Τσικολάτας Α. (2014) Εκπαιδευτική Έρευνα Δράσης - Εργαλείο ανάπτυξης επιχειρησιακής κουλτούρας. Αθήνα

1. 1
ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ
Ποιοτικές μέθοδοι στην κοινωνική έρευνα και στην ειδική αγωγή
Εκπαιδευτική Έρευνα Δράσης - Εργαλείο
ανάπτυξης επιχειρησιακής κουλτούρας.
Δημιουργία και διαχείριση σχολικού
κυλικείου.
Καθηγητής: Τσάφος Βασίλης
Φοιτητής: Τσικολάτας Αλέξανδρος
Αθήνα 2014

2. 2
Πίνακας περιεχομένων
Α’ Μέρος.................................................................................................................................... 4
Εισαγωγή................................................................................................................................... 4
Πρώτο βήμα: Αναγνώριση της κατάστασης.............................................................................. 5
Παρουσίαση και παρατήρηση εκπαιδευτικού πλαισίου...................................................... 5
Δεύτερο βήμα: Σχεδιασμός..................................................................................................... 10
Στοχοθέτηση........................................................................................................................ 10
Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης ............................................................................................ 10
Ερευνητικά ερωτήματα....................................................................................................... 12
Κριτήρια αξιολόγησης......................................................................................................... 12
Μέσα Συλλογής Δεδομένων................................................................................................ 12
Διευκρινήσεις...................................................................................................................... 12
Τρίτο βήμα: Δράση.................................................................................................................. 12
Στάδια δράσης..................................................................................................................... 13
1ος
κύκλος ............................................................................................................................ 13
Ερευνητικά εργαλεία........................................................................................................... 16
Απρόβλεπτες καταστάσεις.................................................................................................. 17
Αρνητικές............................................................................................................................. 17
Θετικές................................................................................................................................. 18
Συζήτηση ............................................................................................................................. 18
Τέταρτο βήμα: Αξιολόγηση – (Ανα)στοχασμός....................................................................... 18
Ανάλυση δεδομένων........................................................................................................... 18
Ερμηνεία.............................................................................................................................. 20
Ερμηνεία παρατήρησης μαθητών....................................................................................... 20
Ερμηνεία παρατήρησης κριτικών φίλων ............................................................................ 22
Ερμηνεία συνεντεύξεων μαθητών...................................................................................... 22
Ερμηνεία συνεντεύξεων κριτικών φίλων............................................................................ 23
Ερμηνεία προσωπικού ημερολογίου.................................................................................. 24
Ερμηνεία ημερολογίων κριτικών φίλων ............................................................................. 25
(Ανα)Στοχασμός................................................................................................................... 25
Αναμενόμενα αποτελέσματα.............................................................................................. 26
Απροσδόκητα αποτελέσματα ............................................................................................. 27

3. 3
Πέμπτο βήμα: Επανασχεδιασμός ........................................................................................... 28
Στοχοθέτηση........................................................................................................................ 28
Διαμόρφωση σχεδίου δράσης ............................................................................................ 29
Ερευνητικά ερωτήματα....................................................................................................... 29
Κριτήρια αξιολόγησης......................................................................................................... 29
Μέσα συλλογής δεδομένων ............................................................................................... 29
Παράρτημα.............................................................................................................................. 30
Προσωπικό Ημερολόγιο για το Σχέδιο Δράσης .................................................................. 30
Ημερολόγιο για το μάθημα του Κου Τσάφου..................................................................... 36
Φωτογραφικό υλικό............................................................................................................ 38
Από το τελικό ημερολόγιο των μαθητών............................................................................ 47
Επιπλέον φωτογραφικό υλικό Σχεδίου Δράσης ................................................................. 60
Β’ Μέρος.................................................................................................................................. 61
Τι ήταν για μένα η εκπαιδευτική έρευνα δράσης; Πως το βίωσα;......................................... 61
Προσωπική κριτική για την έρευνα δράσης ....................................................................... 61
Ποιες δυσκολίες συνάντησα σε κάθε βήμα της υλοποίησης του σχεδίου δράσης ή σε άλλο
σημείο; .................................................................................................................................... 62
Δυσκολίες στην παρέμβαση................................................................................................ 62
Δυσκολίες στην αξιολόγηση................................................................................................ 62
Βιβλιογραφία .......................................................................................................................... 64
Διαδίκτυο............................................................................................................................. 64

4. 4
Α’ Μέρος
Εισαγωγή
Η παρούσα εργασία εκπαιδευτικής έρευνας δράσης υλοποιήθηκε στο 1ο
ΕΠΑΛ Καματερού το διάστημα 29/4 – 6/6/2014 στη τάξη της Β’ λυκείου Τομέα
Διοίκησης και Οικονομίας.
Η έρευνα επικεντρώθηκε πρωτίστως στην βελτίωση των μεταξύ τους σχέσεων
των 20 μαθητών του τμήματος. Από αυτά, τα δύο είναι αγόρια, οι πέντε ρομά, οι δύο
με ελαφρά νοητική καθυστέρηση, οι δύο από χαμηλό οικονομικό-κοινωνικό στρώμα,
οι πέντε από μεταγραφή από άλλο λύκειο και περιοχή.
Η ερευνητική ομάδα αποτελούνταν από τον ερευνητή-εκπαιδευτικό, εμένα, με
την ιδιότητα του αναπληρωτή καθηγητή τους (μειωμένο ωράριο, 15ώρες/εβδομάδα,
από Δεκέμβριο) στα μαθήματα Project, Λογιστική, Επιχειρηματικότητα, Εργασίες
Σύγχρονου Γραφείου, τους δύο κριτικούς φίλους, τον Κο Δημήτρη, αναπληρωτή
καθηγητή (μειωμένα ωράριο, 2ώρες/εβδομάδα), στο εργαστηριακό μάθημα Εργασίες
Σύγχρονου Γραφείου, την Κα Ιωάννα, μόνιμη καθηγήτρια οικονομολόγο (πλήρες
ωράριο 25/ώρες την εβδομάδα επαφή με το τμήμα).
Από την πρώτη στιγμή που μου γνωστοποιήθηκε ότι μπορώ να αξιοποιήσω
τους critical friends από τον Κο Τσάφο, καθηγητή μου στο ΠΜΣ της ΕΑ του ΤΕΑΠΗ
στο ΕΚΠΑ, ήμουν σίγουρος ότι θα στραφώ σε αυτά τα δύο πρόσωπα, καθότι η
συνεργασία μου μαζί τους ως τότε ήταν άψογη, ο ένας αγκάλιασε τον άλλον με την
νεοεισερχόμενη είσοδό του στο σχολείο και με λοιπά γεγονότα που γρήγορα έχτισαν
ένα αίσθημα εμπιστοσύνης, φιλίας, συνεργασίας, αποδοχής για την προσωπικότητα
και τον τρόπο άσκησης του εκπαιδευτικού έργου μεταξύ μας.
Γνώριζαν ήδη για το γεγονός ότι τα απογεύματα παρακολουθώ το
μεταπτυχιακό πρόγραμμα και ο Δημήτρης κάνει το διδακτορικό του στον τουρισμό
οπότε είχαμε κοινές συζητήσεις και ανησυχίες. Τους συγκέντρωσα λοιπόν στο
δωμάτιο του ιατρείου του σχολείου που συνηθίζουμε να συναντιόμαστε στα
διαλείμματα, όταν δεν υπάρχουν άλλες εργασίες και τους ενημέρωσα για τις ανάγκες
της μεταπτυχιακής μου εργασίας. Και οι δύο έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον, ο Δημήτρης
γνώριζε σχετικά με την έρευνα δράσης και αποκρίθηκε ότι «…θα με βοηθήσεις και να
θυμηθώ τι ακριβώς γίνεται σε αυτή τη μέθοδο» καθώς και η Ιωάννα «…αν μπορέσουμε

5. 5
να καταφέρουμε κάποια θετική αλλαγή χωρίς να οξύνουμε καταστάσεις τότε θα
διευκολυνθούμε όλοι στα μαθήματά μας αλλά και τα παιδιά θα είναι καλύτερα μεταξύ
τους».
Τους υπενθύμισα την κατάσταση του μεικτού και περίεργου κλίματος που
επικρατεί στην τάξη, καθότι τα παιδιά που γνωρίζονται μεταξύ τους είναι κλειστή
ομάδα, δεν εντάσσουν κανέναν και εναντιώνονται στους υπολοίπους εκτός των ρομά
από φόβο. Οι ρομά αδιαφορούν για τους υπόλοιπους αλλά και μεταξύ τους δεν έχουν
δέσει αρκετά. Τα καινούργια παιδιά κάθονται απομονωμένα εκτός από δύο που
κάθονται μαζί. Έτσι ως στόχο προκειμένου να επιτευχθεί κάθε θετικό βήμα στην
διδασκαλία πρότεινα να βελτιώσουμε την μεταξύ σχέση των μαθητών.
Πρώτο βήμα: Αναγνώριση της κατάστασης
Παρουσίαση και παρατήρηση εκπαιδευτικού πλαισίου
Στη β’ λυκείου, μεταξύ άλλων μαθημάτων έχω αναλάβει και αυτού του
Project. Ως έργο αυτή τη χρονιά αποφασίσαμε με τους 20 μαθητές του τμήματος να
λειτουργήσουμε το δικό μας κυλικείο με προϊόντα που θα φτιάχνουν οι ίδιοι. Σκοπός
ήταν αρχικά να δούμε όλη την λογιστική διαδικασία, να μάθουμε πως λειτουργούν οι
πραγματικές επιχειρήσεις και έπειτα να θέσουμε σε εφαρμογή την θεωρία.
Οι μαθητές ήταν πολύ θερμοί στην αρχή, κατανόησαν την θεωρία, είχαν
πολλές ιδέες για τη λειτουργία του κυλικείου και ανυπομονούσαν να ξεκινήσει.
Πολλές φορές όμως έβριζαν και μείωναν έντονα άλλους μαθητές μέσα στην τάξη,
γνωστοποιώντας πόσο ανίκανοι είναι να κάνουν οτιδήποτε. Τα πνεύματα οξύνονταν
και η κατάσταση στην τάξη δεν επανέρχονταν αν δεν υπήρχαν απειλές για ωριαίες
αποβολές. Το μέγιστο κατά την άποψή μου ήταν όταν η μαθήτρια Μον. σηκώθηκε
από την καρέκλα της και είπε στην μαθήτρια Αθη «πάμε τώρα έξω να δεις τι έχει να
γίνει, θα σε σκοτώσω στο ξύλο, το καταλαβαίνεις; Δε θα φύγεις από το σχολείο; Θα
δεις». Καθαρή κατάσταση bullying μέσα στην τάξη μου με θεατές όλους τους
μαθητές οι οποίοι γελούσαν και φαίνονταν να θέλουν να δουν να συμβαίνει αυτό. Το
κουδούνι χτύπησε, όλοι οι μαθητές βγήκαν για διάλειμμα εκτός την Αθ. που
απειλήθηκε και από φόβο έμεινε εκεί, την φίλη της Αγγ. και εμένα να της λέω να μην
κλαίει και πως δε πρόκειται να σε πειράξει κανείς ούτε εντός ούτε και εκτός του
σχολείου. Η Αθ. τηλεφώνησε στην μητέρα της όπου ήρθε και την πήρε από το
σχολείο ενώ συζητούσα με την Μον. το γεγονός όπου και έπειτα από την πίεση των

6. 6
δικών της φίλων έδωσε την υπόσχεση ότι δε θα ασχοληθεί ξανά. Αυτό ήταν το
τραγικότερο περιστατικό, ενώ καθημερινά συμβαίνουν γεγονότα που δε βοηθούν στο
τμήμα να δημιουργηθεί πνεύμα συνεργασίας.
Πως θα μπορέσουμε λοιπόν να φέρουμε σε πέρας την λειτουργία του
κυλικείου κάτι το οποίο είναι καινοτόμο για τα σχολικά δεδομένα αλλά απαιτεί
άριστο συντονισμό, συνεργασία και δυνατές σχέσεις μεταξύ των «εταίρων» για να
πετύχει; Έτσι επιβεβαιώνω τον εαυτό μου ότι άμεσα πρέπει να βελτιωθούν οι σχέσεις
και συνειδητοποιώ το μεγάλο μου λάθος να μην το κάνω από την πρώτη μου μέρα
στο σχολείο και τώρα, τέσσερις μήνες μετά, αναρωτιέμαι για τις ελλείψεις μου ως
εκπαιδευτικός και ως άνθρωπος.
Έτσι, ξεκίνησα το μάθημα μου, λέγοντάς τους ότι πρέπει να δούμε πάλι τις
σχέσεις μεταξύ μας αλλά και τις συμπεριφορές μας, είναι ανάγκη για το project, αλλά
το έχουμε ανάγκη και σαν άνθρωποι. Θα το προσπαθήσουμε και θα δούμε πως θα
πάει, αλλά αν πετύχουμε θα βγούμε κερδισμένοι όλοι μας από αυτό, τους λέω και
τους χαμογελώ. Κάποιοι κοιτάχτηκαν μεταξύ τους, άλλοι δεν έδωσαν σημασία, άλλοι
γέλασαν και άλλοι συνοφρυώθηκαν.
Αυτά καταγράφω και στο πρώτο μου ημερολόγιο και αφού τα αποτυπώνω
βγάζοντάς τα από μέσα μου, ταυτόχρονα νιώθω όμορφα που συνειδητοποίησα μια
κατάσταση και έχω την θέληση να την αλλάξω αλλά και τα λάθη μου και ελλείψεις
μου. Προβληματίζομαι για τις λάθος εστιάσεις μου και στόχους. Τι θα ωφελήσει τα
παιδιά να μάθουν λογιστική ή επιχειρηματικότητα, αφού αυτό που θα συναντήσουν
στην ζωή τους είναι το χτίσιμο επαγγελματικών σχέσεων και αντιμετώπιση
προβλημάτων στο χώρο εργασίας τους αργότερα που θα βρίσκονται στην αγορά
εργασίας. Σκοπός λοιπόν της δράσης μου πρέπει να είναι η βελτίωση των μεταξύ τους
σχέσεων. Αφού κλειδώνω τον στόχο αυτό, ακολουθεί το δεύτερο βήμα της έρευνας
δράσης, ο σχεδιασμός και η στοχοθέτηση.
Προκειμένου να γίνει η αρχή και να βελτιωθούν οι σχέσεις μεταξύ τους,
πρέπει να καθίσω και να δω καθαρά ποιοι έχουν ήδη καλές σχέσεις με ποιους και να
αντλήσω πληροφορίες μέσα από τις υπάρχουσες σχέσεις, ακόμη και τις αρνητικές, να
μάθω ποια είναι η αιτία. Έτσι κάθομαι και παρατηρώ ποιοι κάθονται με ποιους πιο
συχνά στην τάξη, μιας που συνηθίζουν να μην κάθονται πάντα στο ίδιο θρανίο, ποιοι
συχνάζουν με ποιους στα διαλείμματα και που.
Παρατηρώ πως οι ρομά κάθονται στην είσοδο των «καπνιστηρίων», μιλούν με
άλλους ρομά από άλλα τμήματα, πότε στα ελληνικά και πότε στα τσιγγάνικα,

