay polarizörden geçer. Düş olarak kutuplanmı ık ise ancak ve ancak düş ey şş ı ey polarizörden geçer. Yatay kutuplu ık tayfıhiçbir ş ş ı ekilde düş polarizörden geçemez. ey Tekrar ş 2.2 incelenecek olursa ilk olarak yatay polarizörden geçen kutuplanmıık, sı ekli şş vı ı kristal maddenin içerisine girer. Bükümlü kristal yapı1. polarizörde kutuplanmı ş ı şığ ın normal ş artlarda 2. polarizörden geçebilmesi için tasarlanmı r. Bu ş ş tı ekilde ığ geçiş şı ın i sağ r. Yalnıelektrotlara enerji verildiğ sı kristal yapı lanı z inde vı çözülür. Kutuplanmıık 2. şş ı polarizörden geçemez, çünkü sı kristal yapıığn geçmesi için gerekli olan çı ş vı , şı ı kıpolarizör sı ayarlayamamı r. Böylece ık geçişengellenir, bu nokta karanlıgözükür. açını ştı şı i k LCD monitörde resim gösterimi iş aynıCRT’ de olduğ gibi tarama iş i u lemi ile gerçekleştirilmektedir. Yalnı LCD ekranlarda her pikselin bir adresi bulunmaktadı z r. Görüntülenecek piksellerin adresi belirlenir ve ilgili elektrotlarla kullanılarak resim elde edilir. Ayrı LCD panellerde kullanı floresan lamba aracığyla ekranı daha parlak ca lan lıı n görünmesi sağ r. Ş lanı ekil 2.3’te LCD tarama iş lemi ve kullanı floresan lamba lan gösterilmektedir. Ş 2.3: LCD’de tarama iş ve kullanı floresan lamba ekil lemi lan LCD taramada ş konu çok merak edilmektedir. Pikselleri adreslemeye yarayan u elektrotlar nasıyapıyor da ekranda belirmeden tarama iş l lı lemini gerçekleş tiriyor? İndium- tin-oksit yardı yla kaplanmı mı şcam yüzeyler iletken hâlini almaktadı Bu yüzeyler bu r. malzeme ile kaplandı nda hiçbir ş ğı ekilde yüzeyin şeffaflıı bir değ iklik olmamaktadı ğnda iş r. LCD ekranlarda kullanı iki adet indium-tin-oksit kaplanmı lan şcamı arası yerleş n na tirilen sı kristal yapı görüntü sağ vı ile lanmaktadı 1. camda satı taramak için gereken adres r. rları hatları lı yapırken, diğ camda sütunları er taramak için gerekli olan adres hatları larak yapı elektrotlar elde edilir. CRT monitörlerde renklerin elde edilmesi pasif ve aktif matris sistem olmak üzere iki ş ekilde yapı lmaktadı Pasif matris sistemde; renklerin elde edilmesinde hangi hücreler r. aydı nlatacaksa ilgili hücrelerin adres hatları taranı ve hücrelere uygulanan gerilime göre r 20
- 25. renk yoğ şı unluğ belirlenir. Pasif matris sistemin uygulanı basit olması rağ piksellerin u na men görüntüleme esnası geciken cevap verme süresi yüzünden kalitesi düş nda üktür. Aktif matris sisteminde ise TFT (Thin Film Transistor) denilen bir teknoloji kullanılmaktadı LCD monitörün TFT katmanı binlerce transistör ve kondansatör r. nda bulunmaktadı Her bir transistör saydam elektrodu sürmektedir. Kapasitör sayesinde yeni r. tazeleme sinyali gelene kadar pikselin gerilimi korunur. Bu teknoloji sayesinde piksellerin cevap verme süresi hı zlandılmıve görüntü kalitesi artılmı r. Ş 2.4’te bir TFT LCD rı ş rı ş ekil tı monitör ekranı gösterilmektedir. Ş 2.4: TFT LCD ekran ekil LCD Monitörlerde her piksel 3 hücreye (alt piksele) bölünmüş Piksel elektrotları tür. aracığyla 3 ana rengin yoğ lı ı unluğ belirlenir ve istenilen renk oluş u turulur. LCD monitörlerin nokta aralı klarıCRT monitörlerinkine nazaran daha yüksektir. Bu LCD monitörler için negatif bir özelliktir. Ş ekil 2.5’ te LCD ekranda alt piksel diziliş ve leri renklerin gösterimi belirtilmiştir. 21
- 26. DELTA MOZAİ K Ş T ERİ Ş 2.6: LCD ekranda alt piksel görüntüleri ve renklerin gösterimi ekil Aktif matris sisteminde, ekranda renk elde edilmesi için kullanı transistörlerin lan bozuk olması ndan dolayıekranda (bad pixel) adıverilen noktalar oluş maktadı Bu r. noktaları renkleri, sistem tarafı n ndan kontrol edilemediğ zaman diğ noktalardan hemen i er ayı edilebilmektedir. Üretilen LCD monitörlerin %40 kötü noktalar yüzünden imalat hatalı rt olarak işaretlenmektedir. Bu nedenle LCD monitörlerin fiyatları üretim maliyeti yüzünden yüksektir. Bu nedenle LCD monitörlerin ya da dizüstü bilgisayarlar ekranların alı nı nmadan önce kontrol edilmesi gerekmektedir. Bu iş tamamen siyah ve tamamen beyaz bir resim lem, ekran da gösterildikten sonra ekrana yaklaşı larak gözle kontrolü gerçekleştirilebilir. 2.1.2. LCD Monitörün Çalı rı ş lması Ayarlanması tı ve LCD monitörlerin uygun bir ş ş lması ilk önce monitör bağ sı n ekilde çalı rı tı için lantını yapılması gerekmektedir. Monitör bağ sı iki ş lantı ekilde yapır. Eğ ekran kartı lı er destekliyorsa ve bağ lantınoktasıbulunuyorsa görüntü sinyalleri dijital olarak bilgisayardan alı nabilir. Dijital olarak alı görüntü, normal analog görüntüye göre daha sağklı nan lı sonuç vermektedir. Dijital görüntü DVI ara birimi aracığ gerçekleş ı lıyla tirilir. Eğ DVI portu er bulunuyorsa analog sinyal için normal monitör konnektörü kullanır. Daha sonra AC ş lı ebeke kablosu elektrik prizine bağ r. Ş 2.7’ de bağ larınasıyapı ğgösterilmektedir. lanı ekil lantı n l ldı ı 22
