Polska gospodarka
w ostatnich 25 latach
1
Rafał Trzeciakowski
5 października 2015
Plan prezentacji
I. Warunki początkowe
II. Wzrost w 25 latach
III. Konsekwencje wzrostu
IV. Następne 25 lat
0
50
100
150
200
250
1950 1990
Polska1990=100
Hiszpania Polska
PKB per capita Polski i Hiszpanii
PKB per capita PPP; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Maddison Database
W latach socjalizmu narosła gigantyczna
przepaść w standardzie życia pomiędzy
Polską i gospodarkami Europy
Zachodniej.
Socjalistyczna Polska charakteryzowała
się:
a) Monopolem sektora państwowego
b) Gospodarką planową
c) Brakiem demokracji
d) Ściganiem „przestępstw”
politycznych „przeciwko socjalizmowi”
I. Warunki początkowe
Narastanie przepaści w latach socjalizmu
0
50
100
150
200
250
Albania
Tadżykistan
Rumunia
Kirgizja
Turkmenistan
BośniaiHercegowina
Macedonia
Uzbekistan
Azerbejdżan
SerbiaiCzarnogóra
Polska
Bułgaria
Ukraina
Armenia
Mołdawia
Węgry
Białoruś
NRD
Chorwacja
Kazachstan
Gruzja
Słowacja
Rosja
Litwa
Czechy
Łotwa
Estonia
Słowenia
Polska1990=100
PKB w regionie w 1990 roku
Dane szacunkowe, PKB per capita PPP 1990; Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Conference Board
I. Warunki początkowe
Polska Ukraina
Rok transformacji 1990 1992
1989 PKB per capita (PPP, USD) $5150 $5680
Urbanizacja (% populacji) w
1990
62% 67%
Średni stopa wzrostu PKB,
1985-89
2,8% 2,4%
Eksport, % PKB, 1990 26,2% 27,6%
Sektor prywatny, % PKB, 1989 30% 10%
Udział przemysłu w
zatrudnieniu, rok transformacji
28,6% 30,2%
Śmiertelność niemowląt na
1000 żywych urodzeń, 1989
15,6 16,8
Źródło: Christopher Hartwell "Poland and Ukraine: A Portrait in Divergence" na podstawie EBRD Structural Indicators,
World Bank WDI Database, de Melo et. al (2001)
Warunki początkowe w Polsce i na Ukrainie
I. Warunki początkowe
Na początku transformacji celami
Polskich reformatorów było:
(1) odzyskanie trwałej równowagi
makroekonomicznej (obniżenie
inflacji, przywrócenie zdolności
obsługi zadłużenia)
(2) likwidacja niedoborów i kolejek
(zaprzestanie kontroli cen)
(3) rozpoczęcie zmniejszania
dystansu do standardu życia
Europy Zachodniej
Początek transformacji
Wzrost PKB w regionie w latach 1990-2014
Dane szacunkowe, zmiana PKB per capita PPP 1990; Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Conference Board
-60%
-40%
-20%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
120%
140%
160% Tadżykistan
Ukraina
SerbiaiCzarnogóra
Mołdawia
Gruzja
Kirgizja
Chorwacja
Macedonia
Rosja
Węgry
Litwa
Czechy
Łotwa
Rumunia
Słowenia
Bułgaria
Turkmenistan
Kazachstan
Uzbekistan
Słowacja
Armenia
Azerbejdżan
Estonia
Białoruś
BośniaiHercegowina
Albania
Polska
II. Wzrost w ostatnich 25 latach
Główne źródła wzrostu w ostatnich 25 latach
II. Wzrost w ostatnich 25 latach
-12%
-10%
-8%
-6%
-4%
-2%
0%
2%
4%
6%
8%
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Zmiana produktywności Zmiana nakładów kapitału
Zmiana nakładów pracy Zmiana PKB
Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Conference Board
(1) Realokacja pracowników i kapitału z rolnictwa i przemysłu do
usług. Na początku lat `90 pracownik zatrudniony w usługach
wytwarzał dużo więcej niż w przemyśle i rolnictwie.