7. 7
καταλαβαίνω ότι δε μιλούν για τίποτα που έχει σχέση με το σχολείο. Περίμενα να
βρίζουν κάποιον καθηγητή ή να παραπονιούνται για το θεσμό του σχολείου αλλά
περισσότερο συζητούν για «δικά» τους θέματα όπως λένε καμιά φορά και οι ίδιοι,
δηλαδή για το ότι θα παντρευτούν μετά το σχολείο, είναι δοσμένες από πολύ μικρές,
είναι παρθένες και έτσι πρέπει να μείνουν μέχρι το γάμο τους.
Οι «παλιές» του τμήματος, που είναι μαζί από την πρώτη λυκείου αλλά και
όπως έμαθα από την Κα Ιωάννα, είναι φίλες και εκτός σχολείου, κάθονται πιο πίσω
στα «καπνιστήρια» και συζητούν περισσότερο για θέματα του σχολείου.
Κουτσομπολεύουν μαθήτριες άλλων τάξεων αλλά και της δικιάς τους, αναφέρουν
θετικά σχόλια για τους καθηγητές που συμπαθούν και βρίζουν αυτούς που δε
συμπαθούν. Σκέφτομαι ότι πρέπει να ερευνήσω για ποιους λόγους υπάρχουν αυτές οι
συμπάθειες ή αντιπάθειες, είναι η προσωπικότητα του καθηγητή ή ο τρόπος που
κάνει το μάθημα ή κάτι άλλο;
Τα νέα παιδιά, είτε κάθονται σε όλο το διάλειμμα μέσα στην τάξη, είτε ανά
δύο ή μόνα τους κάνουν κάποιο περίπατο στην αυλή μακριά από όλους. Δείχνουν
θλιμμένα αλλά δε μπορώ να καταλάβω από πού προέρχεται η λύπη τους. Είναι από το
περιοριστικό σχολικό πλαίσιο, από την δυσκολία των μαθημάτων, την συμπεριφορά
των καθηγητών, των συμμαθητών, προσωπικό τους πρόβλημα;
Σκέφτομαι πως μετά την παρατήρηση, στα επόμενα διαλείμματα θα μιλήσω ή
συνεντευξιαστώ με τα παιδιά, πρώτα ομαδικά και μετά ατομικά. Δε θέλω να χαλάσω
την παρατήρησή μου, προτιμώ να είμαι σιωπηλός και αμέτοχος παρατηρητής,
σίγουρα θα δω πράγματα που δε θα μου τα πει κανείς. Σκέφτομαι πως καλό θα είναι
να δραστηριοποιήσω τους κριτικούς μου φίλους στην παρατήρηση και αργότερα να
βρεθούμε και να συζητήσουμε. Αυτό κάνω και έτσι διακριτικά έχουμε καταλάβει ο
καθένας διαφορετικά πόστα και αφιερώνουμε τα διαλείμματα της ημέρας στην
παρατήρηση. Ο καιρός είναι καλός, βοηθά εμάς σε αυτό αφού όλα σχεδόν τα παιδιά
είναι έξω στις συνήθεις δραστηριότητές τους.
Σε κάθε ομάδα προσπαθώ να παρατηρήσω αν υπάρχει κάποια ηγετική
φυσιογνωμία αν και σχεδόν γνωρίζω αυτό που περιμένω να δω. Προσπαθώ όμως να
μην προκαταβάλλομαι και να παραμένω μέσα μου ουδέτερος χωρίς κριτική διάθεση.
Διαπιστώνω λοιπόν πως στην υποομάδα των ρομά η Μον. είναι αυτή που θα
ξεκινήσει την κουβέντα, θα έχει δυνατή φωνή και θα προσπαθεί να επιβάλλεται
πάντα. Σε πολλά θέματα δεν έχει δίκιο, οι υπόλοιποι φανερά εναντιώνονται στις
απόψεις της και η ίδια υψώνει τον τόνο της για να επιβληθεί. Η Γιώ δείχνει πως θέλει

8. 8
να μιλά με όλα τα παιδιά του σχολείου και δεν έχει συμμετάσχει σε φασαρίες που
δημιουργεί η Μον., χαιρετάει πολλούς που περνούν, είναι πάντα ευδιάθετη και όταν
την πειράζουν οι άλλοι που δεν καπνίζει γελάει και τους λέει πως «εγώ βλακείες δεν
κάνω». Η Ελε. δεν καπνίζει επίσης αλλά πάντα παίρνει το μέρος της Μον. σε ότι
συζητιέται ή γίνεται στο διάλειμμα και στην τάξη. Η Ματ., έχει ηγετικές τάσεις όπως
και η Μον. που δε φαίνεται να συμπαθεί αρκετά και πολλές φορές την απαξιώνει ή
αδιαφορεί. Η Κατ., είναι ο ακουστικός τύπος της παρέας, είναι αμέτοχη, αλλάζει
παρέες σε κάθε διάλειμμα χωρίς να συμμετέχει ιδιαίτερα στις συζητήσεις και στην
τάξη οξύνει το βλέμμα της και φαίνεται να προσπαθεί να αντλήσει όσες περισσότερες
πληροφορίες μπορεί όταν οξύνονται τα πράγματα.
Στην ομάδα των «παλιών», φαίνονται να είναι πιο «ίσοι» μεταξύ τους,
δείχνουν να συμφωνούν όλες μεταξύ τους, σχολιάζουν αγόρια που περνούν και τους
πειράζουν, ψιθυρίζουν στα αυτιά και χαμογελάνε, καπνίζουν και προσφέρουν μεταξύ
τους τσιγάρα ή άλλα αγαθά. Η Βασ., πρόσφατα ξεκίνησε και δεύτερη σχολή όπου
μαθαίνει να φτιάχνει νύχια, κάτι που το ήθελε από πάντα όπως μου είχε πει προ
εβδομάδων σε συζήτησή μας για το πώς βλέπει την ζωή της μετά το λύκειο. Αναφέρει
στις φίλες της τι μαθαίνει και κάνει πρακτική επάνω τους, κάτι που αυτές
απολαμβάνουν σε πολύ μικρό κόστος. Έτσι καταλαβαίνω ότι βρίσκονται αρκετές
ώρες όλες μαζί και εκτός σχολείου αφού όπως μαθαίνω μια επίσκεψη για νύχια κρατά
τουλάχιστον 2,5 ώρες για το ένα άτομο. Η Χρι., δουλεύει σε καφέ και ξενυχτά γι αυτό
πολλές φόρες δεν έρχεται τις πρώτες ώρες αλλά και όταν έρχεται δείχνει κουρασμένη.
Δε δίνει σημασία στο τι συμβαίνει μέσα στην τάξη είτε στα προσωπικά των μαθητών
είτε στο μάθημα καθ αυτό. Μιλά με όλα τα παιδιά της τάξης εντός και εκτός αυτής
και συνήθως την ίδια στέλνουν στις συμμαθήτριές της όταν είναι να ζητήσουν
αναπτήρα ή φιλτράκια για τα τσιγάρα τους ή το κινητό για αποστολή κάποιου
μηνύματος. Η Μαρ. είναι η μεγάλη της παρέας, φανερά πιο ώριμη, μελετηρή και
συχνά είναι με το μέρος του δίκιου παρά της παρέας της. Η Αν., την ενδιαφέρει μόνο
να τα έχει καλά με την τωρινή παρέα της και δείχνει αδιάφορη στους άλλους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως δείχνει να συναναστρέφεται με τους εκπαιδευτικούς όπου
συζητά διάφορα θέματα, σχετικά και μη με το σχολικό πλαίσιο. Ο Ανέ. κάθεται
μόνος τους στην τάξη από επιλογή μάλλον και στα διαλείμματα κάνει παρέα με
μαθητές της πρώτης και τρίτης λυκείου που τους γνωρίζει και εκτός σχολικού
πλαισίου. Δεν καπνίζει οπότε έχει άλλο μέρος που συχνάζει με την παρέα του ή τον
βλέπω συχνά να παίζει μπάσκετ στο διάλειμμα. Με τον Γιώ., δεν φαίνεται να κάνουν

9. 9
παρέα, όχι όμως ότι δεν μιλιούνται. Η Ανα., έχει κάποιο νοητικό πρόβλημα όπως έχω
δει και στον φάκελό της και έτσι συνηθίζεται να την πειράζουν όλοι, όχι όμως με
κακία, ενώ η ίδια προτιμά την παρέα της Βάς και την Μαρ., όπου και αυτή έχει
κάποιο νοητικό και δε φαίνεται να έχει ενδιαφέρον για κάτι συγκεκριμένο. Όπως και
στην τάξη, έτσι και στο διάλειμμα, κάθεται και ακούει χωρίς να φαίνεται ότι είναι
ψυχικά εκεί. Η Κατ. και η Φρό., είναι φίλες από μικρές, είναι συνέχεια μαζί και
δείχνουν να έχουν καλό χαρακτήρα. Με τους υπόλοιπους δεν δείχνουν ότι έχουν
κάποιο θέμα. Τέλος είναι η Αθη., όπου έχει πρόβλημα με όλους, φαίνεται να είναι το
θύμα αλλά όπως με ενημερώνει η κριτικός φίλος Ιωάννα, συνήθως αυτή βάζει τις
«φωτιές» μαζί με τη Ρί.
Στην κατηγορία των «νέων» μαθητών είναι η Ρί, η οποία έχει έρθει από
Λύκειο περιοχής που θεωρείται «αίγλη» για τους μαθητές του Καματερού και αυτό
θεωρούν πως είναι λόγος να την ενοχλούν. Η Ρί, έπρεπε να φύγει από το
προηγούμενο σχολείο της για λόγους απόρρητους αλλά σίγουρα για την συμπεριφορά
της, όπως με ενημερώνει η κριτικός φίλος Ιωάννα. Δείχνει ήσυχο κορίτσι, είναι
μικροκαμωμένη και δεν θέλει να έχει σχέση με κανέναν. Ωστόσο διαρκώς ασχολείται
με τα παιδιά της τάξης της με διαφόρους τρόπους. Την έχω ακούσει να λέει στην
Ανα., άσχημες κουβέντες για τους ρομά και να υποτιμά την εξωτερική εμφάνιση και
συμπεριφορά των «παλαιών». Μάλιστα έκανε θέμα όπως έμαθα από τον κριτικό φίλο
Δημήτρη, προ εβδομάδας, στον διευθυντή, για το κατά πόσο είναι σωστό ένας
καθηγητής να εξυπηρετεί με το αυτοκίνητό του μαθήτρια, γεγονός που σκιαγραφούσε
την Μαρ. Στους «νέους» είναι και η Ζω. με τον Γιώ. που κάθονται μαζί στην τάξη και
συχνάζουμε μαζί και στα διαλείμματα, καπνίζοντας ή συζητώντας για μουσική.
Κοιτάζουν να μην ασχολούνται με τους άλλους και όταν πάει να τους ενοχλήσει
κάποιος συμμαθητής απλά τον αποφεύγουν. Η Αθα. και η Χρι. είναι πολύ ήσυχες
μαθήτριες, κλειστές στον εαυτό τους, κάθονται μαζί, δεν μιλούν πολύ ούτε μεταξύ
τους αλλά αναζητά η μία την συντροφιά της άλλης.
Καταγράφω σε χαρτί τις σχέσεις αυτές και σκέφτομαι πώς θα μπορούσα να
αξιοποιήσω αυτές τις πληροφορίες. Σκέφτομαι ότι μπορεί ορισμένα άτομα να
αποτελέσουν τους συνδετικούς κρίκους μεταξύ των υποομάδων και ίσως έτσι
«σπάσουν τα πηγαδάκια».

10. 10
Δεύτερο βήμα: Σχεδιασμός
Προκειμένου να ανταποκριθούμε στις ιδιαίτερες ανάγκες της εκπλήρωσης του
project, δηλαδή της διαχείρισης της δικής μας επιχείρησης στο σχολικό πλαίσιο,
αποφασίσαμε σε «Διοικητικό Συμβούλιο» της τάξης, να βελτιώσουμε τις μεταξύ μας
σχέσεις με την αρωγή της Κας Ιωάννας και του Κου Δημήτρη.
Οι περισσότεροι μαθητές έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για την σχολική δράση,
καθώς είναι κάτι καινοτόμο, πολύ ενδιαφέρον που θα τους εξασφαλίσει και κάποια
χρηματική απολαβή και θα τους εμπλέξει ενεργητικά στην μαθησιακή διαδικασία.
Κατανόησαν ότι εμπλέκονται πολλά άτομα σε αυτή τη διαδικασία, με διαφορετική
προσωπικότητα και συμφώνησαν ότι θα παρακάμψουν το ατομικό συμφέρον για το
γενικό.
Έτσι καλούνται να εργαστούν ομαδικά, όπου οι ομάδες στην αρχή θα
δημιουργούνται από τον εκπαιδευτικό (ερευνητή) και στην συνέχεια θα τις
δημιουργούν μόνοι τους. Χρειάζονταν άτομα για διαφορετικά πόστα (πωλητής,
ταμίας, παρασκευαστής, λαντζιέρης, δημόσιες σχέσεις, λογιστής) τα οποία όμως θα
αλληλεπιδρούν μεταξύ τους με κανόνες και θα γίνεται αρχικά εφαρμογή της θεωρίας
για τους κανόνες επικοινωνίας και διαχείρισης συγκρούσεων όπως έχουμε μάθει στα
διάφορα μαθήματα.
Στοχοθέτηση
1. Να εργαστούν ομαδικά
2. Να βελτιωθούν οι μεταξύ τους σχέσεις
3. Να αντιληφθούν τη δύναμη της συνεργασίας
4. Να επιλύσουν δημοκρατικά τυχών συγκρούσεις
5. Να ασκήσουν δραστηριότητα βάση ρόλου τους
Τα παραπάνω αναμένετε να σφίξουν τους δεσμούς της ομάδας, να μειώσουν
την ένταση των υποομάδων και να αναπτύξουν την ένταση της μιας ομάδα ή τάξης,
να μάθουν να συνδιαλέγονται, να διαχέουν την έντονη προσωπικότητα και
ενεργητικότητά τους στην άσκηση έργου.
Διαμόρφωση Σχεδίου Δράσης
Η παρέμβαση θα γίνει στο χώρο του δικού μας κυλικείου ώστε να υπάρχει
άμεση ανατροφοδότηση όλων των μαθητών. Λόγω του ότι οι μαθητές έχουν
καθιερώσει ως «στέκι» τους τον χώρο αυτό, δράττομαι της ευκαιρίας και κάνω

11. 11
μάθημα στο χώρο αυτό, εναλλακτικά της καθιερωμένης τάξης. Επιπλέον παρατηρώ
τις μεταξύ τους σχέσεις και παρεμβαίνω ελάχιστα σε τυχών παρεκκλίσεις ή
προβλήματα. Όταν δεν βρίσκομαι στον χώρο ο ίδιος, έχουμε συνεννοηθεί με τους
κριτικούς φίλους να βρίσκονται οι ίδιοι και να παρεμβαίνουν όσο επιθυμούν αλλά
πρωτίστως να παρατηρούν. Έτσι οι παρεμβάσεις και οι σχολιασμοί που θα γίνουν από
την πλευρά μου στους συγκεκριμένους κάθε φορά μαθητές, θα αποτελούν πεδίο
προβληματισμού και για τους υπολοίπους. Εξάλλου η παρέμβασή μου πρέπει να
γίνεται άμεσα στο ίδιο περιβάλλον όπου έχει συμβεί το σφάλμα παρά
ετεροχρονισμένα σε άλλο χώρο (αίθουσα, προαύλιο) ώστε να ανατροφοδοτούνται
όλοι (μαθητές, καθηγητής) για τις ενδεδειγμένες ενέργειες.
Θα αξιοποιήσω τις ορθές πρακτικές όλων των μαθητών ως ενδεδειγμένες,
καθώς και τις μη ορθές ως απαγορευτικές προκειμένου να δημιουργηθεί ένας
«εσωτερικός κανονισμός λειτουργίας κυλικείου» ο οποίος θα εγκριθεί έπειτα από
δημοκρατικές διαδικασίες ανοικτής ή κλειστής ψηφοφορίας. Έτσι θα αναγνωριστεί
και θα αμειφτεί ηθικά η ενεργητική και αποδεκτή συμπεριφορά και συνεισφορά των
εργαζομένων ενώ ταυτόχρονα θα γίνει παράδειγμα προς αποφυγή η παρατυπία και η
ανευθυνότητα.
Έχει γίνει ξεκάθαρο ότι τυχών προσωπικά προβλήματα που έχουν κάποιοι
μεταξύ τους, όταν αναλαμβάνουν ρόλο μέσα στο κυλικείο, θα μπαίνουν στην άκρη.
Σκοπός του κυλικείου είναι η πώληση προϊόντων με σκοπό το κέρδος, που στο τέλος
θα διανεμηθεί στους μαθητές. Όσο υψηλότερο το κέρδος, τόσο μεγαλύτερο το
ποσοστό κάθε εταίρου (μαθητή) που καταδεικνύει την προσωπικότητα της
επιχείρησης.
Όλα τα παραπάνω εφαρμόζονται και στην πραγματική κοινωνία οπότε θα
αποτελέσουν το εφαλτήριο για την ομαλή είσοδό τους στην πραγματική αγορά
εργασίας. Οι παρεμβάσεις θα γίνονται σταδιακά με τρόπο τέτοιο ώστε να μην μειωθεί
η ευχαρίστηση, χαρά και ικανοποίηση που λαμβάνουν οι μαθητές από την όλη
διαδικασία αλλά και να μην δημιουργηθούν νέες οξύνσεις στις σχέσεις των μαθητών.
Βέβαια αναμένεται να δημιουργηθούν καταστάσεις έντονες και πρόβλημα στη
συνεννόηση των μαθητών αλλά σκοπός είναι μέσα από αυτούς τους ρόλους να
αποκτήσουν γνώσεις, να βελτιώσουν τις σχέσεις, να επιλύσουν με ενδεδειγμένες
πρακτικές δύσκολες καταστάσεις.