- 27. Ş 2.7: LCDmonitör kablo bağ ları ekil lantı Eğ monitör kablosu düzgün takı er ş lmamı monitör “ no signal-sinyal yok” uyarı sa sı verebilir. Monitör güç kablosu doğ takıp açma kapama butonuna bası ğ ru lı ı ldında yeş bir il led yakı şı larak monitörün çalır durumda olduğ belirtilir. u u ş ktan CRT monitörlerde olduğ gibi monitörü çalı rdı ve bilgisayar iş tı letim sistemini açtıktan sonra uygun yatay düş ve renk ayarlamaların yapı ey nı lmasıgerekebilir. LCD monitörler için en uygun çözünürlük ayarlaması kullanı kitapçı nda belirtilmektedir. m kları ğ ı Uygun olmayan çözünürlük ayarlaması harflerin ve ikonları hafifçe bulandı görülür. nda n Desteklenmeyen yüksek çözünürlükler her monitörde olduğ gibi LCD monitörde de u gösterilemez. Her LCD monitörün tuştakı konsolu kullanı mı larak görüntü ayarlamaları yapı lmaktadı Burada esas bilinmesi gereken ayar simgelerinin tüm monitörlerde standart r. olmasır. Ayarlamaları nası yapı ı monitör kullanı kitapçı nda açı dı n l lacağ, m ğı kça belirtilmektedir. BazıLCD monitörlerin TV olarak kullanılabilmesi için video, S-Video ve tuner giriş bulunmaktadı Bu giriş kullanı leri r. ler larak video, kamera uydu alısı cı gibi cihazlardan görüntü aktarı gerçekleş mı tirilebilir. 23
- 28. Bu LCD monitörleriniçlerinden sadece bir tipten 2 adet var. Bakalı m bulabilecek misiniz? 24
- 29. UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİ YETİ İ ş Basamakları lem Öneriler 1) Evinizde veya okulunuzda bulunan bir Elektrik bağ sın olmadından emin lantını ğı bilgisayarı LCD n monitörünün güç olunuz. Kabloları karı çı rken vidalıolup kablosunu ve monitör kablosunu çı nı karız. ğ kontrol ediniz. olmadınıı 2) Monitör ve güç kablosunu sağlam bir Eğ er monitör portu, yerine tam şekilde tekrar bağ nı layız. oturmuyorsa sakı zorlamayı Ters n n. şı takmaya çalıyor olabilirsiniz. Sakince tekrar kontrol ederek takı z. Daha sonra nı konektörün yanları bulunan vidaları nda porta sışrı z. kı nı tı 3) Bilgisayarıçalı rı z. Monitörün tuş Yatay ve düş ayarlamalarıyaparken ş nı tı ey takı nı kullanarak yatay ve düş mı ey görüntüyü tam olarak ortalayız. Ayrı nı ca ayarlamaları nı yapız. görüntüyü kenarlarda yamukluk olmayacak ş ekilde bütün monitör ekranı yayız. na nı 4) Renk menüsüne girerek isteğ göre Gözleri yormayacak bir renk ayarı e na parlaklı ve kontrast ayarlamasıile video k getirmek gereklidir. sinyal seviyesini ayarlayı z. nı 5) Monitörün kitapçını açarak ilave ğı özelliklerini inceleyiniz. Monitörün OSD menüsünün kullanı dili kı nı m smı bulunuz. 6) Eğ dijital olarak görüntü bağ sı Dijital bağ er lantı lantı iş için letim sisteminde bir yapma ş nı varsa; analog monitör ansı z ayar yapı lması gerekiyor mu? LCD bağ sı söküp dijital görüntü için lantını ğ ı monitörün kullanı kitapçına bakı z. m nı gerekli olan DVI kablosunu bağ nı layı z. Öğ retmenlerinizin ayrı vereceğönerileri uygulama faaliyeti tablosuna not ediniz. ca i 25
- 30. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇMEVE DEĞ ERLENDİ RME Bu kımda, ikinci öğ sı renme faaliyetinde verilen bilgilerle ilgili düşünce gücünüzü ölçecek sorular sorulacaktı Bazısoruları cevapları r. n nıhemen bulabilir, bazı nıları cevaplamanıise vakit alabilir. Bu bilinçle hareket ederek soruları z cevaplayı z. nı A-ÖLÇME SORULARI 2 Aş ı verilen sorular için uygun cevap seçeneğ iş ağda i aretleyiniz. 1. Aş ı ağ dakilerden hangisi piksellerin ekranda dizilişyöntemlerinden değ ildir? A) Delta B) Mozaik C) Şerit D) Daire 2. LCD monitörlerle ilgili aş ı verilen ş ağda ıklardan hangisi doğ rudur? A) Görüntü, elektron tabancası kullanı larak elde edilir. B) 17 İ crt monitörün görünebilir alanı inç lcd’ den fazladı nç 17 r. C) Fiyat olarak crt monitörlerden ucuzdur. D) Sı kristal malzeme ile ekran noktaları edilir. vı elde 3. LCD Ekranlarda üretim hatasısonucu oluş noktalara ne ad verilir? an A) Nokta aralıı ğ (Dot Pitch) B) Renk derinliğ(Bit Depth) i C) Ölü nokta (Bad Pixel) D) Tazeleme oranı (Refresh Rate) 4. 1024X768 çözünürlükte en ideal görüntüyü veren yalnı 1280X1024 çözünürlüğ z e kadar destekleyen bir LCD monitörde aş ı çözünürlüklerin hangisinde en iyi ağdaki görüntü elde edilir? A) 1024X768 B) 640X480 C) 800X600 D) 1280X1024 5. Floresan lambası bozulmuş LCD monitörle ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi bir doğrudur? A) Monitörün tuş mı ş takı çalı maz. B) Monitör sinyal yok uyarı verir. sı ş ı C) Monitör çalır, yalnıgörüntü belli olmaz. z D) Resim görüntüsü sadece gündüz görünür. DEĞERLENDİ RME Cevapları zı ile ı rı z. nı modül sonunda bulunan cevap anahtarı karş tını Unutmayı laş n kendinizi deniyorsunuz. 26
