Bab 4 membahas tentang nasionalisme, yang didefinisikan sebagai gerakan untuk membebaskan diri dari penjajahan dan memperjuangkan kedaulatan bangsa. Sejarah nasionalisme di tanah Melayu bermula dengan gerakan bersenjata menentang penjajah seperti British, namun terdapat juga gerakan bukan bersenjata yang dilibatkan oleh golongan intelektual. Perjuangan untuk kebangkitan kesedaran bangsa Melayu diwarisi oleh pelbagai generasi, mencerminkan usaha untuk meningkatkan martabat dan kedudukan rakyat Melayu dalam negara sendiri.

1. BAB 4
NASIONALISME

2. 4.1 PENGENALAN
• Hans Kahn - gerakan untuk menbentuk
masyarakat yang lebih terbuka dan untuk
mendapatkan kebahagiaan perseorangan, bagi
menjamin kemerdekaan warganegara dan
membebaskan akal dan fikiran.
• R. S. Chavan - sebagai sentimen, loyalty of
sympathy.
• Juga disebut sebagai fahaman kebangsaan -
pemikiran dan tindakan yang menunjukkan cinta
kepada bangsa dan negara. Ia merangkumi
gerakan yang dilancarkan bagi menjamin
ataupun mengembalikan kebaikan golongan
majoriti.

3. • Bermula di Eropah pada abad ke-18,
khususnya selepas berlaku Revolusi Perancis
pada tahun 1789.
• Asia Tenggara - wujud dengan serius dalam
abad ke-20.
• Bagi orang Melayu pula, nasionalisme merujuk
kepada perjuangan mereka untuk
mendapatkan kembali kedudukan unggul
dalam negaranya sendiri seperti sebelum
kedatangan penjajah.

4. • Penting dalam usaha pembentukan negara
bangsa
• Keseluruhannya, nasionalisme adalah bertujuan
untuk membebaskan diri daripada cengkaman
kuasa asing. Melahirkan perasaan bersatu padu
di antara rakyat yang dijajah.
• Namun, pengertian nasionalisme dalam konteks
lepas merdeka lebih merupakan sebagai satu
perjuangan bagi mempertahankan maruah dan
mempertinggikan martabat serta kedaulatan
negara.

5. 4.2 BENTUK DAN PERKEMBANGAN
NASIONALISME
• Secara umum, sarjana melihat perkembangan
nasionalisme di Tanah Melayu dari sudut
masyarakat peribumi (Melayu) dan masyarakat
imigran.
• Peribumi - dua bentuk perkembangan;
– gerakan radikal (bersenjata),
– sederhana (tidak bersenjata) - melalui pertubuhan
dan desakan media massa.

6. 4.3 GERAKAN NASIONALISME BERSENJATA
• Bermula apabila orang Melayu Melaka menentang kuasa-kuasa
asing seperti Portugis dan Belanda, dan juga di Kedah menentang
Siam.
• Pemberontakan terhadap penjajah Inggeris - faktor sosio ekonomi,
agama, adat resam dan kepimpinan.
– Aspek sosio ekonomi dikatakan sebab utama wujud rasa tidak
puas hati di kalangan pemimpin dan penduduk tempatan.
Perubahan sosial dan ekonomi yang dijalankan oleh British
tidak boleh diterima oleh masyarakat tempatan. Contohnya
pengutipan cukai.
– Dari segi kepimpinan pula, penguasaan British di Tanah Melayu
di lihat sebagai mencabar kewibawaan pembesar Melayu
sebagai pemimpin tradisi tempatan.
– Sikap pihak British yang cuba campur tangan dalam hal ehwal
agama dan adat-adat Melayu.

7. • Tercetus usaha dan percubaan untuk
membebaskan diri daripada cengkaman
British:
– Sultan Kedah untuk menduduki kembali Pulau
Pinang pada tahun 1789,
– Pemberontakan Dol Said di Naning (1831),
– Pembunuhan J.W.W. Birch (1875),
– Pemberontakan Datuk Bahaman di Pahang (1895),
– Pemberontakan Tok Janggut di Pasir Putih (1915),
– Penentangan Haji Abdul Rahman Limbong di
Terengganu (1928).