(2) Prywatyzacja: realokacja pracowników i kapitału z sektora
państwowego do prywatnego. Sektor państwowy zmniejszał się
głównie z powodu spadku zatrudnienia i produkcji
przedsiębiorstw państwowych, a nie przez bankructwa czy
prywatyzacji tych przedsiębiorstw. Prywatyzacja dużych
przedsiębiorstw państwowych była powolna i na ogół
transparentna, z reguły realizowana przy wykorzystaniu
publicznych aukcji. (Gomułka, 2009)
Główne źródła wzrostu w latach transformacji
II. Wzrost w ostatnich 25 latach
Realokacja pomiędzy sektorami jako źródło wzrostu
Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Banku Światowego
Zatrudnienie i wkład do wartości dodanej Przyrost wartości dodanej
25%
12% 8%
3%
37%
30%
50%
33%36%
58%
42%
64%
1990 2014 1990 2014
Udział siły roboczej Udział wartości dodanej
Rolnictwo Przemysł Usługi
0
50
100
150
200
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
1996=100
Przemysł Usługi Rolnictwo
Realokacja pracowników i kapitału z rolnictwa i przemysłu do usług, które były znacznie
bardziej produktywne, była jednym z głównych motorów wzrostu.
W Polsce nie było dezindustrializacji. Produkcja przemysłowa wzrosła w latach 1990-2014 o
228% (dane OECD). Udział przemysłu jest w Polsce o połowę wyższy niż w „starej unii”.
II. Wzrost w ostatnich 25 latach
Rósł również udział Polski w handlu światowym
Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych GUS i Eurostatu
Udział w handlu światowym
1,06%
0,53%
7,92%
0,45%
0,28%
11,12%
Polska
Węgry
Niemcy
1990 2014
W ostatnich 25 latach, Polska
podwoiła swój udział w handlu
światowym do ok. 1%, co odpowiada
obecnemu udziałowi Polski w
światowym PKB (również ok. 1%).
Polski eksport rósł w tym okresie
szybciej niż nawet Korei Południowej.
Za niemal połowę eksportu
odpowiadają w Polsce
przedsiębiorstwa z udziałem kapitału
zagranicznego.
II. Wzrost w ostatnich 25 latach
PKB wzrósł we wszystkich regionach Polski
PKB per capita PPP 2014; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Brookings Institution (2015)
PKB w Polskich regionach w latach 2000 i 2013 (UE-28=100%)
III. Konsekwencje wzrostu
PKB per capita PPP 2014; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Brookings Institution (2015)
PKB per capita PPP 2014; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Brookings Institution (2015)
60
70
80
90
100
110
120
Paryż
Londyn
Sztokholm
Luksemburg-Trier
Dublin
Warszawa
Wiedeń-Bratysława
Helsinki
Praga
Bruksela
Rotterdam-Amsterdam
Kopenhaga-Malmö
Madryt
Bukareszt
Rzym
Berlin
Budapeszt
Sofia
Ateny
Lizbona
Warszawa=100
PKB per capita w wybranych stolicach UE w 2014 roku
Dzięki relatywnie
niskiemu poziomowi
cen, Warszawa ma
obecnie jeden z
najwyższych poziomów
dochodu wśród stolic
UE.
Największy sukces miał miejsce w Warszawie
III. Konsekwencje wzrostu
Postęp widać również na wskaźnikach społecznych
Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych GUS i Eurostatu
0%
2%
4%
6%
8%
10%
12%
1965–1989 1990–2014 1965–1989 1990–2014
Mężczyźni Kobiety
0
5
10
15
20
25
1990 2013
‰
Niemcy Węgry Polska
Przyrost średniej długości życia przez 25 lat Umieralność niemowląt
III. Konsekwencje wzrostu
Tempo wzrostu PKB per capita z poziomu Polski w 1990 roku
PKB per capita PPP; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Conference Board
0
100
200
300
400
500
600
100=poziomPolskiw1990roku
Niemcy (1955) Irlandia (1967) Polska (1990)
Ukraina (1991) Korea Płd. (1988)
Aby osiągnąć sukces,
Polska będzie musiała
utrzymać wysoki
wzrost PKB przez
kolejne 25 lat.