- 31. ÖĞRENME FAALİ YETİ –3 ÖĞRENME FAALİ YETİ –3 AMAÇ Bu öğrenme faaliyetinde HD ve UXGA gibi kaliteli görüntü formatları birlikte ile anı ve yüksek görüntü kalitesiyle ortaya çı plazma monitörlerin özelliklerini ve lan kan ş çalı prensibini öğ ma reneceksiniz. ARAŞ TIRMA Plazma monitörler neden geniş(wide) yapı üretilmektedir? Araşrı z. da tını 3. PLAZMA MONİ TÖRLER 3.1. Plazma Monitörler Plazma monitörler, görüntü kalitesiyle diğ monitörlerden ayrı yeni nesil geliş er lan miş bir görüntüleme aygıdı Bu monitörler sadece bilgisayara bağ tı r. lanmak için üretilmeyip, ayrı TV yayı nıve yüksek yoğ ca nları unluklu resim bilgisi içeren sayı yayı sal nlarıda ş görüntüleyebilmesi için tasarlanmı r. CRT ve LCD monitörlere göre fiyatı hayli yüksek tı bir olan bu monitörler, kiş kullanı için uygun değ isel m ildir. Plazma monitörler, ev sinema sistemleri ve organizasyonlar için sunu gösterimine yönelik üretilmektedir. Çözünürlük (örneğ in:1366X768), parlaklı (örneğ k in:1200cd/m2 ) ve kontrast (örneğ 3000:1) oranları in: na göre kalitesi belirlenen plazma monitörlerin, parlak resim görüntüsüyle ve pastel renklerin daha iyi gösterilmesinden dolayı diğ er görüntüleme aygı ndan rahatlı tları kla ayrı labilmektedir. Ş 3.1’de bir plazma monitör gösterilmektedir. ekil Şekil 3.1: Plazma ekran 27
- 32. 3.1.1. Plazma MonitörünÖzellikleri ve Çalı Prensibi şma Plazma monitörler aynıLCD monitörlerde olduğ gibi piksellerden ve R-G-B u hücrelerinden (alt piksellerinde) oluş maktadı Yalnı hücrelerde likit kristal yapı r. z yerine plazma ortam kullanı lmaktadı Plazma, maddenin iyonize edilmişgaz hâlidir. Madde r. normalde gaz hâlindeyken, eş miktarda protona (+ değ it erlikli) ve elektrona (- değerlikli) sahiptir. Plazma durumunda ise bu denge bozulur ve elektrikle yüklenmişatomlar gaz içerisinde gezmeye baş Floresan lamba tüpünün içindeki durum plazma ortama örnek lar. olarak verilebilir. Plazma ortamı ndan elektrik akı geçtiğ sürece negatif yüklü parçacı pozitif mı i klar yüklü bölgelere, pozitif yüklü parçacı negatif yüklü bölgelere devamlı klar hareket eder. Bu esnada gezen bu parçacı birbirlerine çarpar. Parçacı n çarpı klar kları şması sonucu iyonlarda bulunan elektronlar bir üst enerji seviyesine geçer. Eski enerji seviyesine dönerken enerjisini ık olarak boş r. Plazma ortamı bu özelliğ kullanı şı altı n i larak plazma monitörlerde görüntü elde edilir. Ş 3.2’ de plazma ortamı ığn oluş gösterilmektedir. ekil nda ş ı ı umu Ş 3.2: Plazma ortamda ığn oluş ekil şı ı umu Plazma ekranda resim, diğ monitörlerde olduğ gibi tarama iş er u lemi ile oluş turulur. Her pikselin ve alt pikselin LCD monitörde olduğ gibi bir adresi bulunmaktadı u r. Aydı lmak istenen piksele elektrik enerjisi verilerek plazma ortamdan ığ çı nlatı ş ı kması ın sağ r. Pikselleri oluş lanı ş turan RGB hücrelerinin içi fosfor ile kaplanmı r. Bu sayede plazma tı 28
- 33. ortamdan çı morötesidalga boyundaki gözle görünmeyen ık (foton tanecikleri) fosfor kan şı tabakası çarptılarak görünür ık elde dilir. Renk hücrelerine gönderilen akı darbelerine na rı ş ı m göre ık yoğ şı unluğ ayarlanı ve renkler plazma ekranda belirlenir. Ş u r ekil 3.3‘te plazma ekranda görüntünün elde edilmesi gösterilmektedir. Ş 3.3: Plazma ekranda görüntü elde edilmesi ekil Ş 3.3 incelendiğ 1. kımda bir hücre (alt piksel) gösterilmektedir. Daha sonra ekil inde sı bu alt piksele 2. aş aracığı amada adres ve ekran elektrotları lıyla elektrik darbesi gönderiliyor. 3.kımda plazma ortamdan çı UV (morötesi) ık fosfor tabakası çarpı 4. kımda sı kan şı na yor. sı fosfor tabakası çarpan UV ık, görünür ık olarak 5. kımda hücreden dı çıyor. Bu na şı şı sı ş kı arı işlem, bilgisayar ekran kartı ndan gelen tarama ve renk bilgisine göre bütün piksel ve alt piksellere uygulanarak ekranda görüntü CRT monitörlerde olduğ gibi satıve sütun adres u r hatların taranması oluş nı ile turulmaktadır. LCD monitörlerde olduğ gibi plazma monitörlerde de ölü nokta olma olasığ u lıı yüksektir. Bu nedenle bu monitörler alı nmadan önce mutlaka kontrol edilmelidir. 29
