1. T.C.
Mİ EĞİ M BAKANLIĞI
LLÎ Tİ
MEGEP
(MESLEKÎ EĞİ M VE ÖĞRETİ Sİ
Tİ M STEMİ N
Nİ
GÜÇLENDİ LMESİ
Rİ PROJESİ
)
Bİ ŞM TEKNOLOJİ
Lİİ LERİ
POST (İ AÇILIŞ
LK )
ANKARA 2007

2. Milli Eğ Bakanlıı
itim ğ tarafı geliş
ndan tirilen modüller;
 Talim ve Terbiye Kurulu Baş ğnı 02.06.2006 tarih ve 269 sayı Kararı
ı
kanlı n lı ile
onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğ Okul ve Kurumları kademeli olarak
itim nda
yaygı tılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğ
nlaşrı retim programlarında
amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandı rmaya yönelik geliş
tirilmişöğretim
materyalleridir (Ders Notları r).
dı
 Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandı
rmak ve bireysel öğrenmeye
rehberlik etmek amacı öğ
yla renme materyali olarak hazı ş
rlanmı denenmek ve
,
geliş
tirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğ itim Okul ve Kurumları nda
uygulanmaya baş ş
lanmı r.
tı
 Modüller teknolojik geliş melere paralel olarak, amaçlanan yeterliğ i
kazandı rmak koş ile eğ
ulu itim öğ retim sı nda geliş
rası tirilebilir ve yapı
lması
önerilen değ iklikler Bakanlı ilgili birime bildirilir.
iş kta
 Örgün ve yaygı eğ kurumları letmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik
n itim , iş
ı
kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşlabilirler.
 Bası ş
lmımodüller, eğ kurumları öğ
itim ılı
nda rencilere ücretsiz olarak dağtır.
 Modüller hiçbir ş lamaz ve ücret karş ğ
ekilde ticari amaçla kullanı ıı
lı nda
satı
lamaz.
Resim 1.1: Klavye

3. İ NDEKİ
Çİ LER
AÇIKLAMALAR ...................................................................................................................iii
Gİ Ş.......................................................................................................................................1
Rİ
1. Bİ SAYARIN AÇILIŞ SAĞ
LGİ INI LAYAN ELEMANLAR..............................................3
1.1. Klavye ............................................................................................................................3
1.1.1. Klavye Nedir?.......................................................................................................3
1.1.2. Klavyenin İYapı ve Çalı Prensibi .............................................................4
ç sı ş ma
1.1.3. Standart Klavye Tuş nıGörevleri...................................................................5
ları n
1.1.4. Klavye Çeş ....................................................................................................7
itleri
1.2. Fare................................................................................................................................. 9
1.2.1. Fare Nedir? ...........................................................................................................9
1.2.2. Farenin İ Yapı ve Çalı Prensibi..................................................................9
ç sı şma
1.2.3. Fare Çeş ...................................................................................................... 11
itleri
ı
1.3. Kesintisiz Güç Kaynağ (UPS).....................................................................................14
ı
1.3.1. Kesintisiz Güç KaynağNedir?.......................................................................... 14
1.3.2. Kesintisiz Güç Kaynakların İYapı ve Çalı Prensibi ............................ 15
nı ç sı şma
1.3.3. Kesintisiz Güç Kaynakları itleri ................................................................... 16
Çeş
UYGULAMA FAALİ YETİ ............................................................................................... 19
ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME .....................................................................................22
ÖĞ RENME FAALİ YETİ .................................................................................................. 23
–2
2. BIOS................................................................................................................................... 23
2.1. BIOS Nedir?................................................................................................................. 23
2.1.1. BIOS Ne İ Yarar? ............................................................................................ 24
ş e
ş ı
2.1.2. POST NasıÇalır?............................................................................................ 26
l
2.1.3. BIOS’ta Yapı Değ iklikler Nereye Kaydedilir? ........................................... 27
lan iş
2.1.4. BIOS Çeş itleri ....................................................................................................27
2.2. BIOS Yapı rması Giriş
landı na ...................................................................................... 28
2.2.1. Post Ekranı .......................................................................................................... 28
2.2.2. Cmos Setup Menüsü ........................................................................................... 29
2.2.3. Standard Cmos Setup (Standart Cmos Ayarları ) ................................................30
2.2.4. Bı Features Setup Menüsü (Advanced BIOS Setup-BIOS Özellikler Ayarı 32
os ).
2.2.5. Chipset Features Setup Menüsü (Advanced Chipset Features - Yonga Seti
Özellikleri Ayarı ) ............................................................................................................. 35
2.2.6. Power Management Setup Menüsü (Güç Yönetimi Ayarı )................................ 39
2.2.7. PNP/PCI Configuration Menüsü (Tak Çalı r/PCI Veri Yolu Konfigürasyonu) ştı
......................................................................................................................................... 41
2.2.8. Integrated Peripherals Menüsü (Tümleş Çevre Birimler) ............................... 42
ik
2.2.9. Boot Setup Menüsü (Açış lıAyar Menüsü) ........................................................ 44
2.2.10. Diğ BIOS Seçenekleri ................................................................................... 45
er
UYGULAMA FAALİ YETİ ............................................................................................... 50
ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME .....................................................................................51
ÖĞ RENME FAALİ YETİ .................................................................................................. 52
–3
3. HATA MESAJLARI .......................................................................................................... 52
3.1. Sesli Hata Mesajları ..................................................................................................... 52
3.1.1. Sesli Hata Mesajı Nedir? ....................................................................................52
3.1.2. Sesli Hata Mesajları Nelerdir?............................................................................53
i

4. 3.2. Yazı Hata Mesajları
lı ................................................................................................... 54
3.2.1. Yazı Hata Mesajı
lı Nedir?.................................................................................. 54
3.2.2. Yazı Hata Mesajları
lı Nelerdir?.......................................................................... 55
3.3. Hata Mesajların Bulunması
nı ....................................................................................... 56
UYGULAMA FAALİ YETİ ............................................................................................... 58
ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ RME .....................................................................................59
MODÜL DEĞ ERLENDİ RME .............................................................................................. 60
CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 61
ÖNERİ LEN KAYNAKLAR.................................................................................................. 63
KAYNAKÇA .........................................................................................................................64
ii

5. AÇIKLAMALAR
AÇIKLAMALAR
KOD 481BB0015
ALAN Biliş Teknolojileri
im
DAL/MESLEK Alan Ortak
MODÜLÜN ADI POST (İ Açış
lk lı)
Bilgisayarı açışve girişçı şaygı ndan oluş
n lı kı tları an
MODÜLÜN TANIMI
öğrenme materyalidir.
SÜRE 40/16
ÖN KOŞUL ş
Portlar modülünü almıolmak.
YETERLİ
K Bilgisayarıilk açış yapmak
n ı
lını
Genel Amaç:
Bu modül ile gerekli ortam sağ ğı
landında
bilgisayarı çalı
n şması için gerekli bağ ları ve
lantı
ayarlamaları yapabileceksiniz.
Amaçlar:
MODÜLÜN AMACI 1. Bilgisayar açış sağ
ı
lını layan elemanları
kullanabileceksiniz.
2. İ açış rası meydana gelebilecek hataları
lk lısı nda ve
ikazlarıbileceksiniz.
3. BIOS ayarlamaları yaparak uygun açış
nı lı
durumunu sağ layabileceksiniz.
EĞİ M ÖĞRETİ
Tİ M şı
Anakart, fare, klavye, KGK, çalır vaziyette bir
ORTAMLARI VE bilgisayar. Uygulamalı olarak laboratuar ortamı nda
DONANIMLARI iş
lenmelidir.
Her faaliyet sonrası nda o faaliyetle ilgili
değ erlendirme soruları ile kendi kendinizi
değ erlendireceksiniz. Modül içinde ve sonunda verilen
öğ retici sorularla edindiğ iniz bilgileri pekiş tirecek,
ÖLÇME VE
uygulama örneklerini ve testleri gerekli süre içinde
DEĞERLENDİ
RME
tamamlayarak etkili öğ renmeyi gerçekleş tireceksiniz.
Sı yla araşrma yaparak, grup çalı
rası tı şmaları katı
na larak ve
en son aş amada alan öğ retmenlerine danı şarak ölçme ve
değ erlendirme uygulamaları gerçekleş
nı tirin.
iii

6. iv

7. Gİ Ş
Rİ
Gİ Ş
Rİ
Sevgili Öğrenci,
zla i ı
Teknolojinin her geçen gün hı ilerlediğbu zamanda, toplum olarak çağn gerisinde
kalmama adı en yeni ve en geçerli teknolojik ürün olarak kabul edilen ve çağ zı
na ı n
mı
vazgeçilmezi olan bilgisayar teknolojisini toplum olarak ne derecede kabullendiğ
imiz, millet
olarak geliş liğ
miş imizin göstergelerinden birisi olacaktı r.
Bilgisayarı donanımsal olarak çok iyi analiz edebilen ve elde ettiğ analizleri sorun
i
çözme aşaması net olarak kullanabilen yetiş beyin gücünün eksikliğülkemizde ciddi
nda miş i
anlamda hissedilmektedir.
Ülkemizde birçok eve artı bilgisayar girmiş Bu bilgisayarlar ile insanlar iş
k tir. lerini
artı daha kolay bir ş
k ekilde yapmaya baş şinternetin yaygı ması hem bilgiye çok
lamı , nlaş yla
kolay bir ş arak ş
ekilde ulaş zamandan kazanmı hem de bilgisayarı eğ
, bir lence aracı olarak
kullanmı ş r.
lardı
Fakat çok az insan bilgisayarlarıkullanmamı bize yardı olan klavye ve fare gibi
zda mcı
çevre birimlerinin nası çalı ğ merak etmişveya bilgisayar açırken ne tür iş
l ş ı
tını lı lemler
olduğ sorgulamı r.
unu ş
lardı
Modül sonunda edineceğ iniz bilgi ve beceriler ile klavye, fare ve kesintisiz güç
nı ş
kaynakları n çalı prensiplerini, içyapı nı çeş
ma ları ve itlerini öğreneceksiniz. Gene sayılan
bu cihazları kasa kablo bağ ları
n lantı nınası yapabileceğ
l iniz yeteneğ kazanacaksı z.
ini nı
Bunun yanısı bilgisayarı ilk açış
ra n lı ıesnası yapı iş
nda lan lemler ile açışesnası
lı nda
oluş abilecek yazı lıveya sesli hata mesajların ne anlama geldiğ öğ
nı ini renecek ve açış lı
sı nda olması istediğ ayar değ ikliklerini kendi kendinize yapabileceksiniz.
rası nı iniz iş
1

8. 2

9. ÖĞRENME FAALİ
YETİ
–1
ÖĞRENME FAALİ
YETİ
–1
AMAÇ
ın
Bilgisayara ait çevre birimlerinden fare ve klavye ile kesintisiz güç kaynağnı (UPS
ş
Uninterruptible Power Supply – KGK) çalı prensibini öğ
ma reneceksiniz.
ARAŞTIRMA
Sevgili öğ
renci, bu faaliyet öncesinde yapmanı gereken öncelikli araşrmalar
z tı
ş
unlardı
r:
1. Günümüzde ne tür klavye ve fare çeş
itleri olduğ
unu, klavye ve fare üzerinde
bulunan elemanları ne iş yaradıı
n e ğ nıaraşrı z. Klavye ve farenin kasaya ne ş
tını ekilde
bağlantı ldıı gözlemleyiniz.
yapı ğnı
2. Fare ve klavyenin tarihsel geliş sürecini araşrı z ve elde ettiğ bilgileri sı f
im tını iniz nı
içerisinde arkadaş nı tartını
ları zla ş z.
ı
3. Bir KGK’nı kasa ve çevre birimleri ile olan bağ
n ş
lantıeklini inceleyiniz. Kesintisiz
ı
güç kaynağ seçerken nelere dikkat edilmesi gerektiğ araşrız.
ini tını
Araşrma iş
tı lemleri için bilgisayar laboratuarı veya ev ortamı bulunan hazıbir
nda nda r
bilgisayarı internet ortamı kullanız.
ve nı nı
1. Bİ SAYARIN AÇILIŞ SAĞ
LGİ INI LAYAN
ELEMANLAR
1.1. Klavye
1.1.1. Klavye Nedir?
Üzerinde harf, rakam ve sembolleri içeren
tuş bulunduran ve bunlara bası ğ ekranda
ları ı
ldında
görüntüleyerek, bilgisayara veri ve komut girişini
sağ layan birime “klavye (keyboard)” adı verilir.
Klavye, bilgisayarla kullanı arası iletiş
cı nda im
kurmayı layan önemli bir aygı r. Her ne kadar
sağ ttı
dokunmatik ekranlar ve sesli kumanda sist emleri
yavaşyavaşbilgisayar dünyası girmekteyse de
na
klavye vazgeçilmez bir donanı r.
mdı Milli Eğ Bakanlıı
itim ğtarafı geliş
ndan tir
3

10. 1.1.2. Klavyenin İ Yapı ve Çalı Prensibi
ç sı şma
Klavye, üzerindeki tuş aracığ ile kullanını bilgisayara sinyaller göndermesini
lar lıı cı n
sağ Klavyenin içerisinde, basit bir mikroiş
lar. lemci ve tampon bellek bulunmaktadı Bir tuş
r. a
bası ğ
ldında, tuş bağ olduğ elektronik devre harekete geçerek hangi tuş bası ğ
ı un lı u a ldıı nı
bilgisayara iletir. Bilgisayar da bu bilgiyi iş
ler.
Ş 1.1: Klavyenin iç yapı
ekil sı
ğı
Kullanı, klavye üzerindeki plastik tuşüzerine bastı nda, tuşaltı
cı ndaki plastik yay
aş ıezilerek altı
ağ ndaki kömür tabaka içerisinde bulunan gümüşnitrat içerikli devreyi
kapatı Klavye içerisinde bulunan mikroiş
r. lemciye iletilen sinyal, kablo yardı yla
mı
bilgisayara iletilir (Ş 1.1).
ekil
Resim 1.2: Plastik yay katmanı
Anakart üzerindeki klavye denetleyicisi porttan gelen sinyali karakter seti üzerinden
RAM (ana bellek)’e kopyalar. Klavye kesme isteğ iş i, lemciyi durumdan haberdar eder.
İş
lemci de yapı
lması gereken iş yapar.
lemi
a ş
Gerçekte kullanını bir plastik tuş basmıolması basit bir iş olarak gözükse
cın gibi lem
de bu bilgisayara 1 ve 0’lardan oluş bir veri kümesinin iletilmesinin ardı
an ndan, kümeye
karş k gelen karakter kodunun, karakter setindeki karş ğnı ekrana yansılmasıile
ı
lı ı ın
lı tı
sonuçlanır.
4

11. Resim 1.3: Klayenin iç yapı
sı
Resim 1.4: Klavye iş
lemcisi
1.1.3. Standart Klavye Tuş nı Görevleri
ları n
Resim 1.5: Klavye tuş
ları
Klavye üzerinde bulunan tuş n görevleri ş
ları unlardı
r:
1. Esc tuş (Esc=Escape): O anda iş
u letilmekte olan komutu veya aktif olan menüyü
iptal eder.
2. Tab tuş (Tab=Tabulate): Bir programda değ ik konumlara atlamaya ya da
u iş
yazı ş
lmıkelimeyi veya “cursor” yani imleci genellikle 8 karakter sağ atmaya yarar.
a
3. Caps lock tuş (Caps=Capitals): Bası ğ devamlı
u ldıı
nda büyük harfle yazıyazmayı
sağ Bu tuş bası ğnda klavyenin sağüst köş
lar. a ldıı esinde bulunan “Caps Lock” ığ
şı
ı
yanar.
4. Shift tuş Klavyenin sol ve sağnda birer tane bulunur. Klavyeden geçici olarak
u: ı
büyük ve küçük harf yazmada kullanır. Ayrı üzerinde iki ayrı
lı ca karakter bulunan
tuş
lardan, sol üst kımdakileri yazdır.
sı rı
5

12. 5. Ctrl tuş (Ctrl=Control): Diğ tuş birlikte kullanır ve kullanı program
u er larla lı lan
tarafı
ndan belirlenen iş
levleri yerine getirir. Genellikle “kı
sayol” tuşbirleş
iminde
kullanır.
lı
6. Windows tuş Windows iş
u: letim sistemine ait “Baş menüsünü açar. Sağ ve
lat” da
solda olmak üzere iki tanedir.
7. a) Alt tuş (Alt=Alter): Komutları çalı rı nda diğ tuş
u n ş lması
tı er birleş ile birlikte
imi
kullanır. Genellikle kı
lı sayol amaçlı
kullanır.
lı
b) Alt Gr tuş (Gr=Group): Tuş n sağalt köş
u ları esinde bulunan karakterleri
yazdı
rmak için kullanır.
lı
8. Space Bar tuş (En altta uzun simgesiz tuş Yazı
u ): yazarken tek karakter boş
luk
vermek için kullanır.
lı
9. Sağtuşmenüsü: Farenin sağtuş bası ğ
una ı
ldında ekrana gelen menüye bu tuş
yardı yla da ulaş
mı abiliriz.
10. Enter tuş Yazı
u: ı
yazarken paragraf başyapmak için ve programlarda bir komutu
ş
çalı rmak amaçlı
tı kullanır.
lı
11. Yön tuş : İ
ları mlecin sola, sağ aş ı yukarı ru hareketlerini yön tuş ile
a, ağ ve doğ ları
sağ z.
ları
12. Rakam ve iş tuş : “Num Lock” tuş aktifken burada bulunan rakam ve
lem ları u
iş tuş kullanır.
lem ları lı
13. Num Lock tuş “Rakam ve iş tuş ”nı
u: lem ları kullanmak için “Num Lock” tuş
unun
aktif edilmesi gerekir. Num Lock tuş aktif edildiğ zaman klavyenin sağüst
u i
köş esindeki ledlerden sol baş yanar.
taki
14. Tuşaktivasyon ledleri: Num Lock, Caps Lock ve Scroll Lock tuş nı aktif olup
ları n
p kları ı
olmadı burada bulunan ledlerin yanıyanmadı ndan anlaş r.
kları lı
15. a) Print screen tuş Ekranda bulunan görüntüyü hafı alı Daha çok eğ
u: zaya r. itim
amaçlıkullanır. (DOS modundayken ekranda ne varsa doğ
lı rudan yazıya basar.)
cı
b) Scroll lock tuş DOS iş
u: letim sisteminde imleci sabit tutarak yön tuş iş
ları e
ekranı aş ı yukarı
n ağ ve kayması sağ Günümüzdeki iş
nı lar. letim sistemlerinde de
bazıprogramlarda aynıgörevi üstlenmektedir. “Scroll Lock” tuş basıyken
u lı
klavyenin sağ tarafı “Scroll Lock” ığyanar.
üst nda şı
ı
c) Pause tuş Daha çok DOS ekranı
u: ndayken yapı iş
lan lemlerin bir tuş basıncaya
a lı
kadar durdurulması sağ
nı lar.
6