12. 12
Ερευνητικά ερωτήματα
1. Θα μπορέσουν οι μαθητές να βελτιώσουν τις σχέσεις τους μέσα από την ομαδική
συνεργασία;
2. Η βελτίωση των σχέσεων μέσα από το ρόλο που θα έχουν στο κυλικείο θα έχει
αντίκτυπο και εκτός κυλικείου ή εκτός σχολείου;
3. Η ομαδική συνεργασία θα ξεδιπλώσει τις ικανότητες κάποιων μαθητών ή θα
παραγκωνιστούν περισσότερο από άλλους;
4. Η έρευνα δράσης θα κάνει περισσότερο ενεργητικούς τους μαθητές και στα
υπόλοιπα μαθήματα;
Κριτήρια αξιολόγησης
1. Η επίτευξη αλλαγής των στάσεων και συμπεριφοράς από όλους τους μαθητές
2. Η προώθηση της ομαδικής συνεργασίας και του συνετισμού των μη ορθών
συμπεριφορών από τους ίδιους τους μαθητές μεταξύ τους
3. Ανάληψη ευθυνών από τους μαθητές
4. Αξιολόγηση ερευνητή-εκπαιδευτικού στον τρόπο παρέμβασης και του βαθμού
επίτευξής της
Μέσα Συλλογής Δεδομένων
1. Τις αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου που γίνεται κάθε εβδομάδα όπου
συμμετέχουν μαθητές και εκπαιδευτικός
2. Το κυτίο παραπόνων των πελατών (μαθητές άλλων τάξεων, καθηγητές,
προσωπικό)
3. Ημερολόγιο κριτικών φίλων και ερευνητή
4. Συνεντεύξεις με μαθητές από κριτικούς φίλους και ερευνητή
5. Παρατήρηση ερευνητή και κριτικών φίλων
Διευκρινήσεις
Ζητήθηκε από τους μαθητές να γράφουν ημερολόγιο κάτι το οποίο δεν
σχολιάστηκε θετικά από τους ίδιους. Η λέξη «ημερολόγιο» που χρησιμοποίησα ίσως
τους επηρέασε αρνητικά. Μου ζητήθηκε «...καλύτερα να τα συζητάμε μαζί σας…» και
αποφάσισα να κάνω το αίτημά τους δεκτό έχοντας στο νου μου ότι και οι ίδιοι έκαναν
αρκετές υποχωρήσεις στις δικές μου απαιτήσεις.
Τρίτο βήμα: Δράση
Αρχίζουμε έμπρακτα να υλοποιούμε όλοι (μαθητές, ερευνητής, κριτικοί φίλοι)
το σχέδιο δράσης μας, άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στο σχολικό πλαίσιο.
Πριν βέβαια γίνει αυτό πρέπει να προϋπάρξουν κάποια άλλα στάδια.

13. 13
Στάδια δράσης
1ος κύκλος
1. Τακτοποίηση αίθουσας όπου θα γίνει το νέο μας κυλικείο
2. Εξοπλισμός του νέου χώρου με τα πάγια (ράφια, κουρτίνες κτλ)
3. Εξοπλισμός με πρώτες ύλες (αλεύρι, αυγά, αλλαντικά κτλ)
4. Εκμάθηση παραγωγής προϊόντων (κρέπες, καφές κτλ)
5. Εκμάθηση διαδικασίας πώλησης και προώθησης προϊόντων
6. Δημιουργία πόστων εργασίας
7. Έναρξη πωλήσεων
8. Εκμάθηση λογιστικών καταγραφών
9. Καταγραφή προβλημάτων
10. Συζήτηση για διαχείριση προβλημάτων
Στη πρώτη φάση έπρεπε να καθαρίσουμε τον χώρο που μας παραχωρήθηκε
από το σχολείο για τις ανάγκες του project. Ο χώρος αυτός είναι μια αποθήκη κοντά
στην πίσω έξοδο του σχολείου, στο χώρο που μαζεύονται οι μαθητές στα
διαλείμματα, ιδανικός για το έργο μας. Στο χώρο αυτό υπάρχουν σε κούτες τα
χριστουγεννιάτικα είδη και άλλα υλικά του σχολείου τα οποία πρέπει να
μεταφερθούν. Γίνεται κατανοητό πως όλοι πρέπει να συμμετάσχουμε σε αυτό, είναι ο
χώρος μας πλέον, το «στέκι μας», το «μαγαζάκι μας» και όποιος δε θέλει να πασχίσει
για αυτό μπορεί να το δηλώσει τώρα χωρίς αντίκτυπο στην βαθμολογία του ή κάτι
άλλο. Αλλά όποιος μείνει πρέπει να συμμετάσχει ενεργά και να ακούει τις ανάγκες
όλων. Προς μεγάλη μου έκπληξη δεν υποχώρησε κανείς. Αυτόματα οι μαθητές
χύθηκαν στον χώρο και άρχισαν να βγάζουν έξω κούτες και σακούλες όπου άλλοι
μαθητές τις παραλάμβαναν και τις μετέφεραν στην διπλανή αίθουσα, αποθήκη κι
αυτή. Τους έγινε μόνο μια αυστηρή παρατήρηση από την πλευρά για την φασαρία
που γινόταν, συμμορφώθηκαν και συνεχίστηκε η διαδικασία. Υπήρχε συνεργασία
αλλά όχι καλή επικοινωνία.
Ο νέος χώρος εξοπλίστηκε με δύο βιβλιοθήκες από το γραφείο των
καθηγητών και από πέντε θρανία, όπου αξιοποιήθηκαν για τοποθέτηση των
εμπορευμάτων. Η τοποθέτηση των παγίων μέσα στο χώρο έγινε όπως οι μαθητές
ήθελαν, αρκεί να το συζητούσαν μεταξύ τους και να συναποφάσιζαν τι θα ήταν πιο

14. 14
πρακτικό γι αυτούς. Φάνηκε η Μον να θέλει να επιβάλει την άποψή της και να
έρχεται σε κόντρα με την άποψη της Αθη αλλά η παρέμβαση της Ματ «...κάτσε μωρέ
να ακούσουμε τι έχει να πει…» ήταν καθοριστική, μάλιστα την ευχαρίστησα για αυτή
την παρέμβαση τονίζοντας ότι σε όλους πρέπει να δίνεται η ευκαιρία να πούμε την
γνώμη μας χωρίς αυτό να σημαίνει ότι καθορίζεται κάτι.
Στη συνέχεια έπρεπε να συναποφασιστεί ποιοι θα πήγαιναν το απόγευμα να
ψωνίσουν τις πρώτες ύλες. Πολλοί ήταν πρόθυμοι και είχα στο νου μου να επιλέξω
άτομα το οποία δεν κάνουν παρέα στην τάξη. Έτσι η ομάδα θα ήταν η Γιώ, η Άννα, η
Ζω. Ρώτησα αν έχουν πρόβλημα με αυτό και μου απάντησαν όχι. Την επόμενη μέρα
ρώτησα πως ήταν η βόλτα τους στα ψώνια και άκουσα θετικά σχόλια. «Ευτυχώς που
είχαμε και την Ζω μαζί κύριες γιατί εμείς θα αγοράζαμε τα ακριβά ενώ είχε τα ίδια στη
μισή τιμή», όπου αναφέρονταν για προϊόντα ίδιας κατηγορίας. Μου είπε ότι μετά από
αυτό άρχισαν όλες να κοιτάνε και να συγκρίνουν τις τιμές κάτι που δε το έκαναν
πριν.
Στη συνέχεια έπρεπε να μάθουν όλοι οι μαθητές να παρασκευάζουν όλα τα
προϊόντα που θα πουλούσαμε. Έτσι η Αθη και η Ελε έπρεπε να μάθουν σε όλους τους
άλλους την παρασκευή του μείγματος της κρέπας και έπειτα το ψήσιμό της, η Χρι, ο
Γιώ, και η Κατ όλους τους τύπους του καφέ και η Μον, η Χρι και η Φρο όλους τους
τύπους των σάντουιτς και τοστ. Η διαδικασία αυτή ήταν ευχάριστη για όλους τους
μαθητές. Αρχικά γιατί κάποιοι μαθητές ανέλαβαν το ρόλο του εκπαιδευτή και κατά
δεύτερον η μάθηση ήταν σε προϊόντα γνωστά σε όλους που όμως δε γνώρισαν ποια
διαδικασία προηγείται πριν την πώλησή τους. Προσωπικά με ξάφνιασε το γεγονός ότι
οι 15/20 μαθητές δεν γνώριζαν να φτιάχνουν καφέ ενώ όλοι πίνουν. Ο ενθουσιασμός
όλων ήταν μεγάλος. Υπήρξε μικρή κόντρα Μον-Αθη, Ματ-Ζω, Ρια-Ματ που με
κάποιο τρόπο καταλαγιάζονταν όταν κοιτούσα την Γιω, την Μαρ και την Ελε που
επενέβαιναν και ηρεμούσαν τα πνεύματα. Το ενδιαφέρον είναι ότι δε το είχα ζητήσει
φανερά αυτό από τα κορίτσια αλλά με κάποιο τρόπο βοηθούσαν στην άρση των
εμποδίων της συνεργασίας. Αρκετά βοήθησε η Χρι λόγω της εμπειρίας της στο μπαρ
όπου εργάζεται.
Κατόπιν έπρεπε να μάθουμε να προωθούμε και να πουλάμε τα προϊόντα μας.
Αυτό θα γινόταν από το παράθυρο του κυλικείου. Στο σημείο αυτό οι μισοί μαθητές
εξέφρασαν την επιθυμία τους να μην μπαίνουν «μπροστά», σε αυτό το πόστο, λόγο
ντροπής ή «…θα κάνω σίγουρα λάθος με τα ρέστα, με τα χρήματα δε τα πάω καλά».
Κανένας μαθητής δε πιέστηκε και τους έκανα ξεκάθαρο ότι «δεν είμαστε όλοι καλοί

15. 15
σε όλα τα πράγματα, κάποιοι είμαστε σε κάποια και κάποιοι άλλοι σε άλλα». Αυτό
φάνηκε να χαροποιεί τους μαθητές όπως και τους άλλους που εξέφρασαν την
επιθυμία τους να είναι μόνο «μπροστά». Ο λόγος για αυτό είναι ότι θεωρούν ότι
«πίσω» έχει πιο πολύ δουλειά και άγχος και ότι μπροστά θα ήταν καλύτερο. Τους
επεσήμανα πως «…όπως βλέπετε, λύσεις θα βρίσκουμε πάντα, γιατί συζητάμε
πολιτισμένα, δεν φωνάζουμε όλοι μαζί ταυτόχρονα, καθόμαστε και ακούμε τον άλλον τι
έχει να μας πει και έτσι κερδίζουμε πολλά». Τους ρώτησα την γνώμη τους και μου
απάντησαν πως έχω δίκιο, ενώ τους αποκρίθηκα πως περιμένω να το δώ από όλους
στην πορεία. Ακολούθησε μάθημα μέσα στο κυλικείο για τεχνικές προώθησης
προϊόντων και για την διαδικασία πώλησης, είσπραξης χρημάτων, απόδειξη. Έδειξαν
όλοι οι μαθητές ενδιαφέρον και μάλιστα παρενέβησαν μαθητές που δεν το περίμενα
να καταθέσεις τις προσωπικές τους εμπειρίες. Μεγάλο ενδιαφέρον είχε το κομμάτι
της έκδοσης αποδείξεων και τι συμβαίνει ότι δεν εκδίδονται αποδείξεις για το κράτος,
τον επιχειρηματία, τον πελάτη, την κοινωνία.
Στο σημείο αυτό τέθηκε το θέμα τίτλου του κυλικείου που έπειτα από ένα
καταιγισμό ιδεών από όλους τους μαθητές με τους κατάλληλα πάντα σχολιασμούς, σε
ευχάριστο όμως περιβάλλον όπου αποφεύχθηκαν αρνητικοί σχολιασμοί, κατέληξε να
είναι τα «Στρουμφάκια».
Έπειτα δημιουργήθηκαν οι θέσεις εργασίας (πωλητής, παρασκευαστής καφέ,
παρασκευαστής τοστ, λαντζιέρης, λογιστής). Ο κάθε μαθητής εξέφρασε την
προτίμησή του, δημιουργήθηκε ένα πλάνο στο οποίο συμφωνήσαμε ότι μπορεί να
υπάρξουν και αλλαγές.
Έτσι ξεκίνησαν οι πρώτες πωλήσεις όπου εκτόξευσαν την αρέσκεια των
μαθητών στα ύψη. Έγιναν αρκετά λάθη, υπήρχε άγχος αλλά σταδιακά γινόντουσαν
διορθώσεις και αλλαγές στα πόστα. Στα διαλείμματα που ήταν δεκάλεπτα γίνονταν η
διαδικασία της πώλησης και τις λοιπές ώρες, γίνονταν μάθημα στο χώρο του
κυλικείου ή οργάνωση του χώρου αυτού.
Το μάθημα συνεχίστηκε με τις ενότητες της λογιστικής. Πάντα σαν κεντρικό
άξονα για οποιαδήποτε θεωρία είχαμε το κυλικείο μας και οτιδήποτε έγραφε το
βιβλίο που διαβάζαμε όλοι μαζί είχαμε σαν σημείο αναφοράς το κυλικείο.
Ζητήθηκε από τους κριτικούς φίλους να καταγράφουν τα προβλήματα και τα
παράπονα των μαθητών είτε αυτά γίνονται ιδιαιτέρως σε αυτούς είτε αντιληφθούν
κάτι κατά την παραμονή τους στο κυλικείο. Αυτό γίνεται γιατί ανέφερα στους
μαθητές και στους κριτικούς φίλους πως ότι προβλήματα έχουμε με τη λειτουργία του

16. 16
κυλικείου πρέπει να τα συζητάμε και όσα μπορούμε να τα λύνουμε αλλιώς θα
χάσουμε αυτό το ωραίο που έχουμε χτίσει όλοι μας και γι αυτό όποιος, για τον
οποιοδήποτε λόγο, δε θέλει να αναφέρει το πρόβλημα που αντιμετωπίζει στους
συμμαθητές του ή σε εμένα, μπορεί να το αναφέρει στον Κο Δημήτρη ή την Κα
Ιωάννα, όπου αισθάνεται καλύτερα.
Τέλος αναφέρθηκε ότι κάθε τρεις μέρες περίπου θα κάνουν Διοικητικό
Συμβούλιο όπου εκεί επίσημα θα συζητάμε όλα τα θέματα του κυλικείου και θα
καταγράφονται οι στόχοι μας και το έργο μας. Έμφαση δόθηκε στην ανάπτυξη καλής
συνεργασίας και στην επίτευξη κερδών.
Ερευνητικά εργαλεία
Για την πρώτη δράση τα ερευνητικά εργαλεία που αξιοποιηθήκαν για την
συλλογή δεδομένων ήταν παρατήρηση, συνέντευξη, ημερολόγιο κριτικών φίλων.
Επιλέχθηκε η τριγωνοποίηση για την συλλογή δεδομένων όπου λήφθηκαν υπόψη οι
αντιλήψεις των μαθητών, των κριτικών φίλων και του εκπαιδευτικού-ερευνητή.
Για την παρατήρηση, από εμένα και τους κριτικούς φίλους λήφθηκαν υπόψη
τα εξής:
1. Οι μαθητές που έχουν δηλώσει ποιους αντιπαθούν φανερά, δείχνουν
σημάδια αλλαγής συμπεριφοράς μεταξύ τους
2. Δεν δημιουργούνται νέες ίντριγκες
3. Προωθείται από όλους η λεκτική επικοινωνία
4. Όλοι οι μαθητές είναι ικανοποιημένοι από την συνεργασία τους
Για την συνέντευξη λήφθηκαν υπόψη τα εξής:
Μαθητές:
1. Γνώρισες καλύτερα κάποιους από τους συμμαθητές σου και ποιους;
2. Πιστεύεις ότι υπάρχουν άτομα που έχουν ηγετικές τάσεις;
3. Νοιώθεις να σε καταπιέζει ή ενοχλεί κάτι;
4. Σου άρεσε η δημιουργία του κυλικείου;
5. Πόσο πιστεύεις ότι συνεισφέρεις;
6. Δουλεύουν όλοι το ίδιο;
7. Υπάρχει κάποιος που δεν θεωρείς ότι δουλεύει ομαδικά;

17. 17
8. Υπάρχει μαθητής που δε μπορείς να συνεργαστείς ή συνεννοηθείς;
Κριτικοί φίλοι:
1. Γνώρισες καλύτερα κάποιους από τους μαθητές σου και ποιούς;
2. Άλλαξαν οι προσδοκίες που έχεις στο μάθημά σου από κάποιους μαθητές;
3. Ποια η άποψή σου για την ενδυνάμωση των σχέσεων των μαθητών μέσα από
το project;
Ο ίδιος θα αξιοποιήσω το ημερολόγιό μου αλλά αναφορικά για τα ημερολόγια
των κριτικών φίλων, μου αναφέρθηκε και από τους δύο ότι:
1. Θα είναι σύντομα λόγο έλλειψης χρόνου αλλά περιεκτικά
2. Θα τα γράφουν το βράδυ της ίδιας μέρας έπειτα από υπενθύμισή μου γιατί στο
ωράριο του σχολείου δεν είναι εφικτό
3. Ίσως να μην γράψουν ημερολόγιο για όλες τις ημέρες
Απρόβλεπτες καταστάσεις
Κατά την δράση προέκυψαν διάφορες απρόβλεπτες καταστάσεις όπως
αναφέρονται παρακάτω:
Αρνητικές
Ένας παράγοντας στον οποίο δεν είχαμε δώσει καθόλου σημασία γιατί
πιστεύαμε όλοι ότι δε θα μας απασχολήσει ήταν η αντίδραση του πραγματικού
κυλικειάρχη του σχολικού κυλικείου. Αυτό συνέβη καθότι δε νιώσαμε καμία στιγμή
ότι θα μπορούσαμε να φανούμε ως «ανταγωνισμός» κάποιου στο σχολικό πλαίσιο.
Έχει αναφορά από τον κυλικειάρχη στον διευθυντή και ο τελευταίος μου ανέφερε
προσωπικά ότι υπάρχει πρόβλημα.
Δεύτερος αρνητικός απρόβλεπτος παράγοντας ήταν ότι την πρώτη μέρα
έναρξης του κυλικείου ξεπουλήθηκαν από το δεύτερο διάλειμμα συγκεκριμένα
προϊόντα που δε περιμέναμε να γίνουν ανάρπαστα. Έτσι σε όλα τα υπόλοιπα
διαλείμματα ήμασταν αναγκασμένοι να απογοητεύουμε δυνητικούς πελάτες κάτι
πολύ άσχημο για μια επιχείρηση που κάνει τα πρώτα της βήματα. Επιπλέον η
προώθηση εναλλακτικών συναφών προϊόντων δεν αποδείχθηκε αποτελεσματική.