- 34. 3.1.2. Plazma MonitörünÇalı rı ş lması Ayarlanması tı ve Plazma monitörlerinin bağlantı sı kımlarıincelendiğinde çok amaçlı ğ olarak tasarlandıı hemen görülmektedir. Hem analog hem dijital görüntü aktarı mıiçin bağ lantıyuvaları bulunan plazma monitörlerin Ş 3.4’ de bağ ekil lantıkonektörleri gösterilmektedir. Ş ebeke ı güç bağ sıbilgisayar güç kaynağ ara kablosuyla yapı lantı lmaktadı Akı kaçakları r. m ndan dolayıçarpı lmalarıengellemek ve cihazı bozulması n nıönlemek için plazma monitörün topraklıprize takı lması önemlidir. çok Ş 3.4: Plazma monitör bağ ekil lantıkonnektörleri 1 numara ile gösterilen kımda analog ve dijital bilgisayar görüntü bağ sı sı lantı yapılmaktadı Ş 3.5’ te bilgisayar monitör ve ses bağ ları r. ekil lantı gösterilmektedir. Ayrı ca monitörün iş letim sisteminden kontrol edilebilmesi ya da uzaktan ayarlamaları n nı yapılabilmesi için RS-232C seri haberleş birimi bulunabilir. Plazma monitörlerde bulunan me video ve S video ara birimleri DVD-ROM, CD-ROM, DVBS, DVBT, kamera gibi cihazlardan görüntü aktarı lmasıiçin kullanı lmaktadı Burada dikkat edilmesi gereken r. konnektörün yanı IN yazı nda yorsa sinyal Gİ Ş olarak kullanı ğ , eğ OUT yazı Rİİ ı ldını er yorsa sinyal ÇIKIŞ ı ’ için kullanılması ş ğ ı gerektiğ bilinmesidir. Karıklıa meydan vermemek inin için kablo bağ sı lı lantı yapırken monitörün kullanı kım lavuzuna bakı nda her zaman lması fayda vardır. SCART bağ larıüzerinden video ve ses sinyali alma gönderme iş lantı lemleri yapılmaktadı SCART bağ ların çok sayı olmasıDVD-ROM, uydu alısıgibi r. lantı nı da cı cihazlarırahatlı bağ n kla lanması içindir. 30
- 35. Şeki3.5: Plazma monitörkablo bağ ları lantı 31
- 36. Yukarı plazma monitörlerindensizin ilginizi çeken hangisidir? Sıf olarak en daki nı çok dikkat çeken plazma monitörü belirleyiniz. 32
- 37. UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİYETİ NOT: Bu öğ renme faaliyetinde gerekli olan plazma monitörü imkânlar ölçüsünde bulamı yorsanı plazma monitör bulunan yetkili bir servise giderek monitörün montajı z ile ilgili fotoğraflarla destekli bir rapor hazı nı rlayı z. İ ş Basamakları lem Öneriler 1)Evinizde veya okulunuzda bulunan bir Elektrik bağ sın olmadından emin lantını ğı bilgisayarı plazma monitörünün güç n olunuz. Kabloları karı çı rken vidalıolup kablosunu ve monitör kablosunu çı nı karız. ğ kontrol ediniz. olmadınıı 2)Monitör ve güç kablosunu sağ lam bir Eğ er monitör portu, yerine tam şekilde tekrar bağ nı layız. oturmuyorsa sakı zorlamayı Ters n n. şı takmaya çalıyor olabilirsiniz. Sakince tekrar kontrol ederek takı z. Daha sonra nı konnektörün yanları bulunan vidaları nda porta sışrı z. kı nı tı 3)Bilgisayarıçalı rız. Plazma monitörü PC konumuna geçiş plazma monitörün ş nı tı i PC konumuna getiriniz. kumandası nı kullanarak ses/video kaynağ ı (AV) tuş una basarak seçin.Plazma monitörün ğı kitapçını kullanmanıfaydalı z olacaktı r. 4)Renk menüsüne girerek isteğ göre Gözleri yormayacak bir renk ayarı e na parlaklı ve kontrast ayarlamasıile video k getirmeniz faydalı olacaktır. sinyal seviyesini ayarlayı z. nı 5)Monitörün kitapçı nı açarak ilave ğı özelliklerini inceleyiniz. Monitörün OSD menüsünün kullanı dili kı nı m smı bulunuz. 6) Eğ dijital olarak görüntü bağ sı Dijital bağ er lantı lantı iş için letim sisteminde bir yapma ş nı varsa; analog monitör ansı z ayar yapılmasıgerekiyor mu? Plazma bağ sı söküp dijital görüntü için lantını ğ ı monitörün kullanı kitapçına bakı z. m nı gerekli olan DVI kablosunu bağ nı layı z. Öğretmenlerinizin ayrı vereceğ önerileri uygulama faaliyeti tablosuna not ediniz. ca i Plazma ortamı 33
- 38. ÖLÇME VE DEĞERLENDİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME RME Bu kımda üçüncü, öğ sı renme faaliyetinde verilen bilgilerle ilgili düşünce gücünüzü ölçecek sorular sorulacaktı Bazısoruları cevapları r. n nıhemen bulabilir, bazı nı ları cevaplamanıise vakit alabilir. Bu bilinçle hareket ederek soruları z cevaplayı z. nı A-ÖLÇME SORULARI 3 Aş ı verilen sorular için uygun cevap seçeneğ iş ağda i aretleyiniz. 1. Plazma monitörlerdeki görüntünün kalitesi hangi özelliğ bağdı ine lı r? A) Ekranı n büyük olması nı na B) Çok elektrik harcamasına C) Kontrast ve parlaklı oranı k D) Çok ince yapı olması da na 2. Plazma monitörlerle ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi doğrudur? A) Satıve sütun piksel sayı azdı r sı r. B) Pikseller bir tane alt pikselden oluş ur. C) Sayı görüntü sinyallerini çözümleyemez. sal D) Yüksek yoğ unluklu görüntü desteğbulunur. i 3. ş Plazma monitörlerle ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi yanlı r? tı A) DVI portu bulunur. B) AGP portu bulunur. C) Video portu bulunur. D) Audio portu bulunur. 4. Plazma monitörlerde bulunan seri portun kullanı durumu hangi ş m ı doğ kta ru verilmiştir? A) İnternete bağlanmak için B) Uydu alısı bağ cına lanmak için C) Ayarları baş bir donanı kullanarak yapmak için nı ka m D) Bilgisayar ekran kartı olan bağ yı lamak için na lantı sağ 5. Aş ı konektörlerin hangisinden sayı bilgi gönderilir? ağ daki sal A) PC DVI konnektörü B) PC Audio konnektörü C) PC Video konnektörü D) PC Monitör konnektörü DEĞERLENDİ RME Cevapları zı ile ı rı z. nı modül sonunda bulunan cevap anahtarı karş tını Unutmayı laş n kendinizi deniyorsunuz. 34