8. Dol Said
• Campur tangan dalam urusan pentadbiran Naning
• Menghalang Penghulu Dol Said menyelesaikan kes-kes
jenayah di Naning
• Penguatkuasaan undang-undang yang dilaksanakan ke atas
Melaka turut dijalankan di Naning
• Menghalang hubungan yang telah sedia wujud antara Dol
Said dan Belanda - Halangan ini jelas apabila mereka cuba
menyekat Dol Said daripada menghantar hasil tahunan
Naning kepada Belanda sebagai tanda persahabatan.
• Dol Said melancarkan pemberontakan terhadap penjajah
British. (1831 sehingga 1833). Dol Said telah dikalahkan
oleh tentera British dan menyerah diri pada 4 Februari
1833.

9. Tok Janggut
• Berlaku di Pasir Putih, Kelantan, dipimpin oleh Haji Mat
Hassan atau dikenali sebagai Tok Janggut.
• Membakar Pejabat Daerah, kebun-kebun, dan
kediaman milik pegawai-pegawai British.
• Penasihat British Kelantan dengan bantuan pasukan
polis dari Singapura dan bantuan polis tambahan telah
bertempur dengan Tok Janggut dan pengikut-
pengikutnya. Peristiwa ini dikenali sebagai Perang Tok
Janggut.
• Beliau telah dibunuh oleh British dan mayatnya diarak
di Pasir Putih dan Kota Bharu serta digantung di
Padang Merdeka selama beberapa ketika sebelum
dikebumikan di Pasir Pekan.

10. • Pada umumnya, gerakan nasionalisme bersenjata berlaku di hampir
kebanyakan negeri di Tanah Melayu dan juga di Sabah.
• Menghalau penjajah dan mengembalikan nilai-nilai murni dalam
kehidupan lama serta menegakkan kedaulatan dan kemerdekaan
negara.
• Hampir kesemua gerakan telah gagal mencapai matlamat
perjuangan kerana tidak wujud jaringan yang kukuh di kalangan
penduduk di Tanah Melayu dalam menentang penjajah.
• Berbentuk setempat, sementara dan bergerak secara kecil-kecilan.
• Tidak wujud perpaduan dan rasa kekitaan di kalangan penduduk.
– J.M. Gullick, penduduk Tanah Melayu yang tinggal di negeri-negeri
berlainan mempunyai perasaan benci-membenci dan curiga-
mencurigai antara satu sama lain. Contohnya orang Perak benci dan
cemburu terhadap orang luar Perak, manakala orang Selangor
menganggap orang Kedah yang menetap di Selangor sebagai hina dan
asing. Sementara itu orang Pahang tidak suka terhadap polis-polis
yang bukan dari negeri mereka.

11. 4.4 SEMANGAT NASIONALISME BUKAN BERSENJATA
• Digerakkan oleh tokoh-tokoh intelektual tempatan
dengan membawa perubahan pemikiran dalam
masyarakat secara ilmuan dengan menggunakan media
massa, madrasah, sekolah dan pusat-pusat pengajian.
– Perkembangan pertubuhan-pertubuhan Melayu yang bersifat
bukan politik, separa politik dan yang bersifat politik.
– Pendedahan dan peluang yang diperolehi dalam ilmu
pengetahuan dan pengalaman mengenai perkembangan politik
luar negeri.
– Perkembangan pertubuhan-pertubuhan kaum bukan Melayu,
khususnya Cina dan India. Corak dan perkembangan
nasionalisme di kalangan mereka juga sama dengan
perkembangan nasionalisme di kalangan penduduk peribumi.

12. 4.4.1 Golongan Agama
• Kesedaran nasionalisme Melayu moden di Tanah Melayu
mempunyai hubungan yang rapat dengan gerakan
pembaharuan ataupun islah Islam yang sedang
berkembang di Asia Barat pada masa itu.
– Syed Jamaluddin Al-Afghani, Syeikh Muhammad Abduh, dan
Rashid Ridha. Idea pembaharuan dimuatkan dalam majalah-
majalah yang seperti Al-Manar dan Al-Urwatuk Wuthqa.
– Pelajar-pelajar Melayu dari Tanah Melayu di Universiti Al-Azhar
telah menubuhkan persatuan kebajikan Al Jamiah Al Khariah
untuk menjaga kebajikan pelajar-pelajar dan menyatukan
mereka.