18. 18
Θετικές
Σε καμία περίπτωση δε περιμέναμε οι εκπαιδευτικοί του σχολείου μας να
γίνουν πελάτες μας και μάλιστα σταθεροί, στους οποίους οφείλαμε να έχουμε
διαφορετική συμπεριφορά και διαχείριση, όπως να παραδίδουν οι ίδιοι οι μαθητές τα
προϊόντα στα γραφεία τους ή στους χώρους που βρίσκονταν.
Μητέρα μαθήτριά μας έμαθε για το εγχείρημα και την τρίτη μέρα του
κυλικείου μας έκανε δωρεά μεγάλη ποσότητα από όλους τους τύπους του καφέ,
μεγάλη ποσότητα πλαστικών ποτηριών καφέ, σακούλες ζάχαρης, καλαμάκια. Η ίδια
εργάζεται σε μεγάλο σουπερ μάρκετ και συμμετείχε σε έρευνα όπου της περίσσεψαν
αυτές οι ποσότητες και τα προϊόντα. Αυτό μειώνει κατά πολύ τα έξοδά μας, αυξάνει
τα έσοδά μας και πρέπει να συζητήσουμε αν πρέπει να μειώσουμε την τιμή του καφέ.
Συζήτηση
Όλα αυτά έπρεπε να τα λάβουμε σοβαρά υπόψη μας και να προσαρμοστούμε
στα νέα δεδομένα. Οι μαθητές έδειξαν μεγάλο ενθουσιασμό για τα θετικά αλλά
μεγάλη απογοήτευση για τις αρνητικές απρόβλεπτες καταστάσεις. Αναφέρθηκε ότι
είναι σοβαρά θέματα που δε μπορούμε να τα συζητήσουμε την ώρα του κυλικείου
αλλά είναι θέματα για το επόμενο Διοικητικό Συμβούλιο.
Τέταρτο βήμα: Αξιολόγηση – (Ανα)στοχασμός
Ανάλυση δεδομένων
Στον πρώτο κύκλο της έρευνας τα ερευνητικά εργαλεία που αξιοποιήθηκαν
είναι η παρατήρηση (δική μου και κριτικών φίλων), η συνέντευξη (σε μαθητές και
σε κριτικούς φίλους), ημερολόγιο (δικό μου και κριτικών φίλων).
Από την προσωπική μου παρατήρηση διαπιστώθηκε ότι όλοι οι μαθητές
συμμετέχουν ενεργά και έχουν κάνει στέκι το κυλικείο ακόμη κι όταν δεν έχουν
βάρδια. Στις περισσότερες περιπτώσεις που κάποιος δε συμμετέχει ενεργά γίνεται
απότομη παρατήρηση από συμμαθητή. Όταν βρίσκονται στο χώρο άτομα που δεν
έχουν εργασία, δυσχεραίνουν με τα σχόλιά τους αυτούς που έχουν εργασία. Επιπλέον
η Μον συνεχίζει να επιτίθεται λεκτικά στην Αθη, ενώ η Χρι επικοινωνεί συχνά με την
Ματ, κάτι που δεν είχε κάνει ποτέ ως τώρα για κανέναν λόγο. Η Ματ συνεχίζει την
αρνητική της συμπεριφορά απέναντι στον Γιώ και την Ζω. Οι μαθητές μιλούν μεταξύ
τους για τις εργασίες τους στο κυλικείο ακόμη και στα διαλείμματα. Συνηθίζουν να

19. 19
ρωτούν άλλους μαθητές τους σχολείου πως τους φαίνονται τα προϊόντα του
κυλικείου. Η λεκτική επικοινωνία είναι σε μέτριο προς καλό επίπεδο όταν βρίσκομαι
μέσα στο κυλικείο, ενώ μειώνεται όταν δεν υπάρχει κανείς εκπαιδευτικός ή υπάρχει
κάποιος από τους κριτικούς φίλους. Χαρακτηριστική είναι η φράση της Μον όπου
κατά τη διάρκεια των πρώτων πληρωμών, στο Διοικητικό Συμβούλιο ανέφερε ότι
«…παρότι δε με συμφέρει αυτό που λέω, προτείνω να πάρει η Αθη μεγαλύτερο ποσοστό
από αυτό που έχει ήδη γιατί δούλεψε περισσότερο».
Από την παρατήρηση των κριτικών φίλων διαπιστώθηκε ότι οι μαθητές που
είναι «μπροστά» στην πώληση, έχουν την τάση να μεταφέρουν αυταρχικά τις εντολές
στους «από πίσω» για εκτέλεση της παραγγελίας. Πολλές φορές η Αθη είναι αυτή
που ξεκινά λεκτική επίθεση στην Μον και όχι το αντίστροφο. Άριστη συνεργασία
έχουν μεταξύ τους οι Γιω, Κατ, Χρι, Αν, Φρ, Ζω, Χρι ενώ η Ρι και η Κατ έχουν την
τάση να θέλουν να αποφεύγουν τις δουλείες όπως πλύσιμο, σκούπισμα, τακτοποίηση.
Ο Ανε από μόνος τους έχει αναλάβει το ταμείο. Η Ματ συνεχίζει την αρνητική της
συμπεριφορά απέναντι στον Γιώ και την Ζω.
Από την συνέντευξη στους μαθητές διαπιστώθηκε ότι τους είναι πιο
κατανοητή τώρα η θεωρία στα οικονομικά μαθήματα και πως ότι καινούργια
μαθαίνουν στην τάξη στα δικά μου μαθήματα ή στα μαθήματα άλλων συναδέλφων,
προσπαθούν να φέρουν στο νου τους αν έχουν κάνει κάτι παρόμοιο στο κυλικείο.
Ομολογούν ότι η συνεργασία είναι πολύ δύσκολη ακόμη και με άτομα που
συμπαθούν ενώ προσπαθούν αρκετά και οι ίδιοι υπάρχουν φορές που δε θέλουν να
συνεχίσουν την προσπάθεια. Έχουν γίνει κάποιες νέες γνωριμίες αλλά δεν έχει
υπάρξει βάθος και ουσιαστική συνέχεια σε αυτές. Κάποια άτομα είναι περισσότερο
αυταρχικά στο κυλικείο και επιβάλλονται σε άλλους χωρίς να τους γίνεται αντιληπτό
ενώ όλοι προσπαθούν για την λειτουργία του κυλικείου ακόμη και αυτοί που φαίνεται
ότι δε το πράττουν.
Από την συνέντευξη στου κριτικούς φίλους διαπιστώθηκε ότι γνώρισαν
κρυφές πλευρές των μαθητών τους καλύτερα ή επιβεβαιώθηκαν για κάποιους άλλους.
Πάντως η οπτική που βλέπουν και αντιμετωπίζουν τους μαθητές τους φαίνεται να
έχει αλλάξει. Θεωρούν ότι έχει βοηθήσει κατά πολύ σε αυτό η έρευνα δράσης μέσα
από το project αλλά υπάρχουν σημεία τα οποία δεν έχει ακόμη καλύψει.
Από το προσωπικό μου ημερολόγιο διαπιστώθηκε ότι περιορίζω αρκετά τους
μαθητές στην ελευθερία των κινήσεών τους ενώ είμαι αρκετά παρεμβατικός.
Φαίνεται να μην έχω αρκετή εμπιστοσύνη στους ίδιους για την βελτίωση των

20. 20
σχέσεών τους. Διαβάζοντάς το διαπιστώνω ότι έχω υπερβολικό άγχος από την όλη
διαδικασία. Αισθάνομαι ότι ο χρόνος δεν είναι ποτέ αρκετός και χρειάζεται να κάνω
καλύτερη διαχείρισή του.
Από τα ημερολόγια των κριτικών φίλων διαπιστώνεται ότι οι πολλές
υποομάδες με την τόσο διαφορετική κουλτούρα είναι δύσκολο να επικοινωνήσουν.
Θεωρητικά οι μαθητές φαίνεται να έχουν θέληση αλλά όταν έρχεται η φάση της
υλοποίησης, είτε αδυνατούν είτε είναι απρόθυμοι.
Ερμηνεία
Παρακάτω θα προσπαθήσω να ερμηνεύσω τα ευρήματα της ανάλυσης
δεδομένων.
Ερμηνεία παρατήρησης μαθητών
Προσπαθώντας να ερμηνεύσω τα ευρήματα των παρατηρήσεων, διαπιστώνω
ότι οι μαθητές είναι πολύ ενθουσιασμένοι με αυτό το εγχείρημα. Νιώθουν ξεχωριστοί
αφού κάνουν κάτι ξεχωριστό και καινοτόμο στο σχολικό περιβάλλον που έχει μεγάλο
αντίκτυπο. Χαίρονται και σχολιάζουν μεταξύ τους το γεγονός ότι οι υπόλοιποι
μαθητές του σχολείου λένε πάμε στο «νέο κυλικείο» ή απλά στο «νέο» και οι ίδιοι
έχουν πλεονεκτική και περίοπτη θέση ως μέλη του κυλικείου. Θέλουν να το
χορτάσουν αυτό αλλά και να το διεκδικήσουν περισσότερο γι αυτό παρατηρείται το
φαινόμενο να πηγαίνουν μέσα στο κυλικείο ακόμη κι όταν δεν έχουν βάρδια ή ακόμη
κι όταν βρίσκεται μαθητής που δεν συμπαθούν. Σε καμία άλλη περίπτωση δε θα
έρχονταν τόσο κοντά σωματικά, αφού και στην τάξη τους, η θέση που έχουν είναι
τελείως απέναντι.
Ωστόσο ακόμη δεν έχουν κατακτήσει τις δεξιότητες διαχείρισης αυτών που δε
συμμετέχουν ενεργά και όταν κάποιος κάνει παρατήρηση στον άλλον για το λόγο
αυτό, οξύνει τα πνεύματα. Αυτό που κρατάει τις ισορροπίες είναι το γεγονός ότι τους
έχει γίνει αυστηρή παρατήρηση από εμένα πως όταν βρίσκεται πελάτης μπροστά δεν
πρέπει να δείχνουμε τέτοια εικόνα σε καμία περίπτωση και έτσι όταν πλησιάζει
πελάτης, κάθε αψιμαχία σταματά και δε συνεχίζεται ή μεταφέρεται σε άλλο χώρο ή
χρόνο.
Το γεγονός ότι πολλές φορές βρίσκονται στο χώρο του κυλικείου άνω των
πέντε ατόμων που έχουν εργασία, είναι από τη μία ευχάριστο αφού ερμηνεύεται ως η

21. 21
απόλαυση της αίσθησης του ανήκειν, από την άλλη δημιουργεί προβλήματα σε
αυτούς που ήδη εργάζονται και ίσως δημιουργήσει νέες ίντριγκες ή προστριβές.
Μεταξύ των μαθητών Μον και Αθη δε φαίνεται η συνεργασία στο κυλικείο να
αποδίδει τα προσδοκώμενα αφού όπως παρατήρησα η Μον εξακολουθεί να ασκεί
ψυχολογική πίεση στην Αθη. Δε μπορώ να καταλάβω γιατί τόση κόντρα μεταξύ τους
αλλά υποθέτω πως ο αυταρχικός χαρακτήρας της Μον με την έλλειψη διάθεσης για
επικοινωνία από την Αθη, δημιουργεί αυτές τις καταστάσεις.
Το ευχάριστο ωστόσο γεγονός είναι ότι βλέπω μια ακτίνα φωτός στη δράση
μου για βελτίωση των σχέσεων αφού η Χρι συνδιαλέγεται τακτικά με τη Ματ και
μάλιστα συνεργάζονται άψογα στην παρασκευή της κρέπας. Έχουν πολύ καλή
επικοινωνία και είναι εμφανής η χαρά τους. Πιστεύω ότι η χαρά αυτή δεν είναι μόνο
ως προς την διαδικασία αλλά και ως προς το πρόσωπο της μίας με την άλλη.
Ωστόσο το ευχάριστο αυτό γεγονός της συμπεριφοράς της Ματ επισκιάζεται
με την ίδια αρνητική σχέση της με τον Γιώ και τη Ζω. Είναι πολύ αυταρχική μαζί
τους και ίσως αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι τα δύο παιδιά δεν της δίνουν
σημασία όταν συμβαίνει αυτό.
Παρατηρείται στο χώρο του «καπνιστηρίου» ότι οι υποομάδες των παλιών και
νέων μαθητών να σχηματίζονται λιγότερες φορές και αυτό γιατί τώρα είναι όλοι μαζί
και συζητούν για περιστατικά που έχουν γίνει μέσα στο κυλικείο και τους φαίνονται
αστεία. Μου φαίνεται ότι τώρα έχουν γίνει αυτοί οι μαθητές η μία ομάδα και οι
υπόλοιποι μαθητές του σχολείου μια άλλη. Η ομάδα των ρομά δε φαίνεται να έχει
αλλάξει στάση εκτός από μια φορά που η Ματ με τη Χρι αντάλλαξαν γυαλιά.
Επίσης το γεγονός ότι ρωτούν τους άλλους μαθητές του σχολείου στα
διαλείμματα ή όταν δουλεύουν στο κυλικείο, για το πώς τους φαίνονται τα προϊόντα
τους, το ερμηνεύω ως τάση για ανάδειξη των ικανοτήτων τους και του εγχειρήματός
τους να λειτουργεί η τάξη τους το «νέο» κυλικείο του σχολείου.
Ωστόσο χρειάζεται ακόμη δουλειά να γίνει από την πλευρά μου στην μεταξύ
τους επικοινωνία γιατί πολλές φορές νιώθω να είμαι στο κυλικείο και να τους
αστυνομεύω και όταν δεν βρίσκομαι εγώ εκεί ή κάποιος κριτικός φίλος να αρχίζουν
να κάνουν «κοιλιά» τα πράγματα. Νομίζω πως αυτό είναι κάτι που έχουν μάθει από
το γενικότερο εκπαιδευτικό πλαίσιο οι μαθητές και δύσκολα θα επιτύχω την αλλαγή.