Gospodarka Ukrainy
przez ostatnie 25 lat
pozostawała w
stagnacji.
Następne 25 lat
IV. Następne 25 lat

Останніх 25 років польської економіки (Рафал Тшечяковскі, Форум Громадянського Розвитку)

  • 1.
    Polska gospodarka w ostatnich25 latach 1 Rafał Trzeciakowski 5 października 2015
  • 2.
    Plan prezentacji I. Warunkipoczątkowe II. Wzrost w 25 latach III. Konsekwencje wzrostu IV. Następne 25 lat
  • 3.
    0 50 100 150 200 250 1950 1990 Polska1990=100 Hiszpania Polska PKBper capita Polski i Hiszpanii PKB per capita PPP; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Maddison Database W latach socjalizmu narosła gigantyczna przepaść w standardzie życia pomiędzy Polską i gospodarkami Europy Zachodniej. Socjalistyczna Polska charakteryzowała się: a) Monopolem sektora państwowego b) Gospodarką planową c) Brakiem demokracji d) Ściganiem „przestępstw” politycznych „przeciwko socjalizmowi” I. Warunki początkowe Narastanie przepaści w latach socjalizmu
  • 4.
  • 5.
    Polska Ukraina Rok transformacji1990 1992 1989 PKB per capita (PPP, USD) $5150 $5680 Urbanizacja (% populacji) w 1990 62% 67% Średni stopa wzrostu PKB, 1985-89 2,8% 2,4% Eksport, % PKB, 1990 26,2% 27,6% Sektor prywatny, % PKB, 1989 30% 10% Udział przemysłu w zatrudnieniu, rok transformacji 28,6% 30,2% Śmiertelność niemowląt na 1000 żywych urodzeń, 1989 15,6 16,8 Źródło: Christopher Hartwell "Poland and Ukraine: A Portrait in Divergence" na podstawie EBRD Structural Indicators, World Bank WDI Database, de Melo et. al (2001) Warunki początkowe w Polsce i na Ukrainie I. Warunki początkowe Na początku transformacji celami Polskich reformatorów było: (1) odzyskanie trwałej równowagi makroekonomicznej (obniżenie inflacji, przywrócenie zdolności obsługi zadłużenia) (2) likwidacja niedoborów i kolejek (zaprzestanie kontroli cen) (3) rozpoczęcie zmniejszania dystansu do standardu życia Europy Zachodniej Początek transformacji
  • 6.
    Wzrost PKB wregionie w latach 1990-2014 Dane szacunkowe, zmiana PKB per capita PPP 1990; Źródło: Opracowanie własne FOR na podstawie danych Conference Board -60% -40% -20% 0% 20% 40% 60% 80% 100% 120% 140% 160% Tadżykistan Ukraina SerbiaiCzarnogóra Mołdawia Gruzja Kirgizja Chorwacja Macedonia Rosja Węgry Litwa Czechy Łotwa Rumunia Słowenia Bułgaria Turkmenistan Kazachstan Uzbekistan Słowacja Armenia Azerbejdżan Estonia Białoruś BośniaiHercegowina Albania Polska II. Wzrost w ostatnich 25 latach
  • 7.
    Główne źródła wzrostuw ostatnich 25 latach II. Wzrost w ostatnich 25 latach -12% -10% -8% -6% -4% -2% 0% 2% 4% 6% 8% 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Zmiana produktywności Zmiana nakładów kapitału Zmiana nakładów pracy Zmiana PKB Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Conference Board
  • 8.
    (1) Realokacja pracownikówi kapitału z rolnictwa i przemysłu do usług. Na początku lat `90 pracownik zatrudniony w usługach wytwarzał dużo więcej niż w przemyśle i rolnictwie. (2) Prywatyzacja: realokacja pracowników i kapitału z sektora państwowego do prywatnego. Sektor państwowy zmniejszał się głównie z powodu spadku zatrudnienia i produkcji przedsiębiorstw państwowych, a nie przez bankructwa czy prywatyzacji tych przedsiębiorstw. Prywatyzacja dużych przedsiębiorstw państwowych była powolna i na ogół transparentna, z reguły realizowana przy wykorzystaniu publicznych aukcji. (Gomułka, 2009) Główne źródła wzrostu w latach transformacji II. Wzrost w ostatnich 25 latach
  • 9.