13. – Kerjasama dalam persatuan Perkumpulan Pemuda Indonesia-Malaya
(PERPINDO) sebagai landasan kerjasama - persamaan yang wujud
dalam sejarah negara dan perjuangan bangsa Melayu di Tanah Melayu
dan Indonesia - persamaan dari segi rumpun bangsa, agama dan
bahasa serta keturunan.
– Idea reformasi (islah) yang berkembang di Asia Barat dibawa ke Tanah
Melayu oleh pelajar lepasan universiti di Timur Tengah seperti Syeikh
Mohd Tahir Jalaluddin, Haji Abas Mohammad Taha, dan Syed Syeikh
Al-Hadi.
• Majalah Al-Iman (1906), Al-Ikhwan (1926) di Singapura, di
Pulau Pinang Idaran Zaman (1925) dan akhbar Saudara
(1928) yang memuatkan pandangan-pandangan golongan
reformis terhadap perlunya bangsa Melayu bangkit seiring
dengan bangsa lain untuk sama-sama bersaing mengejar
kemajuan.

14. • Akhbar Chahaya Pulau Pinang menyatakan, antara tujuan
penerbitannya ialah
– “…bagi kita Melayu ini mencari kepandaian dan perkhabaran
yang baik-baik seperti orang yang di bahagian atas angin itu; oleh
itu, telah dikeluarkan akhbar yang beriwayatkan perkhabaran yang
di bahagian atas angin dan di bawah angin supaya hidup nama
Melayu ini di dalam dunia…”
• Menggunakan media sebagai alat untuk mengkritik bangsa
Melayu yang masih mengamalkan adat-adat lama yang
disifatkan sebagai kolot serta bertentangan dengan ajaran
Islam.
– Mereka telah mengambil contoh bagaimana tindakan Jepun yang
telah menyerang China yang di lihat sebagai perjuangan yang
cukup berani kerana China jauh lebih besar dan kuat berbanding
dengan Jepun.

15. • Berlakunya pertentangan nilai di antara Golongan reformis
(Kaum Muda) dengan golongan yang sedia ada dalam
masyarakat Melayu pada masa itu (Kaum Tua).
– Kaum Muda di lihat sebagai golongan anti-establishment dan
membawakan gerakan pembaharuan Islam dan menjadikan
madrasah-madrasah sebagai pusat kegiatan mereka. Mereka
menentang pandangan dan pendapat yang dibawakan oleh Kaum Tua
yang menjadikan pondok sebagai institusi mereka .
• Reformis Islam terdiri daripada golongan yang tidak puas hati
dengan keadaan masyarakat Islam pada masa itu. Bagi mereka
dalam perlumbaan dengan tamadun Barat, penganut Islam telah
jauh ketinggalan.
– Islam bukanlah faktor yang telah melemahkan umat Islam tetapi
mereka sendiri tidak mengamalkan ajaran Islam dengan betul
sebagaimana terkandung dalam al-Quran dan hadis.

16. • Menurut W.R. Roff, kebangkitan kesedaran diri (self-
consciousness) dan ketegasan diri (self-assertiveness), kerana
ancaman-ancaman terhadap hak dan kepentingan orang
Melayu, ekonomi, kebimbangan terhadap arus sekularisme dan
imperialisme Barat yang sedang melanda Tanah Melayu
khususnya dan di seluruh dunia amnya. Menurut Roff, dalam
perspektif ini Kaum Muda adalah penghubung antara pure-
tradisionalisme dan pure-sekularism.

17. • Kaum Muda melihat ilmu sains dan sistem pendidikan Barat
lebih efisien untuk kehidupan moden. Sekolah pondok lebih
bersifat penghafalan dan pengucapan semata-mata tanpa
amali.
– Menubuhkan Pertubuhan Melayo-Muslim sebagai usaha dan
mengasaskan lebih banyak sekolah moden yang dikenali sebagai
madrasah bagi menandingi sekolah-sekolah aliran Inggeris.
– Belajar Bahasa Inggeris, asas matematik, mantik (logik), ekonomi dan
perdagangan.
– Sekolah Agama Al-Diniah di Kampung Lalang, Sungai Rengas, Perak
(1924) telah diasaskan oleh Syeikh Al-Junid berasal dari Sumatera.
Murid-murid didedahkan dengan mata pelajaran perdagangan dari
segi teori dan amali di kedai-kedai menjual getah dan kedai-kedai
runcit.
– Madrasah juga melahirkan pengusaha-pengusaha Muslim dengan
mengeluarkan barangan harian seperti kicap dan sabun.

