Τσικολάτας Α. (2012) Κύηση στην Εφηβεία. Αθήνα

Τσικολάτας Α. (2012) Κύηση στην Εφηβεία. Αθήνα
tsikolatas@gmail.com
ΕΡΓΑΣΙΑ
«ΚΥΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ»

Περιεχόμενα
2. Θεωρία ..........................................................................................................4
2.1 Ανατομία έσω-έξω γεννητικών οργάνων γυναίκας_____________________5
2.1.1 Αιδοίο........................................................................................................................5
2.1.2 Κόλπος......................................................................................................................6
2.1.3 Μήτρα ......................................................................................................................7
2.1.4 Ωοθήκη......................................................................................................................8
2.2 Εφηβεία________________________________________________________9
2.3 Σεξ και εφηβεία________________________________________________13
2.4 Παράγοντες που οδηγούν σε εφηβική εγκυμοσύνη____________________14
2.5 Παγκόσμιο φαινόμενο___________________________________________16
2.6 Σεξουαλικά νοσήματα στην εφηβεία_______________________________18
3. Κίνδυνοι εφηβικής εγκυμοσύνης................................................................19
3.1 Κίνδυνοι για το νεογνό - επιπλοκές_________________________________20
3.2 Κίνδυνοι για τους έφηβους γονείς__________________________________21
3.3 Σχέση εφηβικής εγκυμοσύνης με μεγαλύτερα αδέλφια________________23
4. Ενέργειες αποφυγής εφηβικής εγκυμοσύνης.............................................24
4.1 Πρόληψη______________________________________________________25
4.2 Αντισύλληψη___________________________________________________26
4.2.1 Φυσική Μέθοδος.....................................................................................................26
4.2.2 Μέθοδος Φραγμού..................................................................................................27
4.2.3 Ορμονική Μέθοδος.................................................................................................30
4.2.4 Καταρρίπτοντας τους μύθους για την αντισύλληψη...............................................33
4.3 Διακοπή κύησης________________________________________________34
5. Ο τοκετός στην εφηβεία..............................................................................39
6. Στάδια τοκετού στην εφηβεία....................................................................40
7. Τα επόμενα βήματα της εφηβικής εγκυμοσύνης.......................................43
8. Λοχεία και θηλασμός στην εφηβεία...........................................................44
9. Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση.....................................................................47
10. Ο ρόλος της μαίας.....................................................................................50
11. Συμπεράσματα..........................................................................................51
2

Βιβλιογραφία..................................................................................................54
3

1. Εισαγωγή
Η εφηβική εγκυμοσύνη, αποτελεί παγκοσμίως ένα ιατρικό και κοινωνικό
ζήτημα, που συνδέεται με πολλές σωματικές, ψυχολογικές, και κοινωνικές επιπτώσεις
και μπορεί να καταλήξει σε γέννηση, αποβολή ή άμβλωση. Παρά την πληροφόρηση
που μπορεί να έχουν σήμερα οι νέοι από πολλές πηγές ενημέρωσης, το φαινόμενο της
εφηβικής εγκυμοσύνης παραμένει ιδιαίτερα συχνό, ειδικά στον ανεπτυγμένο, δυτικό
κόσμο. Το 99% των απρόβλεπτων αυτών περιπτώσεων είναι ανεπιθύμητες και
επισύρουν σειρά ακραίων συναισθημάτων και καταστάσεων σε προσωπικό,
οικογενειακό και κοινωνικό επίπεδο. [16]
Μια απρόβλεπτη εγκυμοσύνη στην εφηβεία, είτε είναι εκούσια είτε ακούσια,
συμβαίνει πολύ εύκολα. Το 50% εξ’ αυτών σημειώνεται στο χρονοδιάγραμμα των έξι
μηνών από την έναρξη της σεξουαλικής επαφής. Πρόκειται για ένα φαινόμενο, το
οποίο επιδεινώνεται από την ολοένα και περισσότερο πρώιμη σεξουαλική
δραστηριότητα των νέων και έχει πολλαπλές συνέπειες για την υγεία των
μελλοντικών ενηλίκων, τα νοικοκυριά, την κοινωνία κ.α. [35]
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία του τμήματος Παιδικής και Εφηβικής
Γυναικολογίας της Α’ Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου
Αθηνών, την δεκαετία του ΄80 υπήρξε υπερδιπλασιασμός κυήσεων στην εφηβεία
(1984 ήταν 5,3% και 1989 έφτασε 11,93%) και επομένως και των εκτρώσεων.
Σύμφωνα με την μελέτη, το 30-40% των κοριτσιών 16-18 ετών είχαν ξεκινήσει
σεξουαλική δραστηριότητα, ενώ 30% δεν χρησιμοποιούσαν μέθοδο αντισύλληψης
και 30% χρησιμοποιούσαν αναποτελεσματικές μεθόδους, όπως η διακεκομμένη
συνουσία. Την τελευταία εικοσαετία η συχνότητα των εφηβικών γεννήσεων μειώθηκε
(από 9% το 1985 σε 5,2% το 2003), γεγονός που συνδέεται με την αύξηση των
αμβλώσεων. [23]
2. Θεωρία
Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, δηλαδή μια εγκυμοσύνη που δεν είναι
προγραμματισμένη, είναι μια πραγματικότητα που βιώνουν εκατομμύρια άτομα σε
όλον τον κόσμο. Μπορεί να συμβεί σχεδόν σ’ οποιονδήποτε, σε νεαρά άτομα που
4