22. 22
Ερμηνεία παρατήρησης κριτικών φίλων
Προσπαθώντας να ερμηνεύσω τώρα τα ευρήματα των παρατηρήσεων των
κριτικών φίλων και συζητώντας μαζί τους διαπιστώνω ότι έχει περάσει η ιδέα πως
όποιος βρίσκεται στη θέση του πωλητή είναι αυτός που κατευθύνει τα νήματα και οι
εργαζόμενοι πίσω από αυτόν πρέπει να τον ακούν πιστά. Αυτό συμβαίνει στην
πραγματική ζωή και ίσως το έχουν αντιληφθεί οι μαθητές που βρίσκονται μπροστά
και έτσι το αποδέχονται και οι υπόλοιποι. Ίσως όμως και το σχολικό περιβάλλον είναι
αυτό που δημιουργεί αυτή τη κατάσταση αφού ως πωλητές μπαίνουν οι πιο δυναμικοί
χαρακτήρες οι οποίοι πιέζονται εσωτερικά να αναδείξουν αυτή τη δυναμικότητά τους
μπροστά στους πελάτες, δηλαδή τους υπόλοιπους μαθητές του σχολείου.
Επίσης, όπως παρατηρούν οι κριτικοί φίλοι, είναι πεπεισμένοι ότι η Αθη είναι
αυτή που ξεκινά λεκτική επίθεση στην Μον και όχι το αντίστροφο. Έχουν
παρατηρήσει την Αθη να λέει μια κουβέντα ή λέξη στην Μον ώστε να την εξοργίσει
και το γεγονός ότι η Μον ανταποδίδει για μεγάλη χρονική διάρκεια με μη
ενδεδειγμένη συμπεριφορά, την καθιστά τον θύτη και όχι το θύμα.
Κάποια άτομα έχουν χτίσει άριστη συνεργασία μεταξύ τους (Γιω, Κατ, Χρι,
Αν, Φρ, Ζω, Χρι) και ίσως οφείλεται στο γεγονός ότι συνειδητοποιούν ότι δεν έχουν
σοβαρούς λόγους να μη το κάνουν αυτό. Βλέπουν τα οφέλη της συνεργασίας με
μεγαλύτερη ωριμότητα και το γεγονός ότι η Γιώ βρίσκεται σε αυτήν την κατηγορία δε
με εκπλήσσει.
Ωστόσο με εκπλήσσει το γεγονός ότι η Ρι και η Κατ έχουν την τάση να
θέλουν να αποφεύγουν τις δουλείες όπως πλύσιμο, σκούπισμα, τακτοποίηση. Δε
φαίνονταν φυγόπονες αλλά τώρα αυτό διακρίνεται εύκολα.
Ο Ανε από μόνος του έχει αναλάβει το ταμείο και την διαχείριση των
αποδείξεων και φαίνεται ότι δείχνει ζήλο για το αντικείμενο της λογιστικής. Δείχνει
να τον ενδιαφέρει περισσότερο αυτό το κομμάτι από τις άλλες αρμοδιότητες.
Η Ματ συνεχίζει την αρνητική της συμπεριφορά απέναντι στον Γιώ και την
Ζω και ακόμη δεν έχω διαπιστώσει τους λόγους.
Ερμηνεία συνεντεύξεων μαθητών
Διαπιστώνω πως η πλειοψηφία των μαθητών αποκομίζει περισσότερο και
ποιοτικότερα οφέλη από την εκπαιδευτική διαδικασία αν υπάρχει ταυτόχρονη θεωρία
και πράξη, με την βαρύτητα να πέφτει στην πρακτική διαδικασία. Έτσι στην

23. 23
θεωρητική ενότητα για την «Ηγεσία» στο μάθημα της επιχειρηματικότητας, έγινε
περισσότερο κατανοητό το κεφάλαιο συζητώντας για τις τάσεις που έχουν δυναμικές
προσωπικότητες στο κυλικείο να επιβάλλουν τον δικό τους τρόπο λειτουργίας του
κυλικείου και αυτό να γίνεται αποδεκτό από τους υπολοίπους ενώ να δημιουργεί
ίντριγκες όταν ο «ηγέτης» δεν είναι «δημοκρατικός». Έτσι συζητήσαμε και για τα
χαρακτηριστικά των προσωπικοτήτων αυτών των μαθητών, όπου διαπιστώνεται από
την πλειοψηφία οι λόγοι κάποιων προθέσεων. Επίσης οι μαθητές γνωρίζουν άλλους
καλύτερα αφού συζητιόνται μελέτες περιπτώσεων.
Βιωματικά έχουν αντιληφθεί πόσο δύσκολη είναι η συνεργασία ακόμη και με
τους ως τώρα φίλους τους και συνειδητοποιώ ότι πρέπει να γίνει καλύτερη δουλειά
στο κομμάτι της μεταξύ τους επικοινωνίας. Επιπλέον νιώθω και συνειδητοποιώ ότι
γίνομαι πιεστικός σαν εκπαιδευτικός με αποτέλεσμα να μειώνω την αίσθηση
ευχαρίστησης που λαμβάνουν από την δράση τους στο κυλικείο.
Οι νέες γνωριμίες που έχουν γίνει είναι εξαιτίας της αλληλεπίδρασης μεταξύ
μαθητών εκτός σχολείου, κάτι που δε γίνονταν πριν όπως στην περίπτωση που πήγαν
κάποιες κοπέλες για ψώνια του κυλικείου ή όταν κάποιες άλλες έψαχναν μαζί τρόπο
να αποθηκεύσουν τα πλεονάζοντα παγάκια που έλιωναν, είχαν κοινή ανησυχία.
Όταν κάποιοι μαθητές από παθητικοί γίνονται ενεργητικοί, δηλαδή καλούνται
να αναλάβουν ρόλους και να ασκήσουν καθήκοντα, ενεργοποιούνται μέσα τους και οι
κατάλληλοι μηχανισμοί. Έτσι μαθητές που δεν έδειχναν τέτοια σημάδια, τώρα
επιβάλλονται στους συμμαθητές τους προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του
κυλικείου, δηλαδή η αύξηση των εσόδων. Ακόμη μαθητές που έδειχναν την
εντύπωση ότι δεν εργάζονται αρκετά, διαπιστώνεται ότι εκτελούν «εντολές» των
ηγετικών φυσιογνωμιών. Διακρίνονται οι περιπτώσεις όπου η Ματ ανέθεσε στην Χρι
και στην Αθα να πλύνουν όλα τα άπλυτα πιάτα, μαχαιροπίρουνα, κούπες κτλ και
επειδή αυτή είναι μια επίπονη διαδικασία που δε θα έκαναν αρκετοί, μπορούν να
πάρουν «ρεπό» την υπόλοιπη μέρα ή να καθίσουν στο κυλικείο και να κάνουν τις
πολύ ελαφριές δουλείες ή αυτές ήθελαν.
Ερμηνεία συνεντεύξεων κριτικών φίλων
Οι κριτικοί φίλοι δείχνουν ενδιαφέρον για την εξέλιξη του project αλλά και
του σχεδίου δράσης που έχω αναλάβει και συμμετέχουν. Έτσι πολλές φορές με
ρωτούν για τις εξελίξεις ή μου αναφέρουν τις παρατηρήσεις τους. Έχουν ενδιαφέρον

24. 24
οι καταθέσεις της Κας Ιωάννας όπου μου αναφέρει πως γνωρίζει όλα τα παιδιά από
πέρισυ, ωστόσο δεν είχε διαπιστώσει ότι κάποιοι μπορεί να είναι τόσο
«δουλευταράδες» ή ότι κάποιοι άλλες τόσο «γλωσσούδες». Ο Κος Δημήτρης
αναφέρει πως «…παραδέχομαι ότι τις Μον, Ματ, και Κατ, τις είχα ξεγράψει από το
μάθημά μου αλλά μάλλον φταίω εγώ για την παθητική τους στάση, γιατί τις βλέπω στο
κυλικείο να κάνουν σημαντική δουλειά και να εφαρμόζουν πράγματα που έχουμε πει
στο μάθημα του τουρισμού…».
Ωστόσο και οι δύο κριτικοί φίλοι έχουν τις επιφυλάξεις τους για την διάρκεια
και την ένταση της βελτίωσης των σχέσεων μεταξύ των μαθητών καθότι δεν υπάρχει
συνέχεια σε αυτή τη δραστηριότητα, ούτε καθημερινά στο σχολείο αλλά ούτε και τα
απογεύματα εκτός σχολείου πλην μικρών περιπτώσεων.
Ερμηνεία προσωπικού ημερολογίου
Διαπιστώνω πως είμαι αρκετά περιοριστικός με τη δράση των μαθητών μου
και αυτό οφείλεται ίσως στις υψηλές μου προσδοκίες και στην αδυναμία μου να
αποδεκτώ τα λάθη τους. Το υψηλό μου άγχος για την επιτυχία της λειτουργίας του
κυλικείου δε με αφήνει να συνειδητοποιήσω ότι τα λάθη πρέπει να είναι αποδεκτά
και αναμενόμενα και πάνω σε αυτά να γίνει διάλογος ή μάθημα για την αποφυγή
τους. Πρέπει να αφήσω περισσότερο ελεύθερους τους μαθητές και να μάθουν οι ίδιοι
από τα λάθη τους.
Κατ επέκταση φαίνεται ότι δε μπορώ να τους εμπιστευτώ καθότι βλέπω πως
είναι πολύ ασταθής στις σχέσεις τους. Από τη μια στιγμή στην άλλη, αυτοί που είναι
φίλοι μπορεί να μαλώσουν μεταξύ τους και μετά από μέρες να επανορθώσουν χωρίς
να φαίνεται να έχουν πάρει κάποιο μάθημα από όλο αυτό.
Το άγχος που με διακατέχει νομίζω πως προέρχεται από την πεποίθησή μου
ότι πρέπει να λογοδοτήσω στο σύλλογο των καθηγητών για τη δράση μου και νιώθω
υπόλογος για τα θετικά ή τα αρνητικά της δράσης αυτής. Κάποιες φορές αισθάνομαι
τύψεις ότι δεν είμαι αρκετά ικανός να παρέμβω σε ένα τέτοιο θέμα όπως αυτό της
βελτίωσης των σχέσεων μεταξύ των μαθητών. Επιπλέον παράγοντας του άγχους είναι
ο περιορισμός του χρόνου αφού ορισμένες μέρες την εβδομάδα μπορώ να
συμμετάσχω με έρευνα δράσης ενώ το project τρέχει διαρκώς όπως και οι σχέσεις
μεταξύ των μαθητών να αλλάζουν.

25. 25
Ερμηνεία ημερολογίων κριτικών φίλων
Από τα ημερολόγια των κριτικών φίλων διαπιστώνω πως οι κριτικοί φίλοι
συμμετάσχουν ενεργά στο σχέδιο δράσης και έχουν όμοιες ανησυχίες με τις δικές
μου. Ωστόσο έχουν και οι ίδιοι τις ανησυχίες τους για το βαθμό πραγματοποίησης
των στόχων, κάτι που μου δημιουργεί επιπλέον άγχος αλλά με ωθεί να ζητήσω
περισσότερη από την ενεργή τους συνεισφορά.
(Ανα)Στοχασμός
Το γεγονός ότι αυτό που έχω παρατηρήσει ο ίδιος (η Μον επιτίθεται στην
Αθη) έρχεται σε αντιδιαστολή με αυτό που έχουν παρατηρήσει οι κριτικοί φίλοι (η
Αθη ξεκινά σχεδόν πάντα την κόντρα) με κάνει να αναρωτιέμαι αν είμαι αρνητικά
προκατειλημμένος με την Μον. Διαπιστώνω ότι μάλλον κάτι τέτοιο συμβαίνει καθώς
η Μον ήταν το πρώτο άτομο που έδειξε μη επιτρεπτή στάση απέναντί μου στα πρώτα
μου μαθήματα στο σχολείο τους. Αυτή μου τη στάση ενισχύει το γεγονός ότι θεωρώ
την Αθη ευάλωτη λόγο του bullying που δέχεται από την Μον και άλλους στο
σχολείο της καθώς και το γεγονός ότι με κάνει να την λυπάμαι λόγο της κακής
οικογενειακής της κατάστασης που έτυχε να μάθω από συζήτησή μου με τον
διευθυντή.
Επιπλέον, τα πολλά μέρη που έπρεπε να είμαι προκειμένου να κάνω
παρατήρηση ή συνέντευξη με τους μαθητές ή τους κριτικούς φίλους, με έκανε να μην
έχω παρατηρήσει το γεγονός ότι η θέση του πωλητή εκπέμπει μια θέση εξουσίας που
περνάει συνειδητά ή υποσυνείδητα στους άλλους ότι πρέπει να εκτελούν τις εντολές
του. Μάλιστα η θέση αυτή φαίνεται να δίνει την εξουσία να μιλά στους άλλους με
όποιο τόνο και διάθεση θέλει.
Επιπλέον δεν είμαι σίγουρος για την ένταση και την διάρκεια της σύσφιξης
των σχέσεων, κάτι που οι κριτικοί φίλοι με έκαναν να το σκέφτομαι έντονα. Το
πρότζεκτ σε λίγες μέρες τελειώνει αλλά θα προσπαθήσω μέχρι την τελευταία στιγμή
να πετύχω τους στόχους τους σχεδίου δράσης, λαμβάνοντας και ο ίδιος πληροφορίες
για μελλοντικές μου δράσεις.
Πέρα από όλες τις δράσεις σκέφτομαι ότι πρέπει να αφήσω περισσότερο
ελεύθερους τους μαθητές να απολαύσουν την διαδικασία πώλησης και της
λειτουργίας του κυλικείου. Θα μειώσω κατά 80% τον χρόνο μου που θα βρίσκομαι

26. 26
μέσα στο κυλικείο «αστυνομεύοντάς» τους και ευελπιστώ ότι θα λύσουν μόνοι τους
τα προβλήματα ή θα επαναπροσδιορίσουν τις μεταξύ τους επικοινωνιακές σχέσεις.
Μέσα από τον αναστοχασμό διαπιστώνω ότι πρέπει να βελτιστοποιήσω τα
ερευνητικά μου εργαλεία ώστε να είναι πιο αποδοτικά και συγκεκριμένα στους
στόχους που έχω θέσει.
Διαβλέπω επομένως πως τα οφέλη που αποκόμισα ο ίδιος αλλά και οι
εμπλεκόμενοι από την όλη διαδικασία είναι πολύ σημαντικά. Συνειδητοποίησα ότι
τέτοιου τύπου δράσεις στο σχολικό περιβάλλον μπορούν και θα έπρεπε να
υλοποιούνται. Θα ήταν ωφέλημα να λάμβαναν χώρα από την αρχή της σχολικής
χρονιάς. Οτιδήποτε θέλουμε να αλλάξει προς το θετικό είναι δυνατόν να επιτευχθεί
στην σχολική κοινότητα αρκεί να υπάρξει συνεργασία. Στο σημείο αυτό
συνειδητοποιώ ότι δεν έχω εμπλέξει στην όλη διαδικασία το σύλλογο των
εκπαιδευτικών ούτε έχω ζητήσει τη γνώμη ή τις ιδέες τους για τη δράση κάτι που σε
μελλοντική έρευνα δράσης θα το έκανα.
Ο τρόπος που ασκώ εποπτεία έχει αλλάξει. Από έντονα παρεμβατικός είμαι
θεατής της δράσης και επιδιώκω να κατανοήσουν από μόνοι τους οι μαθητές από
τρόπους δράσης τους και συμπεριφοράς.
Αναμενόμενα αποτελέσματα
Αναμένω να βελτιωθούν οι σχέσεις όλων των μαθητών μεταξύ τους, σε
κάποιους σε μικρό βαθμό και σε κάποιους σε μεγάλο. Σίγουρα όμως όλοι θα
εργαστούν ομαδικά. Θα δημιουργηθούν διαπληκτισμοί και θα είναι σε θέση να τους
λύσουν μόνοι τους.
Η Χρι αναμένω να έχει ηγετική στάση καθότι είναι δυναμικός χαρακτήρας και
δουλεύει ήδη τα απογεύματα έως αργά το βράδυ σε καφέ-μπαρ της περιοχής της
οπότε η διαδικασία λειτουργίας του κυλικείου θα της φαίνεται εύκολη υπόθεση.
Επιπλέον αναμένω από τους μαθητές των υποομάδων να θέλουν να έχουν
μαζί βάρδια ώστε να περνούν περισσότερο χρόνο μαζί. Θα κοιτάξω να το λάβω
υπόψη αλλά προτεραιότητα θα έχει να εμπλακούν μεταξύ τους μαθητές που δεν
έρχονται συχνά σε επαφή.
Όλοι οι μαθητές στα μαθήματα που τους διδάσκω έχουν αυξήσει την
βαθμολογία τους κατά τουλάχιστον δύο μονάδες. Έχουν έλθει σε περισσότερο
ενεργητική στάση και συμμετοχικότητα στην τάξη, τουλάχιστον στα μαθήματά μου.