13. 16. Backspace tuş Genellikle imlecin solundaki karakterleri silme iş
u: levini görür.
17. Fonksiyon tuş : Bu tuş her programlama dilinde ve iş
ları lar letim sisteminde farklı
ş
görevler almı r. F1’den F12’ye kadardı Örneğ F1 tuş iş
tı r. in; u letim sistemlerinde ve
programlarda yardı dosyaları n açı
m nı lması amacı kullanır.
ile lı
1.1.4. Klavye Çeş
itleri
Klavyeleri tuş n sı şı
ları ralanına göre 2’ye ayı
rabiliriz:
a) F klavye: Bilgisayarda F klavye kullanı Türkçe doküman yazanlar için çok
mı
uygundur diyebiliriz. Çünkü F klavyede harfler Türkçe yazı diline uygun olarak
m
sı rı ş
ralandılmı r. Türkçe bir kelimeyi oluş
tı turan harflere parmakları daha kolay ulaş
n ması
mantıı kullanır. Daktiloya çok benzerdir. Bu nedenle daktiloyu 10 parmak kullanabilen
ğ yla lı
insanlar kolayca ve hı ş
zlıekilde F klavye kullanabilmektedirler
b) Q klavye: En çok kullanı klavye modeli Q klavyedir. İ
lan ngiliz diline göre
düzenlenmiş Bir bilgisayar alı
tir. rken eğ seçiminizi özel olarak belirtmezseniz, gelen
er
klavye tipi genellikle Q klavye olur. Q klavye de kendi içerisinde İ
ngilizce ve Türkçe olmak
üzere ikiye ayrır.lı
Resim 1.6: Klavye Çeş
itleri
7

14. Kasa ile bağ ları göre de klavyeleri 2’ye ayı
lantı na rabiliriz:
1. Kablolu klavyeler
Kablolu klavyeler kasa ile bağ
lantısoketlerine göre;
1- AT soketli klavyeler
2- PS/2 soketli klavyeler
3- USB soketli klavyeler
olmak üzere 3 gruba ayrırlar.
lı Resim 1.7: PS/2 Soket
Günümüzde PS/2 bağ lı
lantı klavyeler çoğ
unluktadı
r.
2. Kablosuz klavyeler
Kablosuz klavyeler kasa ile haberleş
melerine göre 2’ye ayrır;
lı
1- Infrared (kıl ötesi) klavyeler: Bu tür klavyelerde alı aygıile klavye, tı
zı cı t pkı
televizyon kumandaları olduğ gibi, direk olarak birbirlerini görmek zorundadı
nda u rlar.
2- Radyo frekanslı klavyeler: Bu tür klavyelerde ise alı aygıile klavyenin birbirini
cı t
görme zorunluluğ yoktur. Onlarca metre alan içerisinde birbirleri ile haberleş
u ebilirler.
Resim 1.8: Kablosuz klavye
8

15. 1.2. Fare
1.2.1. Fare Nedir?
Fare (mouse), klavyeden sonra bilgisayarda kullanı
lan
en yaygı girdi aygıdıve klavyeye nazaran daha basittir.
n tı r
Grafik arabirimi kullanı lmaya baş ğ ı
landından beri fare
desteğ programlar içine yerleş
i tirilmeye baş ş
lanmı r.
tı
Bilgisayar programların çoğ özellikle Windows
nı u,
iş ş
letim sistemi altı çalı programlar fareye gereksinim
nda an
duymaktadı ve farelerin yaygı ması Windows 95
rlar nlaş da
letim sistemi ile birlikte baş şr.
iş lamıtı Resim 1.9: Fare
1.2.2. Farenin İ Yapı ve Çalı Prensibi
ç sı şma
Klasik farelerde mekanik parça, farenin altı bir deliğ içerisinde bulunan ve
nda in
farenin hareketine göre yuvarlanan bir toptur.
Farenin içyapı ve çalı prensibi ş
sı şma öyledir;
1. Farenin altı bulunan top, iki adet silindire değ ve fare hareket ettiğ
nda er inde bu
silindirler dönerek uçları bağ çarkları
na lı çevirir. Biri farenin yukarı aş ı
- ağ hareketini,
diğ ise sağ - sola hareketini sağ Bu çarkları iki yanı ık yayı lar (led) ve ık
eri a lar. n nda şı cı ş
ı
algı cı (detektör) bulunur.
layılar
2. Bu silindirlerin ucuna bağ çarklar üzerinde delikler vardı Bu delikler ık yayı
lı r. şı cı
dediğ led’den çı ığbir keser bir açarlar.
imiz kan ş ı
ı
3. Iş algı cıdediğ
ık layı imiz detektörler ise ledlerden gelen bu kesik kesik ığ
şı
ı
larlar. Iş ı kesilip tekrar gelme hına göre bu bilgiyi bilgisayarı iş
algı ın
ğ zı n lemcisine (CPU)
gönderirler.
4. İ
şlemci (CPU), kendisine gelen bu bilgiyi iş leyerek çarkı dönüş sı hesaplar.
n sayını
Buna göre de, yani çarkı dönüşsayına göre de ekrandaki oku hareket ettirir. Topun
n sı
yanı
ndaki üçüncü bir silindir ise topu desteklemek içindir.
5. Farenin diğ elemanlarıise butonlardı Butonlara bası ğ
er r. ldıızaman farenin
içerisinde bulunan işlemci, buna ait bir veri satı
rıoluş turarak CPU’ya (mikroiş
lemci)
gönderir. CPU kendi içersinde bu komutu iş ve ilgili iş yürütür.
ler lemi
Topun sağ klıhareket etmesi için farenin altı "pad" denilen lastik bir yüzey
lı na
konulur.
9

16. Resim 1.10: Farenin içyapı 1
sı
Çarklar
Iş Yayılar
ı
k cı
(LED)
Resim 1.11: Farenin içyapı 2
sı
Engelbart’ı ilk faresi tek tuş sahipken çok kı zamanda 3 tuş fareler
n a sa lu
geliştirilmiş En çok tercih edilenler iki tuş olan farelerdir. Farelerde en çok kullanı
tir. lu lan
tuşsol tuş Sol tuş
, tur. seçme görevi yapar. Sağ ise yan menünün kullanı nı lar. Üç
tuş lması sağ
tuş farelerde orta tuş
lu istenilen bir makroya veya fonksiyona atanabilir. Örneğ ön belleğ
in e
alı ş
nmımetnin kürsörün olduğ yere yapı rı
u ş lması lanabilir.
tı sağ
Tuşlarda yapı şen büyük yeniliğ “tekerlek (scroll)” olarak söyleyebiliriz. Bu
lmı i
küçük tekerlek bir pencere veya programda yukarı- aş ıdoğ hareket ettirildiğ
ağ ru inde
pencere veya program ekranıaş ıve yukarıdoğ hareket eder. Uzun dokümanları
ağ ru n
gezilmesinde çok faydalı r.
dı
Resim 1.12: Tekerlek ve tuş
lar
10

17. 1.2.3. Fare Çeş
itleri
Fareler bağ
lantı itlerine göre 3’e ayrırlar:
çeş lı
1. Seri soketli fareler
2. PS/2 soketli fareler
3. USB Soketli fareler
Resim 1.13: PS/2 Soket
Günümüzde PS/2 bağ lı
lantı fareler çoğ
unluktadı
r.
Anakartları giriş kı nda yer alan fare ve klavye bağ sıiçin olan PS/2
n ler smı lantı
teknolojisi, ş an için en çok kullanı klavye ve fare bağ
u lan lantı ididir.
çeş
Klavye PS/2 Fare PS/2
Resim 1.14: PS/2 Giriş
ler
ş
Fareler çalı sistemine göre 2’ye ayrır:
ma lı
1. Standart Fareler: Altı bulunan top yardı
nda mıile ekranda bulunan fare
işaretçisini (mouse pointer) hareket ettiren klasik farelerdir. Resim 1.10’da içyapısı
gösterilen resim, standart bir fareye aittir. Günümüzde en çok kullanı fareler, bu tür
lan
farelerdir.
2. Optik Fareler: Kullanılarıen çok kullandı fare türü olan standart fareler
cı n kları
günümüzde yerlerini optik farelere bı rakmaktadı Standart fareden farklı
rlar. olarak altı
nda
ş
top bulunmayan, bu optik farelerin çalı prensibi daha değ iktir.
ma iş
11

18. Resim 1.15: Optik fare
lı ı
1999 yında üretilen ilk optik fare, küçük bir kamera taşyordu. Saniyede tam 1500
kare fotoğ alarak hareketleri algı
raf layabiliyordu. Günümüz teknolojisinde ise bu küçük
mı ledlere (Light Emitting Diyote) bı
kamera yerini kı zı ş
rakmı r (Resim 1.16).
tı
Resim 1.16: Kı zı
rmı LED
Gönderdiğ imiz hareket komutları bu ledlerden yansı yan ık ile CMOS
şı
(Complimantary Metal Oxide Semiconductor) adı verilen sensöre ulaş arak hareketleri
algı
layabilmektedir. Algı lanan hareketin yerine getirilmesi ve bilgisayara iletilmesi için
yapılacak diğ iş ise DSP analizidir. Açımı
er lem lı “Digital Signal Processor (Sayı sinyal
sal
İlemcisi)” olan DSP teknolojisi, CMOS’tan gelen sinyalleri saniyede 18 milyon talimat ile
ş
örnekleyerek değ erlendirir ve bilgisayara yerine getirilmesi gereken hareketi iletir.
Bilgisayar, peşpeş gelen görüntüleri iş
e leyerek görüntüler arası ndaki farklık
lı
durumuna göre hareket miktarı algı ve bunu sinyaller ile ekrana aktarı Böylece fare
nı lar r.
iş aretçisi (mouse pointer) ekran üzerinde hareket eder. Tabii optik farenin iş
leyişsistemi ile
ilgili tüm bu anlattı mı saniyenin yüzde biri gibi bir zamanda ve oldukça düzgün bir
kları z
ş ekilde gerçekleş ir.
Kablosuz fareler üç türe ayrır:
lı
a) Kılötesi fareler: Bu fareler, bilgisayar ile iletiş
zı iminde bir kılötesi sistem
zı
kullanı Sistem, bilgisayarı seri, PS/2 veya USB yuvası takır, fare ise sistemle kılötesi
r. n na lı zı
12

19. ınlar ile iletiş kurar. Eğ fare ile sistem arası bir cisim girerse, fare hareketleri
şı im er na
hissedilmeyecektir. Bu tür farelerden günümüzde artısatı
k lmamaktadı
r.
Resim 1.17: Kablosuz fare
b) Radyo dalgalı fareler: Kılötesi farelerden farklı
zı olarak bu fareler iletiş için
im
kılötesi ın yerine radyo sinyalleri kullanı Kapsama alanları
zı şı rlar. genelde onlarca metre
civarı r. Kablosuz fareler bilgisayara takı olan alı aygı iletiş kurmak için kendi
ndadı lı cı tla im
içlerinde 2 adet pil bulundururlar (Resim 1.17).
Resim 1.18: Piller
c) Bluetooth fareler: Bu fareler, kimi bilgisayarlar ile entegre gelen Bluetooth
kablosuz teknolojisini kullanarak iletiş kurarlar. İ iki türe göre en büyük avantajları
im lk ,
standart bir protokol kullandıı her cihazla kullanı
ğiçin labilir olmalarır.
dı
Diz üstü bilgisayarlarda fare iş bilgisayar üzerine yerleş
levi tirilmiş elle döndürülen
ve
“TrackBall” adı verilen küre tarafı ı
ndan yerine getirilmektedir. Parmağ baskı
n hareketiyle
imleci yönlendiren “TouchPad” de kullanı diğ bir türdür.
lan er
13

20. 1.3. Kesintisiz Güç Kaynağ(UPS)
ı
1.3.1. Kesintisiz Güç KaynağNedir?
ı
ı
Kesintisiz güç kaynağ UPS adı bilinmektedir. UPS ifadesi, kesintisiz güç kaynağ
yla ı
anlamı gelen “Uninterruptible Power Supply” kelimelerinin baş
na harflerinin birleş
mesinden
meydana gelmiş tir.
Resim 1.19: Kesintisiz güç kaynakları
Kesintisiz güç kaynakları(KGK – UPS) ,
ı
elektriksel güç kaynağ z ile bilgisayar sisteminiz
nı
arası bulunan ve bu sistemin dahilindeki bileş
nda enleri
elektrik akı ndaki anormalliklerden ya da iniş
mı
çı ş
kı lardan koruyan bir donanı r. UPS’ler sadece
mdı
bilgisayar sistemleri için değ düzenli ve kesintisiz
il
elektriğ ihtiyaç duyan bütün sistemler için
e
vazgeçilmez bir ihtiyaçtı(Resim 1.19-1.20).
r
Resim 1.20: Kesintisiz güç kaynakları
KGK’lar, bilgisayar sisteminizi besleyen akı n voltajdaki düş ya da bir elektrik
mı me
kesintisi sonucu azalması da tükenmesi halinde sisteme belli bir süre yedek güç sağ
ya larlar.
Bunun yanı ra, elektrik akı nda kı süreli ve hafif ya da uzun süreli ve yüksek artı
sı mı sa şlar
şeklinde gözlenen dalgalanmalar sı nda yine UPS’ler devreye girer ve bu dalgalanmaları
rası
sabitleyerek kendisine bağ bilgisayar sistemine bu dalgalanmaları
lı hissettirmez.
Voltaj miktarların, sistemin zarar görmesini engelleyecek ş
nı ekilde düzenlenmesi
işlemine “regülâsyon (regulation)” adıverilir. Regülâsyon ile voltaj düzeyi daha yukarı
da
ya da daha aş ı tutulabilir, böylece bilgisayar ekipmanı zı ömrünün uzatı
ağ da nın lması
mümkündür.
14

21. UPS'de gücün sürekliliğ ini sağ lamak için aküler kullanı lmaktadı Elektrik
r.
kesildiğ bilgisayar, kendisi için gerekli olan enerjiyi aküden sağ ve çalı
inde lar ş na devam
ması
eder. Akü ömrü 1 ile 5 yı
l arasıolup bu süre kullanıya, ortam ve çalı ş
cı ş artları bağ dı
ma na lır.
Resim 1.21: Kesintisiz güç kaynakları kullanı aküler
nda lan
Elektriğ kesildiğ an ile UPS’den sisteme enerjinin verildiğ an arası geçen
in i i nda
süreye “transfer süresi” denir. Transfer süresi ne kadar düş
ükse o kadar iyidir. Transfer
süresi, UPS çeş idine göre 0 ms ile 20 ms arası değ mektedir. Transfer süresinin en fazla
nda iş
4 ms olması beklenir.
1.3.2. Kesintisiz Güç Kaynakları n İ Yapı ve Çalı Prensibi
nı ç sı şma
Ş 1.2: Devre ş
ekil eması
Kesintisiz güç kaynakları (UPS), ş
ebekeden gelen AC gerilimi önce doğ rultucu ile DC
gerilime dönüş türür. Doğrultucu hem eviriciye gerekli olan enerjiyi sağ hem de akü için
lar,
gerekli olan DC gerilimi sağ şlamıolur. Bu DC gerilim, akünün ş edilmesi için kullanır.
arj lı
Akü ancak DC gerilimle ş edilebilir.
arj
Doğ rultucudan çı DC gerilim bu ş
kan ekliyle bilgisayarı zı iş yaramaz. Çünkü
mın ine
bilgisayarlar AC gerilimle çalırlar. İ burada devreye “evirici” girer. Eviricinin görevi,
şı şte
Doğ rultucudan sağ lanan DC gerilimden, istenen standart efektif değ
erde ve frekansta, AC
gerilim üretmektir (Ş 1.2).
ekil
15

22. UPS’lerin bir kı nda, evirici güç katı meydana gelen bir arı durumunda kritik
smı nda za
yüklerin beslemesiz kalmaması için konulmuş“bypass anahtarı olarak adlandılan bir
” rı
yapı mevcuttur. Evirici katı oluş
da nda acak bir arı durumunda gerilim kesintisiz olarak
za
ı
bypass kaynağ transfer edilir. Bypass anahtarı UPS, kendisine bağ sisteme genellikle
na ile lı
şebeke gerilimini doğ rudan iletir. Bypass anahtarıdaha çok online UPS’lerde kullanır.
lı
Online UPS’ler bir sonraki konuda anlatılacaktı
r.
Şebeke geriliminin kesilmesi veya sı r değ
nı şı
erlerinin dına çı kmasıdurumunda
doğrultucu çalı ş nı
ması durdurur. Evirici böyle bir durumda doğ rultucu ile ş edilmiş
arj olan
aküden çektiğ DC gerilimi, yine AC gerilime çevirerek bilgisayar sistemini belli bir süre
i
daha kesintisiz olarak istenen değerde beslemeye devam eder. Bu süreye “destek süresi
(runtime)” adı verilir.
Destek süresi, bilgisayarı çekeceğ yükün miktarı UPS'in kapasitesine ve akü
n i na,
na iş ş
miktarı göre değ ir. Tam yükle çalı ortalama bir masaüstü sistemi için 5 ilâ 15
an
dakikalıbir destek süresi yeterlidir.
k
Resim 1.22: UPS içerisinde bulunan akü ve diğ üniteler
er
UPS içerisinde bulunan kontrol elektroniğ ünitesi; ş
i ebeke, doğrultucu, akü ve
ş nı lar (Resim
eviriciyi sürekli olarak denetleyerek bu birimlerin uyum içinde çalıması sağ
1.20).
1.3.3. Kesintisiz Güç Kaynakları itleri
Çeş
Kesintisiz güç kaynakları değ ik topolojiye sahiptir.
üç iş
1. Standby (Off - Line) UPS’ler
2. Line - Interactive UPS’ler
3. Online UPS’ler
16

23. 1.3.3.1. Standby (Off - line) UPS’ler
Elektrikler kesik olduğ sürece aktif olan, elektrikler varken de temel yüksek voltaj
u
koruması n haricinde voltaj dalgalanmaları herhangi bir ayarlama ya da düzenleme
nı nda
yapmadan, elektrik prizinin takılıolduğ duvardan çı elektrik akı nı direkt olarak
u kan mı n
PC’ye ve çevre birimlerine ulaş na izin veren pasif sistemlerdir.
ması
Standby UPS’lerin devreye girmesi için elektrik hattı bir güç kesintisi meydana
nda
gelmelidir. Elektrikler kesilmediğ sürece bu UPS’ler kendi içlerinde bir enerji dönüş
i ümü
yapmazlar. Elektrikler var olduğ sürece aktif duruma geçmediğ için kendisine “off - line
u i
UPS” de denmektedir.
1.3.3.2. Line - Interactive UPS’ler
Line - interactive sistemler, ş ebeke gerilimi kabul edilebilir aralı iken standby
kta
UPS’lerde olduğ gibi offline modunda çalı
u ş nı
ması sürdürür. Offline sistemlerden farklı
olarak gerilimdeki dalgalanmaları engellemek için kontrol mekanizması sahiptirler. Yani
na
elektrik varken oluş abilecek voltaj dalgalanmaları standby UPS’lerde kontrol edilemezken
(yüksek voltaj kontrolü hariç) line interactive sistemlerde bu dengesizlikler “regülâsyon”
işlemine tabii tutulurlar.
Resim 1.23: Line interactive UPS’ler
Line interactive UPS’ler, sistemler için daha güvenilir bir koruma sağlarlar. Ayrı pil
ca
ömürleri de daha uzundur.
1.3.3.3. Online UPS’ler
Bu tür UPS’lerin dönüş türücüleri “her zaman” aktiftir. Sistemin ihtiyaç duyduğu
elektrik akı , duvardaki elektrik hattı gelen akı sürekli beslenen aküler ile sağ r.
mı ndan mla lanı
Bir elektrik kesintisi ya da güç arı halinde, online bir UPS “sır transfer zamanı
zası fı ”na
ulaşabilme yeteneğ ine sahiptir (Çünkü sistemin enerjisi daima UPS aküsünden
sağlanmaktadı Online UPS’ler, korumakla yükümlü olduklarısistemin hizmetine ani
r.).
dalgalanmalardan uzak ve daha kararlıbir elektrik akı sunarlar. Daha çok endüstriyel
mı
alanda daha büyük sistemlere kesintisiz ve düzenli enerji sağ
lama amaçlıkullanırlar.
lı
17