- 39. ÖĞRENME FAALİ YETİ –4 AMAÇ ÖĞRENME FAALİ YETİ -4 Bu öğ renme, faaliyetinde ığ yansı özelliğ kullanı şı ın ma i larak çok büyük görüntü elde edilen projeksiyon makinesini tanı nı ca ş yacaksı z. Ayrı projeksiyon monitörlerin çalıma prensipleri hakkı da bilgi edineceksiniz. nda ARAŞTIRMA Projeksiyon makinesi ile projeksiyon monitör (TV) arası ndaki farkı tını nı nı ı araşrı z. Sonuçları sı fta paylaş z. nı 4. PROJEKSİYON MAKİNESİVE PROJEKSİ YON MONİTÖRLER 4.1. Projeksiyon Makineleri ve Projeksiyon Monitörler Genellikle okullarda ve şirketlerde sunum için kullanı projeksiyon makinesi; ığ lan şı ın yansı özelliğ ma inden faydalanarak icat edilmiş çok büyük görüntü elde etmeye yarayan , görüntüleme aygı dı Bu makineler, görüntülemenin yapı ıuygun bir zemine tları r. lacağ çevrilerek istenilen büyüklüğ göre pozisyon ayarı lı görüntü oluş e yapıp turulur. Projeksiyon makinesinin en büyük dezavantajı görüntüleme yapı lacak yerin karanlı olması k gerekmektedir. Ayrı yansı ca tmanı yapı ıyüzeyin açı bir renk olması n lacağ k gerekir. Bu tı ş nedenle yansılmı görüntünün iyi oluş masıiçin özel perdeler imal edilmektedir. Projeksiyon makinelerin bir türevi olan projeksiyon monitörlerde de görüntü ayn ı ekilde ş elde edilmektedir. Yalnı projeksiyon monitörlerde yansı iş z tma lemi, monitör kasasın nı arkasından yapı lmaktadı Bu monitörlerin etkili bir ş r. ekilde seyredilebilmesi için uygun duruşaçından izlenmesi ve ekranı direk ık vurmamasıgerekir. Büyük ekran sı na şı boyutları yüksek çözünürlükte üretilen projeksiyon monitörler HDTV yayı formatı nda, n nı destekleyebileceğ gibi bilgisayarlar için analog RGB monitör bağ sı da bulundurabilir. i lantını Şekil 4.1: a) Projeksiyon makinesi b) Projeksiyon monitör 35
- 40. 4.1.1. Projeksiyon Makineve Monitörlerinin Özellikleri ve Çalı Prensibi şma Görüntüleme teknolojilerindeki geliş melerin paralelinde yansı (projeksiyon) iş tma lemi ile görüntü oluş turmak için çeş yöntemler geliş itli tirilmiş İ tir. letimli (transmissive) ve yansıtmalı (reflective) olarak iki çeş olan projeksiyon iş it lemi, günümüzde yansı tmalı olarak gerçekleştirilmektedir. İ letimli sistemde CRT veya LCD monitör kullanılmaktadı CRT kullanı iletmeli r. lan ı sistemde yaklaş 9 inçlik parlak ekranlıufak bir CRT monitör kullanı k lmaktadı Bu r. monitörün görüntüsü lens yardı yla büyütülerek yansılı İ mı tır. letimli CRT sistemi iki ş ekilde yapı lmaktadır: Tek renk CRT monitör kullanır. Bu monitörde yeş rmı ya da mavi renkte lı il-kı zı görüntü elde edilir. Eğ bu monitörden 3 tane konup yansılan görüntüler bir er tı noktada odaklanı görüntü renkli olarak ortaya çı rsa kar. Sadece siyah beyaz bir CRT monitör kullanır. Bu monitörün önünde teker lı şeklinde bir RGB filtresi bulunur. Renk bilgisi ile senkronize edilen bu RGB disk filtresi dönerek piksellerin renkli olarak yansılması sağ Bu sayede tı nı lar. görüntü renkli olarak oluşur. CRT kullanı larak oluş turulan iletmeli sistemde kullanı monitörlerin ve disk lan filtresinin ağrlıınedeniyle makine veya monitörler çok ağ olmaktadı Ayrı ığ ı r r. ca çözünürlükleri iyi olmayan CRT sistemli projeksiyonlar hantaldı r. İletimli LCD monitör sisteminde ise floresan lamba yerine güçlü bir halojen lamba lmaktadı Tepegözlerde de kullanı halojen lambalar çok güçlü ık verdiklerinden kullanı r. lan şı dolayı sistemde kullanı bu lmaktadı LCD hücrelerden geçen güçlü ık bir lens aracığ r. ş ı lııyla büyütülerek yansılı Bu sistemin görüntü kalitesi CRT’ lere göre daha iyi olmakla beraber tır. daha da incedir. Ş 4.2 ’ de iletimli sistemde görüntünün CRT tüpte üretilerek ya da LCD ekil ortamdan geçerek oluş turulmasıifade edilmektedir. İ letmeli sisteme cephe (front) sistemi de denmektedir. Ş 4.2: İ ekil letmeli –cephe (transmissive-front) sistem 36
- 41. Yansıtmalısistemde ise ıkküçük bir çipe çarparak ş ş ı ekil aldıktan sonra lens yardı yla görüntü büyütülerek yansılmaktadı Iş kaynağnı ş mı tı r. ık ın ekillendirilmesinde çeş itli yöntemler kullanı lmaktadı Bunlar mikro-elektromekanik sistemler ve silikon tabanlı vı r. sı kristal sistem olmak üzere ikiye ayrır: lı Mikro-ElektroMekanik Sistemler (MEMS); Sayı aynalı sal cihaz veya sayı ık iş sal ş leme (DMD-DLP [Digital Micro Device] - ı [Digital Light Processing] ) olarak adlandılan bu teknikte, bir çip aracığyla görüntü elde rı lıı edilmektedir. Bu sistemin kullanı ğprojeksiyon makinelerinde ve monitörlerde geleneksel ldı ı sistemlere göre daha kaliteli görüntü elde edilmektedir. Binlerce minik aynanıelektrostatik n mı slanma ile açı değ tirilerek ığn yansıldı bu sistemlerde kullanı DMD çipi knatı sı iş şı ı tı ğ ı lan Ş 4.3’ te gösterilmektedir. ekil Ş 4.3: DMD çipi ve açı değ ebilen mikro aynalar ekil sı iş DLP’ li sistemlerde görüntü elde edilirken kaynaktan gelen ık bir prizmadan ya da şı renk filtre diskinden geçer. Daha sonra DMD çipine çarpan ık bu çipin üzerinde bulunan ş ı aynalar aracığ yansılı Mikro boyutlarda olan bu aynalar 100 ile 120 arası eğ lııyla tır. nda imini değ tirme özelliğ sahiptir. Bu özelliğ sayesinde DMD üzerinden ık yansılı Mikro iş ine i şı tır. boyutlu yüzeyde gerçekleş bu iş en lemin çeş yöntemlerle iş i Ş itli leyiş ekil 4.3’te gösterilmektedir. a) Iş prizmalı ık sistem 37