27. 27
Απροσδόκητα αποτελέσματα
Γεγονότα που δε περίμενα να προκύψουν από την 1η
φάση του σχεδίου
δράσης είναι πως έξι από τους μαθητές μου ζήτησαν με δική τους πρωτοβουλία, ότι
θέλουν να «…γράψουμε σε ένα χαρτί τις εμπειρίες μας από το κυλικείο». Αργότερα
έμαθα πως σε κάποιο άλλο μάθημα, η καθηγήτριά τους ανέφερε ότι δρα πολύ θετικά
στην ψυχολογία του κάθε ανθρώπου να γράφει ημερολόγιο. Εδώ αναρωτιέμαι αν
ενημέρωσα ο ίδιος σωστά τους μαθητές μου για την τήρηση ημερολογίου ή αν μέσα
μου ήμουν πεπεισμένος ότι δε θα το έκαναν αυτό οπότε δε πίεσα και ο ίδιος αρκετά
τον εαυτό μου να τους μεταφέρω αυτό το γεγονός. Ωστόσο τους ανέφερα ότι αυτό
είναι πολύ θετικό σημάδι σχολιάζοντας το γεγονός ότι θέλουν και οι έξι κάτι κοινό,
άσχετα που δεν έχετε και τις καλύτερες σχέσεις μεταξύ σας. Τους ενημέρωσα ότι
αυτό είναι κάτι προσωπικό για τον καθένα αλλά μπορούν να το συζητήσουν και
μεταξύ τους αν θέλουν. Από εμένα έχουν το ελεύθερο να γράψουν ότι επιθυμούν
αλλά θα ήθελα να δώσουν βαρύτητα στα γνωστικά και συναισθηματικά οφέλη και αν
παρατήρησαν κάτι στις μεταξύ τους σχέσεις.
Η κριτικός φίλος Κα Ιωάννα διαπίστωσε ότι τον τελευταίο μήνα μειώθηκαν οι
ωριαίες αποβολές των μαθητών λόγο της μη αρμόζουσας συμπεριφορά τους μέσα
στην τάξη και έχει πολύ καλή εικόνα για αυτό καθότι η ίδια καταχωρεί ανά 3 ημέρες
της απουσίες τους και πιστεύει ότι κατά πολύ σε αυτό πρέπει να έχει συμβάλει η
δράση έρευνάς και η λειτουργία του κυλικείου.
Η Γιω πήγε στο σπίτι της Βας να φτιάξει τα νύχια της κάτι που δεν είχε γίνει
καμιά φορά. Την ρώτησα γιατί πήγε στη Βας και όχι κάπου αλλού και μου απάντησε
ότι το είχαν κανονίσει από το σχολείο την ώρα του κυλικείου είχαν ανοίξει μεγάλη
κουβέντα για αυτό το θέμα. Δε γνωρίζω αν αυτή η σχέση θα αναπτύσσονταν ούτως ή
άλλως ή είναι αποτέλεσμα του σχεδίου δράσης, ωστόσο δείχνει θετική
αλληλεπίδραση και εκτός σχολείου και μάλιστα δύο υποομάδων της τάξης
διαφορετικών που ίσως αποτελέσει της αρχή και με επαφή μεταξύ άλλων
συμμαθητών εντός και εκτός σχολείου.
Με την Χρι δεν εξελίχθηκαν καθόλου τα γεγονότα όπως το περίμενα καθότι
έρχεται κάθε πρωί κουρασμένη στο σχολείο λόγω του ότι δουλεύει μέχρι αργά στο
μπαρ και έτσι είναι αμέτοχη σχεδόν στη λειτουργία του σχολείου. Δεν της αρέσει η
διαδικασία καθότι όπως αναφέρει «φτιάχνω όλη μέρα καφέδες στο μαγαζί θα φτιάχνω
κι εδώ;». Έτσι περιορίζομαι στο να προσπαθώ να την πείθω να μεταφέρει την γνώση

28. 28
της στους λοιπούς μαθητές ώστε να πετύχουμε κάτι που το κάνει αλλά όχι με
προθυμία.
Πέμπτο βήμα: Επανασχεδιασμός
Θέτω σε άλλη βάση την οπτική μου σκοπιά για την Μον και την Αθη. Πλέον
τις βλέπω και τις αντιμετωπίζω ως ίσες, τόσο σαν θύτες όσο και σαν θύματα bulling
στην σχολική κοινότητα, διατηρώ ουδέτερη θέση όταν βρίσκομαι ως μάρτυρας
κάποιας διένεξής τους και προωθώ διαδικασίες ώστε να επιλύσουν δημοκρατικά
μόνες τους τις διενέξεις.
Θα εισαχθούν νέοι κανονισμοί, όπως απόλυση, πρόστιμο, επίπληξη για τους
μη συμμορφούμενους συνεταίρους. Το γενικό καλό και συμφέρον της επιχείρησης θα
υπερτερεί έναντι του ατομικού και η αποτυχία αυτού εξαρτάται από την συνεισφορά
όλων. Επιπλέον το προσωπικό με τις λιγότερες παρατυπίες θα αμείβεται με μπόνους
επί του εβδομαδιαίου μισθού του. Έτσι θα προωθούνται οι καλές πρακτικές και θα
αναδεικνύονται οι ενδεδειγμένες συμπεριφορές και στάσεις.
Ανατροφοδότηση για τη λειτουργία του κυλικείου θα γίνεται κάθε μέρα
μεταξύ των εμπλεκόμενων. Όταν ο ερευνητής θα απουσιάζει θα παίρνει μέρος ένας
από τους κριτικούς φίλους που υπάρχει πάντα διαθέσιμος. Αυτή η ανατροφοδότηση
θα γνωστοποιείται σε όλους τους μαθητές ακόμη και αυτούς δε συμμετέχουν ή
απουσιάζουν εκείνη την ημέρα.
Οι μαθητές θα αφεθούν περισσότερο ελεύθεροι γιατί πιστεύω πως αν φύγει ο
«επαΐων» ερευνητής και εκπαιδευτικός από την επίβλεψη, οι μαθητές θα δράσουν
ποιοτικότερα αφού έχουν ήδη κατακτήσει τις γνώσεις και απαιτήσεις για την ορθή
λειτουργία του κυλικείου και γνωρίζουν πως η βελτίωση των μεταξύ τους σχέσεων
είναι καθοριστικός παράγοντας.
Στοχοθέτηση
1. Να εργαστούν περισσότερο ομαδικά και συνεργατικά άτομα μεταξύ τους
που δεν είχαν την ευκαιρία ως τώρα
2. Να βελτιωθούν οι σχέσεις μεταξύ τους
3. Να προσπαθούν να προάγουν αυτόνομα την συνεργασία μεταξύ τους
4. Να επιλύουν δημοκρατικά μόνοι τους τυχών συγκρούσεις
5. Να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για τη λειτουργία του κυλικείου χωρίς
παρεμβάσεις του ερευνητή και των κριτικών φίλων.

29. 29
Τα παραπάνω αναμένετε να καλύψουν όλους τους συνδυασμούς για βελτίωση
των σχέσεων των συμμαθητών, να αναπτυχθεί η συνεργασία και συνεισφορά
αυτόνομα από όλους και να καταστήσει περισσότερο υπεύθυνους τους μαθητές.
Διαμόρφωση σχεδίου δράσης
Θα γίνει πάλι προσπάθεια να πεισθούν οι μαθητές για το όφελος της τήρησης
ημερολογίου και θα παρουσιαστεί των παράδειγμα των μαθητών που εν μέρει το
έπραξαν ήδη και θα ακουστεί και η γνώμη των ίδιων.
Ακόμη και όταν ζητείται η παρέμβαση του εκπαιδευτικού για οποιοδήποτε
λόγο, θα αναφέρω ότι καλούνται να επιλύσουν οι ίδιοι οποιοδήποτε θέμα προκύπτει
και ότι ο ίδιος θα είμαι παρόν μόνο κατά την ανατροφοδότηση της ημέρας.
Ερευνητικά ερωτήματα
1. Θα καταφέρουν οι μαθητές να ανεβάζουν το επίπεδο των σχέσεών τους σε εκτός
σχολείου δράσεις;
2. Η ομαδική συνεργασία έκανε περισσότερο αυτόνομους κάποιους μαθητές ή
περισσότερο συνεργατικούς κάποιους άλλους;
3. Τι αναφέρουν οι ίδιοι οι μαθητές ως συμπέρασμα από την όλη διαδικασία;
Κριτήρια αξιολόγησης
1. Η μείωση αναζήτησης των παρεμβάσεων από τον εκπαιδευτικό
2. Η αύξηση των εσόδων του ταμείου και οι λόγοι του
3. Ανάληψη πρωτοβουλιών από τους μαθητές
4. Η διατήρηση της επίτευξης των στόχων του 1ου
κύκλου έρευνας δράσης
Μέσα συλλογής δεδομένων
1. Τις εβδομαδιαίες αποφάσεις του ΔΣ
2. Τα πρακτικά της ημερήσιας λειτουργίας του κυλικείου Το κυτίο παραπόνων των
πελατών (μαθητές άλλων τάξεων, καθηγητές, προσωπικό)
3. Ημερολόγιο κριτικών φίλων και ερευνητή
4. Συνεντεύξεις με μαθητές τάξης μου αλλά και από άλλους μαθητές του σχολείου
με την ιδιότητα του πελάτη του κυλικείου, από κριτικούς φίλους και ερευνητή
5. Παρατήρηση ερευνητή και κριτικών φίλων

30. 30
Παράρτημα
Προσωπικό Ημερολόγιο για το Σχέδιο Δράσης
Πέμπτη 1/5/2014
Έπειτα από την απόφασή μου να τρέξω το σχέδιο δράσης στο μάθημα του project
για την βελτίωση των σχέσεων των μαθητών αναρωτιέμαι αν θα υπάρξει αποτέλεσμα.
Βέβαια η διαδικασία φαίνεται ενδιαφέρουσα αλλά με τους συγκεκριμένους μαθητές
και την γενική κατάσταση που επικρατεί στο σχολείο δε ξέρω τι μπορεί να γίνει.
Αβεβαιότητα υπάρχει σε κάθε βήμα. Ωστόσο αισθάνομαι λίγο καλύτερο με το
κομμάτι των κριτικών φίλων γιατί τουλάχιστον θα έχω βοήθεια από συναδέλφους που
φάνηκε ότι δεν θα διστάσουν να μου την δώσουν.
Στο δεύτερο δεκάλεπτο διάλειμμα ήμουν τυχερός που βρήκα την Κα Ιωάννα και
τον Κο Δημήτρη να συζητάν για θέματα της τάξης τους και τους είπα πως θέλω να
τους μιλήσω. Τους εξήγησα για το σχέδιο δράσης και συμφώνησαν να με βοηθήσουν.
Ο Δημήτρης μάλιστα κάνει το Διδακτορικό του αυτό τον καιρό και γνωρίζει κάποια
πράγματα και η Ιωάννα το βρήκε ενδιαφέρον. Ωστόσο μου επεσήμαναν ότι πρέπει να
οργανώσουμε τις συναντήσεις μας καθότι ο χρόνος όλων είναι περιορισμένος αλλά δε
συμπίπτουν κιόλας πάντα τα κενά μας. Με την Ιωάννα όμως δε θα έχω πρόβλημα
καθότι έχουμε μαζί το μάθημα του project οπότε σχεδόν πάντα θα βρίσκω τον έναν
από τους δύο κριτικούς φίλους.
Οι μαθητές, παρότι τους εξήγησα την υφιστάμενη κατάσταση, δε νομίζω ότι
έχουν αντιληφθεί όλο αυτό που πρόκειται να γίνει με το κυλικείο. Για να κεντρίσω
περισσότερο το ενδιαφέρον τους έπρεπε να πω πώς αυτό το εγχείρημα δεν έγινε γίνει
σε κανένα σχολείο ως τώρα και πως είμαστε οι πρώτοι. Κάποιοι ενδιαφέρθηκαν και
κάποιοι άλλοι όχι. Δεν νομίζω ότι θέλουν εξάλλου να φτιάξουν τις σχέσεις μεταξύ
τους. Ο καθένας έχεις την παρέα του και αντιμετωπίζει τις δυσκολίες μόνος του. Έτσι
έχουν μάθει και τώρα εγώ θα προσπαθήσω να αλλάξω ή να παρέμβω σε αυτήν τους
την διαδικασία. Ωστόσο τους άρεσε η διαδικασία, όσο περίεργη και αν τους
φαίνονταν όπου μέσα στην τάξη, βάλαμε όλα τα θρανία στην άκρη και φτιάξαμε ένα
μεγάλο κύκλο με τις καρέκλες, χωρίς κενά μεταξύ μας και συζητήσαμε για τις ιδέες
μας. Αυτό είναι το μόνο θετικό σημάδι που είδα αν και δεν ήταν όλα όπως τα
περίμενα, διέκοπτα διαρκώς για να φέρω την τάξη. Διαρκώς στο επίκεντρο η
προστριβές της Μον με την Αθη. Διαπιστώνω επίσης ότι πάλι τα πηγαδάκια των
μαθητών κάθισαν συνεχόμενα μεταξύ τους.

31. 31
Στον διευθυντή έκανα πλήρη ενημέρωση και μου άφησε το ελεύθερο να δράσω
διακρίνοντας μια επιφύλαξη στο βλέμμα του. Περίμενα να με ρωτήσει περισσότερα
για το σχέδιο δράσης ή άλλα δεδομένα αλλά δεν έγινε τίποτα από αυτά. Μου έδωσε
τα τρία κλειδιά της αίθουσας που θα φτιάχναμε το κυλικείο. Έδωσα ένα στην κριτικό
φίλο Κα Ιωάννα, έβαλα ένα στο μπρελόκ μου και το τρίτο το κράτησα επίσης εγώ με
τη σκέψη ότι ή θα το έχεις ένας μαθητής ή κάπως θα το διαχειρίζονται μεταξύ τους,
όταν έρθει η ώρα θα το συζητήσουμε.
Έχω αρκετό άγχος καθότι τρέχουν και πολλές άλλες εργασίες στο μεταπτυχιακό
μου, δουλειές στο γραφείο και μαθήματα στο φροντιστήριο. Έχω ήδη εξασφαλίσει
μαθήματα στο φροντιστήριο αναγκαστικά τα απογεύματα της πέμπτης οπότε από
τώρα γνωρίζω ότι θα λείψω σε δύο από τα έξι μαθήματα της έρευνας δράσης αλλά δε
γίνεται διαφορετικά. Θα καλύψω τα κενά μου με συναντήσεις και λήψεις
πληροφοριών από συμφοιτητές καθότι με ορισμένους έχω άψογη συνεργασία.
Παρασκευή 9/5/2014
Όλες τις προηγούμενες μέρες συζητούσαμε με τους μαθητές στην τάξη για την
διαδικασία λειτουργίας του κυλικείου. Κάναμε τα μαθήματα της
Επιχειρηματικότητας, Λογιστικής και Σύγχρονο Γραφείο, έχοντας κεντρικό άξονα το
κυλικείο. Θεωρώ ότι έτσι το μάθημα γινόταν πιο ρεαλιστικό και πιο ενδιαφέρον, αυτό
πέρασε και σε εμένα αφού έπιασα τον εαυτό μου να μιλά με μεγάλο ενδιαφέρον και
να καταστρώνουμε σχέδια δράσης μαζί με την πλειοψηφία των μαθητών. Θεωρώ
όμως ότι το κούρασα λίγο με τη θεωρία και είχα εξάψει το ενδιαφέρον των μαθητών
υπέρ του δέοντος ώσπου άκουσα από την Άννα να λέει «…αρκετά Κύριε, θα το
ανοίξουμε και θα δούμε πως θα πάει και ότι προκύψει το φτιάχνουμε εκείνη τη στιγμή,
αμάν!».
Έτσι την σημερινή μέρα, που έχουμε εξάωρο με τους μαθητές, την αφιερώσαμε
στον καθαρισμό της αίθουσας που θα γίνει το κυλικείο μας και στην οργάνωσή του.
Έτσι αρχικά καλύψαμε τα παράθυρα με χαρτόνια και δώσαμε υπόσχεση, μέχρι να
ανοίξει το κυλικείο να μην αναφέρει κανείς για το τι κάνουμε, έτσι ώστε να
αποτελέσει το γεγονός εκείνης της ημέρας, ένα από τα κόλπα του μάρκετινγκ. Έχω
την αίσθηση ότι αυτό το κοινό «μυστικό» δημιουργεί συνθήκες ομαδικότητας.
Συνεχίσαμε με την απομάκρυνση των υλικών που υπήρχαν από πριν στο χώρο, την
καθαριότητά του και την οργάνωσή του. Εδώ όμως δεν υπήρχε συμμετοχικότητα από
όλους ενώ ήταν εμφανές ότι το βάρος το σήκωναν κάποιοι συγκεκριμένοι.