24. Resim 1.24: Online UPS’ler
Ne var ki online UPS’lerin de bazı dezavantajları değ
yok ildir. UPS aküsünün sürekli
kullanı halinde olması akünün ömrünü büyük ölçüde kı r. Bunun yanı ra, online
m , saltı sı
UPS’ler tarafı
ndan kullanı ikili dönüş süreci de daha yüksek enerji kullanı ndan
lan üm mı
dolayıdaha fazla elektrik faturaları sebep olur.
na
18

25. UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
İlem Basamakları
ş Öneriler
 Bilgisayara ait kasa, monitör, klavye,  Klavye ve farenin portlara konektör
fare ve eğ var ise kesintisiz güç
er bağ ları yaparken yuvaya tam
lantı nı
ı
kaynağ masa üstüne yerleş
nı tiriniz. oturacak ş
ekilde bağ yı nı
lantı yapı z.
 Klavyenin kasa bağ sı
lantını
yaparken PS2 giriş port ile tam
in
uyumlu olacak şekilde takı na
lması
dikkat ediniz.
 Klavyenin kablosunu resimde
görüldüğ gibi kasaya takı z.
ü nı
 Farenin kasa bağ sı yaparken
lantını
PS2 giriş port ile tam uyumlu
in
olacak şekilde takı na dikkat
lması
ediniz.
 Farenin kablosunu resimde görüldüğü
gibi kasaya takı z.
nı
19

26.  Monitörün ekran kablosunu kasaya
takarken bağ nıtam olarak
lantı n
yapı ğ ı
ldından emin olunuz.
Konektör üzerindeki vidalarıport
üzerindeki yuvaları iyice
na
sabitleyiniz.
 Monitörün ekran kablosunu kasanın
arkası bulunan ekran kartı ine
nda giriş
takız.
nı
 Eğ var ise kesintisiz güç
er
kaynağnı ş olmuş
ın arj olduğ undan
emin olunuz.
 UPS ünitesini hava akı nıolduğ
mı n u,
tozdan, pas dumanı uzak bir
ndan
yere yerleş ı cak
tiriniz. UPS’i aş sı
rı
ve çok nemli ortamlarda
kullanmayı n.
 Eğ var ise kesintisiz güç kaynağile
er ı  UPS’i 2 kutuplu 3 telli topraklı
kasa ve monitörün bağ ları ara
lantı nı prizlere bağlayarak kullanı UPS
n.
kablo ile yapı z.
nı arkasındaki paneldeki iki çı ş
kı ı
kullanarak sadece bilgisayar ve
çevre birimlerini besleyin.
Genellikle bilgisayara ait kasa ve
monitör UPS’e bağ lanmaktadı r.
20

27.  Güç kablosunun kasa bağ sı
lantını
diğ bağ
er lantı lemlerinden sonra
iş
yapı z.
nı
 Güç kablosunun kasa bağ sı
lantını
yapı z.
nı
 Monitörün güç kablosunu prize takı z.
nı  Kasa ve monitöre ait güç kabloları
nı
 Kasanıgüç kablosunu prize takı z.
n nı prize takarken dikkatli olunuz.
 Eğ var ise kesintisiz güç kaynağ n
er ı
nı  Eğ var ise kesintisiz güç
er
güç kablosunu prize takı z.
nı ın
kaynağnıgüç kablosunu prize
takarken dikkatli olunuz.
21

28. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
A. OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI)
F
Aş ı sorularıcevapları doğ ve yanlıolarak değ
ağdaki n nı ru ş erlendiriniz.
1. Klavyelerin kendi içlerinde mikro işlemcileri bulunmaktadı (......)
r.
2. Q klavyede harfler, Türkçe yazı diline uygun olarak sı
m rı ş
ralandılmı r. (......)
tı
3. Farelerde sağ , yan menünün kullanı nı lar. (......)
tuş lması sağ
4. Doğ rultucular, DC gerilimi, AC gerilime dönüş türen devrelerdir. (......)
5. Darbe, kı süreli gerilim düş
sa üklüğüdür. (......)
6. Transfer süresi ne kadar yüksekse o kadar iyidir. (......)
7. Elektrik kesildiğ andan itibaren UPS’in sisteme enerji sağ
i layabildiğ süreye Destek
i
Süresi denir. (......)
8. Online UPS’ler sadece elektrik kesintisi olduğ unda devreye girer. (......)
9. Aş ı cümlelerde bulunan boş
ağdaki lukları uygun ş
en ekilde doldurunuz.
10. Günümüzde _______ bağ lı lantı klavyeler çoğunluktadı r.
11. Optik farelerin alt kı nda top yerine ___________ bulunmaktadı
smı r.
12. Elektriğ kesildiğ an ile UPS’den sisteme enerjinin verildiğ an arası geçen
in i i nda
süreye _________ denir.
13. UPS içerisinde bulunan ________, elektrik kesildiğ anda sisteme enerji sağ
i lamaya
devam eder.
14. Voltaj miktarların, sistemin zarar görmesini engelleyecek ş
nı ekilde düzenlenmesi
işlemine ________ adı verilir.
15. __________, offline sistemlerden farklı olarak gerilimdeki dalgalanmaları engellemek
için kontrol mekanizması sahiptirler.
na
16. Online UPS’ler, __________ transfer süresine sahiptirler.
17. ________ , doğ rultucudan veya aküden gelen DC gerilimi, AC gerilime dönüş türür.
DEĞERLENDİ
RME
ı rız.
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek
nı laş ru nı
kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğ z
ş iniz adıı
nı
sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz
22

29. ÖĞRENME FAALİ
YETİ
–2
ÖĞRENME FAALİ
YETİ
–2
AMAÇ
BIOS’un ne demek olduğunu, ne iş yaradıı ve BIOS içerisindeki ayarları nası
e ğnı n l
yapı ğnı reneceksiniz.
ldıı öğ
ARAŞTIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş
z tı unlardı
r:
1. Anakart, iş
lemci ve RAM’e ait terimlerin neler olduğ araşrı z.
unu tını
2. ROM’un ve ROM çeş
itlerinin neler olduğ araşrı z.
unu tını
3. Bilgisayar ilk açı ğ olan iş
ı
ldında lemleri ekrandan gözlemleyiniz.
Araşrma iş
tı lemleri için bilgisayar laboratuarı veya ev ortamı bulunan hazıbir
nda nda r
bilgisayarı internet ortamı kullanız. BIOS’taki ayarları olarak anlayabilmeniz için
ve nı nı tam
ş
bilgisayar teknik servislerinde çalı ve donanı ile ilgili tüm özellikleri kullanan
an m
kişilerden ön bilgi almanı gerekir. Kazanmı
z şolduğ unuz bilgi ve deneyimleri arkadaş
ı
gurubunuz ile paylaş z.
nı
2. BIOS
2.1. BIOS Nedir?
BIOS terimi; “Basic Input / Output System” (Temel Giriş/ Çı şSistemi)
kı
kelimelerinin baş mesiyle meydana gelmiş BIOS, bilgisayar ilk açı ğ
harflerinin birleş tir. ldıı
ş
anda çalı maya başlayan küçük bir yazımdı
lı r.
BIOS yazımıanakart üzerinde sabit olarak bulunan ROM (Read Only Memory -
lı ,
Sadece Okunabilir Bellek) adı verdiğ
nı imiz bir chip (yonga) içindedir (Resim 2.1).
23

30. Resim 2.1: Anakart üzerinde ROM’un gösteriliş
i
BIOS yazımı sistemin ayrı
lı , lmaz bir parçası r. Sistemin kapatı
dı lmasıya da
formatlanması durumunda BIOS silinmez. Bunun nedeni de, BIOS’un diskte değ anakart
il,
üzerine monte edilmişsalt okunabilir bir bellek olan ROM yongası kayı olması r.
, nda tlı dı
Resim 2.2: EEPROM
Günümüz anakartları çoğ ş
n u imdilerde kullanılar tarafı
cı ndan kolayca
güncellenebilen, Flash BIOS olarak da bilinen EEPROM ( Electrically Erasable
Programmable Read Only Memory - Elektrikle Silinebilir Programlanabilir Sadece
Okunabilir Hafı adlıROM bellek kullanmaktadı (Daha önceki BIOS'ları çipleri
za) rlar n
güncellenebilmek için anakarttan fiziksel olarak çı lıve daha yenisi ile değ tirilirdi).
kartır iş
(Resim 2.2)
2.1.1. BIOS Ne İe Yarar?
ş
Bilgisayarı açtımı çalı rı ilk program BIOS’tur. İ olarak bilgisayarı
ilk ğ zda
ı ş lan
tı lk n
mı tarar ve test eder. Bu iş Power On Self Test ( İ açış kendini sı
donanı nı lem lk lı ta nama)
veya POST olarak adlandılı Bu test sı nda BIOS, herhangi bir sorunla karş tı
rır. rası ı ğ
laş ı
zaman bunu kullanıya yazı
cı lıveya sesli hata mesajıolarak bildirir. Daha sonra BIOS,
işletim sistemini yükler.
24

31. POST; güç kaynağnı normal iş
ın levlerini, anakartı iş
, /çış
lemciyi, giriş kı
denetleyicilerini, belleğ klavyeyi ve video bileş
i, ş r.
enlerini kontrol eden birçok test çalı rı
tı
Bilgisayar POST aş aması tamamlarsa kı tek bir bip ya da iki kı bip sesi çı r
nı sa sa karı
(BIOS üreticisine bağ olarak ses sayı değ ebilir.).
lı sı iş
POST, problem tespit ederse, ön yükleme sürecini yarı keser ve görüntüsel olarak
da
ekrana yazı ya da duyulabilir bir seri bip sesi ile hata mesajı
lı verir.
BIOS’ta yapı ş
labilecek ayarlarıöyle sıflandı
nı rabiliriz:
1. Anakart tarafından desteklenen özellikleri kapatmak/açmak ve bu özelliklerin
değ erlerini değ tirmek/gözlemlemek: BIOS, bilgisayarı donanı hakkı tüm bilgiye
iş n mı nda
sahip olur ve bu donanı n birbirleri ile haberleş
mları meleri işlemini üstlenir. Örneğ ses
in
kartı, modem gibi parçalarıüzerinde barı ran bir anakart aldıı zda, anakartı zı üzerine
ndı ğ nı nın
takı olan aygı n listesini iş
lı tları letim sisteminize BIOS verir. Anakart üzerinden desteklenen
bir donanı BIOS yazımı
mı lı içerisinde iptal ettiğ imizde ise işletim sisteminiz bu aygı artı
tı k
görmeyecektir. Örneğ on - board olarak ses kartı ı anakartı BIOS’una girerek ses
in, taşyan n
özelliğ iptal ettiğ
ini imizde işletim sistemi artıbu ses kartı algı
k nı layamayacaktı r.
2. Anakartı üzerine takı olan donanı
n lı mları çakı
n şmaması düzgün çalı
ve ş
ması
için gereken parametreleri ve adresleri tayin etmek: BIOS, anakart üzerine takı olanlı
donanı n “çalı
mları ş adreslerini” iş
ma letim sistemine bildirerek onları doğ düzgün
n ru
çalış na olanak tanı Normal ş
ması r. artlarda BIOS, aygı n “çalı
tları ş adreslerinin”
ma
belirlenmesini iş letim sistemine yaptır. Fakat kalabalı ek donanı sahip bir sistemde,
rı k ma
bazı mları ş
donanı n “çalı adresleri”, iş
ma letim sistemi tarafı
ndan aynı ğı
atandında, çakışma
dediğ imiz olay ortaya çı Çoğ zaman, aynı
kar. u ş
“çalı adresine” sahip donanı kendi
ma mlar
araları bu yeri paylaş sorun çı
nda arak kartmazken, bazı durumlarda aynı ş adresine ait
çalıma
donanı mlar bu adresi paylaş istemezler. Böyle bir durumda iki donanı da çalı
mak m şmaz.
Ama BIOS’a girip, aygı n kullanması
tları ş
gerektiğ çalı adreslerini (IRQ, DMA vs.)
i ma
kendimiz belirlediğ imizde her iki donanı da çalı
m ş na devam eder.
ması
3. Anakartı sistem açış
n, lında (BOOT) ilk olarak kullanacağ aygı (CD ROM,
ı ı tı
Floppy, Hard disk) BIOS belirler: BIOS, ilk açışiş lı lemlerini tamamladı ktan sonra
bilgisayarı bir iş
n letim sistemi ile açı lması için iş sı nı
lem rası içerisinde iş letim sistemi
bulunduran bir aygı bı
ta rakması gerekir. Burada bilgisayar, Disket sürücü, CD ROM veya
hard disk gibi disk ortamları ndan herhangi birisi ile açılmak istenebilir. Burada bilgisayarı
n
hangi aygı bulunan iş
tta letim sistemi ile açı ı
lacağ önceliğ yine BIOS içerisinde yapı ş
ini, lmı
olan açışlı(BOOT) ayarları belirler.
BOOT (Baş latma): Bilgisayarı açı ğnda bir dizi sı
n, ldıı radan kontrolleri
yapı bilgisayarı açı
p n labilmesi için gerekli olan sistem dosyaları
nıyükleyerek
iş
letim sistemini devreye sokma işlemidir.
25

32. 2.1.2. POST Nası
l Çalır?
şı
1. Bilgisayarı zıaçtıı zda elektrik akı
nı ğnı mıCPU (Central Process Unit – Merkezi
İş Birimi) ünitesine gider ve orada bilgisayarı önceki kullanı ndan kalmı
lem n mı şbilgileri
siler.
2. CPU (Mikroiş lemci), elektrik akı
mıtarafı ndan uyarı ğnda ROM’da yer alan
ldıı
BIOS yazımı RAM (Random Access Memory - Rastgele Eriş Bellek)’e yükleyerek
lı nı imli
aktif hale getirir. BIOS programıkendi içindeki kayı bilgilerden, önce kendini ve POST
; tlı
programı nıkontrol eder, daha sonra System Bus (Bilgisayarı donanı nıbirbirine
n mları
bağ layan devreler)’a sinyal göndererek devrelerinin görevlerini yapı yapmadıı kontrol
p ğnı
eder.
3. POST testi, bundan sonra bilgisayarı ekran görünümünü kontrol eden video
n
sinyallerini ve ekran kartın hafı nı eder. İ bu andan itibaren ekranı z görüntü
nı zası test şte mı
vermeye baş lar.
4. POST, çalış na devam eder ve RAM belleklerin gereğ gibi vazife görüp
ması i
görmediğ belirlemek üzere bir dizi testler yapar. Bütün belleklere sı ile bazı
ini rası bilgiler
kaydederek daha sonra bu bilgileri okur ve yazı ile okunanıkarş tır. Bazı
lan ı rı
laş
amada ekranda hafı kapasitesini gösteren rakamları sayı ğ
bilgisayarlarda, bu aş za n ı
ldını
görebilirsiniz.
5. Daha sonra POST, bilgisayara bağ klavyenin bağ sı ve herhangi bir tuş
lı lantını unun
basıp olup olmadıı kontrol eder. Bu sı varsa klavye üzerindeki kontrol ledleri yanı
lı ğnı rada p
söner.
6. Floppy disk’e (disket sürücü) ve sabit disklere sinyal göndererek, hazıve çalır
r şı
durumda olup olmadı nı tepkilerini belirler. Bu sı floppy diskten ses gelir.
kları ve rada
7. POST, yaptı
ğ ıtestin sonuçları nıCMOS (hangi ekipmanları bilgisayara bağ
n lı
tlı u ı rarak yeni bir
olduğ belirleyen bilgilerin sabit olarak kayı olduğ yonga) ile karş tı
unu laş
donanı n varlıı araşrı Son iş olarak ta CMOS daimi hafı nda kayda geçer.
mı ğnı tır. lem zası
8. Bundan sonra BIOS’ta belirtilen ayara göre BOOT (ilk açı
lma) iş
lemi
gerçekleştirilerek iş ş lı
letim sistemi çalı rır.
tı
26

33. 2.1.3. BIOS’ta Yapı Değ iklikler Nereye Kaydedilir?
lan iş
BIOS, ROM içerisinde bulunan bir
yazımdı ROM ise sadece okunabilir bir bellek
lı r.
olduğ için hiçbir değ iklik kaydedilemez. Bu
u iş
yüzden BIOS üzerinde yaptıı z
ğmı
değ ikliklerin bir yere kaydedilmesi gerekir.
iş
BIOS’da ayarlarıdeğ tirdiğ
iş imizde bu ayarlar
CMOS denilen bir bellek çeş idine kaydedilir.
CMOS (Complenmentary Metal Oxide
Semiconductor), "Eş lenik Metal Oksit
Yarı iletken" in kısaltması r. Bilgilerin burada
dı
tutulması bir pil ile CMOS sürekli beslenir
için
ve kaydedilen ayarları burada sürekli kalması
n
sağ r.
lanı Resim 2.3: BIOS-CMOS
Güç Düğ mesine bası ğnda, CMOS’da kayı olan BIOS ayarları göre sistem
ldı ı tlı na
açır. Kayı olan ayarlar bir süre sonra kayboluyor ve sı sı “CMOS Checksum error”
lı tlı k k
hatasıekranda gözüküyor ise, anakartı üzerinde bulunan pilin değ tirilmesi gerekir. Bu da
n iş
sorunu çözmezse, CMOS yongası bozulmuş demektir.
2.1.4. BIOS Çeş
itleri
Değ ik anakartlar, farklıBIOS SETUP yazımları
iş lı nıiçermektedir. Farklıfarklı
markaları ürettikleri farklıBIOS’lar bulunmaktadı Farklı
n r. firmaları BIOS ayarlarıbu
n
BIOS sistemlerine göre farklık gösterir.
lı
itleri ş
Piyasadaki BIOS çeş unlardı
r;
 Award Software
 Phoenix BIOS
 AMI BIOS
 Award Medallion BIOS ( Phoenix BIOS + Award BIOS ).
Award Medallion BIOS, Award BIOS ile Phoenix BIOS birleş mesinden dolayı
ş ndan oluş tur. En
ı
Phoenix BIOS’un arabirimi ile Award BIOS’un özelliklerinin karımı muş
çok kullanı BIOS türü Award BIOS’tur.
lan
SETUP seçeneklerinin çoğ tüm BIOS’larda aynış ifade etmektedir. Fakat
u eyi
seçeneklerin ifade ş
ekilleri ve BIOS SETUP MENÜ ara yüzü farklı
olabilmektedir.
27