18. • Haji Wan Mahmud bin Haji Wan Daud (1929)
iaitu salah seorang pengasas Madrasah
Muhammadiah, Kota Bharu telah menulis
buku bahasa Melayu pertama bidang
perdagangan – Siasah Perniagaan.

19. 4.4.2 Golongan Menengah Melayu
• MPSI (1922), merupakan institusi terulung/induk dalam
melahirkan pemikir-pemikir Melayu yang kemudiannya
merupakan pelopor kepada gerakan kebangsaan tanah air.
– Harun Amminurashid, Abdul Hadi Husin, Ibrahim Yaakub, Abdul
Ghafar Baba, Senu Ab. Rahman, Syed Nasir, Pak Sako, Buyong Adil,
dan ramai lagi pelatih-pelatih di maktab yang mempunyai kesedaran
yang cukup tinggi mengenai nasib dan masa depan bangsa dan tanah
air.
• Guru-guru dari MPSI mendapat banyak idea perjuangan
daripada perkembangan semangat kebangsaan di Indonesia—
sedang menentang penjajahan Belanda.
– Boedi Utomo, Sarekat Islam, Partai Komunis Indonesia,
Muhammadiah, Partai Nasional Indonesia, dan lain-lain telah
mempengaruhi pemikiran mereka.

20. • Perjuangan rakyat Indonesia dalam
menentang kuasa penjajah telah memberikan
ilham kepada mereka untuk bangkit
menentang British di Tanah Melayu.

21. • Bagi mengembeleng tenaga ke arah pembentukan semangat
kebangsaan yang lebih menyeluruh dan mantap, tokoh-tokoh
MPSI seperti Zainal Abidin Ahmad, Buyong Adil, Ibrahim
Yaakub dan lain-lain lagi telah menubuhkan dua buah
persatuan;
– (i) Ikatan Pemuda Semenanjung (1929)
– (ii) Ikatan Semenanjung Borneo (1930)
• Ikatan Semenanjung Borneo dan Ikatan Pemuda
Semenanjung ditubuhkan secara sulit dan bekerjasama
dengan beberapa pertubuhan politik Indonesia seperti Partai
Nasional Indonesia yang dipimpin oleh Sukarno.

22. • Pengetua MPSI, O.T. Dussek,
– Pegawai British - banyak memberi dorongan kepada
pelajar-pelajar mengenai kepentingan kemajuan dan
pendidikan.
– Sedaran dan prihatin terhadap kemunduran bangsa
Melayu pada masa itu terutamanya dalam pendidikan.
– Bersimpati terhadap cabaran-cabaran yang terpaksa
dihadapi oleh bangsa Melayu.
– Memberi kelonggaran kepada guru-guru di maktab untuk
mengembangkan idea-idea politik - semangat kebangsaan
berkembang dengan pesatnya.
– Berminat dan cenderung terhadap kebudayaan dan
bahasa Melayu.

23. • Perkembangan gerakan nasionalisme di MPSI tidak
berkekalan;
– Kerajaan British menempatkan tokoh-tokoh pendidik
muda ke kawasan berlainan dan sukar untuk berhubung
antara satu sama lain.
– Strategi penjajah kerana bimbang perkembangan
semangat kebangsaan mempengaruhi rakyat.
– 1927, Abdul Hadi Hasan ditukarkan ke Kelantan dan
diberikan jawatan sebagai Nazir.
– 1936, O.T. Dussek dipencenkan dan kembali ke England.
– 1939, Harun Aminurrashid dinaikkan pangkat sebagai
Pengarah Pelajaran Melayu dan ditugaskan ke Brunei.