32. 32
Χρειάστηκε πολλές φορές να πάω πίσω στα «καπνιστήρια» και να επιπλήξω μαθητές
ή να τους υπενθυμίσω ότι άλλα ήταν αυτά που μου είχαμε συμφωνήσει μέσα στην
τάξη και άλλα συμβαίνουν τώρα. Ίσως αυτό θα πρέπει να το περιμένω σε όλη τη
διάρκεια του project και του σχεδίου δράσης μου.
Αφού καθαρίστηκε ο χώρος, μεταφέραμε δύο ντουλάπες που δανειστήκαμε από
το γραφείο των καθηγητών και μερικά θρανία και καρέκλες που πήραμε από την
αίθουσα των βιβλίων και τα οργανώσαμε στο χώρο μας. Συζητήσαμε για τις διάφορες
θέσεις εργασίας και τα πόστα. Ακούστηκαν γνώμες για το τι προτιμά ή δε θέλουν
ορισμένοι μαθητές και λήφθηκε υπόψη. Διέκρινα σε όλους τους μαθητές την
ανυπομονησία να λειτουργήσουμε. τους ανέφερε ότι παρότι υπάρχουν ακόμη
πράγματα που πρέπει να γίνουν σωστά, ωστόσο θα ανοίξουμε και τα διορθώνουμε
στην πορεία. Τους ανέφερα για παράδειγμα πως δε γίνεται να αρχίσουμε να πουλάμε
αφού δεν έχουμε κάνει σωστή κοστολόγηση των προϊόντων, θα πουλάμε λοιπόν κατά
προσέγγιση και βλέπουμε. Αλλά αυτό θα έχει επίπτωση στα κέρδη μας. Οι μαθητές
ήταν πολύ ενθουσιασμένοι για να αντιληφθούν τι σημαίνει αυτό. Έτσι συμφωνήσαμε
ότι θα ανοίξουμε την Δευτέρα και το υπόλοιπο της ημέρας φτιάχναμε διάφορες
λεπτομέρειες για την μεγάλο άνοιγμα της Δευτέρας όπως διαφημιστικό πανό,
φυλλάδια, δημιουργία ταμπελών με τιμοκαταλόγους και άλλα σχετικά. Η προμήθεια
των υλικών θα γίνονταν το Σάββατο, πολλοί μαθητές θα έφερναν υλικά από το σπίτι
τους αλλά και σκεύη και καταγράψαμε σε χαρτί το ποσό που θα έδινε κάθε μαθητής
για τις πρώτες ανάγκες του κυλικείου (κεφάλαιο) το οποίο σύντομα θα τους
επιστρέφονταν.
Σε όλη τη διαδικασία ήταν στο χώρο η κριτικός φίλος Ιωάννα με την οποία
είχαμε άψογη συνεργασία και τον ίδιο ενθουσιασμό. Ωστόσο ο ίδιος είχα αρκετό
άγχος γιατί αισθάνομαι πως όλο το βάρος της επιτυχίας ή μη του εγχειρήματος πέφτει
στους ώμους μου. Ο κριτικός φίλος Δημήτρης ήρθε να δει τι γίνεται αλλά
υποχρεώσεις δεν τον άφησαν να μείνει περισσότερο.
Τετάρτη 14/5/2014
Οι μαθητές εξακολουθούν να με δυσκολεύουν. Δε παίρνουν όλοι στα σοβαρά τη
λειτουργία του κυλικείου. Παρότι ξεκινήσαμε δυνατά, με το κυλικείο να γίνεται το
επίκεντρο συζήτησης στους μαθητικούς κόλπους. Οι πωλήσεις πήγαν πολύ καλά, μας
άφησαν χωρίς εμπόρευμα, κάτι που ήταν απρόβλεπτο. Λύσεις εν μέρει βρέθηκαν για
τα προβλήματα αλλά αναφορικά με τις σχέσεις των μαθητών δε βλέπω την βελτίωση

33. 33
που περίμενα. Ίσως το γεγονός ότι βιάζομαι να δω κάποια τρομερή αλλαγή κάνει
κακό σε εμένα και το σχέδιο δράσης μου.
Ενδιαφέρον είχαν οι συζητήσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο όπου κάποιοι
εξέφρασαν ανοιχτά τα παράπονά τους. Αυτά είχαν να κάνουν με την ασυνέπεια
κάποιων, με την αυταρχικότητα κάποιων άλλων και την ασυνεννοησία κάποιες
φορές. Δύο μαθήτριες εξέφρασαν την επιθυμία τους να αποχωρήσουν από την όλη
διαδικασία αν δε λυθούν άμεσα αυτά τα θέματα. Επίσης δύο μαθήτριες τιμωρήθηκαν
με ποινή 10% επί του μισθού τους για το λόγο ότι αμέλησαν βασικές αρμοδιότητες
στο κυλικείο. Η απόφαση ήταν ομόφωνη ενώ οι ίδιες δεν έδειξαν αν ενοχλούνται.
Παρασκευή 16/5/2014
Το κυλικείο έκανε μεγάλη θραύση όλες τις μέρες στην σχολική κοινότητα.
Είχαμε την υποστήριξη από όλους τους μαθητές, οι τιμές ήταν χαμηλές και η
ποιότητά μας υψηλή. Φορούσαμε γάντια, εκδίδαμε αποδείξεις, κάτι που βρήκε
απήχηση θετική σε όλους. Μεγάλη υποστήριξη είχαμε και από τους εκπαιδευτικούς
του σχολείου σε όλα τα προϊόντα και μάλιστα έπειτα από μικρή έρευνα που έκανα
εγώ και οι κριτικοί φίλοι διαπιστώσαμε ότι δε μας υποστηρίζουν λόγω
συναδελφικότητα αλλά λόγω των εξαιρετικών προϊόντων μας στη χαμηλή τιμή.
Οι σχέσεις μεταξύ των μαθητών φαίνεται να εξελίσσονται θετικά, αργά αλλά
σταθερά. Κάθομαι και τους παρατηρώ όταν δουλεύουν ή όταν κάνουν το διάλειμμά
τους. Ωστόσο είμαι συγκρατημένος στις σκέψεις και προσδοκίες μου. Οι
παρατηρήσεις δεν είναι αρκετές από μόνες τους. Αισθάνομαι πως πρέπει να συλλέξω
επιπλέον πληροφορίες συζητώντας με τα παιδιά, έχοντας πάντα κεντρικό άξονα την
διερεύνηση των μεταξύ τους σχέσεων και ανεύρεσης τρόπων βελτίωσης αυτών.
Την επόμενη μέρα σκέφτομαι να μιλήσω με όσους περισσότερους μπορώ στα
διαλείμματα. Ενημερώνω τους κριτικούς φίλους για την πρόθεσή μου καθώς και ότι
θα βρεθούμε κάποια στιγμή της ημέρας να ενημερωθούμε για τις παρατηρήσεις μας.
Τους αναφέρω ότι θα κάνω ο ίδιος τις συνεντεύξεις αλλά αν δοθεί η ευκαιρία σε
κάποιον, καλό θα ήταν να το κάνει αφού πρώτα με ενημερώσει, μην τυχόν και έχω
μιλήσει ήδη εγώ με τον συγκεκριμένο μαθητή και προϊδεαστούν αρνητικά.
Περισσότερο από όλους μας με τα παιδιά μιλά η Ιωάννα γενικότερα, η οποία είναι
και υπεύθυνη του τμήματος και κατ επέκταση της καταχώρησης των απουσιών των
μαθητών. Εγώ τους συναντώ αρκετές φορές και μιλάμε όποτε έρχονται να με
ρωτήσουν διάφορα θέματα που τους απασχολούν για τον υπολογιστή, το κινητό τους

34. 34
ή αγορές που σκοπεύουν να κάνουν καθότι ξέρουν ότι σε αυτά τους έχω βοηθήσει
πολύ στο παρελθόν. Ο Δημήτρης εκ των πραγμάτων τους βλέπει δύο ώρες μόνο στην
εβδομάδα και λίγες είναι οι φορές που δεν έπρεπε να φύγει αμέσως από το σχολείο.
Ωστόσο η αντίληψή του είναι σημαντική για μένα.
Έτσι πρώτα έρχομαι σε επαφή με την Γιώ. στο δεύτερο διάλειμμα, αφού το
πρώτο είναι πεντάλεπτο, λίγος χρόνος που τα περισσότερα παιδιά ακόμη προσπαθούν
να προσαρμοστούν στις εκπαιδευτικές ανάγκες της ημέρας. Ρωτώ την Γιώ, αν βρήκε
κάποια δουλειά, θυμήθηκα ότι μου είχε αναφέρει πριν λίγο καιρό ότι ψάχνει
γενικότερα μαζί με την Μον. Μου αποκρίθηκε ότι δεν βρήκαν κάτι ακόμη και την
ρώτησα με ποιο τρόπο ψάχνει να βρει εργασία. Μου είπε μέσω αγγελιών και την
ρώτησα πως μπορεί να αξιοποιήσει και γνωριμίες της και από ότι άκουσα, η θεία της
Αθη, έχει μεγάλο λογιστικό γραφείο και θα πάρει την ανιψιά της γιατί όχι και τις
ίδιες. Μου αποκρίθηκε κάτι που μου έκανε εντύπωση, «…το σκέφτηκα κι εγώ, αλλά
η Μον, δεν θέλει να ακούει ούτε το όνομα της Αθη». Την ρώτησα γιατί πιστεύει ότι
συμβαίνει αυτό και μου εξήγησε για κάποια παλιά δανεικά χρήματα που η μια κοπέλα
ισχυρίζεται ότι δεν εισέπραξε ποτέ ενώ η άλλη ότι τα έδωσε. Μου ανέφερε επίσης ότι
και οι δύο είναι εγωίστριες. Την ρώτησα αν προτιμά αυτή τη κατάσταση που
επικρατεί στο τμήμα ή αν θέλει να κάνουμε κάτι ώστε να έρθουμε πιο κοντά και μου
απάντησε πως εννοείτε πως το θέλει και «…εσείς τι νομίζετε, δε το προσπαθήσαμε;
Αλλά πάντα κάτι γίνεται». Συνέχισε λέγοντάς μου πως «…η Ρι., μάλλον έχει κλέψει
τα τσιγάρα της Μον και κόντεψαν να σφαχτούν μια μέρα…».
Συνέχισαν κι άλλες ερωτήσεις με την Γιώ και κατάλαβα από την ίδια πως
είναι διατεθειμένη να φτιάξει τις σχέσεις μεταξύ του τμήματος γενικότερα αλλά δεν
είναι καθόλου αισιόδοξη για το αποτέλεσμα. Στο επόμενο διάλειμμα μίλησα με την
Μον και ξεκίνησα την κουβέντα με τον ίδιο τρόπο, αν βρήκε δουλειά και οδηγήθηκε
στο να μου λέει για την Αθη πόσο ύπουλη είναι και δεν θέλει καμιά σχέση μαζί της
τώρα, «…παλαιότερα ήθελα να την πλακώσω στο ξύλο» αναφέρει.
Δευτέρα 19/05/2014
Έτσι κάθισα και κατέγραψα τις σχέσεις των μαθητών μεταξύ τους
προσπαθώντας να αναζητήσω συνδετικούς κρίκους που θα ενώσουν τις παρέες σε μια
ή θα αποτελούν τους κυματοθραύστες επικείμενων τρικυμιών. Διαπίστωσα ότι η Μον
έχει έντονη αρνητική σχέση με την Ρί και την Αθη καθώς και η Ματ έντονη αρνητική
σχέση με τον Γιώ και τη Ζω. Οι αρνητικές όπως και οι θετικές σχέσεις είναι

35. 35
αμφίδρομες. Η Γιώ έχει έντονη θετική σχέση με την Βά, τον Γιώ και τον Ανέ. Η Μον
έχει έντονη θετική σχέση με την Μαρ και η Ρί έντονη θετική σχέση με την Ανα και τη
Μαρ. Φτιάχνω αυτό το πλαίσιο σχέσεων και το μελετώ καθώς διαπιστώνω ότι η Μαρ
είναι το κοινό θετικό πλαίσιο σχέσης των δύο ορκισμένων εχθρών, της Μον και της
Ρι. Δεν γνωρίζω ωστόσο πως το αντιμετωπίζουν αυτό οι ίδιες και σημειώνω στα
χαρτιά μου ότι πρέπει να το ερευνήσω περισσότερο.
Παρασκευή 23/05/2014
Μετά από μια εβδομάδα, ενώ το πάθος παρέμενε, άρχισαν να συμβαίνουν
αρκετά ανεύθυνα γεγονότα όπως να ξεχνούν να ανοίξουν το κυλικείο στην ώρα του,
να αγοράσουν προμήθειες, να ενημερώσουν τους συμμαθητές για τις βάρδιες και
άλλα που είχαν άμεσο αντίκτυπο στην φήμη και την αξιοπιστία του κυλικείου.
Συγκεκριμένα τις πρώτες ώρες το κυλικείο έμεινε κλειστό και χάνονταν πολύτιμη
πελατεία, οι πελάτες έψαχναν τους μαθητές που θα άνοιγαν το κυλικείο, δεν ήταν
δυνατή η ολοκλήρωση ενός προϊόντος διότι έλειπε κάποια πρώτη ύλη, δεν υπήρχαν
τα άτομα να λειτουργήσουν όλη την επιχείρηση και υπολειτουργούσε.
Πολλές φορές προσπαθώ να δικαιολογώ την έλλειψη ευθύνης των 16χρονων
μαθητών αλλά δε νομίζω πως είναι το σωστό. Προτιμώ να καλλιεργήσω μέσα τους
αυτή την αξία καθότι τα εργαλεία υπάρχουν.
Οι παράγοντες αυτής της ανευθυνότητας θεωρώ πως προέρχονται από το
γεγονός ότι οι μαθητές ακόμη δεν έχουν δει την έμπρακτη χρηματική αμοιβή της
εργασίας ώστε να λειτουργήσει σαν επιπλέον κίνητρο, δεύτερον, κοιμούνται αργά με
αποτέλεσμα να είναι χαμηλή η λειτουργικότητά τους το πρωί, δεν έχει καλλιεργηθεί
το κατάλληλο ομαδικό πνεύμα εργασίας.
Πέμπτη 29/5/2014
Σήμερα η μέρα στο κυλικείο ξεκίνησε στραβά. Η Γιώ, υπεύθυνη κυλικείου για
αυτές τις μέρες, αφού άργησε να έρθει το πρωί, ξέχασε το κλειδί σπίτι της και
περιμέναμε έξω από το κυλικείο, εγώ και οι τέσσερις μαθητές που είχαν βάρδια. Το
αποτέλεσμα ήταν να χάσουμε όλες τις πρωινές παραγγελίες και να χάσουμε την
αξιοπιστία μας. Κάτι που μπορεί να απογειώσει μια επιχείρηση ή να την ρίξει στα
τάρταρα, από τη μια μέρα στην άλλη.
Ωστόσο μου δόθηκε η ευκαιρία να κάνουμε μάθημα αναφορικά με την
αξιοπιστία και τη φήμη και πελατεία των επιχειρήσεων, ένα χαρακτηριστικό που

36. 36
κοστίζει όσο τίποτα άλλο στις επιχειρήσεις. Το μάθημα ήταν ενδιαφέρον από όλα τα
παιδιά και μάλιστα αρκετοί μοιράστηκαν στην ομάδα μας την εμπειρία τους.
Δεν έδωσα μεγαλύτερη βαρύτητα στο θέμα της αργοπορίας με την Γιω αλλά
ανέφερα ότι θα συζητηθεί στο Διοικητικό Συμβούλιο και θα προτείνω κάποια
χρηματική ποινή από το μισθό της, όπως θα γινόταν και στην πραγματική ζωή
άλλωστε.
Παρασκευή 6/6/2014
Οι σχέσεις των μαθητών φαίνεται να έχουν βελτιωθεί σε ικανοποιητικό βαθμό
και μάλιστα είναι σε μεγαλύτερη ευχέρεια να λύνουν μόνοι τους τις συγκρούσεις.
Σκέφτομαι πως τα αποτελέσματα θα ήταν ακόμη πιο ικανοποιητικά αν είχε μπει σε
εφαρμογή το σχέδιο δράσης από την αρχή της χρονιάς. Ωστόσο νιώθω
ικανοποιημένος και σκέφτομαι πως τώρα τουλάχιστον έχω αποκτήσει κάποια μικρή
εμπειρία για το σχέδιο δράσης, κατάλαβα τα λάθη μου και γνωρίζω τι από αυτά θα
έκανα διαφορετικά σε επόμενη δράση.
Ημερολόγιο για το μάθημα του Κου Τσάφου
Δευτέρα 28/04/2014
Σήμερα συγκεντρωθήκαμε στην μεγάλη αίθουσα απέναντι από την
γραμματεία για το πρώτο μάθημα του Κου Τσάφου. Μιλήσαμε για άλλη μια μέθοδο
έρευνας, την έρευνα δράσης, που καθιστά τον εκπαιδευτικό ερευνητή. Ακούγονταν
όλα πολύ ενδιαφέροντα αλλά όλα ξεκίνησαν κάπως απότομα. Νιώθω μπερδεμένος
και να μην καταλαβαίνω αρκετές έννοιες. Καταλαβαίνω ότι πρέπει να τρέξουμε
κάποια δραστηριότητα στο πλαίσιο που εργαζόμαστε αλλά δε μου έχει γίνει ακόμη
ξεκάθαρο και νιώθω ότι ο χρόνος πιέζει γιατί θέλει πολύ οργάνωση. Μας έχει
ανατεθεί να στείλουμε μεηλ στον καθηγητή για τη δράση που πρόκειται να
αναλάβουμε. Δεν έχω καταλάβει ακριβώς τι μου ζητείται αλλά αν κατάλαβα σωστά
θα κινηθώ σε ένα από τα δύο, ή θα προσπαθήσω να ερευνήσω τους λόγους που είναι
ανεύθυνοι οι μαθητές μου σε διάφορες σχολικές δραστηριότητες ή θα ερευνήσω τους
τρόπους βελτίωσης των μεταξύ τους σχέσεων καθότι έχω μεγάλο πρόβλημα με αυτό
το θέμα που επηρεάζει πολλούς ανθρώπους και εκπαιδευτικές διαδικασίες.
Παραλάβαμε έντυπο και ηλεκτρονικό υλικό για την έρευνα δράσης και μας
γνωστοποιήθηκε ένας ιστότοπος για άντληση πληροφοριών.