- 42. b) Renk filtrediskli sistem c) Sinema sitemi Ş 4.4: DMD sistemlerinde görüntü elde ediliş ekil i Bir diğ mikro-elektromekanik sistem ise ı er zgara ık vanaları şı (GLV-Grating Light Valve) adı verilen sistemdir. Bu sitemde silikon üzerine aralı olarak ş klı eritler yerleştirilmiş Silikon yapı gerilim uygulandında üzerindeki ş tir. ya ğı eritler aş ıdoğ ağ ru yaklaş maya baş Bu yaklaş esnası gönderilen ık, ı lar. ma nda ş zgaralar arası ı ndan geçerek ş düş ş ekillendirilir. Bir yapı ey olarak ayarlanmı1080 nokta uzunluğ undadı Kı zımavi r. rmı, ve yeş renk lazerlerden gönderilen ık iş il ş lenerek görüntü elde edilir. Ş 4.5’te GLV çipi ı ekil gösterilmektedir. Ş 4.5: GLV yapı ekil sı Bir diğ yansı er tmalı projeksiyon teknolojisi olarak bilinen silikon üzerinde sı kristal vı LCoS (Liquid Crystal on Silicon) yapı LCD ekranlarda kullanı teknolojiden farklı lan olarak sı kristal madde iki cam levha arası değ de silikon üzerine kaplanarak yerleş vı nda il tirilmiştir. 38
- 43. turan elektron devrede çipin içine gömülmüş Iş polarizörleri ise ığ Görüntüyü oluş tür. ı k şı ın giriş na ve çış na yerleş hattı kıhattı tirilmiş Ş 4.6’ da LCoS çipi gösterilmektedir. tir. ekil Ş 4.5: LCOS çipi ekil LCoS teknolojisi yapı gereğ görüntü oluş sı i turulurken hem iletmeli hem de yansı tmalı labilmektedir. DLP sisteminde ise ık direk yansılmaktadı LCoS çipinde olarak kullanı şı tı r. bulunan hücrelerden içeri giren ık, hücrelerin altı bulunan yansıcıyüzeyden ş ı nda tı yansılmaktadı Bu esnada LCoS hücreleri bir ık vanasıgibi davranmakta, böylece tı r. şı aydı k ve karanlı noktaları daha net olarak elde edilmesi sağ nlı k n lanmaktadı Ş 4.6’ da r. ekil LCoS hücresi ve LCoS’ la ığ iş i gösterilmektedir. ş ı leniş ın Ş 4.6: a) LCoS hücresi ekil b) Iş ı LCoS’ larda iş ın ğ lenmesi Yansı tmalı(Reflective) ya da Yan (Rear) projeksiyon teknolojileri olarak tarif edilen MEMS, GLV ve LCoS, yeni nesil projeksiyon makineleri ve monitörlerinde kullanılmaktadı Bu teknolojilerin kullanı ğ r. ldıısistemlerde, yüksek yoğ unluklu kaliteli Ş resimlerin elde edilmesi mümkündür. Bu sistemde görüntünün yansılması ekil 4.7’ de tı gösterilmektedir. Ödev 3: Monitör satan alı ş verişmerkezlerine giderek CRT, LCD, plazma ve projeksiyon monitörlerin görüntü kaliteleri hakkı sorular sorunuz. Daha sonra en çok nda hangi monitörün talep edildiğ öğ ini reniniz. Edindiğ bilgileri sı fta tartı iniz nı ş arak, en kaliteli monitörü ve fiyat performans oranı göre en ideal monitörü belirleyiniz. na 39
- 44. Ş 4.7: Yansı ekil tmalı (reflective- rear) sistem -yan Projeksiyon makineleri ve monitörlerinin kalitesi aydı nlatma oranı çözünürlük, , çerçeve tazeleme oranı, siyah renk seviyesi, kontrast oranı , renk derinliğ lamba gücü, lamba i, kullanı ömrü gibi kavramlara göre belirlenmektedir. Bu kavramlara bağ m lıoranların değ erleri arttı projeksiyon makine ve monitörlerinin fiyatları artmaktadı kça da r. 4.1.2. Projeksiyon Makine ve Monitörlerinin Çalı rı ş lması Ayarlanması tı ve Diğ monitörlerde olduğ gibi projeksiyon makine ve monitörleri de görüntü er u aktarı mıiçin standart veri yolu hatları ve konnektör yapı na sahiptir. Sadece bu na ları monitörlerde ayrıolarak 3 adet video bileş (G-B-R compenent video) konnektörleri en mevcuttur. Bu konnektörlerden resim bilgisi 3 ayrı kanaldan gönderilmektedir. Projeksiyonları bilgisayarlarla bağ sımevcut bağ lardan gerçekleş n lantı lantı tirileceğ gibi i video bileş konnektörleri kullanı en tirilebilir. Ş 4.8’ de video bileş larak da gerçekleş ekil en konnektörlerinin montajıgösterilmektedir. Ş 4.8: Projeksiyon video bileş bağ sı ekil en lantı 40
- 45. Araşrma Sorusu: Aşı bir projeksiyon monitörün konnektör bağ ları tı ağ da lantı areti ile gösterilen bölgelere hangi bağ ları yapı ı gösterilmektedir. Soru iş lantı n lacağnı bulunuz ve “?” iş ile gösterilen yerlere yazı z. areti nı Projeksiyon makinesi ve monitör sistemlerinde dikkat edilmesi gereken diğ bir er husus, lambasın bakı dı Bu sistemlerde ık kaynağ nı mı r. şı ıolarak kullanı halojen lan lambaları bir ömrü vardı Bu lambaları kullanı süreleri ve ideal görüntü için kalan n r. n m süreleri, cihazı ilgili OSD menüsüne girilerek görülebilir. Lamba değ imi cihazları n iş n kullanı kitapçı na bakı m kları larak uygun bir şekilde gerçekleş tirilebilir. 41
- 46. Size göre enestetik görünen projeksiyon makinesini ve monitörünü seçiniz. Ama ş unutmayı ki estetik görünüm, resim görüntü kalitesinin iyi olduğ unu n unun göstergesi değ ildir. 42