24. • Tokoh-tokoh MPSI menyebarkan semangat nasionalisme di
kalangan rakyat akhbar seperti Warta Malaya dan Majlis.
• Pada tahun 1938, mereka telah menubuhkan sebuah parti
politik Melayu yang pertama, iaitu Kesatuan Melayu Muda
(KMM) yang diasaskan oleh Ibrahim Yaakub.
– Merupakan parti yang agak kuat menentang penjajah dan
enggan bekerjasama dengan Inggeris.
– Dilabelkan sebagai radikal oleh kerajaan British dan dianggap
sebagai parti berhaluan kiri.
– Menuntut kemerdekaan dari Inggeris dan menubuhkan
Kesatuan Malaya Raya - menggabungkan Tanah Melayu
dengan Indonesia.

25. • Ogos 1939, semua persatuan Melayu telah
mengadakan Kongres Melayu di Kuala Lumpur.
Tertubuhnya Persatuan Melayu SeMalaya - langkah
pertama untuk menyatukan semua orang Melayu.
• Dalam masa dua tahun, KMM berkembang pesat dan
banyak cawangan ditubuhkan di seluruh Tanah
Melayu.
• British mengesyaki ahli-ahli KMM telah bekerjasama
dengan Jepun.
• 1940 British telah mengharamkan KMM.
• Pemimpin utama - Ibrahim Yaakub dan 150 ahli
telah ditangkap dan KMM dilabelkan sebagai parti
radikal.

26. 4.4.3 Golongan Bangsawan Melayu
• Selain MPSI, Kolej Melayu Kuala Kangsar (1905), turut
berperanan besar dalam perkembangan semangat
nasionalisme di Tanah Melayu.
• Maktab ini dibina khusus bagi menempatkan anak-anak
pembesar-pembesar Melayu di negara ini bagi menerima
pendidikan - mengambil contoh sebuah sekolah lelaki yang
terkenal di England iaitu Sekolah Eton.
• Tujuan utama - sebagai sebuah pusat untuk memberikan
latihan kepada anak-anak golongan bangsawan Melayu
yang berjaya dalam pelajaran bagi mengisi jawatan-
jawatan penting dalam pentadbiran Inggeris.

27. • Melahirkan tenaga birokrat Melayu yang akan
melaksanakan dasar-dasar British.
• Simbol kebanggaan yang bersifat elit.
• Simbol status bagi pembesar-pembesar Melayu.
• Antara tokoh penting yang mendapat pendidikan di
MCKK ialah Dato’ Onn Ja’afar, Raja Chulan Raja
Abdullah dan Muhammad Eunos Abdullah -
merupakan golongan yang menyokong British dan
mempunyai arah pemikiran yang lebih terbuka dan
di lihat oleh British sebagai lebih liberal, agak
sederhana dan boleh dibawa berunding.

28. • Walaupun pro British, mereka turut mengemukakan
banyak tuntutan terhadap kerajaan British
– Mengambil lebih banyak langkah untuk memperbaiki taraf
hidup orang Melayu,
– Memberikan peluang pekerjaan yang lebih banyak kepada
orang Melayu di dalam jabatan kerajaan.
– Melanjutkan pelajaran ke universiti-universiti termasuk ke
Oxford dan Cambrigde.
– Mengkritikan British mengenai kemasukan masyarakat
imigran secara berleluasa ke Tanah Melayu - akan
mengancam peluang-peluang yang sepatutnya dikecapi
oleh orang Melayu. Kritikan disalurkan melalui akhbar
seperti Warta Malaya.

29. • 1926, Kesatuan Melayu Singapura (KMS) ditubuhkan
oleh Eunos Abdullah.
– Membimbing masyarakat Melayu Singapura untuk
memajukan diri dalam lapangan politik, ekonomi,
pendidikan, dan kemasyarakatan.
• 1935, Kesatuan Melayu Selangor ditubuhkan Raja Sir
Uda dan Tengku Ismail.
• Negeri-negeri lain seperti Pahang, Perak, Negeri
Sembilan, dan lain-lain masing-masing menubuhkan
parti politik.
– Sifat parti politik yang wujud masih kurang jelas dan lebih
menunjukkan satu pertubuhan yang bersifat elit dari segi
keanggotaannya dan tidak menyeluruh.