37. 37
Πέμπτη 8/5/2014
Σήμερα ήταν το δεύτερο μάθημα το οποίο λόγω μαθημάτων στο φροντιστήριο
μου ήταν αδύνατο να πάω, όπως δε θα εμφανιστώ και στο τρίτο μάθημα.
Καταλαβαίνω ότι αυτό θα μου δημιουργήσει αρκετά κενά αλλά έχω ήδη κανονίσει να
ενημερωθώ από συμφοιτητές που δε θα απουσιάσουν και θα μου εξασφαλίσουν
οποιοδήποτε έντυπο ή ηλεκτρονικό υλικό μοιραστεί.
Πέμπτη 15/5/2014
Σήμερα ήταν το τρίτο μάθημα στο οποίο επίσης δε μπόρεσα να παρεβρεθώ
λόγω επαγγελματικών υποχρεώσεων αλλά έχω κανονίσει συνάντηση με την ομάδα
που έχω ανατεθεί. Παρασκευή 16/5/2014: βρεθήκαμε με όλη την ομάδα αργά το
απόγευμα και μου ανέφεραν για τις καταστάσεις που θα επιλέξουν, ανέφερα κι εγώ
από την πλευρά μου τις δυο μου επιλογές και αφού με άκουσαν με ενδιαφέρον μου
πρότειναν περισσότερο να ασχοληθώ με τη βελτίωση των σχέσεων των μαθητών μου
καθότι αποτελεί καλύτερο πεδίο έρευνας και πιο κοντά στις απαιτήσεις του
μαθήματος σχεδίου δράσης. Αφού κι εγώ μέσα μου κινούμουν προς αυτή τη
κατεύθυνση αποφάσισα αν ακολουθήσω αυτό.
Πήρα το υλικό που είχε διαμοιραστεί στο μάθημα και συζητήσαμε για τις
επόμενες τρεις ώρες μεταξύ μας για τα περιεχόμενα και τις απαιτήσεις του
μαθήματος. Διαπίστωσα πως και οι ίδιες είχαν αρκετές απορίες ή δυσνόητα σημεία
που προσπαθούσαν να ξεκαθαρίσουν.
Ωστόσο πλέον ένιωθα λιγότερο άγχος και πιο συνειδητοποιημένος για το τι
πρέπει να γίνει.
Πέμπτη 22/5/2014
Στο τέταρτο μάθημα σήμερα το κεντρικό θέμα συζήτησης ήταν τα κριτήρια
αξιολόγησης, ένα από τα βήματα του σχεδιασμού του σχεδίου δράσης. Νιώθω να έχω
μείνει λίγο πίσω στο τρόπο που δουλεύουμε μέσα στο τμήμα και πρέπει να γρήγορα
να προσαρμοστώ. Συζητήσαμε μέσα στην ομάδα και άκουσα και όλες τις ομάδες και
τον καθένα χωριστά να αναφέρει σε ποιο σημείο βρίσκεται στην ερευνά του. Αυτό με
βοήθησε όσο τίποτε άλλο και συνειδητοποιώ ότι βρίσκομαι σε καλό δρόμο.

38. 38
Τετάρτη 4/6/2014
Σήμερα στο πέμπτο μάθημα συζητήσαμε για την αξιολόγηση του σχεδίου
δράσης, τον επανασχεδιασμό και τον (ανα)στοχασμό. Μας ανατέθηκε να
απαντήσουμε τι πιστεύουμε ότι είναι και περιλαμβάνουν αυτές οι έννοιες και
διαπίστωσα ότι όλοι είχαμε πολλές και διαφορετικές απόψεις. Τελικά καταλήξαμε
στους σωστούς. Επίσης συζητήσαμε για τον επανασχεδιασμό ως μια λειτουργία όπου
θα κάναμε διαφορετικά κάποια πράγματα στο σχέδιο δράσης μας, πολύ
ενδιαφέρουσα ενότητα.
Πέμπτη 5/6/2014
Σήμερα στο τελευταίο μάθημα του σχεδίου δράσης μιλήσαμε εκτενέστερα για
τον (ανα)στοχασμό. Προσπαθήσαμε να φέρουμε στον νου τον εαυτό μας όπως ήταν
πριν την ανάληψη του σχεδίου δράσης και τώρα. Σίγουρα αποκομίσαμε όλοι πολλά
για το εκπαιδευτικό μας έργο αλλά και την εκπαιδευτική μας ιδιότητα.
Φωτογραφικό υλικό
Εικόνα 1 Μαθητές καθαρίζουν τον χώρο του κυλικείου

39. 39
Αποφασίζουμε με την ομάδα την διαδικασία πώλησης, τοποθέτησης των
προϊόντων, την ανάθεση πόστων. Η συμβολή του κριτικού φίλου απαραίτητη. Ο
χώρος ακόμη άδειος από προιόντα.
Εικόνα 2: Καταγραφή αναγκών, οργάνωση χώρου

40. 40

41. 41
Τοποθέτηση προϊόντων, οργάνωση χρόνου, συμμετοχή όλων, καταιγισμός ιδεών.
Εικόνα 3: Οργάνωση κυλικείου

42. 42
Έναρξη κυλικείου, παρασκευή προϊόντων, τήρηση κανόνων υγιεινής,
ευγένειας, συνεργασίας. Τα όποια προβλήματα δημιουργούνται επιλύονται με τη
βοήθεια του εκπαιδευτικού ερευνητή που βρίσκεται διαρκώς στο χώρο.
Εικόνα 4: Παρασκευή προϊόντων

43. 43
Διαδικασίες πώλησης. Ο εκπαιδευτικός-ερευνητής, ανατροφοδοτείται
διαρκώς σε κάθε πώληση σχεδόν, για το ποια προϊόντα πωλούνται περισσότερο, αν
τα ρέστα δίνονται σωστά, αν συμφωνεί το ταμείο με τις αποδείξεις. Ενημερώνει ότι
σταδιακά θα αποχωρεί από την διαδικασία και όλο το βάρος θα επωμιστούν οι
μαθητές.
Εικόνα 5: κατά την πώληση

44. 44
Αρκετά τα λάθη που γίνονται ακόμη, άπλυτα μένουν για το σαββατοκύριακο
σκεύη, το ταμείο δε συμφωνεί με τις αποδείξεις, ζημίες εν ώρα εργασίας που δε
μπορούν να επιλύσουν οι μαθητές, δεν εργάζονται όλοι με την ίδια ένταση.
Ακολουθούν επιπλήξεις και χρηματικές ποινές, στο πλαίσιο πάντα της λειτουργίας
επιχείρησης.
Εικόνα 6: Λάθη και λάθος συμπεριφορές

45. 45
Εικόνα 7: Λογιστικές διεργασίες
Καταμέτρηση ταμείου, συμφωνία αποδείξεων με ταμείο, καταγραφή αναγκών,
απογραφή εμπορευμάτων.

46. 46
Εικόνα 8: Καταμέτρηση ταμείου, διάθεση κερδών
Υπολογισμός κερδών, απονομή μεριδίου στους μετόχους με βάση την εργατικότητά
τους, επικύρωση από το Διοικητικό Συμβούλιο, ανατροφοδότηση όλων των εμπλεκομένων
και διαφάνεια.

47. 47
Από το τελικό ημερολόγιο των μαθητών

48. 48

49. 49

50. 50

51. 51

52. 52

53. 53

54. 54

55. 55

56. 56

57. 57

58. 58

59. 59

60. 60
Επιπλέον φωτογραφικό υλικό Σχεδίου Δράσης
Εικόνα 9: Βιβλίο Βαρδιών
Εικόνα 10: Πρακτικά Διοικητικού Συμβουλίου

61. 61
Β’ Μέρος
Τι ήταν για μένα η εκπαιδευτική έρευνα δράσης; Πως το
βίωσα;
Πολλές φορές αισθάνθηκα την ένταση και την αναταραχή που θα μπορούσε
ανά πάσα στιγμή να προκαλέσει η δράση αυτή στη σχολική κοινότητα. Αργότερα
έμαθα πως η δράση αυτή έχει χειραφετική χροιά επομένως δικαιολογείται μέσα μου.
Η αίσθηση να στοχεύεις στην κοινωνική αλλαγή είτε στο σχολική πλαίσιο είτε στην
ευρεία κοινωνία είναι μια πρόκληση που απαιτεί καλή οργάνωση και σωστό μεθοδικά
χειρισμό.
Η παρούσα έρευνα δράσης θεωρώ πως ήταν μια πιλοτική διαδικασία με
θετικά αποτελέσματα που σίγουρα θα την αξιοποιήσω στην εκπαιδευτική μου δράση
τις επόμενες χρονιές και ευελπιστώ να την καθιερώσω. Στοχαζόμενος τώρα την όλη
διαδικασία μπορώ να δώ καθαρά τις ελλείψεις, αδυναμίες και λάθη μου και κατανοώ
ότι η έρευνα δράσης είναι μια συνεχείς διαδικασία, κυκλική, επαναλαμβανόμενη, που
πρέπει να λαμβάνει υπόψη τα νέα ευρήματα και να τα τοποθετεί σε νέα βάση.
Συνοψίζοντας, έρευνα δράσης, είναι το καινοτόμο και εναλλακτικό εργαλείο
παρέμβασης ή ανάληψης δράσης στο σχολικό πλαίσιο που μπορεί να έχει επίδραση
εντός και εκτός αυτού. Ο εκπαιδευτικός γίνεται ερευνητής και σχεδιάζει την δράση
του αφού έχει θέσει συγκεκριμένο στόχο, λαμβάνοντας αργότερα υπόψη να
επαναπροσδιορίσει τη στάση και στόχους του. Κατανοεί καλύτερα τον εαυτό του και
τους μαθητές του και τους τοποθετεί σε νέα βάση. Τα προβλήματα που προκύπτουν
γίνονται πεδίο μελέτης και όχι αποφυγής ή σύγκρουσης. Σε σύγκρουση έρχεται με
τον εαυτό του και τις ως τώρα δράσεις και αντιλήψεις του με σκοπό την βελτίωση.
Εισάγει και εφαρμόζει νέα εργαλεία στο σχολείο όπως τήρηση ημερολογίου,
συνεργασία με κριτικού φίλους και άλλους φορείς.
Προτείνω την έρευνα δράσης σε καθηγητές δραστήριους ή σε καθηγητές που
το μάθημά τους είναι παραδοσιακά δασκαλοκεντρικό και οι ίδιοι έχουν ψυχολογικά
ατονήσει.
Προσωπική κριτική για την έρευνα δράσης
Αποτελεί εργαλείο για τον εκπαιδευτικό και τους μαθητές που βοηθά να
κατανοήσει και να επέμβει. Όταν τα μη συνειδητά γίνουν συνειδητά, γίνεται και
πράξη η εφαρμογή των διορθωτικών αλλαγών. Διαδικασία δύσκολη και επίπονη

62. 62
αφού ο εκπαιδευτικός-ερευνητής πρέπει να έρθει σε σύγκρουση με παγιωμένες
αντιλήψεις του, όπως το ίδιο συμβαίνει και στους μαθητές.
Το αποτέλεσμα όμως πάντα δικαιώνει αφού εξοπλίζει το άτομο με εργαλεία
που θα αξιοποιήσει και σε μελλοντικές καταστάσεις.
Προσωπικά από το βίωμά μου απέκτησα περισσότερη συναίσθηση για την
προσωπικότητα και την συμπεριφορά των μαθητών μου, γνώρισα καλύτερα τους
κριτικούς φίλους και οδηγηθήκαμε στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και στην βελτίωση
των μεταξύ μας σχέσεων.
Ποιες δυσκολίες συνάντησα σε κάθε βήμα της υλοποίησης του
σχεδίου δράσης ή σε άλλο σημείο;
Δυσκολίες στην παρέμβαση
1. Διαφορετική αντίληψη της ανευθυνότητα ή αποφυγής ανάληψης ευθυνών μεταξύ
των μαθητών αλλά και μεταξύ μαθητών – ερευνητή και κριτικών φίλων
2. Η εφαρμογή ποινών-αμοιβών θεωρήθηκε ως προσωπική υπόθεση του
εκπαιδευτικού από τους μαθητές και όχι ποινή υποβολής από το κράτος όπως
έχουν διδαχθεί
3. Χρειάστηκαν περισσότερες εκπαιδευτικές ώρες για την έρευνα δράσης που πήρα
από τις εβδομαδιαίες ώρες της γυμναστικής και της πληροφορικής
4. Το κυτίο παραπόνων δεν παρείχε πληροφορίες που θα ήταν χρήσιμες για το
σχέδιο δράσης αλλά για τιμές και ώρες λειτουργίας του κυλικείου
5. Από το ενδιαφέρον καινοτόμο στοιχείο της δράσης έπρεπε να επανερχόμαστε
στη παραδοσιακή εκπαιδευτική διαδικασία
Δυσκολίες στην αξιολόγηση
1. Να αποδεκτώ ότι οι 16-22 ετών μαθητές δικαιολογούνται για την στάση
ανευθυνότητάς τους και την τάση να αποφεύγουν ευθύνες
2. Δεν έχω μάθει τη σημαίνει αξιολόγηση ή αξιολογώ συστηματικά
3. Δεν είμαι σίγουρος για τα κριτήρια αξιολόγησης. Έπρεπε να τρέξει ο πρώτος
κύκλος για να τους επανασχεδιάσω στον δεύτερο κύκλο δράσης
4. Δεν έκανα κάθε μέρα αυτοαξιολόγηση για τη δράση μου και τις ενέργειές μου
5. Πολλές φορές αισθάνθηκα να έχω έλλειψη στοιχείων

63. 63
6. Έμφαση πρέπει να δίνεται στην διαδικασία και όχι τόσο στο αποτέλεσμα. Να
απολαύσουν οι μαθητές και οι εμπλεκόμενοι στην έρευνα δράσης το ταξίδι και
όχι τον προορισμό

64. 64
Βιβλιογραφία
1. Αltrrichter, H., Posch, P. & Somekh, B. (2001). Οι εκπαιδευτικοί ερευνούν το
έργο τους. Μια εισαγωγή στις μεθόδους της έρευνας δράσης, μετ. Μαρία
Δεληγιάννη,Αθήνα: Μεταίχμιο.
2. Κατσαρού, Ε. & Τσάφος, Β. (2003). «Σύνδεση Δευτεροβάθμιας και
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης μέσω έρευνας δράσης: η διαπλοκή θεωρίας και
πράξης». Στα Πρακτικά του Συνεδρίου με θέμα Σύνδεση Τριτοβάθμιας και
Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης – Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
3. Κατσαρού, Ε. & Τσάφος, Β. (2004). Από την Έρευνα στη Διδασκαλία. Η
εκπαιδευτική έρευνα δράσης. Αθήνα: εκδ. Σαββάλας.
4. Μάγος, Κ. & Παναγοπούλου, Γ. (2008). Δρω ερευνώντας και ερευνώ
δρώντας: Η έρευνα δράσης στην εκπαίδευση εκπαιδευτών. Στα Ψηφιακά
Πρακτικά του 3ου
Διεθνούς Συνεδρίου της Επιστημονικής Ένωσης Εκπαίδευσης
Ενηλίκων με τίτλο: «Εκπαίδευση και Επαγγελματοποίηση Εκπαιδευτών
Ενηλίκων»
5. Τσάφος, Β. & Κατσαρού, Ε. (2000). «Η αξιοποίηση της έρευνας δράσης στην
Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών», Σύγχρονη Εκπαίδευση, 114, σσ. 67-74.
6. Τσάφος, Β. (2004). Τα Προγράμματα Σπουδών και η Δυνατότητα
Αναμόρφωσής τους από τον Εκπαιδευτικό της Πράξης. Η Συμβολή του
Μοντέλου Διαδικασίας. (Το παράδειγμα των φιλολογικών μαθημάτων). Νέα
Παιδεία, 111, σσ. 18-25.
7. Tsafos, V. (2009). Teacher-student negotiation in an action research project.
EducationalActionResearch, 17, 2, pp. 197-212 (η ελληνική εκδοχή).
Διαδίκτυο
1. Ελληνικός Ιστότοπος για την Εκπαιδευτική Έρευνα Δράσης,
www.actionresearch.gr (προσπελάθηκε 20/5/2014)