34. BIOS Çeş
itleri BIOS Resimleri
Award BIOS
Resim 2.4
AMI BIOS
Resim 2.5
Phoenix BIOS
Resim 2.6
2.2. BIOS Yapı rması Giriş
landı na
BIOS’un ne olduğ undan, görevinden ve öneminden bahsettik. Peki, BIOS ayarları
nı
nasıdeğ tirebiliriz? BIOS ayarları değ tirmek için BIOS’a nasıgirebiliriz? Ş
l iş nı iş l imdi de
bunlarıinceleyelim.
2.2.1. Post Ekranı
Güç düğ mesine bastı sonra BIOS’un bilgisayarı nadıı ekran karş za gelir.
ktan sı ğ bir ı
mı
Bu ekrana POST ekranı deriz. POST ekranı bize iş
nda, lemcimizin hı, bellek miktarı veri
zı ve
saklama cihazları belirtilir. Tam bu esnada, ekranı altı “Press DEL to Enter Setup”
n nda
ifadesi belirir. BIOS ayarları eriş için bu ifadeyi gördüğ
na mek ümüz anda “DEL” tuş una
basmamıgerekir (Resim 2.7).
z
28

35. Resim 2.7: İ açış
lk lıekranı
Bazı güncel anakartlarda POST ekranıyerine, kendi markaları gösteren tam ekran
nı
logolar yer alı Bu logoları arka planı klasik POST iş
r. n nda lemleri devam eder. Böyle bir
durumda, TAB tuş basarak bu logoyu atlatıklasik POST ekranı dönebilirsiniz.
una p na
Farklıanakart üreticilerinde BIOS’a girmek için gereken tuş birleş farklı
imi olabiliyor.
Genelde “DEL” tuş kullanırken, bazı
u lı anakartlarda “F1” , “F2”, “F10”, “Esc” veya “Ctrl +
Esc” tuş ndan herhangi biri kullanı
ları ız
labiliyor. BIOS’a girmek için kullanacağnı tuş (lar)
POST ekranı belirtilir.
nda
Önceki konuda, farklıfirmaları BIOS’unun bulunduğ
n undan bahsedip, bunları n
AWARD, AMI ve Phoenix olduğ söyledik. Hemen aklı za bir soru gelecektir; BIOS
unu mı
ayarları BIOS sistemlerine göre farklık göstermiyor mu? Hepsinde aynı
, bu lı görevleri yapan
ayarlar bulunuyor. Ama bu ayarları ifade edilme tarzları
n BIOS modeline göre farklıklı
gösterebilir. Biz en çok kullanı BIOS modeli olan Award BIOS’a göre tüm iş
lan lemleri
gerçekleş tireceğiz.
2.2.2. Cmos Setup Menüsü
BIOS Setup'ı açtıızda ekrana gelen menüye CMOS SETUP adı
ilk ğnı verilir (Resim
2.8) Ok tuş ile buradaki seçeneklerden birinin üzerine gelip enter tuş bastıızda ya
ları una ğnı
alt menülere geçilir, ya da bu seçenekler zaten birer komut olduğ için bu komut yerine
u
getirilir. Herhangi bir ayar değ ikliğ yapmak isterseniz bunu “Page Up”, “Page Down”
iş i
veya “+”, “-” tuş ile gerçekleş
ları tirebilirsiniz.
29

36. BIOS Setup'ı tüm pencerelerinde olduğ gibi bu pencereden de “Esc” tuş basarak
n u una
kabilir veya “F10” tuş basarak yaptıız değ iklikleri kaydederek çı
çı una ğnı iş kabilirsiniz.
Resim 2.8: BIOS ekranı
Not - 1: Her bir menü ile ilgili verilen ekran görüntüleri sadece fikir vermesi açından
sı
eklenmiştir. Ayarlar anlatırken ekran görüntülerinde var olan ayarlara bağ
lı lı
kalınmayacaktı Çünkü her bir anakart markası n BIOS ayarlarıbirbirinden farklı
r. nı
olabilmektedir.
Not - 2: BIOS ayarları nıanlatırken "Enabled - Aktifleş tirme" ve "Disabled -
Pasifleş ı
laş ı ı
tirme" terimleriyle çok sı karş acağz. Çoğ BIOS ayarları n karş nda bulunan
k u nı sı
bu seçeneklerden "Enabled" ayarı aktif olduğ
n unu, "Disabled" ise o ayarı devreden
n
karı ş
çı lmıolduğ gösterir.
unu
Not - 3: Sevgili öğ renci, BIOS ayarların bir kı
nı smısizin çok fazla iş inize
yaramayacaktı Bu yüzden burada en fazla iş
r. inize yarayabilecek menüleri tanıtmakta yarar
ş
ı
gördük. Bunun dında kalan menüleri, önerilen kaynaklar bölümündeki internet sitelerine
girerek araşrabilirsiniz.
tı
2.2.3. Standard Cmos Setup (Standart Cmos Ayarları
)
Ana menüden bu bölüme girdiğ inizde, IDE aygı nı
tları ayarlayabilir/tanı
tabilir, temel
ve ı z.
sistem ayarları sistem saati ile ilgili seçeneklere ulaş nı Bunları iş
rsı n levleri aş ı ağ da
sunulmuş tur.
30

37. Resim 2.9: Standart ayarlar
a) Date/Time (Tarih/Saat): Sistem saatini ve tarihini buradan ayarlayabiliriz. Aslı
nda
sistem saatini ve tarihini Windows veya DOS’tan da ayarlayabilirsiniz. Tarih konusunda
küçük bir not düş memiz gerekir. Yıhanesi iki basamaklı
l görünüyorsa 2000 yı problemi
lı
olabilir. Yani 2000 yında tarih 00 olarak görünecektir. Sistem ve uygulamaları zı tümü
lı nın
tarihi, 1900 yı gibi algı
lı layabilir. Ancak uzunca bir süredir, anakartlarda bu sorun, yıdört
l
haneye çı larak giderilmiş
karı tir.
b) Hard Disks (Sabit Diskler) : BIOS ve anakartlar 4 IDE sürücüyü (sabit disk veya
CD - ROM) destekler. IDE disklerinizin ayarları nı“HARD DISKS” adlıbu bölümde
görebilirsiniz. Ancak sisteminizdeki IDE CD sürücüler veya SCSI sürücüler burada
görünmez.
Nadiren de olsa BIOS bazı diskleri otomatik tanı
mayabilir. Bu durumda disk türünü
(Type) “User” (Kullanı) olarak seçip disk üzerinde yazan bu parametreleri elle girerek
cı
diskinizi tanı tı ğ ı
tabilirsiniz. Böyle bir durumda bilgisayar, hard diskler önceden tanıldı için
sistemde hard disk arayarak zaman kaybetmeyecektir.
Bu bölümde bulunan Mode ayarı 4 seçenek içerir. Normal, Large, LBA ve Auto.
ise
528MB'tan küçük diskler için Normal seçeneğ getirmelisiniz. 528MB'tan büyük ve LBA
ine
modunu destekleyen diskler için LBA, 528MB'tan büyük ve LBA modunu desteklemeyen
diskler için Large seçeneğ kullanmalını “LARGE” türü diskler sadece MS - DOS ile
ini sı z.
kullanı labilir ve pek yaygı değ n ildir. Günümüzde tüm diskler “LBA” modunu
desteklemektedir. MODE ayarı AUTO olarak bı lsa bile BIOS, LBA modunu otomatik
rakı
olarak tanı Eğ istisnai bir durum yoksa TYPE ve MODE ayarları "AUTO" yapmak en
r. er nı
iyisidir. Böylece BIOS, POST sı nda diskinizin özelliklerini belirleyip sistemi ona göre
rası
açabilir.
Hard Disk bölmesindeki parametreler diskinizin kafa, silindir, sektör sayı sıve
teknoloji ile ilgili bazı bilgiler içerirler. Günümüzde tüm yeni anakartlarda “IDE HDD Auto
Detection” seçeneğvardıve hemen hemen hiçbir diski tanı
i r mazlıetmez.
k
c) Drive A/B (A/B Sürücüsü): Bu bölüm disket sürücüleri içindir. PC’lere iki tane
disket sürücü takı labildiğ için A ve B seçenekleri konmuş Bir tane disket sürücünüz
i tur.
varsa, bunlardan bir tanesini ayarlayı diğ
p, erini None (yok) yapmanı gerekir. Günümüzde
z
disket sürücüler genelde 1.44 MB 3.5 inch olduğ undan bu ayar bu ş
ekilde yapır. Eğ A’yı
lı er
31

38. None yapı B’yi 1,44 MB 3.5 inch olarak ayarlarsanı disket sürücünüzün harfi A değ B
p, z, il,
olur.
d) Halt – On: POST, yani BIOS’un geçekleş tirdiğ donanı testleri sı nda bir
i m rası
donanı hatası karş ırsa sistem durur. Halt - On seçeneğ ile bazı
m ile ı lı
laş i hataları dikkate
n
alı
nmaması , POST iş
nı leminin devam ederek sistemin açı nısağ
lması layabilirsiniz. Bu
seçenekler şöyledir:
No errors POST : Hiçbir hatada durmaz.
All errors : BIOS bir hata tespit ettiğ durur ve size bu hatayı
inde düzeltmeniz için
uyarı bulunur.
da
All, But Keyboard : POST, klavye hataları ş ı
dındaki hatalarda durur.
All, But Diskette : POST, disket sürücüleri hataları ş ı
dındaki hatalarda durur.
All, But Disk / Key : POST, klavye ve disket sürücüsü hataları ş ı
dındaki hatalarda durur.
e) Memory (Bellek): Burada ayarlanacak bir ş yoktur. Sistem sadece ne kadar ana
ey
bellek bulunduğ konusunda bilgi verir. Standart olarak ilk Megabyte 640K “Base
u
Memory” (Esas Bellek) ve 384K “Other Memory” (Diğ Bellek) için olan değ
er erle
beraber, "Total Memory" (Toplam Bellek) altı söz konusu toplam bellek oluş
nda ur.
2.2.4. Bı Features Setup Menüsü (Advanced BIOS Setup-BIOS Özellikler
os
Ayarı )
Bu kımda iş
sı lemci ile ilgili yapı rma seçenekleri, bellek yapı rma seçenekleri,
landı landı
ekran yapı rma seçenekleri bulunmaktadı Sistem özelliklerini belirleyen ayarlarıbu
landı r.
bölümden değ tirebilir, etkin hale getirebilirsiniz. Sistemin hangi aygı BOOT (açı
iş ttan lma)
edilmesi için kullanması gereken aygı sıt ralaması da yine bu bölümden ayarlarsı z. Bu
nı nı
bölümdeki bazı ayarlar, “default” halde, yani BIOS’un kendisinin önerdiğhalde kalmalır.
i dı
Resim 2.10: BIOS Features setup menüsü
a) CPU Internal Core Speed (CPU dâhili Çekirdek Hı): Burada iş
zı lemcinin hı zı
görünür (233 Mhz, 300 Mhz, 350 MHz gibi). Bazı BIOS’larda bu değ tirilerek iş
iş lemcinin
zlı ş
daha hı çalı ması lanabilir. Bu olaya overclock adı
sağ verilir. Yeni bazıanakartlarda
işlemci terfileri için bu bir seçenek olarak verilmiş ve iş
tir lemci hınızı anakart üzerindeki
32

39. ı
karmaş “jumper”lar ile değ doğ
k il rudan BIOS yazımı
lı ndan ayarlamanı izin verir. Bazı
za
BIOS’larda, CMOS Setup’da “CPU & CHIPSET SETUP” adlı ayrı bölümde de yer
bir
alabilir.
Overclock: Overclock; bir işlemciyi, orijinal hından daha yüksek hı
zı zlara
çıkarmaktı 3000 MHz'lik iş
r. lemciyi 3200 MHz'e çı rsanı bu bir overclock
kartı z,
iş
lemidir. Overclock iş
lemi yapmak için yeterli teknik bilgi sahibi olmak
gerekmektedir
b) Virus Warning (Virüs Uyarı): Bu ayar etkin hale getirildiğ (Enabled - aktif),
sı inde
sabit disk(ler)in boot (açış bölümüne bilgi yazı
lı) ş ğ
ı ı
lmaya çalıldı zaman bir uyarı mesajı
çı Boot virüsleri için güzel bir önlemdir. Bu özellik normalde iptal edilmişhalde
kar.
[Disabled] (Pasif) gelir. İ
şletim sistemi yüklerken sorun çı
kmaması için, bu ayarı[Disabled]
n
konumunda olmasıgerekir. İ şletim sistemini yükledikten sonra bu ayar aktif konuma
[Enabled] getirilebilir. Bu ayar bir virüs koruması ildir.
değ
c) CPU Internal Cache (İ ş
lemci Dâhili Önbelleğ Bazı
i): BIOS'larda "CPU Level 1
cache / CPU Level 2 Cache" olarak da görünür. Sıkullanı bazı
k lan bilgiler disk veya sistem
belleğ (RAM) yerine, geçici olarak Cache (önbellek)’de tutulabilir. Böylece bazı lemler
i iş
daha hı zlıgerçekleş
tirilir. Sisteminizin performansı
nıartı rmak için bu seçeneğ sürekli
i
"Enabled" konumunda tutmalınısı z.
CACHE MEMORY - ÖNBELLEK
Cache bellek, iş lemcinin hemen yanı bulunan ve RAM belleğ oranla daha
nda e
düş kapasiteye (genellikle 1MB civarı
ük ı
veya daha az) sahip olması karş daha hı
na n zlı
olan bir bellek türüdür. Cache bellek, iş ğı
lemcinin sı kullandı veri ve uygulamalara en
k
hızlıbiçimde ulaş nısağ
ması lamak üzere tasarlanmı r. İ
ştı ş lemcinin cache belleğ e
erişmesi, RAM belleğ eriş
e mesine oranla daha kı zaman alı Eğ aranan bilgi cache
sa r. er
bellekte yoksa iş lemci RAM belleğ baş
e vurur. Burada önce cache belleğ bakmak çok
e
kı bir zaman alı Bunu ş açı
sa r. öyle klayabiliriz: Yiyecek bir ş eyler almak için markete
gitmeden önce buzdolabı nıkontrol edersiniz, eğ istediğ yiyecek dolapta varsa
er iniz
markete gitmezsiniz, yoksa bile olup olmadıı anlamak sizin çok kı bir anı zı r.
ğnı sa nı alı
Ön Bellek - Cache Memory NasıÇalır?l şı
Ön bellek adeta iş lemcinin “top 10” listesi gibi çalır. Bellek kontrolörü
şı
işlemciden gelen istekleri önbelleğ kaydeder, iş
e lemci her istekte bulunduğ unda ön
belleğ kaydedilir ve en fazla yapı istek, listenin en üstüne yerleş Buna “cache hit”
e lan ir.
adı verilir. Ön bellek dolduğ unda ve iş lemciden yeni istem geldiğ inde; sistem, uzun
süredir kullanı lmayan (listenin en altındaki) kaydısiler ve yeni istemi kaydeder. Böylece
sürekli kullanı iş
lan lemler daima önbellekte tutulur ve az kullanı iş lan lemler önbellekten
silinir. Önbellek iş lemciye yakı ğ göre farklıseviyeler ile adlandılı Örneğ
nlınaı rır. in,
işlemciye en yakı ön bellek Level 1 (L1) Cache bir sonraki L2, sonraki L3 biçiminde
n
adlandılırır.
33

40. d) External Cache (Harici Önbellek): Kullandını iş
ğ z lemci eğ L2 Cache (ikincil
ı er
ı
seviye önbellek) taşyorsa ki günümüzde satı tüm iş
lan ı
lemciler taş bu ayarı [Enabled]
yor, da
konumuna getirmeniz gerekir. Performans açından çok önemli olduğ
sı undan, bu ayara dikkat
etmelisiniz.
e) Quick Power On Self Test (Hı Açış
zlı lıTesti): Bu ayar [Enabled - aktif] konumda
iken BIOS, test - analiz etme süresini kısaltarak, bilgisayarı açı nı zlandır. Örneğ
n lması hı rı in
bu ayar [Enabled] konumunda iken, bellek sadece 1 kere sayı lacaktı Aksi takdirde 3 kere
r.
sayır. (Bazı
lı bilgisayarlarda 4 kere sayır.) AWARD Medallion BIOS’da, “Quick Power On
lı
Self Test” ayarıBoot menüsünde bulunur.
,
f) Boot Sequence (Boot Sı ralaması BIOS’un en çok kullanı ve en önemli
): lan
ayarlarından biridir. PC'niz açı ğ
ldıı BIOS'un, iş
nda letim sistemi için önce hangi sürücüye
bakması gerektiğ söyler. Burada A harfi disket sürücüyü, C harfi ise hard diskinizi ifade
ini
eder. Sisteminiz Hard diskten iş letim sisteminizin yüklenmesi ile açıyorsa buradaki ayarı
lı n
“C, A...” olarak durmasısistemin daha hı zlıaçı nısağ
lması layacaktı Sisteminizi açış
r. lı
disketi ile açacaksanı bu sı
z rayı“A, C...” olarak değ tirmelisiniz. Bilgisayarı zıCD-
iş nı
ROM’dan baş latmak isterseniz “Boot Sequence” ayarı ilk baş CD - ROM olacak ş
nı ta ekilde
ayarlamalını Sistemin diğ sürücülerden açı
sı z. er lması için E, F, LS/ZIP gibi seçenekler de
bulunur. BOOT konusu ileride ayrıbir başk altı daha ayrı lıbir ş
lı nda ntı eklimde ele
alınacaktır.
Not: AWARD Medallion BIOS'da, Boot sı nı
rası seçmek için BOOT menüsünden ayar
yapmalını
sı z.
g) Boot Up Floppy Seek (Önyükleme Disket Araması Bu seçenek “Enabled”
):
konumunda ise açış disket sürücü bir kez aranı Ama “Disabled” konumunda ise sistem
lıta r.
şı ş ğnı
ara sı disket sürücüyü yoklayarak doğ çalıp çalı
ra ru madıı kontrol eder. Sisteminizin ara
sı iş yapmayı rakı disket sürücüyü araması engellemek için bu ayarı“Enabled -
ra lem bı p nı
Aktif” konumuna getirmek gerekir, çünkü default ayarı“Disabled – Pasif”tir.
h) Boot Up Numlock Status (Önyükleme Numlock Durumu): Bu ayar aktif hale
geldiğinde, açış otomatik olarak klavye üzerindeki "Num Lock" tuş açır. Bu yüzden bu
lıta u lı
ayarı “on” olarak kalması
n önerilir.
ıBoot Up System Speed (Önyükleme Sistem Hı): Yeni bazı
) zı BIOS'larda bulunan
bu ayarı sistemin iş
, lemci hını uygun olarak açı
zıza lmasıiçin "High" konumuna
getirmelisiniz. "Low" konumda iken sistem dâhili veri yolu hında açır. Bunun nası
zı lı l
yapı ı
lacağ frekansı azaltı , önbelleğ kapatı
n lması in lması anakartı özellikleri ile ilgilidir.
ve n
in; zlı ş
Yavaş sistem, örneğ oynanamayacak derecede hı çalı ve eski DOS oyunları
bir an için
tercih edilebilir. Bazıçok eski çevre birimleri ve oyunlar, sistemin iş
lemci hına uyum
zı
sağ layamadııiçin, Low seçeneğ konulmuş Normalde bu ayar "High" konumunda
ğ i tur.
olmalır.
dı
i) Security Option (Güvenlik Seçeneğ BIOS’a ş koyduğ
i): ifre unuzda, güvenlik
sorgulamasın nerede yapı ı
nı lacağnıburadan seçiyorsunuz. [Setup] ayarıseçildiğ inde,
BIOS’da ş koysanı bile, sistem normal bir ş
ifre z ekilde açı lacak ama BIOS Setup’a
34