- 47. UYGULAMA FAALİ YETİ UYGULAMA FAALİYETİ İ ş Basamakları lem Öneriler 1) Okulunuzda bulunan projeksiyon Elektrik bağ sın olmadından emin lantını ğı makinesi bağ bir bilgisayarı güç lı n olunuz. Kabloları karı çı rken vidalıolup kablosunu ve monitör kablosunu çı nı karız. ğ kontrol ediniz. olmadınıı 2) Monitör ve güç kablosunu sağ lam bir Eğ er monitör portu, yerine tam şekilde tekrar bağ nı layız. oturmuyorsa sakı zorlamayı Ters n n. şı takmaya çalıyor olabilirsiniz. Sakince tekrar kontrol ederek takı Daha sonra n. konektörün yanları bulunan vidaları nda porta sışrı z. kı nı tı 3) Bilgisayarı çalı rı z. Projeksiyon PC konumuna geçiş projeksiyon ş nı tı i makinesinin görüntü kaynağ ını PC makineleri otomatik olarak yapabilir. konumuna getiriniz. Ayrı ca makinenin tuş nı ve ları kumandası nı kullanarak görüntü ı kaynağnı seçebilirsiniz. Projeksiyon ğı makinesinin kitapçını kullanmanı z faydalı olacaktır. 4) Makine üzerinden uygun görüntü ölçek Projeksiyonun perdeye olan uzaklına ve ğı (zoom) ve odaklama (focus) ayarı yapız. nı nı ortamı aydı ğ n nlıı göre ayarları zı na nı Ayrı menü ayarları ca ndan parlaklı kontrast k yapmanıönerilir. z ve görüntü ayarları nıistenilen özelliklere göre ayarlayız. nı 5) Projeksiyon makinesinin kitapçını ğı açarak ilave özelliklerini inceleyiniz. Monitörün OSD menüsünün kullanı dili m kı nı smı bulunuz. 6) Eğ dijital olarak görüntü bağ sı Dijital er lantı bağ lantı yaptı ktan sonra yapma ş nı varsa; analog monitör ansı z projeksiyon makinesini maksimum bağ sı söküp dijital görüntü için lantını desteklenen çözünürlüğ e getirerek gerekli olan DVI kablosunu bağ nı layı z. görüntü kalitesine bakı Analog monitör n. kablosundan elde edilen görüntü ile ı rı z. karş tını laş Öğretmenlerinizin ayrı vereceğ önerileri uygulama faaliyeti tablosuna not ediniz. ca i 43
- 48. ÖLÇME VE DEĞERLENDİ ÖLÇMEVE DEĞERLENDİ RME RME Bu kımda, dördüncü öğ sı renme faaliyetinde verilen bilgilerle ilgili düş ünce gücünüzü ölçecek sorular sorulacaktı Bazısoruları cevapları r. n nıhemen bulabilir, bazı nı ları cevaplamanıise vakit alabilir. Bu bilinçle hareket ederek soruları z cevaplayı z. nı A-ÖLÇME SORULARI Aş ı verilen sorular için uygun cevap seçeneğiş ağ da i aretleyiniz. 1. Aş ı monitörlerin hangisinde ığ yansılması görüntü elde edilir? ağ daki şı ın tı ile A) Plazma B) CRT C) LCD D) Projeksiyon 2. Projeksiyon monitörü ile projeksiyon makinesi arası ndaki iliş hangisinde doğ ki ru verilmiştir? A) Projeksiyon makinesinde lamba kullanır;lı projeksiyon monitöründe ise kullanılmaz. B) Projeksiyon makinesinde yansı yapır; tma lı projeksiyon monitöründe ise yansı yapı tma lmaz C) Projeksiyon makinesinde görüntü perdeye yansılıtır; projeksiyon monitöründe ise arkadan ekrana yansılı tır. D) Projeksiyon makinesinde DLP kullanır; lı projeksiyon monitöründe ise LCoS kullanır. lı 3. ş DLP sistemi ile ilgili olarak hangisi yanlı r? tı A) Üretiminde sı kristal malzeme kullanır. vı lı B) Mikro boyutlardaki aynalar saniyede bin kere açı labilir. C) Projeksiyon makine ve monitörlerinde kullanı labilir. D) Projeksiyon monitörler büyük boyutlardadı r. 4. Projeksiyon makinelerinde ınmaya neden olan nesne aş ı ş sı ağdaki ı klardan hangisinde verilmiştir? A) İ şlemci B) Halojen Lamba C) Güç Kaynağ ı D) Fan 5. Aş ı ortamlardan hangisi projeksiyon sistemlerinin görüntüsünün seyredilmesi ağ daki için uygundur? A) Aydı k ortam nlı B) Nemli ortam C) Sisli ortam D) Karanlıortam k DEĞERLENDİ RME Cevapları zı ile ı rı z. nı modül sonunda bulunan cevap anahtarı karş tını Unutmayı laş n kendinizi deniyorsunuz. 44
- 49. MODÜL DEĞERLENDİ RME MODÜL DEĞERLENDİ RME YETERLİ ÖLÇME K Bu kımda, modül içerisindeki öğ sı renme faaliyetlerinde öğ rendiğ bilgilerle ilgili iniz düşünce gücünüzü ölçecek sorular sorulacaktı Bazı r. soruları cevapları hemen bulabilir, n nı bazı nı ları cevaplamanıise vakit alabilir. Bu bilinçle hareket ederek soruları z cevaplayı z. nı A-ÖLÇME SORULARI Aş ı verilen sorular için uygun cevap seçeneğ iş ağda i aretleyiniz. 1. Plazma TV’lerde de bulunan ve yüksek kalitede resim bilgisinin iş lenmesini sağlayan port aş ı ağdakilerden hangisidir? A) VGA B) S-Video C) Video D) DVI 2. Aş ı monitörler ortak olan özelliklerine göre bir çift oluş ağ daki turmaktadı Hangi çift r. uygun verilmiş tir? A) Plazma-CRT B) CRT-LCD C) Plazma-LCD D) CRT- projeksiyon 3. Piksel (nokta) kavramı ş verilen bilgilerden hangisi yanlı r? tı A) RGB hücrelerinin birleş iminden oluş tur. muş B) Piksel aralıın az olması ğnı monitörün kalitesini artır. rı C) 1 bit renk derinliğ bir pikselde sadece 2 renk oluş inde turulur. D) Monitörlerin piksel sayınıaz olması sı n kalitesini artır. rı 4. CRT monitörde yeş renk belli olmamaktadı Aş ı il r. ağ dakilerden hangisi bunun nedeni olabilir? nı ş A) Ekran kartı n hiç çalımaması B) Monitörün ayarın karı nı şması C) Monitör kablosunun tam olarak yerine oturmaması D) Monitörde mavi rengin daha çok belirgin olması 5. Aş ı ağ dakilerden hangisi piksellerin ekranda dizilişyöntemlerindendir? A) Silindir B) Delta C) Halka D) Daire 45