30. • 1939, Persatuan Sahabat Pena ditubuhkan dan telah
menganjur satu kongres di Singapura bagi
mengumpulkan seluruh tenaga politik Melayu - tidak
berjaya dimantapkan berikutan serangan Jepun ke
atas Tanah Melayu pada tahun 1941.
• Perkembangan setakat ini menunjukkan bahawa
nasionalisme yang diperjuangkan oleh golongan
atasan Melayu lebih bersifat sederhana dan
mendapat perhatian dan sokongan dari pihak
penjajah berbanding dengan perjuangan yang
dibawakan oleh kumpulan berhaluan kiri seperti
KMM.

31. 4.5 PERKEMBANGAN NASIONALISME DI ZAMAN
PENDUDUKAN JEPUN
• Pendudukan Jepun selama lebih tiga tahun (1942-1945)
meninggalkan banyak kesan ke atas kehidupan masyarakat di
Tanah Melayu.
• Layanan berbeza-beza yang diberikan kepada kaum-kaum di
negara ini melahirkan bentuk semangat nasionalisme yang
berbeza di kalangan mereka.
• Beri peluang kepada anak-anak Melayu menceburi bidang
pentadbiran telah memberikan keyakinan kepada mereka
mengenai keupayaan untuk mentadbir tanah air sendiri.
Peluang ini tidak mereka perolehi semasa pemerintahan
Inggeris dahulu.

32. • Kemenangan Jepun dalam Perang Pasifik telah menjatuhkan
imej British sebagai sebuah kuasa besar dan empayar Barat di
rantau ini.
• Ahli-ahli KMM yang ditahan British dibebaskan. KMM
berperanan besar dalam membantu Jepun bagi mendapatkan
maklumat mengenai Tanah Melayu sebelum kemasukan
mereka ke negara ini.
• Ibrahim Yaakub kemudiannya telah dilantik sebagai ketua
KMM dan diberikan jawatan penting dalam pentadbiran.

33. • Konsep Melayu Raya (gabung Tanah Melayu-
Indonesia) dan hubungan KMM dengan Malayan
People Anti-Japanase Army (MPAJA), membuat
Jepun mengharamkan KMM.
– Mengecewakan pejuang-pejuang Melayu yang selama
ini kagum dan menyokong Jepun.
– Jepun sebenarnya tidak jujur terhadap orang-orang
Melayu yang menyokong mereka selama ini.
– Pejuang Melayu mula sedar bahawa mereka tersilap
langkah kerana penyokong Jepun.

34. • Perkembangan semangat kebangsaan kaum Cina dan India sebelum
perang lebih banyak tertumpu kepada suasana politik di tanah asal
mereka. Bagi masyarakat Cina, perkembangan faham komunis di
negara China telah turut mencorakkan arah semangat kebangsaan
mereka di negara ini.
• Kurang berminat dalam politik tempatan kerana motif utama
penghijrahan ke negara ini ialah atas kepentingan ekonomi. Dan
kumpulan imigran ini tidak bercadang untuk menetap di Tanah
Melayu.
• Perkembangan politik masyarakat Cina memperlihatkan minat
mereka terhadap faham komunis semakin meluas - hubungan yang
kuat di antara mereka dengan negara asal mereka iaitu China. Ini
telah menyulitkan British apabila mereka enggan patuh kepada
institusi tempatan dengan menubuhkan kongsi-kongsi gelap dan
parti-parti politik seperti Kuomintang dan Parti Komunis yang
sealiran dengan perkembangan politik di China sendiri.

35. • Fahaman komunis di Tanah Melayu telah terbentuk hasil
daripada pengaruh secara langsung dari Parti Komunis
China (Communist Party of China – CPC) dan mendapat
arahan dari Biro Komunis Antarabangsa Bagi Timur Jauh
(Comintern).
• Fahaman komunis di Tanah Melayu bergerak selari dengan
Parti Komunis China. Ia bermula sejak tahun 1923 dan
disebarkan di sekolah-sekolah Cina di Tanah Melayu. Mulai
tahun 1926, usaha-usaha untuk menyusun organisasi
komunis telah dijalankan oleh masyarakat Cina di Tanah
Melayu. Peranan ini dimainkan oleh Main School (Sekolah
Utama) yang ditubuhkan di sekitar tahun-tahun 1926
hingga 1927—merupakan badan eksekutif terpenting
dalam perkembangan ideologi komunis di Tanah Melayu.