    Realokacja pomiędzy sektoramijako źródło wzrostu Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Banku Światowego Zatrudnienie i wkład do wartości dodanej Przyrost wartości dodanej 25% 12% 8% 3% 37% 30% 50% 33%36% 58% 42% 64% 1990 2014 1990 2014 Udział siły roboczej Udział wartości dodanej Rolnictwo Przemysł Usługi 0 50 100 150 200 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 1996=100 Przemysł Usługi Rolnictwo Realokacja pracowników i kapitału z rolnictwa i przemysłu do usług, które były znacznie bardziej produktywne, była jednym z głównych motorów wzrostu. W Polsce nie było dezindustrializacji. Produkcja przemysłowa wzrosła w latach 1990-2014 o 228% (dane OECD). Udział przemysłu jest w Polsce o połowę wyższy niż w „starej unii”. II. Wzrost w ostatnich 25 latach
  • 10.
    Rósł również udziałPolski w handlu światowym Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych GUS i Eurostatu Udział w handlu światowym 1,06% 0,53% 7,92% 0,45% 0,28% 11,12% Polska Węgry Niemcy 1990 2014 W ostatnich 25 latach, Polska podwoiła swój udział w handlu światowym do ok. 1%, co odpowiada obecnemu udziałowi Polski w światowym PKB (również ok. 1%). Polski eksport rósł w tym okresie szybciej niż nawet Korei Południowej. Za niemal połowę eksportu odpowiadają w Polsce przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego. II. Wzrost w ostatnich 25 latach
  • 11.
    PKB wzrósł wewszystkich regionach Polski PKB per capita PPP 2014; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Brookings Institution (2015) PKB w Polskich regionach w latach 2000 i 2013 (UE-28=100%) III. Konsekwencje wzrostu PKB per capita PPP 2014; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Brookings Institution (2015)
  • 12.
    PKB per capitaPPP 2014; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Brookings Institution (2015) 60 70 80 90 100 110 120 Paryż Londyn Sztokholm Luksemburg-Trier Dublin Warszawa Wiedeń-Bratysława Helsinki Praga Bruksela Rotterdam-Amsterdam Kopenhaga-Malmö Madryt Bukareszt Rzym Berlin Budapeszt Sofia Ateny Lizbona Warszawa=100 PKB per capita w wybranych stolicach UE w 2014 roku Dzięki relatywnie niskiemu poziomowi cen, Warszawa ma obecnie jeden z najwyższych poziomów dochodu wśród stolic UE. Największy sukces miał miejsce w Warszawie III. Konsekwencje wzrostu
  • 13.
    Postęp widać równieżna wskaźnikach społecznych Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych GUS i Eurostatu 0% 2% 4% 6% 8% 10% 12% 1965–1989 1990–2014 1965–1989 1990–2014 Mężczyźni Kobiety 0 5 10 15 20 25 1990 2013 ‰ Niemcy Węgry Polska Przyrost średniej długości życia przez 25 lat Umieralność niemowląt III. Konsekwencje wzrostu
  • 14.
    Tempo wzrostu PKBper capita z poziomu Polski w 1990 roku PKB per capita PPP; Źródło: Raport „Następne 25 lat” na podstawie danych Conference Board 0 100 200 300 400 500 600 100=poziomPolskiw1990roku Niemcy (1955) Irlandia (1967) Polska (1990) Ukraina (1991) Korea Płd. (1988) Aby osiągnąć sukces, Polska będzie musiała utrzymać wysoki wzrost PKB przez kolejne 25 lat. Gospodarka Ukrainy przez ostatnie 25 lat pozostawała w stagnacji. Następne 25 lat IV. Następne 25 lat