- 50. 6. ş Plazma monitörlerle ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi yanlı r? tı A) Satıve sütun piksel sayı azdı r sı r. B) Pikseller 3 tane alt pikselden oluşur. C) Sayı görüntü sinyallerini çözümler. sal D) Yüksek yoğ unluklu görüntü desteğbulunur. i 7. Plazma ekranlarda üretim hatasısonucu oluş noktalara ne ad verilir? an A) Nokta aralıı ğ (Dot Pitch) B) Renk derinliğ(Bit Depth) i C) Ölü nokta (Bad Pixel) D) Tazeleme oranı (Refresh Rate) 8. Plazma monitörlerle ilgili olarak verilen bilgilerden hangisi doğrudur? A) SCSI portu bulunur. B) AGP portu bulunur. C) Modem portu bulunur. D) DVI portu bulunur. 9. I- Elektron huzmesi maskeden geçer. II- DAC’ ta dijital bilgi analog sinyale çevrilir. III- Analog sinyalden gelen bilgiye göre elektron yoğ unluğ belirlenir. u IV- Fosfor tabakası çarpan elektron huzmesi ekranda aydı na nlanmayı lar. sağ V- DAC’lardan gelen sinyal monitöre gönderilir. Yukarı bilgilerin doğ sı daki şı ru ralanı hangisinde doğ verilmiş ru tir? A) I-II-III-IV-V B) I -III-IV-II- V C) II-V-III-I-IV D) II-III-I-IV-V 10. LCD monitörlerle ilgili aş ı verilen ş ağda ı ş klardan hangisi yanlı r? tı A) Elektron tabancası kullanı lmaz. B) 17 inç CRT monitörün görünebilir alanı inç LCD’ den azdı 17 r. C) Fiyat olarak CRT monitörlerden çok daha ucuzdur. D) Sı kristal malzeme ile ekran noktaları edilir. vı elde 11. Aş ı görüntüleme teknolojilerinden hangisi diğ ağdaki erlerine göre daha yenidir? A) LCD B) DLP C) CRT D) Projeksiyon 46
- 51. 12. Aş ı ağdakilerden hangisi CRT monitör elemanı r? dı A) Polarizör B) Maske C) Floresan lamba D) Tuner 13. Projeksiyon makinelerinde soğutmayı layan nesne aş ı ş sağ ağdaki ı klardan hangisinde verilmiştir? A) İşlemci B) Halojen lamba C) Güç kaynağ ı D) Fan 14. Plazma monitörlerdeki görüntünün kalitesi hangi özelliğ bağdı ine lı r? A) Ekranı n büyük olması nı na B) Çok elektrik harcaması na C) Kontrast ve parlaklıoranı k D) Çok İ yapı olması nce da na 15. Aş ı monitörlerden hangisi diğ ağdaki erlerinden ayrır? lı A) LCD B) Plazma C) CRT D) SED DEĞERLENDİ RME Cevapları zı modül sonunda bulunan cevap nı anahtarı ile ı rı z. karş tını laş Anlayamadıız konuları ğnı tekrar etmenizde fayda olacaktı r. 47
- 52. B-PERFORMANS TESTLERİ PERFORMANS TESTİ Modülün Adı : Monitörler Modülü Modül Eğitiminin Konu : Monitör Montajı Alanı: Süre : 10 dk Adı Soyadı ve AÇIKLAMA: Okulunuzda bulunan bir monitörün montajı gerçekleş nı tiriniz. Aş ı listelenen davranı n her birinde öğ ağda şları rencide gözleyemedi iseniz (0), zayı f nitelikte gözlediyseniz (1), orta düzeyde gözlediyseniz (2) ve iyi nitelikte gözlediyseniz (3) rakamı n altı nı ndaki ilgili kutucuğ X iş koyunuz. a areti NOT: Bu performans testi CRT, LCD, plazma, projeksiyon makinesi ve projeksiyon monitörü için ayrı uygulanabilir. ayrı DEĞ ÖLÇEĞ ER İ GÖZLENECEK DAVRANIŞLAR Ça rp 0 1 2 3 an 1 Bilgisayar kapatı mı ldı ? X2 Monitörün bağlantıkablosu, ekran kartı uygun olarak na 2 X3 takı mı ldı ? 3 Monitör elektrik besleme kablosu takı mı ldı ? X3 4 Monitör ve bilgisayar uygun bir ş ş ldı ? ekilde çalı rı mı tı X4 5 Monitörün parlaklı ve kontrast ayarı ldı ? k yapı mı X4 Monitörde oluş resmin ekrana tam olarak oturtulması an 6 X4 sağlandı ? mı Monitörün OSD menüsündeki belli baş fonksiyonları X1 lı n 7 vazifeleri ifade edilebildi mi? 0 8 Monitör düzgün olarak kapatı mı ldı ? X3 TOPLAM PUAN DÜŞÜNCELER DEĞERLENDİ RME i ş Derecelendirme ölçeğ listesindeki davranı sı yla uygulayabilmeniz gerekmektedir. ları rası ş Hangi davranı 0 ve 1 değ ölçeğ iş tan er ini aretlediyseniz, o konuyla ilgili faaliyeti tekrar etmenizde fayda bulunmaktadır. 48
- 53. CEVAP ANAHTARLARI CEVAPANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİ YETİ CEVAP ANAHTARI -1 1 A 2 B 3 C 4 D 5 C 6 D 7 A 8 D 9 C 10 B ÖĞRENME FAALİ YETİ CEVAP ANAHTARI -2 1 D 2 D 3 C 4 A 5 D ÖĞRENME FAALİ YETİ CEVAP ANAHTARI -3 1 C 2 D 3 B 4 C 5 A ÖĞRENME FAALİ YETİ CEVAP ANAHTARI -4 1 D 2 C 3 A 4 B 5 D 49
- 54. MODÜL DEĞERLENDİ RME CEVAP ANAHTARI 1 D 2 C 3 C 4 C 5 B 6 A 7 C 8 D 9 C 10 C 11 B 12 B 13 D 14 C 15 C 50
- 55. KAYNAKÇA KAYNAKÇA AYDIN Serkan, Bilgisayara GirişDersi Ders Notları AYDIN Serkan, Görüntü Sistemleri Dersi Ders Notları WHITE Ron, How Computer Works 6th Edition, Indiana Polis, 2002 www.google.com www.hepsiburada.com www.howstuffworks.com www.wikipedia.com www.ti.com www.dlp.com 51