41. girdiğinizde ş isteyecektir. Aynış
ifre ekilde, [System] ayarıseçilirse, ş sorgulaması
ifre
sistem açış ı
lında da yapılacaktı (BazıBIOS’larda [Setup] yerine [Startup], [System]
r.
yerine ise [Always] ifadeleri kullanı
lmaktadı İ
r.) lerleyen bölümlerde sisteme nası ş
l ifre
ı anlatacağz.
koyacağ zı
nı ı
j) Video BIOS Shadow (Video BIOS Gölgesi): Bu ayar “Enabled” yapı ğndaldı ı
ekran kartı üzerindeki ROM Bellek’te bulunan ve Ekran kartı ait olan BIOS yazımı n
na lı nı
RAM belleğ aktarı nı lar. RAM bellek, ROM’dan daha hı olduğ için BIOS’daki
e lması sağ zlı u
bilgilere daha hı eriş sağ r ve “Shadow” adı
zlı im lanı verilen bu iş sayesinde sistem
lem
performansı iniz 6 tane adres aralıı
artar. Seçebileceğ ğ vardı C8000 - CBFFF Shadow,
r:
CC000 - CFFFF Shadow, D0000 - D3FFF Shadow, D4000 - D7FFF Shadow, D8000 -
DBFFF Shadow, DC000 - DFFFF Shadow.
Shadow (Gölge Bellek) Nedir: Standart ekran kartları n ya da arabirim
nı
kartları n BIOS’ları
nı ROM bellekte saklanı ROM bellek de genellikle çok yavaşr.
r. tı
Shadow özelliğ ile VGA kartı n BIOS’u CPU tarafı okunur ve RAM’e kopyalanı
i nı ndan r.
CPU(iş ş ğ
tı ı
lemci), bu BIOS’u RAM’den çalı rdı nda iş hı r.
lem zlanı
k) xxxxx - xxxxxx Shadow (xxxxx - xxxxxx Gölgesi): Bu ayar, ROM kullanan diğ er
kartlara bir üstteki “Video BIOS Shadow” seçeneğ indeki ayarıaynını
n sı uygulamak içindir.
Ancak kitapçı na bakarak bu kartları hangi adresleri kullandınıöğ
kları n ğı renmelisiniz.
Ayrı her ROM'un belleğ aktarı , 640K ile 1024K arası bir bellek alanı
ca, e mı nda
tükettiğ inden, bu ayarları hepsinin [Disabled – Pasif] konumunda olmasıönerilir. Yeni
n
anakartlarda bu seçenek yoktur.
l) Run VGABIOS if S3 Resume (S3 Devamı VGABIOS’u Çalı r): Sadece çok
nda ştı
yeni anakartlarda görülen bu seçenek, Suspend-to-RAM (STR) (RAM'e Duraklatma)
moduna girdikten sonra kendine gelemeyen ekran kartı , yeniden çalı
nı şmaya ikna etmenizi
sağ Sistem bekleme (stand - by) durumuna geçtikten sonra, yeniden sistem kullanı
lar. lmak
istenildiğ ş
inde bütün cihazlar çalımaya başyor ama monitöre görüntü bir türlü gelmiyorsa,
lı
bu seçenek aktif hale getirilmelidir.
2.2.5. Chipset Features Setup Menüsü (Advanced Chipset Features - Yonga Seti
Özellikleri Ayarı)
Chipset Features Setup bölümünde ortak olarak, bellek ayarlamaları AGP ,
ayarlamalarıve bazıBIOS’larda iş lemci hızıayarlamalarıyapı labilmektedir. Farklı
anakartlarda ve farklıchipsetlerde ayarlar değ ik olabildiğ için bu bölümdeki ayarlar da
iş i
anakarta bağ olarak farklıklar gösterebilmektedir.
lı lı
Burada her chipset ve her anakart için bütün ayarları ğ
listelememiz mümkün olmadıı
için, genel ayarlamaları üzerinde duracağ Burada anlatmadıı z bir ayar ile
n ı
z. ğmı
karş ı z, bu ayarıkullanı anakarta ve chipsete özgü bir ayar olduğ bilmelisiniz.
ı rsanı
laş n lan unu
35

42. Resim 2.11: Chipset Features setup menüsü
Bellek Ayarlamaları Bellek ayarlamaları
: farklı ş
bir ekilde sunulur. Birinci bellek
ayarlaması , belleğ hı üzerinedir. Diğ ise belleklerin gecikmeleri üzerinedir. Bellek hı
in zı eri zı
ayarı genelde Memory Frequency olarak geçer. Memory Frequency (Bellek Frekansı ),
FSB hına göre yüzdelik cinsinden ayarlanabilir. Örneğ FSB hını %125'i, %100'ü
zı in; zın
veya %80'i gibi oranlarla ayarlamak mümkün olabilir. Değ tirdiğ yüzdeye göre elde
iş iniz
edeceğ bellek hı aynı
iniz zı ş
menüde sunulur. Örneğ 100 MHz FSB'de çalı bir iş
in; an lemci
için bellek hı %125 yapı ğnda, elde edilecek bellek hı 133 MHz olacaktı Eğ bellek
zı ldıı zı r. er
DDR ise, bellekler DDR266 modunda çalı rı ş
ş lmıolur.
tı
Sıkullanı yöntem ise, direkt bellek hınıseçilmesidir. Örneğ 100, 133, 166 ve
k lan zı n in;
200 MHz gibi ana değ erler listeler halinde sunulup buradan seçim yapı
lması istenebilir.
Normal şartlarda bellek ayarları dokunulması
na gerekmez. Genelde bellekler, FSB
ş ı ş
hıyla senkronize olarak çalır. Yüksek hı çalı kapasitesine sahip bir bellek varsa,
zı zda ma
bellek hını şı
zı yükseltip performans artı elde edilebilir.
Bellek ayarlamaları n diğ kı nıise gecikme süreleri oluş
nı er smı turur. Bu ifadelere
anakartı BIOS'unda CAS Latency, SDRAM Cycle Length, RAS to CAS Delay, RAS
n
Precharge Time, RAS şeklinde karş ı
ı labilir.
laş
Bellekler, satı ve sütunlardan oluş hücrelerden oluş Bilgiler bu hücrelerdeki
rlar an ur.
satı
rlara ve sütunlara kayıedilir. Bir bilgi iş
t leneceğ zaman, bu satıve sütunlara eriş
i r im
yapır.
lı
RAS (Row address strobe): Aranan bilginin kayı olduğ satı ulaş
tlı u ra ı yaş
rken anan
gecikme zamanı r.
dı
CAS (Column address strobe): Aranan bilginin kayı ı
tlıolduğ sütuna ulaş
u rken
yaş
anan gecikme zamanı r.
dı
RAS-to-CAS: RAS iş
leminden CAS iş
lemine geçerken yaş
anan gecikme zamanı r.
dı
36

43. Sistem belleğ iki boyutlu bir tablo olarak düş
ini ünerek kolayca nası çalı ğnı
l ş ı
tı
anlayabiliriz. Veriye ulaşabilmek için öncelikle hangi satı olduğ
rda unu sonra da hangi
kolonda olduğ bulmak için sı yla Row Address Strobe (RAS) ve Column Address
unu rası
Strobe (CAS) iş lemleri gerçekleştirilir. Belleğ doğ adresine ulaş ğ
in ru ı ı
ldından emin
olabilmek için RAS ve CAS sinyalleri arası ufak bir gecikme süresine gerek duyulur. Bu
nda
RAS-to-CAS gecikmesi normalde bir veya iki saat turudur (clock cycle).
Bellek eriş söz konusu olduğ
imi unda belleğ doğ adresteki veriye ulaş
in ru ması bir
için
miktar süre gerekir ve buna “gecikme (latency)” denir. Bir bellek hücresi için bu aralı 2T
k
iki saat turu, 3T üç saat turu vb. ş
eklinde isimlendirilir. Bu açıklamalardan sonra CAS-2’nin
2 saat darbesi CAS-3’ün ise 3 saat darbesi beklemek anlamı geldiğ çı
na ini karmak hiç de zor
değ ildir.
a) SDRAM RAS to CAS delay (SDRAM - RAS ile CAS arası ndaki gecikme): Bu
ayar, tam olarak RAS sinyali ile CAS sinyali arası ne kadar saat turu olacağ
nda ı
nı
ayarlamanı yarı Genellikle ayarlar 2 en hı olmak üzere 2 ile 5 arası değ iyor. Bu
za yor. zlı nda iş
değ her seferinde bir saat turu olacak ş
eri ekilde azaltmaya baş n ve her seferinde sistemin
layı
kararlığnı
lıı deneyin. Belleğ ne kadar kaliteliyse bu değ daha fazla küçültebilirsiniz
iniz eri
demektir.
b) SDRAM CAS Latency (SDRAM CAS gecikmesi): Bu ayar için en doğ ve ru
uygun değ genellikle RAM belleğ üzerindeki etikette veya üzerine kazı şolarak
er in nmı
yazar. Düş fiyatlı
ük ürünler için tipik değ 3T veya 2.5T'dir. Bu seçeneğ 2.5T veya 2T
er i
şı
olarak değ tirin ve sisteminizin kararlıçalıp çalı
iş ş ğna bakı Bazıüreticiler 2T
madıı n.
destekleyen belleklerinin daha yüksek saat hı nı
zları desteklediklerini belirtiyorlar.
UyarıHer seferinde sadece bir değ iklik yapı daha sonra sistemi yeniden baş n
: iş n, latı
ve bir deney yazımılı (benchmark) çalı rarak yaptıı
ş
tı ğ etkiyi gözleyin. Bu sayede ortaya
çı bir kararsı k durumunda hangi ayarda sorun olduğ kolayca anlayı eski haline
kan zlı unu p
getirebilirsiniz.
c) SDRAM RAS Precharge Delay ( SDRAM - RAS ön ş gecikme zamanı Bu
arj ):
ğ zda
ı
seçenekte doğ ayarlarıyaptı nı bellek hücreleri çalı
ru ş
malarıiçin gereken elektrik
yükünü daha hı alı "2" gibi düş değ
zlı rlar. ük erler hı arttırken daha yüksek değ
zı rı erler daha
kararlı sisteme sahip olmanı sağ Her seferinde bir saat turu azaltarak sistemi yeniden
bir zı lar.
baş n ve sistemin kararlı
latı olduğundan emin olun.
d) SDRAM Active Precharge Delay (SDRAM aktif ön ş gecikme zamanı Bu
arj ):
ayar, saat turları şı
olarak ayarlanıve ardık bellek eriş
r imleri arası geçmesi gereken süreyi
nda
belirler. Yani bu değ ne kadar düş olursa sistem baş mı kadar artar.
er ük arı o
Bu değ için genel kabul ş
er udur;
Active Precharge Delay = “CAS-Latency” + “RAS Precharge Delay” + 2
(güvenlik için fazladan 2 eklenir)
37

44. Her zaman olduğ gibi bu ayar için de her seferinde bir düş değ seçerek sistemin
u ük eri
düzgün çalı ğndan emin olun. Sistem kararlığ
ş ı
tı lınıkoruyamadıızaman bu ayarıbir
ı ğ
yüksek değ getirin ve bı n.
ere rakı
e) DRAM Clock – DRAM Timer(Dinamik RAM saati): Kullanı belleğ çalı lan in şma
hı bu ayar ile belirlenebilir. Bu ayar Güncel VIA yonga setli anakartlarda bulunur. Bu ayar
zı
ş
ile bellekler, sistem çalı hıyla asenkron çalı rı
ma zı ş labilir. Örneğ Celeron iş
tı in lemci
kullanı ğ ı
ldında, normal de sistem hı 66 MHz'dir. Bu ayar normalde [HostCLK] modunda
zı
geldiğ inden, bellekler de 66 MHz'de çalı ş
acaktı Fakat bu ayar, [HostCLK+33MHz]
r.
moduna getirilirse, bellekler 33 MHz daha hı yani 100 MHz de çalı
zlı ş
maya baş layacaktı r.
Aynış ekilde, 100 MHz sistem veri yolu hı ş
zıile çalı bir iş
an lemci kullanı ğ
ldıı nda,
[HostCLK+33MHz] moduna geçildiğ inde bu sefer bellekler 133 MHz'de çalı şacak ve
belleklerden maksimum performans alı nacaktı [HostCLK - 33MHz] ayarı
r. nıseçerek
ş labilir.
bellekler 66 MHz de çalı rı
tı
f) AGP (Accelerated Graphics Port) Aperture Size (AGP (Hı zlandılmı
rı şgrafik
portu) Açı k büyüklüğ BIOS ayarları n en çok tartılanları biridir. Çoğ zaman,
klı ü): nı şı ndan u
performansa büyük etkisi olduğ yolunda ya da belleğ tükettiğ yönünde yanlı
u i i şinanı ş
lar
vardı Oysa durum böyle değ
r. ildir. AGP sistemi sayesinde, ekran kartı z, sistem
nı
belleğ inizin bir kı nısanki kendi üzerindeki bellekmişgibi kullanabilir. İ AGP
smı ş te
Aperture Size, ekran kartın sistem belleğ ne kadarı kendisi için kullanabileceğ
nı inin nı ini
belirler. Burada belirlenen limit, direkt olarak bloke edilmez. Ekran kartıbu miktara kadar
,
olan bellek alanı sadece gerek duyarsa kullanacaktı
nı r.
Örneğ ekran kartızda 64MB bellek var ve aperture size olarak da 64MB seçerseniz,
in nı
uygulamalar sistemde toplam 128MB grafik belleğ olduğ düş
i unu ünürler. “AGP Aperture
Size”ı performansa etkisi olduğ iddia edilse de, bu etki günümüz uygulamaları ciddi
n u nda
düzeyde değ ildir. Burada belirlenecek değ ekran kartı zı RAM miktarı
er, nın ndan az,
sisteminizdeki bellek miktarı
ndan ise fazla olmamalı r. Normal olarak, 64MB seçilidir. Bu
dı
ayarda kalmasın bir mahsuru yoktur.
nı
g) AGP Fast Write (AGP hı yazma): Bu ayar ile Fast Write(hı yazma) özelliğ
zlı zlı ini
açarak, ekran kartıperformansı bir artı
nda şelde edebilmek mümkündür. Fast Write (hı zlı
yazma) modunun özelliğ bilgiyi iş
i, lemciden doğ rudan AGP veri yoluna aktarmasır. Araya
dı
sistem belleğ katmaz. Bundan dolayı
ini şı
, performans artı söz konusu olabilir.
h) On Chip USB: Sistemde USB aygı var ise, bu ayar aktif yapı dı yok ise
t lmalı r;
ş rakı
ı
devre dı bı labilir. Seçenekler için sunulan otomatik modu, sistemde USB aygıolup
t
ğı ş
ıbı r
olmadı nıkendisi kontrol eder ve ona göre USB özelliğ devre dı rakı veya
ini
etkinleş ama USB aygıkullanıyorsa bu aygın aktif olarak kalması
tirir t lı tı uygun olacaktır.
ı Onboard PCI Audio/Modem (Dahili PCI ses/modem): Anakartı üzerinde
) n
bütünleş ses/modem giriş var ise, bu ayar ile onlarıetkinleş
ik i tirebilir veya iptal
edebilirsiniz.
38

45. 2.2.6. Power Management Setup Menüsü (Güç Yönetimi Ayarı
)
Güç tüketiminin ve tasarrufun ayarlanmasıiçin konulmuşbir menüdür. Bilgisayarı
n
açma olayları buradan kontrol edilebilir.
da
Resim 2.12: Güç yönetimi
a) ACPI (Advanced Configuration and Power Interface) Function (Geliş miş
yapı rma ve güç arabirimi fonksiyonu): Bu ayar ile geliş güç ve konfigürasyon
landı miş
şı
yönetimi etkin/devre dı edilebilir. Bazı anakartlarda desteklenen, STR (Suspend To RAM)
gibi özelliklerin çalışabilmesi için, hem BIOS'dan ACPI fonksiyonunun etkinleş tirilmesi
hem de iş letim sisteminin ACPI desteğ olması
inin gerekir.
b) Power Management (Güç yönetimi): Bu bölüm ile güç yönetim modları yönetilir.
[Max Saving] (Maksimum Kazanç) modunda, sistem bir süre aktivitesiz kalı güç rsa,
tasarruf moduna geçer. [Min saving] (Minimum kazanç) ayarıise, yine güç tasarruf
moduna geçirir ama güç tasarruf moduna geçmesi için gereken aktivitesiz kalma zamanı
daha fazladı [User define] (Kullanı tanı ) modunda ise, güç koruma ayarlarıelle
r. cı mlı
seçilir. Bu ayar normalde [User define] modunda gelir ve ş özellikleri ayarlanabilir:
u
1. “Doze Mode” (Uyku modu)
2. “Suspend Mode” (Askı modu)
3. “Standby Mode” (Bekleme modu)
4. “HDD Power Down” (Sabit disk güç kesme)
“Doze mode (Uyku modu)”: Sistem burada belirlen süre zarfı kullanı
nda lmazsa
iş şı
lemci daha düş hı çalırken diğ aygı tam hı çalır.
ük zda er tlar zda şı
“Standby mode (Bekleme modu)”: Sistem burada belirlenen süre zarfı nda
kullanı şı
lmazsa sabit disk ve monitör kapanı diğ aygı tam kapasite ile çalırlar.
rken er tlar
“Suspend mode (Askı alma modu)”: Sistem burada belirlenen süre zarfı
ya nda
kullanılmazsa iş şı
lemci dında tüm cihazlar kapanı
r.
39