36. • Sambutan yang diberikan oleh masyarakat Cina terhadap ideologi komunis
menunjukkan semangat kenegerian mereka terhadap negara asal iaitu China.
• 30 April 1930, Parti Komunis Malaya ditubuhkan hasil gabungan daripada dua
pertubuhan Cina yang terkenal di Tanah Melayu, iaitu Parti Komunis Nanyang
dan Kesatuan Sekerja Nanyang (Nanyang General Labour Union).
Perkembangannya dikendalikan secara langsung oleh Comintern dan bukan
lagi oleh China.
• Sokongan kuat masyarakat Cina terhadap PKM kerana tidak puas hati mereka
terhadap kerajaan pada masa itu. Masyarakat Cina sering beranggapan
bahawa mereka perlu mendapat peluang lebih daripada apa yang mereka
telah perolehi - akan mendapat keutamaan sekiranya PKM memerintah
negara ini.
• PKM bercita-cita menegakkan sebuah Kerajaan Republik Soviet Malaya hasil
koordinasi proletar dan petani.
• PKM kemudiannya telah melancarkan pemberontakan bersenjata berikutan
dengan penolakan British terhadap Perlembagaan Rakyat yang dikemukakan
oleh barisan parti politik kiri yang diwakili oleh All Malayan Council of Joint
Action (AMCJA) dan Pusat Tenaga Rakyat (PUTERA) yang di dalangi oleh PKM.

37. • Peristiwa Darurat 1948 merupakan titik tolak penting dalam
perkembangan politik masyarakat Cina di Tanah Melayu.
Peristiwa itu dan perkembangan ideologi komunis di Tanah
Melayu berkait secara langsung dengan soal perkauman.
• Bagi mengatasi masalah ini, Jawatan Kuasa Perhubungan Kaum
telah ditubuhkan. Bagi mengalihkan tumpuan dan sokongan
masyarakat Cina terhadap PKM yang disifatkan sebagai parti
orang Cina, British telah menggalakkan pemimpin-pemimpin
Cina menubuhkan parti politik Cina yang sah.
– Februari 1949, Malayan Chinese Association (MCA) telah ditubuhkan
dan diketuai oleh Tan Cheng Lock.
– Parti alternatif bagi orang Cina bagi mengurangkan sokongan
masyarakat ini terhadap PKM.
– Saluran bagi mengemukakan tuntutan dan kepentingan mereka
terhadap British.

38. • Pola perkembangan semangat nasionalisme orang India
juga mengikut arus dan pergerakan politik di negara asal
mereka iaitu India.
• Pemimpin-pemimpin mereka seperti Mahatma Ghandhi
banyak mempengaruhi pemikiran masyarakat India di
Tanah Melayu terutamanya mereka yang agak
berpelajaran.
• Semasa pendudukan Jepun di Tanah Melayu mereka telah
menubuhkan Indian National Army (INA) hasil daripada
pakatan dan kerjasama Jepun dengan Subhas Chandra
Bose. Pihak Jepun juga telah membenarkan Tanah Melayu
dijadikan pusat gerakan bagi INA.

39. • Kerjasama ini lebih berupa sokongan kuat Jepun terhadap rakyat India
untuk membebaskan negara mereka daripada penjajahan British.
• Jepun telah mengeksploitasi dan memperalatkan pemimpin-
pemimpin India untuk bekerjasama dengan mereka. Subhas Chandra
Bose iaitu pemimpin kaum India di Tanah Melayu telah melaungkan
slogan kebebasan untuk semua terutama kepada buruh-buruh yang
tertindas dan menekankan bahawa tujuan utama gerakan INA adalah
untuk membebaskan India daripada penjajahan British. Beliau
mencadangkan pemakaian cogankata “Chalo Delhi” (Pergi ke Delhi)
untuk menaikkan semangat nasionalisme di kalangan buruh India.