46. “HDD power down (Sabit disk güç kesme modu)”: Burada belirlenen süre içinde
er tlar şı
disk faaliyeti olmazsa diğ aygı çalırken disk askı alı r.
ya nı
c) ACPI (Advanced Configuration and Power Interface) Suspend Type (ACPI
(Geliş mişkonfigürasyon ve güç ara yüzü) Geciktirme tipi): Bu ayar ile sistemin nası
l
askı alı ı
ya nacağbelirlenir. Örneğ anakartı STR (Suspend To RAM – RAM’i duraklatma)
in; n
özelliğ destekliyor ise, STR özelliğ kullanabilmek için bu ayarı STR moduna
ini ini n
getirilmesi gereklidir; fakat STR özelliğ çalı
inin ş
abilmesi için, sistemde kullanı diğ
lan er
aygı n kendilerinin ve sürücülerinin STR’yi desteklemesi gerekir. Aksi takdirde
tları
sorunlar yaşanması dı
olasır.
d) PM (Power Management) Control By APM (Advanced Power Management)
(APM tarafı ndan PM (Güç yönetimi) Kontrolü): Çoğ windows iş
u letim sistemlerinde (9x
& ME & Win2K) yapı nda olan APM (Advanced Power Management) özelliğ bulunur.
ları i
Bu özellik [Enabled] yapırsa, güç yönetimi windows tarafı yönetilir.
lı ndan
e) Video OFF Option (Video kapama seçeneğ Bu seçenek monitörün ne zaman
i):
güç koruma moduna geçeceğ belirler. Ekran görüntüsünü devreden çı
ini karan bir ayardı
r.
“All Mode Off (Tüm modlarda kapama)”,
“Always On (Daima açı k)”,
“Suspend Off ( Suspend modunda kapama)”,
“Susp, Stby Off (Suspend ve Standby modları kapama)” seçenekleri vardı
nda r.
“Always On" seçeneğ Windows'tan belirlenen sürede aktivite olmazsa ekran
i,
görüntüsünün kapanması sağ
nı lar.
f) Video Off Method (Görüntü kapama metodu): Bu ayar monitör güç koruma
moduna geçtiğ inde görüntü kapama metodunu belirler. Ekran kartıDPMS özelliğ ini
destekliyorsa, BIOS görüntü kartı kontrol edebilir; bu durumda DPMS seçeneklerinden
nı
birisi seçilebilir. “Blank Screen” seçeneğ güç korumasıveya "Energy Star" desteğ
i, i
olmayan monitörlerde sadece ekranı karartı "V/H SYNC+Blank" seçeneğ ekranı
r. i karartı
r,
yatay ve dikey taramayı kapatı
da r.
g) MODEM Use IRQ: Sistemi modem sinyali ile uyandı racaksanı varsa bu
z,
seçenekte modeminizin IRQ’sunu seçmelisiniz. Sistem askı alı ş
ya nmıvaziyetteyken, gelen
çağ lar ile sistemin tekrar normal moda geçmesi isteniyorsa, bu ayar ile hangi IRQ'nun
rı
kullanı ı
lacağseçilebilir. Varsayı ayar olarak seçilen IRQ numarası
lan [3]'dür.
h) Soft - Off by PWRBTN (Power button): Bu ayar ile sistemi kapatı rken, güç
düğ mesinin davranı şıbelirlenir. [Instant - Off] ayarıseçildiğ inde, güç düğ mesine
dokunulduğ anda PC kapanı fakat [Delay 4 sec.] ayarı
u r; seçildiğ sistemi kapatmak için
inde
güç düğ mesine 4 saniye bası tutulması
lı ş
gerekir. Yani yanlı kla güç düğ
lı mesine bası bile,
lsa
sistem kapanmaz.
ı Wake UP Events (Açı
) lma durumları Bilgisayar açı durumunda veya
): lma
askı
dayken hangi durumlarda normal moda geçeceğ buradan belirlenebilir. Örneğ
i in
40

47. LPT&COM portunda bir aktivite olduğ unda sistemin askıdurumundan normal moda
geçmesi sağ lanabilir. Ayrı "Wake On LAN", "Wake On Modem Ring" gibi, ek donanı
ca mlar
ile sistemin açılması gereken özellikler buradan yönetilebilir. "Automatic Power Up"
için
seçeneğ ile önceden belirlenen saatlerde veya tarihlerde PC'nizin otomatik açı
i lması
ayarlanabilir.
Bazı anakartlarda bulunan "IRQ Activitiy Monitoring" bölümünde ise, kullanı
lan
IRQ'lar toplu halde görülebilir.
2.2.7. PNP/PCI Configuration Menüsü (Tak Çalı r/PCI Veri Yolu
ştı
Konfigürasyonu)
ş
Tak Çalı r desteğ olan aygı n ayarlarıve PCI veri yolu ile ilgili ayarlar bu
tı i tları
bölümden yapır.
lı
Resim 2.13: PNP/PCI configuration menüsü
a) PNP OS Installed (Tak kullan iş letim sistemi desteğ Bu bölüm, kullanı
i): lan
iş ş
letim sisteminin PnP (Tak ve Çalı r) destekli bir iş
tı letim sistemi kullanı kullanmadıı
p ğnı
belirtmek içindir. Örneğ Win9x, Win2000 gibi iş
in; letim sistemi kullanıyorsa bu ayar [Yes]
lı
konumuna getirilmelidir. PnP desteksiz iş letim sistemi kullanı rken ise [No] konumuna
getirilmesi gerekir. Bu ş ş
ekilde çakımalarıönüne geçebilmek mümkündür.
n
b) Resources Controlled By (Kaynak kontrolü): Bu ayar [Auto] moduna getirilirse,
sisteme takı PnP aygı için gereken DMA ve IRQ ayarları
lan tlar otomatik olarak atanı PnP
r.
olmayan bir ISA kart takı ğ otomatik olarak kaynak atanamı ise, bu ayarı
ı
ldında yor [Manual]
moduna getirip el ile ayarlamak gerekir. Bu ayarı[Auto] modunda kalması
n tavsiye edilir.
c) Reset Configuration Data (Konfigürasyon bilgisini temizle): Bu ayar [Enabled]
yapıp, sistem yeniden baş lı BIOS Setup da bulunan PnP bilgileri bellekten
lı latırsa,
temizlenir. [Disabled] konumunda kalması
tavsiye edilir.
41

48. d) IRQ n Assigned to (n numaralıIRQ’nun atanması Bu ayarlar sadece
):
"Resources Controlled By" altı "Manual" seçeneğ tercih edildiğ
nda i inde ortaya çı kar.
ş
Tak Çalı r olmayan kartlar ve aygı belirli bir IRQ'da çalı
tı tlar şmak isteyecektir. İ bir
şte
ş
IRQ'yu (kesme istemini) Tak Çalı r olan veya olmayan kartlara göre buradan
tı
ayarlayabilirsiniz. Tak Çalı r olmayan bir aygıveya kart bu IRQ'ya takı ş bu seçenek
ştı t lmıise
"Legacy ISA" (bazı BIOS'larda "No/ICU") olarak ayarlanmalır.
dı
ICU (ISA Configuration Utility), "ISA Konfigürasyon Aracı anlamı gelir ve bir
" na
n ı
yazım ile ISA kartı kullanacağ ayarı
lı belirler. ISA kartı z yoksa her birinden bu ayarı
nı
“No/ICU” yapı Bir ISA kartla birlikte ICU yazımı
n. lı geliyorsa, yine “No/ICU” yapı n.
Tak Çalı r kartlarda ise ayar "PCI/IS PnP" (bazı
ştı BIOS'larda "Yes") olmalır.
dı
Aynıekilde "DMA n Assigned To" diye bir seçenek de vardı Aynı
ş r. durum, bu DMA
ayarı de geçerlidir.
için
2.2.8. Integrated Peripherals Menüsü (Tümleş Çevre Birimler)
ik
nın /çışportları
Bu bölümde, anakartı zı üzerinde bulunan entegre özellikleri, giriş kı ,
IDE portlarıgibi aygı şıbı
tlarıetkin yapabilir, devre dı rakabilir ya da özelliklerini
değ tirebilirsiniz.
iş
Resim 2.14: Integrated Peripherals Menüsü
a) Onboard IDE–1/2 Controller (Birinci/ikinci IDE portu kontrolcüsü):
kinci IDE portu etkin/iptal edilebilir. Aktif ş
Birinci/İ ekilde kalmasıtavsiye edilir. Bazen
BIOS güncellemelerinden sonra, bazıIDE aygı n çalıtları ş ğndan ş
madıı ikâyet edilir. Bu
bölüme girip IDE Portların iptal edilip edilmediğ bakmak gerekir.
nı ine
b) USB Keyboard Support (USB klavye desteğ Ülkemizde hala yaygı
i): n
olmamakla birlikte, sisteme USB üzerinden bağ
lanan klavyeler dünya üzerinde
42

49. kullanılmaktadı Bu ayarı "OS" ve "BIOS" gibi iki seçeneğ vardı Bir USB klavye varsa
r. n i r.
ve bu klavye DOS gibi iş
letim sistemlerinde de kullanı
lmak isteniyorsa, bu seçenek BIOS
yapı dı Aksi halde, örneğ bir BIOS güncellemesi için sistem disketten açı ğnda
lmalı r. in; ldıı
ş
klavye çalımaz.
c) Onboard FDC Controller (Dahili FDC denetleyicisi): Disket Sürücü
şı
kontrolcüsünü Devre dı/Etkin etmek için kullanı ayardı [Enabled] konumunda
lan r.
kalmalı r. Bu menü maddesi neredeyse her zaman aktiftir; çünkü anakart kendi Floppy disk
dı
Controller (Disket Denetleyicisi)'ni IRQ 6, DMA 2'de aktif hale getirir.
d) Onboard Serial Port 1/2 (Dahili seri port 1/2): Seri Portlar için IRQ değ erini ve
bellek adresini atamak için bu ayar konmuş 1. seri portu için varsayı ayar
tur. lan
3F8/IRQ4'dür. 2. seri portu için ise, 2F8/IRQ3'dür.
e) Power ON Function (Açma fonksiyonu): Bilgisayarı nasıaçı ı belirlemek
n l lacağnı
için bu menü kullanılabilir. Örneğ bilgisayar klavye ile açı
in; lmak istendiğ inde, klavyenin
hangi tuş ile bilgisayarı açı
ları nı lmak istendiğ buradan tanı
i mlanı Fareden ve klavyeden
r.
açma özellikleri USB klavye ve fare ile işlemez. Bunun için PS/2 fare ve klavye kullanmak
gerekir. Ayrı “klavye”den ve "fare"den bilgisayarıaçabilmek için, bazıanakartlarda
ca
jumper (atlatı) ayarı lması
cı yapı gerekebilir.
f) UART Mode Select (UART modu seçeneğ Infrared (Kılötesi) portu
i): zı
destekleyen anakartlarda bulunan bir özelliktir. Kılötesi aygı n gerektirdiğ özelliklere
zı tları i
göre, bu ayar [IrDA] veya [ASKIR] moduna getirilebilir. Kılötesi aygıkullanı
zı t lmayacak
ise [Normal] moda getirilmesi tavsiye edilir.
g) UART2 Duplex Mode (UART2 Çift yönlü modu): UART Modu olarak IrDA
veya ASKIR seçildiğ inde bu ayar aktif olur. Bu ş
ekilde full - duplex (tam çift yönlü) veya
half - duplex (yarı yönlü) transfer modu seçilebilecektir.
çift
h) Onboard Parallel Port (Dahili paralel port): Paralel portun çalı adresini
şma
belirlemek için bu bölüm kullanır. Varsayı ayarı
lı lan 378H/IRQ7'dir.
ı USB Controller (USB denetleyicisi): Enabled (Aktif) konumunda "Chipset"teki
)
bütünleş Controller’ı
ik (Denetleyici) "USB" (Universal Serial Bus) için aktif hale getirir.
Gerekli kaynaklar, USB cihazıgerekmediğsürece saklanabilir.
i
i) Parallel Port Mode (Paralel port modu): Yazını ve tarayını bağ ğ z
cı zı cı zı ladıı nı
paralel port (LPT diye geçer) için bu ayar yine her BIOS’da bulunur. Standart, ECP ve EPP
seçeneklerini görebilirsiniz. Standart, en eski haliyle, tek yönlü paralel bağ dı sadece
lantır,
PC yazıya veri gönderebilir, yazı PC’ye veri yollayamaz.
cı cı
Günümüz yazıları cı ndan çoğ bu ayar ile çalı
u şmaz “Bidirectional Connection
Required” uyarı ile iki yönlü iletiş yapabilecek bir paralel porta ihtiyaç duydukları
sı im nı
belirtirler. Bu gerekliliğ ayarıECP ya da EPP seçeneklerinden birisine getirerek
i,
karş ılayabilirsiniz, ECP’ye getirmeniz önerilir.
43

50. EPP, Enhanced Paralel Port demektir ve Intel, Xircom, Zenith gibi firmalar tarafı
ndan
oluş turulmuşbir standarttı ECP, Extended Capabilities Port demektir, Microsoft ve HP
r.
tarafından yaratı şr. Her iki sistem de paralel port bağ sı hı
lmıtı lantını zlandı rmayı hedefler.
cı ş ı
ECP portu yazı ve tarayılar için, EPP ise paralel portu kullanan yazı dındaki araçlar
cı cı
için uygundur. ECP modu, DMA ve tampon bellek gibi avantajlara sahiptir.
"ECP+EPP", normal hı iki yönlü çalı
zda ş maya izin verir. SPP ise "Standart Paralel
Port" anlamı geliyor. Bağ
na lanan paralel aygı yüksek performans istiyor ise, aygın türüne
t, tı
göre, EPP veya ECP seçilmelidir. ECP Modu direkt bellek eriş imine ihtiyaç duyduğ undan,
EPP modu seçildiğ inde, bir DMA adresi atanması istenecektir. BIOS’un önerdiğ ayarda
i
kalması bir sakı yoktur.
nda nca
j) PWR ON After PWR Fail: İ sminin "PWR On After PWR Loss" gibi çeş itli
değ erleri olabilen bu seçenek, sistemin bağ lıolduğ elektrik kesilir, sonra yine gelirse
u
sistemin kendi kendine çalı ş layı lamaması ayarlar. Bu seçenek "On" ya da
maya baş p baş nı
"Enabled" yapırsa, elektrik kesilip tekrar geldiğ
lı inde sistem kendi kendine açır. Yeni
lı
anakartlarda bu madde için bir de "Previous State" seçeneğ vardı Bu madde
i r.
seçildiğ elektrik kesildiğ
inde şı
inde sistem çalıyorsa, elektrik geldiğ ş
inde yeniden çalımaya
baş kesinti olduğ
lar, unda sistem kapalı elektrik geldiğ
ysa, inde de kapalı r. [Disabled]
kalı
konumunda kalması tavsiye edilir.
2.2.9. Boot Setup Menüsü (Açış
lıAyar Menüsü)
Bilgisayarı boot iş
n lemini hangi disk aygından yapması
tı gerektiğ belirten “BOOT”
ini
sı
ralama menüsü, bazıBIOS’larda ana menü altı bulunmaktadı
nda r.
Resim 2.15: BOOT ayar menüsü
Burada bilgisayar ilk açı ğnda, POST (Power On Self Test) testini
ldıı
gerçekleş tirdikten sonra iş
letim sisteminin sı yla hangi aygı
rası tlarda aranmasıgerektiğ bu
i
ayar ile belirtilir.
44

51. a) 1st Boot Device ( Birinci AçışAygı) – (Floppy drive): Yukarı gibi bir
lı tı daki
durumda sistem açılmak için önce disket sürücüde bir açış ğ
ı
lıdisketi olup olmadına bakar.
Eğ açışdisketi varsa bilgisayar açışdisketinde bulunan sistem dosyalarıile DOS
er lı lı
ortamı açır.
nda lı
Açışdisketi (Boot Disk): Bilgisayarı açı
lı n lmasıiçin gerekli olan dosyaları n
bulunduğ diskettir. Açışdisketleri kullanı iş
u lı lan letim sistemine ve iş
letim sisteminin
sürümüne bağ olarak değ ir.
lı iş
b) 2nd Boot Device (İkinci açış tı– (CDROM): Bilgisayar, disket sürücüde bir
lıaygı)
sistem disketine rastlamadıı
ğ takdirde bu sefer CDROM içerisinde bootable(açı labilir) bir
CD olup olmadıı bakacaktı CDROM içerisinde bootable(açı
ğna r. labilir) bir CD varsa
bilgisayar, bu CD içerisinde bulunan sistem dosyaları CD’nin amacı uygun bir ş
ile na ekilde
açılacaktı r.
Örneğ CD, Yedekleme (Backup) amaçlı “bootable - açı
in, bir labilir” CD ise bilgisayar
CD üzerinden açı ğnda yedekleme (Backup) programıçalı
ldıı şacaktı yeni bir iş
r, letim
sistemi kurma amaçlı CD ise bu sefer İ
bir şletim Sistemi kurulum programı ş çalıacaktı
r.
c) 3rd Boot Device ( Üçüncü açış tı– (Hard drive): Bilgisayar, CDROM’dan
lıaygı)
baş lamadıı
latı ğ takdirde buradaki üçüncü seçenek olan hard diskten açı
lmaya çalışacaktı
r.
Hard disk içerisinde yüklü bir iş letim sistemi varsa bilgisayar bu iş
letim sistemi ile
açı
lacaktı r.
2.2.10. Diğ BIOS Seçenekleri
er
2.2.10.1. IDE Hdd Auto Dedection Menüsü (Sabit Disk Otomatik Algı
lama
Menüsü)
IDE HDD AUTO DEDECTI ON
Resim 2.16: IDE HDD auto dedection
45

52. Sabit diskinizi taktı sonra eski sistemlerde silindir sayı, kafa ve sektör sayı
ktan sı sı
gibi sabit disk tanımlamaları sabit disk bilgi bölümünün ilgili yerlerine girmek için bilmek
nı
zorundaydı z. CMOS silindiğ
nı inde ve bu tanı mlamalarıunuttuğ unuzda bu büyük bir
problemdi. Ama ş imdi bu seçeneğ sabit diskin tipini ve tanı
i mlamaları otomatik tespit
nı
etmek için kullanabilirsiniz ve BIOS otomatik olarak sabit diskle ilgili bilgileri tespit eder ve
Standart CMOS setuptaki Sabit diskle ile ilgili yerlere yerleş
tirir.
2.2.10.2. PC Health Status/Hardware Monitor (Bilgisayar Sağ ğ Durumu /
lıı
Durum Monitörü)
nı n zı lemcinizi sı ğ, iş
Bilgisayarızda olan fanları dönüşhı, iş caklıı lemci voltajı gibi
PC’nizin durumunu gözetleyebilirsiniz. Anakartı zıbelirli bir sı ğ geldiğ
nı, caklıa inde sistemi
kapatmasıiçin ayarlayabilirsiniz. Ayrı sı k limitleri aş ğnda uyarıvermesini
ca caklı ı ı
ldı
sağlayabilirsiniz.
a) CPU Warning Temperature ( İlemci uyarı caklıı İ
ş sı ğ ş): lemci ısı dereceye
sı kaç
gelince sistemin alarm vereceğ belirler. İ
ini şlemci ısın üst ve alt limitlerini buradan
sını
belirleyebilirsiniz. İşlemci ısı belirlenen limitleri aş
sı arsa sisteminize kurulu uyarı
mekanizması devreye girer.
b) Current CPU Temperature (Güncel iş lemci sı ğ Anakartı zda ı sensörü
caklı):
ı nı sı
lemcinin o andaki ısı gösterir.
varsa, bu alan iş sını
c) Current System Temperature (Güncel sistem sı ğ): Sisteminizde, anakartı
caklıı n
çeş yerlerinde ı sensörü varsa, bu alan sistem ısı gösterir.
itli sı sını
d) Current Chassis/Power/CPU FAN Speed (Güncel kasa/güç kaynağ/işı lemci fan
hı): Anakartızda bu iş bir denetleme sistemi varsa sisteminizdeki kasa, güç kaynağ
zı nı için ı
ve iş
lemciye ait fanlarıhı nı
n zları devir/dakika cinsinden gösterir.
e) Shutdown Temperature ( Kapatma sı ğ İ caklı): ş
ı lemcinin ısıtehlikeli bir
sı
seviyeye geldiğ inde sistemin kendi kendini kapatmasıgerekir. Bundan dolayıbu alanda
tehlikeli seviyede olacağ ıdüşünülen bir sı k tanı
caklı mlanı Genelde bu ayar 70 derece
r.
olarak belirlenir.
Not: Farklı anakart üreticilerinde BIOS’ları kendilerine has ayarlar bulunabiliyor.
nda
Günümüzdeki anakartları hemen hemen hepsi, iş
n lemci ayarları n BIOS’ tan yapı na
nı lması
olanak tanı İ
r. ş lemci ayarlamalarıAdvanced Chipset Features bölümünde bulunabildiğ gibi,
, i
anakart üreticileri kendilerine has menüler altı koyabilir. Farklı
na anakartlarda Power BIOS,
Smart CPU gibi isimlendirmeleri de görebilirsiniz.
2.2.10.3. Load BIOS Defaults – Load Fail Safe Defaults (BIOS Varsayı
lanları
nı
Yükle – Hata Güvenlik Varsayı lanları Yükle)
nı
Bazı kullanılar, ana menüdeki bu seçeneğ BIOS’u fabrika ayarları getirmeye
cı in, na
ğ düş
ı
yaradı nı ünürler. Ancak tüm yüksek performans özelliklerini kapatan bu seçenek, BIOS
ı ğ zda
laş ı
ayarları ilgili herhangi ciddi bir problem ile karş tını kullanır. BIOS ROM'unda
ile lı
kayı , sorun gidermeye yönelik BIOS ayarları “BIOS Setup”a yükler.
tlı nı
46

53. Seçeneğ üzerine gelip Enter tuş bastını iş
in una ğ zda, lemi onaylayı onaylamadını
ı p ğ za
ı
dair bir soru ekrana gelir. Klavyeden Y (Yes - evet) tuş basarsanı iş onaylanıve
una z lem r
“default” BIOS ayarları yüklenir, N (no - hayı tuş basarsanı iş iptal edilir. Sorun
r) una z lem
gidermeye yönelik minimum ayarlar olduğ için normal ş
u artlarda kullanılmamalı r.
dı
2.2.10.4. Load Setup Defaults – Load Optimum Defaults (Kurulum
Varsayı lanlarıYükle – En Uygun Varsayı Yükle)
lanı
En uygun ayarları kurmak içindir. Ancak bu yapırken genel bir PC dikkate alır.
lı nı
Yüklendikten sonra disk, sürücü ayarlarıbellek hı ayarları
, zı (bellek modeli tam biliniyorsa)
vs. donanı özgü ayarlar yapı
ma larak performansı artılmasımümkündür. Ancak "Setup
n rı
Defaults" ayarlarıüzerine donanı uygun olmayan ayarlar yapırsa problemler çı
ma lı kabilir.
Hangi değ ikliklerin yapı ğ unutulursa "Load Setup Defaults" tekrar yüklenerek baş
iş ldıı tan
ayar yapılabilir.
2.2.10.5. Supervisor / User Password (Yönetici / Kullanı Parolası
cı )
“Supervisor Password” hem “setup”a hem de sisteme ş koyar. Yani ş
ifre ifreyi
yazmadan BIOS ayarları da giremezsiniz. PC’nizde açı
na lmaz. Ancak “BIOS Features
Setup” kı nda anlattımı gibi “Security Option” ayarı dikkat edilmelidir. Ş
smı ğ z
ı na ifreyi
rmak içinse bu seçeneklere gelip Enter tuş iki kez basış yazmamanıgerekir.
kaldı una p ifre z
Resim 2.17: Ş belirlemek
ifre
“User Password” ise sadece PC’nin açış ş koyar. Sisteminiz ilk geldiğ
ı
lına ifre inde
şifresizdir. İ kez ş girerken yazdıı z ş
lk ifre ğnı ifreyi kontrol amacı ikinci kez tekrar ister.
yla
Ş rmak içinse bu seçeneklere gelip Enter tuş iki kez bası ş yazmamanı
ifreyi kaldı una p ifre z
gerekir. Böyle bir durumda BIOS, “Password Disabled” mesajıvererek ş ifrenin iptal
edildiğ belirtir.
ini
47

54. Resim 2.18: Şifreyi iptal etmek
2.2.10.6. Save & Exit Setup ( Kaydet ve Çı
k)
ğ z
ı
“BIOS setup”ta yaptını değ ikliklerin hiçbiri BIOS’a kaydedilmeden devreye
iş
girmez. İ bu seçeneğ seçip, “Y” tuş basarsanı yaptıız tüm değ iklikleri
şte i una z ğnı iş
kaydedecek ve tekrar sistem açış geri dönecektir. Herhangi bir Setup menüsündeyken
ı
lına
“F10” tuş basmanıyine kaydetme iş
una z lemini gerçekleş
tirecektir. (Bu ayar önemlidir)
Resim 2.19: Kaydederek çı
kmak
2.2.10.7. Exit Without Saving (Kaydetmeden Çı
k)
Yaptıız değ iklikleri kaydetmeden, yani bu değ iklikleri iş sokmadan BIOS
ğnı iş iş lem
Setup’tan çıkmak için bu seçeneğ üzerine gelip Enter tuş bası Yeni onay için “Y”
in una n.
tuş bastıızda sistem açış geri dönecektir. Herhangi bir Setup menüsündeyken “Esc”
una ğnı lıa
tuş basmanıyine Setup’tan kayıiş yapmadan çı iş
una z t lemi kma lemini gerçekleş
tirecektir.
48

55. Resim 2.20: Kaydetmeden çı
kmak
49

56. UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
İlem Basamakları
ş Öneriler
 Kasayı uygun tornavida ile açarak anakart  Kasayı açarken veya
üzerinde bulunan EEPROM belleğ ve in kapatı sarsmamaya özen
rken
CMOS pilinin yerlerini tespit ediniz. gösteriniz.
 Kasayı tekrar sarsmadan tornavida ile  Kasayı açarken veya
kapatı z.
nı kapatı kullandı nı
rken ğ z
ı
 Kasanıgüç düğ
n mesine bası z.
nı tornavidanıelinize
n
 BIOS ekranı girmek için ekranısol alt
na n batmaması özen gösteriniz.
na
köş esinde “Press DEL to Enter SETUP”  BIOS’a giriş “del” tuş
te u
yazını
sı gördüğ ünüz anda Del tuş bası z.
una nı şı
dında baş bir tuş (F2,
ka un
 BIOS ekranı bulunan menüler arası
nda nda Esc gibi) kullanıplı
“ok” tuş ile gezerek menülerde bulunan
ları kullanılmadıı dikkat ediniz.
ğna
alt seçenekleri inceleyiniz.  BIOS’ta hıve voltaj
z
 “Standart CMOS Setup” menüsünden değ iklikleri ile ilgili
iş
“HARD DISKS ” ayar bölümünde değ iklikler yapmak isterken
iş
sisteminize takı olan aygı user modunda
lı tları donanı nı zarar verebilecek
mı za
ayarlayız.nı ı
aş değ
rı erlerden kaçı nı nı z.
 “Bios Features Setup” menüsünden “Boot  Yaptıız ayar değ ikliklerini
ğnı iş
Sequence” ayar bölümünde boot kaydederek sonuçları nı
sıralamaları disket sürücü ilk sı olacak
nı rada görünüz.
şekilde ayarlayı z ve bilgisayarı zı
nı nı bir  Tüm iş basamakları
lem ndan
sistem disketi ile baş nı
latız. sonra BIOS’u eski ayarları na
 “Chipset Features Setup” menüsünden getirmeyi unutmayı z.nı
anakartızda bulunan Onboard aygı
nı tlardan
ses kartı devre dı bı
nı ş rakarak bilgisayarı zı
ı nı
baş nıve bilgisayarızda ses aygını
latı z nı tın
şı
devre dı olduğ görünüz.
unu
 “Power Management Setup” menüsünde
bulunan Power Management ayarı “user nı
define” moduna getirerek değ tirebileceğ
iş iniz
özellikleri deneyiniz.
 “Load Bios Defaults” seçeneğ ile “Load
i
Setup Defaults” seçeneğ arası
i ndaki farkı
uygulamalı olarak görünüz.
 “Supervisor Password” seçeneğile “Bios
i
Features Setup” menüsünde bulunan
“Security Option” seçeneğ arası
i ndaki ilişkiyi
uygulamalı olarak görünüz.
 BIOS’ta yapı değ iklikleri kaydederek ve
lan iş
kaydetmeden çı kmak için geçerli olan
seçenekleri uygulamalı olarak deneyiniz.
50

57. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME
A. OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI)
F
Aş ı sorularıcevapları doğ ve yanlıolarak değ
ağdaki n nı ru ş erlendiriniz.
1. Rom anakart üzerine sonradan takı bir çiptir. (......)
lan
2. BIOS, ROM içerisinde bulunan bir yazımdı (......)
lı r.
3. BIOS, bilgisayar ilk açı ğnda çalır ve POST testini gerçekleş (......)
ldıı şı tirir.
4. ş
POST, bilgisayarda bulunan donanı n doğ çalıp çalı
mı ru ı ş ğnı eder. (......)
madıı test
5. BIOS’ta yapı ayar değ iklikleri, ROM’a kaydedilir. (......)
lan iş
6. BIOS’ta ayar değ iklikleri “Page up” ve “Page down” tuş ile yapır. (......)
iş ları lı
7. “Integrated Peripherals” menüsü, güç tüketiminin ve tasarrufunun ayarlanmasıiçin
konulmuş menüdür. (......)
bir
Aş ı cümlelerde bulunan boş
ağdaki lukları uygun ş
en ekilde doldurunuz.
8. Bilgisayar ilk açı ğnda BIOS yazımı n yaptıı
ldıı lı nı ğteste __________ denir.
9. _______ içerisinde bulunan BIOS yazımı bilgisayar ilk açı ğ
lı , ı
ldında _______’e
yüklenir.
10. BIOS’ta yapı ayar değ iklikleri, _________’a kaydedilir.
lan iş
11. BIOS içerisine ilk girildiğ ekrana gelen ana menü __________’tı
inde r.
12. BIOS içerisinde yapı değ iklikleri kaydetmek ve BIOS’tan çı
lan iş kmak için _____ tuş
u
kullanır.
lı
13. BIOS ayarları ilgili herhangi ciddi bir problem ile karş ı ğnda tüm yüksek
ile ı ldıı
laş
performans özelliklerini kapatmak için ___________ seçeneğkullanır.
i lı
DEĞERLENDİ
RME
ı rız.
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek
nı laş ru nı
kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğ z
ş iniz adıı
nı
sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz
Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz diğ faaliyete geçiniz.
ru er
51

58. ÖĞRENME FAALİ
YETİ
–3
ÖĞRENME FAALİ
YETİ
–3
AMAÇ
Bilgisayar ilk açırken oluş
lı abilecek sesli ve yazı hata mesajları n anlamları ve
lı nı nı
sebeplerini öğ
reneceksiniz.
ARAŞTIRMA
Bu faaliyet öncesinde yapmanıgereken öncelikli araşrmalar ş
z tı unlardı
r:
Bir bilgisayarı açı
n labilmesi için hangi donanı
msal aygı n sorunsuz olarak
tları
ş
çalımasıgerektiğ araşrı z.
ini tını
Araşrma iş
tı lemleri için bilgisayar laboratuarı veya ev ortamı bulunan hazıbir
nda nda r
bilgisayarı internet ortamı kullanız.
ve nı nı
3. HATA MESAJLARI
Bilgisayar açı ğ zaman, iş
ldıı letim sistemi baş lmadan önce BIOS, POST (Power -On
latı
Self - Test / Açış Kendini Sı
lı ta ın
nama)'u yapar. POST güç kaynağnı normal iş levlerini,
anakartı iş /çı şdenetleyicilerini, belleğ klavyeyi ve video bileş
, lemciyi, giriş kı i, enlerini
ş r.
kontrol eden birçok test çalı rı
tı
POST, problem tespit ederse, ön yükleme sürecini yarı keser ve görüntüsel olarak
da
ekrana hata mesajıverir ya da duyulabilir olarak bir seri bip sesi olarak hata verir.
Bilgisayar POST aş aması hatasıve baş lı ş
nı z arı bir ekilde tamamlarsa bunu kullanıya
cı
kı bir “bip” ya da iki kı “bip” sesi ile bildirir (BIOS üreticisine bağ olarak ses sayı
sa sa lı sı
değ ebilir.). Daha sonra bilgisayar, açış devam eder ve iş
iş lı a letim sistemini yükler.
3.1. Sesli Hata Mesajları
3.1.1. Sesli Hata MesajıNedir?
Bilgisayar, POST esnası ekranı açış engelleyici bir hata ile karş ı bu
nda n ı
lını ı rsa,
laş
hatanı ne olduğ kullanı ya bildirmek için çeş ses sinyalleri gönderir. Çeş sayı
n unu cı itli itli ve
uzunlukta olan bu sinyallere “Sesli Hata Mesajları denir. Burada dikkat edilmesi gereken
”
ş ekranıaçı
ey, n lamadıı durumları sesli hata mesajları n devreye girmesidir.
ğhata nda nı
Sesli hata mesajlarıkullanıya sistem hoparlöründen bip sesleri olarak verilmektedir.
cı
Bilgisayarda ses kartıveya hoparlörün olup olmaması sesli hata mesajları n duyulması
bu nı nı
engellemez.
52

59. Bip kodları için resmi bir standart yoktur.Örneğ klavyeden kaynaklanan bir hata
in,
olması durumda BIOS üreticisine bağ olarak BIOS; 3, 4, 5 ya da 6 bip sesi verebilir.
lı
Kullanı BIOS için daha kesin ve açı cı bip kodu listesi elde etmek için, anakart
lan klayı bir
dokümantasyonuna, anakartı üretici firmasın internet sitesine ya da BIOS üreticilerinin
n nı
internet sitesine başvurulmalı r.
dı
3.1.2. Sesli Hata MesajlarıNelerdir?
Her BIOS modelinin kendisine ait bir hata sinyal tablosu bulunur. Bu hata sinyalleri
BIOS’un markası göre değ ebilmektedir.
na iş
Ş imdi de Award ve AMI BIOS markaları ait sesli hata sinyallerini ve bu hata
na
sinyallerinin ne anlama geldiklerini görelim:
a) Award BIOS Hata Sinyalleri:
Award BIOS, hata mesajları bildirmek için uzun ve kı bip sesleri kullanı Uzun bir
nı sa r.
ı ı
bip sesi yaklaşk 2 saniye sürerken kı bip sesi yaklaş bir saniye sürmektedir. Award
sa k
BIOS kritik hata mesajları tanı
nı mlamak için, farklıfrekanslarda sinyal sesleri de kullanı
r.
Bu sinyaller ve bu sinyallerin tanı ş
mlarıöyledir;
1) 1 uzun, 2 kı sinyal (Ekran kartı
sa hatası Ekran Kartıarı dı veya düzgün
): zalı r
yerleş
tirilmemiş Monitör kablosu da kontrol edilmelidir.
tir.
2) Tekrarlayan sinyaller (Bellek hatası Bellek düzgün yerleş
): tirilmemiş ya
tir
da bellek yoktur.
3) 1 uzun, 3 kı sinyal (Ekran kartı lı il veya ekran kartı
sa takı değ belleğ hasarlı
i ):
Ekran kartıdüzgün yerleştirilmemiş
tir.
4) Bilgisayar çalırken yüksek frekanslı
şı Sinyal (Aş ınmıiş
ı sı ş lemci): İ
rı şlemcinin
aş sı şolduğ
ı nmı
rıı unu gösterir. İ
şlemci fanıkontrol edilmelidir, kasada düzgün hava
şı
akı olmalı r.
dı
5) Tekrarlayan yüksek / alçak sinyal (İ şlemci hatası İ): ş lemci düzgün
yerleştirilmemiş aş ınmıveya hasar görmüş
tir, ı sı ş
rı olabilir. İ
şlemci fanı uygun fan hı
ve zı
için BIOS ayarları kontrol edilmelidir.
b) AMI BIOS Hata Sinyalleri: AMI BIOS aynı uzunluk ve frekansta bip sesleri
kullanı Hata durumu, çeş sayı
r. itli larda bip sesleriyle bildirilir. AMI BIOS’a ait hata
sinyalleri ve bu sinyallerin tanı ş
mlarıöyledir;
1) 1 kı sinyal (Hafı yenileme hatası Programlanabilir kesme zamanlayısı
sa za ): cı veya
programlanabilir kesme kontrolü baş sıoldu.
arız
2) 2 kı sinyal (Bellek paritesi hatalı Bir bellek parite hatası r ve belleğ ilk 64
sa ): dı in
Kilobyte’ı meydana gelmiş RAM IC'de sorun bulunmaktadı
nda tir. r.
53