40. • INA dengan kerjasama Indian Independence Leagua
telah membentuk kerajaan sementara. Di samping
itu, sukarelawan INA telah mencapai jumlah 16,000
orang. Beberapa usaha lain juga diadakan seperti
penubuhan pasukan tentera wanita India iaitu The
Rani of Jhenshi.
• Setelah tamat Perang Dunia Kedua, kaum India terus
memperjuangkan kepentingan politik mereka selari
dengan perkembangan politik di India yang sedang
menuntut kemerdekaan dari British.

41. • Perjuangan mereka di Tanah Melayu antara lain
bermatlamatkan kemenangan bagi perjuangan kebangsaan
di India dan menjaga kepentingan masyarakat India di
Tanah Melayu. Di samping itu, mereka juga turut bersama-
sama memperjuangkan kepentingan politik dengan kaum-
kaum lain di negara ini.
• Bagi memantapkan lagi perjuangan mereka serta sokongan
dan dorongan daripada pemimpin-pemimpin di India
sendiri, pada bulan Ogos 1949, Kongres India Tanah Melayu
atau Malayan Indian Congress (MIC) telah ditubuhkan. John
A. Thivy telah dilantik sebagai Yang Dipertua Kongres yang
pertama.

42. 4.6 PENUBUHAN PARTI PERTUBUHAN MELAYU BERSATU
(UMNO)
• Aspirasi untuk mencapai kemerdekaan terus bersemarak apabila
British kembali memerintah Tanah Melayu apabila tamat Perang
Dunia Kedua.
• Penyatuan seluruh orang Melayu dalam semangat kebangsaan
buat pertama kalinya telah terbentuk berikutan dengan langkah
British mengemukakan cadangan Malayan Union pada tahun
1945.
• Pada 1 Mac 1946, satu persidangan bagi pertubuhan Melayu
telah diadakan di Kelab Sultan Sulaiman Kampung Baru.
Persidangan yang berlangsung selama tiga hari ini dihadiri oleh
semua persatuan di tanah air termasuklah Persatuan Orang Asli.

43. • Wakil-wakil persatuan ke persidangan ini akhirnya bersetuju
menggabungkan semua persatuan ke dalam satu badan induk
yang dinamakan sebagai Kongres Melayu Se-Malaya yang
dipengerusikan oleh Dato’ Onn bin Jaafar.
• Kongres ini juga telah mengambil kata putus untuk
menubuhkan sebuah parti politik Melayu. Pada 11 Mei 1946,
Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu atau ringkasnya
PEKEMBAR telah ditubuhkan.
• Ia dikenali sebagai UMNO iaitu ringkasan daripada
terjemahan pertubuhan tersebut dalam bahasa Inggeris—
United Malays National Organisation.

44. 4.7 KESIMPULAN
• Secara keseluruhannya, semangat nasionalisme di Tanah
Melayu agak perlahan berbanding dengan negara-negara lain
di Asia Tenggara.
• Ini kerana keadaan penduduk di negara ini yang pelbagai
bangsa, agama, dan adat resam. Faktor tersebut telah
menyebabkan proses pembentukan dan penyatuan
kesedaran politik lambat berlaku.
• Dinamika nasionalisme di negara kita bergerak ke arah yang
lebih mantap dan tersusun berikutan dengan wujudnya badan
politik seperti KMM yang mempunyai jaringan yang agak kuat
dengan pergerakan nasionalisme luar negeri.

45. • Walaupun KMM telah mendapat sokongan yang agak besar
daripada kalangan cerdik pandai Melayu, namun parti ini tidak
mampu bertahan lama akibat tekanan yang diberikan oleh pihak
berkuasa British.
• Perkembangan nasionalisma di negara kita memperlihatkan UMNO
telah berjaya menyatukan orang Melayu dan terus kekal
berpanjangan hasil daripada bentuk perjuangan mereka yang lebih
sederhana dan sedia bekerjasama dengan Inggeris dan parti-parti
bukan Melayu.
• Secara umum, dapat disimpulkan bahawa nasionalisme merupakan
satu proses yang perlu dilalui oleh setiap bangsa dalam usaha untuk
membentuk dan memperkukuhkan identiti mereka sebagai sebuah
negara dan bangsa yang bebas merdeka. Perkara ini perlu dihayati
untuk membolehkan kita menghargai segala pergorbanan generasi
terdahulu.