60. 3) 3 kı sinyal (64K tabanlı
sa bellek hatası Belleğ ilk 64K'sı bir bellek hatası
): in nda
meydana gelmiş RAM IC muhtemelen arı dı
tir. zalır.
4) 4 kı sinyal (Sistem zamanlayısı
sa cı (timer) baş sı Sistem saati/zamanlayı (IC)
arız): cı
baş sı r veya belleğ ilk biriminde bellek hatası
arızdı in mevcuttur.
5) 5 kı sinyal (İ
sa şlemci hatası Sistem iş
): lemcisi baş sı r.
arızdı
6) 6 kı sinyal (A20 kapı baş sı İ
sa sı arız): ş
lemcinin korumalıduruma geçmesi için A20
kapına izin veren klavye denetleyicisi baş sı r. Klavye denetleyicisi tekrar
sı arızdı
yerleş
tirmelidir.
7) 7 kı sinyal (İ
sa şlemci devre dı hatası İ
şı ): ş
lemcideki veya anakart devresindeki bir
şı ş
hatadan dolayı lemci devre dı kalmı r.
iş tı
8) 8 kı sinyal (Görüntü belleğ okuma/yazma hatası Sistem ekran kartı zası
sa i ): hafı
yoktur veya arı dı
zalı r.
9) 9 kı sinyal (ROM “Salt okunur bellek” kontrol hatası Sistem BIOS ROM'unun
sa ):
içeriğ beklenen kontrol değ
i erleriyle uyuş
muyor, BIOS ROM'da problem vardır.
10) 10 kı sinyal (CMOS kapatma kaydı
sa okuma/yazma hatası CMOS kapanması
):
baş sı r.
arızdı
11) 11 kı sinyal (Önbellek hatası L2 önbellekte sorun bulunmaktadı
sa ): r.
12) 1 uzun, 2 kı sinyal (Video sistemi baş sı Video BIOS ROM'unda bir hata
sa arız):
ile karş ı şr.
ı lmı
laş tı
13) 1 uzun, 3 kı sinyal (Bellek testi baş sı 4KB'nı üzerindeki bellekte bir hata
sa arız): n
ile karş ı şr.
ı lmı
laş tı
14) 1 uzun, 8 kı sinyal (Görüntü testi baş sı Ekran kartı
sa arız): yoktur veya sorun
vardı
r.
15) 2 kı sinyal (POST baş sı Herhangi bir donanı testi baş sı olmuş
sa arız): m arız tur.
16) 1 uzun sinyal (POST tüm testleri geçmiş
tir.)
3.2. Yazı Hata Mesajları
lı
3.2.1. Yazı Hata Mesajı
lı Nedir?
Yazı hata mesajlarıgenel olarak açı cı
lı , ı
klayı, birkaç kelimelik anlaşlabilir nitelikte ve
sesli hata mesajları göre daha az sı ntıoluş
na kı turacak hata mesajları r. Oluş hata
dı an
54

61. bilgisayarı açış ve çalı
n lınaı ş na engel olacak bir durum teş etmiyor ise belirtilen bir
ması kil
tuş (genellikle F1 tuş ile) açış devam etmesi sağ r.
ile u ı
lın lanı
Bu mesajlar anakarta, BIOS’a, takı lıolan donanı “chipset”e göre değ iklik
ma, iş
gösterebilirler. Burada belli baş olan hata mesajları tanı
lı ve mlarıgösterilecektir.
3.2.2. Yazı Hata Mesajları
lı Nelerdir?
1. BIOS ROM checksum error - System halted (BIOS ROM kontrol hatası -
Sistem durduruldu): BIOS yongası ndaki bir hatayıgösterir. Çipte fiziksel hata veya BIOS
yazımı bozukluk olabilir. Sisteminizi yeni bir BIOS ile update (güncellemek) edin,
lı nda
sorun devam ediyorsa yeni bir BIOS yongası edinmeniz gerekir.
2. CMOS battery failed (CMOS pili hatası BIOS piliniz bitmiş
): veya bitmek üzere
demektir. Pilin türünü belirleyip en yakısaatçiden yenisini alabilirsiniz.
n
3. CMOS checksum error - Defaults loaded (CMOS kontrol hatası Varsayı
- lan
ayarlar yüklendi): Herhangi bir nedenden dolayıBIOS ayarları zda bozukluk oluş tur.
nı muş
(muhtemelen bitmek üzere olan BIOS pili yüzünden). Varsayı ayarlar yüklenerek
lan
sisteminizin zarar görmesi engellenmiş
tir.
4. Floppy disk(s) fail (Disket sürücü hatası Sisteminize takı
): lıbulunan disket
sürücü(ler) ile BIOS’taki disket sürücü ayarlarıbirbirini tutmuyor. Disket sürücünüzün
lantı nı ş
bağ ları kontrol edin, BIOS’taki ayarlar yanlı düzeltin. Sorun devam ediyorsa disket
sa
sürücünüzde muhtemel bir fiziksel arı var demektir.
za
5. Keyboard error or no keyboard present (Klavye hatası veya mevcut klavye
yok): Belki de en çok karş ı POST mesajır. Bu mesaj genellikle “Press F1 to
ı lan
laş dı
continue. Devam etmek için F1 tuş bası z.” diye devam eder. Olmayan klavyenin F1
una nı
una ı zdan
tuş basamayacağnı dolayı yeni bir klavye takarak iş
leme devam edebilirsiniz.
6. Memory test fail (Hafı testi hatası POST mesajları n belki de en can sıcı.
za ): nı kısı
BIOS’taki bellek ayarlarızda olabilecek bir problemden kaynaklanabildiğ gibi, bellek
nı i
modüllerinizdeki kı (kı
smi smi=belli bir bölümündeki) arı nedeniyle de ortaya çı
za kabilir.
Ayarları zdan eminseniz, baş bir bellek ile sisteminizi tekrar açmayı
nı ka deneyin.
7. Hard Disk(s) Fail (Sabit disk hatası Sisteminizde mevcut disk(ler)le BIOS’ta
):
belirilmişdisk ayarlarıbirbirini tutmuyor demektir. BIOS’tan disk ayarları nıotomatiğ e
getirin, master/slave ayarları kontrol edin. Sorun devam ediyorsa disk sürücünüzde fiziksel
nı
bir bozukluk kuvvetle muhtemeldir.
8. Disk boot failure, insert system disk and press enter (Disk baş latma baş sı
arız,
Sistem diskini yerleş tirin ve “Enter” tuş bası Sistem açış yapmak için iş
una n): lıı letim
sistemini bulamı İ
yor. ş letim sistemi silinmişolabilir, hard disk (sabit disk) bağ sı
lantında
sorun olabilir, BIOS’tan hard disk tanı mlanmamı şolabilir, hard disk bozuk olabilir, hard
diskinizin sistem dosyaları silinmişolabilir.
9. Non system disk or disk error. Replace and press any key to continue (when
ready) (Sistem disketi değ veya disk bozuk. Yeniden yerleş ve devam etmek için
il tir
55

62. (hazı olduğ
r unda) herhangi bir tuş bas.): Disket sürücüde bulunan sistem disketinin
a
bozuk olduğ zaman veya disket sürücüde herhangi bir disket varken bilgisayar açı ğnda
u ldıı
bu hata mesajı nıverir. Böyle bir durumda disket sürücüde takı olan disketi çı
lı kartarak
herhangi bir tuş bası ğ
a ı
ldında bilgisayar, boot ayarları disket sürücüden sonraki aygı
nda t
üzerinden bilgisayarıaçmaya çalışacaktır.
10. Primary/Secondary Master/Slave Failed (Hard disk tanım hatası Daha
tı ):
önceden bilgisayara takı olup daha sonra çı lan ve BIOS’tan kaldılmayan hard diskler
lı karı rı
söz konusu olunca böyle yapar.
11. Cache Memory bad, or not enabled cache (Önbellek hatalı veya aktif değ
il):
Cache bellek bozulmuşolabilir. Ya da cache bellek anakart ile uyumsuz olabilir.
12. DMA Error (Direct Memory Access hatası Doğ ): rudan Eriş
imli Bellek
devrelerinde sorun var. Anakartı iş
değ tirmek gerekebilir.
13. Controller Failure, Harddisk Failure veya HDC Failure: HDC, Hard Disk
Controller(Sabit disk kontrolcüsü) ifadesinin kı
saltması r. Bu hata mesajı
dı normalde arı
zalı
bir sabit disk anlamı gelir. Ancak hata, arı bir sabit disk kontrolörü veya daha da
na zalı
kötüsü (ancak seyrek karş ı bir durumdur) arı bir anakart anlamı da gelebilir.
ı lan
laş zalı na
Böyle bir durumda bilgisayarızı
nı tekrar kapatı ve açı Eğ aynı mesajı kez
n n. er hata bir
ı
daha ekrana geliyorsa, sorunun kaynağ biraz önce de söylendiğ gibi kontrolör, sabit disk
i
veya anakart olabilir.
3.3. Hata Mesajları n Bulunması
nı
Bütün anakartları kullanı
n cıkitaplarında, hata mesajlarıve bu hata mesajların nı
anlamlarıyer almaktadı Bilgisayarızda herhangi bir hata mesajıile karş tıızda
r. nı ı ğnı
laş
bilgisayarıkapatıyeniden baş n ve uyarı
p latı seslerini dikkatli bir ş
ekilde dinleyin.
Farklıbip seslerinin anlamları nıanakarta ait kullanı cıkitabı n sonundaki ekte
nı
bulabilirsiniz. Uyarı ğ ı
sesleri, bu konuda herhangi bir standart bulunmadı için bilgisayarda
kullanı BIOS’un üreticisine bağ olarak farklı
lan lı anlamlara sahip olabilir.
BIOS üreticinizin ismini bilmiyorsanı anakartıza ait kullanı kitabı
z, nı cı na
bakmalını Eğ bu kitapçı da açı cı bilgi bulamazsanı ürünü satı aldıı z
sı z. er kta klayı bir z, n ğ nı
firmaya baş vurabilirsiniz. Eğ firma da yardı olamazsa, son çare olarak kendiniz kontrol
er mcı
etmelisiniz.
Bunun için;
1. Bilgisayarıkapatıve kasası açı
n nı n.
2. Tüm anakart kitapçı nda, anakart üzerindeki farklıelemanları yerlerini
kları n
gösteren bir plan bulunur. Bu planda, üzerinde BIOS yazan bir bileş arayı
eni n.
3. Eğ BIOS’un yerini planda tespit ettiyseniz, anakart üzerinde arayı Bu sı
er n. rada
56

63. BIOS’un görünmesini engelleyen ek kartları sökmek zorunda kalabilirsiniz.
da
4. Bu parçada her zaman, üzerinde üreticinin isminin bulunduğ bir telif hakları
u
ş bulunur. BIOS üreticisinin ismini buradan öğ
yapıkanı renebilirsiniz.
Bip seslerinin anlamlarınıkitabı sonundaki ekte bulabilirsiniz. Hata mesajı
n
bilgisayarı belirli bir donanı bileş
n m ı
enine karş k gelecektir. Buna bağ olarak kitaptan
lı lı
ı ğ z
laş ı
uygun bölüme göz atarak, karş tını sorunu çözmek için neler yapabileceğ inizi
öğ renebilirsiniz.
da ı
Eğ yukarı bahsedilen sorunlarla karş madı z, teknik servis yardı
er laş ysanı mı
olmadan hatayı tespit etmek için bir ş nı daha var. Hata tespiti için POST Code kartı
ansı z
sı z. n ı
kullanmalını Bu tür bir kartı maliyeti daha fazla olacağ için normal bir kullanını cın
böyle bir karta sahip olması zordur. Eğ çevrenizde POST Code kartı sahip birileri
çok er na
mevcutsa, bilgisayarı zdaki hatayı konusu kartı
nı söz kullanarak tespit edebilmek için yardı
m
ı ğ z
laş ı
isteyebilirsiniz. Ancak bu tür bir imkânı z da yoksa karş tını sorunu çözüme
nı
kavuş turmak için teknik servise girmekten baş çareniz kalmaz.
ka
57

64. UYGULAMA FAALİYETİ
UYGULAMA FAALİYETİ
İlem Basamakları
ş Öneriler
 Bilgisayarı kasası açız.
n nı nı  Kasayı açarken sarsmamaya özen
gösteriniz.
 Bilgisayara ait bios modelini anakart  Anakart üzerinde BIOS’un
kullanı kitabı
cı ndan veya anakart görünmesini engelleyen ek kartları
üzerinde biosun bulunduğ yerden
u sökmek zorunda kalı z bunu
rsanı
tespit ediniz. dikkatli bir ş
ekilde yapı z.
nı
 Kasadan ekran kartı çı
nı kararak  Kasa içerisinden herhangi bir parça
bilgisayarı nıve ne tür bir hata
açı z çı rken kasaya elektrik enerjisini
kartı
mesajı tuğ görünüz.
oluş unu sağlayan güç kablosunun takı lı
ğ ı
olmadından emin olunuz.
 Disket sürücüye ait güç kablosunu ve  Disket sürücünüz bozukken aynı hata
veri kablosunu çıkartarak bilgisayarı ı
laş ı
mesajı karş acağ zı
ile nı
açı z ve ne tür bir hata mesajı
nı unutmayı n.
oluş unu görünüz.
tuğ
 Hard diske ait güç kablosunu ve ide  Kasa içerisinden herhangi bir
veri kablosunu çıkartarak bilgisayarı elemanı sökerken veya takarken bu
açı z ve ne tür bir hata mesajı
nı aygı n elektronik birer devre
tları
oluş unu görünüz.
tuğ olduğ unutmayarak dikkatli
unu
olunuz.
 Anakart üzerindeki CMOS pilini  CMOS pili bittiğ inde veya
çıkartarak bilgisayarı nı ve ne tür
açı z zayı ğ da aynı mesajı
ı
fladında hata nı
bir hata mesajı tuğ görünüz.
oluş unu göreceğ unutmayız.
inizi nı
58

65. ÖLÇME VE DEĞ ERLENDİ
ÖLÇME VE DEĞ
ERLENDİ RME
RME
A. OBJEKTİ TESTLER (ÖLÇME SORULARI)
F
Aş ı sorularıcevapları doğ ve yanlıolarak değ
ağdaki n nı ru ş erlendiriniz.
1. Sesli hata mesajları lı mesajları göre daha tehlikelidirler. (......)
, yazı hata na
2. Award BIOS’ta bir uzun ve iki kı sinyal iş
sa lemci hatası gösterir. (......)
nı
3. Bilgisayar açıkken tekrarlayan yüksek ve alçak sinyal sesi iş lemcinin aş ınmı
ı sı ş
rı
olduğ belirtir. (......)
unu
4. “Memory test fail” mesajı , CMOS pili ile ilgili bir hata mesajır. (......)
dı
5. “Disk boot failure, insert system disk and press enter” mesajıdisket sürücü içerisinde
,
bulunan disketin sistem disketi olmadı ile ilgili bir hata mesajı r. (......)
ğı dı
Aş ı cümlelerde bulunan boş
ağdaki lukları uygun ş
en ekilde doldurunuz.
6. AMI BIOS’ta 5 kı sinyalden oluş hata mesajı__________ anlamı gelir.
sa an , na
7. Award BIOS’ta tekrarlayan sinyaller ___________’nı aret eder.
iş
8. ______________ hata mesajıBIOS çipindeki bir hatayı
, gösterir. çipte fiziksel hata
veya BIOS yazımı bozukluk olabilir.
lı nda
9. “Hard Disk(s) Fail” hata mesajı
, _______________ anlamı gelir.
na
10. ____________ hata mesajı“BIOS pili bitmiş
, veya bitmek üzere” anlamı gelir.
na
DEĞERLENDİ
RME
ı rız.
Cevapları zıcevap anahtarıile karş tını Doğ cevap sayı zıbelirleyerek
nı laş ru nı
kendinizi değ erlendiriniz. Yanlıcevap verdiğ ya da cevap verirken tereddüt yaş ğ z
ş iniz adıı
nı
sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz
Tüm sorulara doğ cevap verdiyseniz modül değ
ru erlendirmeye geçiniz.
59

66. MODÜL DEĞERLENDİ
RME
MODÜL DEĞERLENDİ
RME
PERFORMANS TESTİ(YETERLİ ÖLÇME)
K
Modül ile kazandını yeterliğ aş ı kriterlere göre değ
ğ z
ı i ağdaki erlendiriniz.
DEĞERLENDİ
RME KRİ
TERLERİ EVET HAYIR
1. Bilgisayarı ilk açışiçin gerekli
n lıı
bağ ları
lantı yapmak
A) Farenin kasaya bağ sı doğ yaptı z mı
lantını ru nı ?
B) Klavyenin kasaya bağ sı doğ yaptı z
lantını ru nı
mı ?
C) Monitörün kasaya bağ sı doğ yaptı z
lantını ru nı
mı ?
D) UPS’in kasa ve monitör bağ sı doğ
lantını ru
yaptı z mı
nı ?
2. BIOS ayarları düzenlemek
nı
A) BilgisayarıPOST ekranı belirtilen
n nda
BIOS’a giriş u ile BIOS ekranı girdiniz mi?
tuş na
B) Bilgisayarıaçış
n lıayarları BIOS’tan
nı
düzenlediniz mi?
ğ z
ı
C) BIOS’ta yaptınıdeğ iklikleri kaydederek
iş
BIOS’tan çı nı ?
ktı zmı
3. Hata Mesajları Çözebilmek
nı
A) Kendiniz oluş turduğunuz hataları ekranda hata
mesajı olarak gördünüz mü?
B) Bu hata mesajları n sebeplerini buldunuz
nı
mu?
C) Bu hata mesajı sebep olan problemi çözerek
na
hata mesajı n ortadan kalktı nı
nı ğ gördünüz mü?
ı
DEĞERLENDİ
RME
ğ z
ı
Yaptı nı değ
erlendirme sonucunda eksikleriniz varsa öğ
renme faaliyetlerini
tekrarlayız.
nı
Modülü tamamladı z, tebrik ederiz. Öğ
nı retmeniniz size çeş ölçme araçları
itli
uygulayacaktı Öğ
r. retmeninizle iletiş geçiniz.
ime
60

67. CEVAP ANAHTARLARI
CEVAP ANAHTARLARI
ÖĞRENME FAALİ
YETİ CEVAP ANAHTARI
1
Sorular Cevaplar
1. D
2. Y
3. D
4. Y
5. Y
6. Y
7. D
8. Y
9. PS/2
10. Led
11. Transfer Süresi
12. Akü
13. Regülâsyon
14. Line-Interaktif UPS’ler
15. Sırfı
16. Eviriciler
ÖĞRENME FAALİ
YETİ CEVAP ANAHTARI
2
Sorular Cevaplar
1. D
2. Y
3. D
4. Y
5. Y
6. İ
şlemci Hatası
7. İ
şlemci Hatası
8. BIOS ROM Checksum Error
9. Sabit Disk Hatası
10. CMOS Battery Failed
61

68. ÖĞRENME FAALİ
YETİ CEVAP ANAHTARI
3
SORULAR CEVAPLAR
1. Y
2. D
3. D
4. D
5. Y
6. D
7. Y
8. POST
9. ROM - RAM
10. CMOS
11. CMOS Setup
12. F10
13. Load BIOS Defaults
Cevapları zı
nı cevap anahtarları karş tı
ile ı rarak kendinizi değ
laş erlendiriniz.
62

69. ÖNERİ
LEN KAYNAKLAR
ÖNERİ
LEN KAYNAKLAR
 http://www.pclabs.gen.tr
 http://www.bidb.itu.edu.tr
 http://www.donanimhaber.com
 http://www.tomshardware.com.tr
 http://www.safetech-ups.com/help.htm
 http://www.darkhardware.com/index.php
63

70. KAYNAKÇA
KAYNAKÇA
 GÜZEL Sakin, Bilgisayara GirişDers Notları
 TUBITAK, Bilgisayarlar,1993
 http://www.pclabs.gen.tr/
 http://www.bidb.itu.edu.tr
 http://www.tomshardware.com.tr
 http://bilisim.istanbul.edu.tr/makaleler/kesguckay.htm
 http://www.safetech-ups.com/help.htm
 http://www.darkhardware.com/index.php
64