μπορεί να μην έχουν καν μια σταθερή σχέση ακόμα μέχρι και παντρεμένα ζευγάρια
που δεν είναι έτοιμα για ένα παιδί ή δεν επιθυμούν να αποκτήσουν άλλα παιδιά.
Μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη μπορεί να είναι μια ιδιαίτερα τραυματική
εμπειρία όταν συμβεί σε έφηβους [59]. Οι εφηβικές εγκυμοσύνες δεν είναι σπάνιο
φαινόμενο παρ όλο που δυσκολευόμαστε να το αποδεχτούμε. Από τη μια το
βιολογικό γεγονός ότι οι έφηβοι είναι γόνιμοι, κι από την άλλη το γεγονός ότι συχνά
τα νεαρά άτομα δεν είναι σωστά πληροφορημένα για θέματα αναπαραγωγικής υγείας,
κάνει τις πιθανότητες για τυχαίες εγκυμοσύνες όλο και πιο μεγάλες [61].
2.1 Ανατομία έσω-έξω γεννητικών οργάνων γυναίκας
2.1.1 Αιδοίο
Το αιδοίο στη νεογνική και παιδική ηλικία παρουσιάζει ουσιώδεις διαφορές
σε σχέση με την εφηβική ηλικία. Έτσι, στη νεογνική ηλικία βρίσκεται σε βαθύτερη
θέση σε σχέση με την μετέπειτα ηλικία. Τα γεννητικά ογκώματα του εμβρύου που
εξελίσσονται στα μεγάλα χείλη εμφανίζονται μεγάλα και διογκωμένα στην αμέσως
μετά τη γέννηση χρονική περίοδο ύστερα από 2 – 3 εβδομάδες αποπλατύνονται και
παίρνουν την τελική τους μορφή σαν μεγάλα χείλη της παιδικής ηλικίας.
Μεταξύ των μικρών χειλέων βρίσκεται ο παρθενικός υμένας και το στόμιο της
ουρήθρας. Ο υμένας παριστά μια σχετικά παχιά μεμβρανοειδής πτυχή η οποία
καλύπτει την είσοδο του κόλπου με μόνη εξαίρεση το κεντρικό άνοιγμα. Η
κλειτορίδα είναι στο νεογνό δυσανάλογα μεγάλη συγκριτικά με το περίνεο μια παχιά
τριγωνική περιοχή μεταξύ αιδοίου και πρωκτού και τέλος το εφηβαίο μια παχιά
προπέτεια πάνω από την ηβική σύμφυση.
Εικόνα 1: Αιδοίο
5

Αμέσως μετά τη γέννηση αρχίζει μια ελάττωση του μεγέθους και γενικά της
διόγκωσης του. Η διεργασία αυτή κρατάει γύρω στις 3 εβδομάδες, ενώ κατόπιν, μέχρι
το 7ο
έτος περίπου, το αιδοίο αρχίζει να αναπτύσσεται ακολουθώντας την ανάπτυξη
του όλου του σώματος. Σε όλη όμως τη χρονική αυτή περίοδο διακρίνεται μια
σχετική βραδύτητα στην ανάπτυξη των επιμέρους μορίων του αιδοίου, που είναι
αποτέλεσμα της ελαττωμένης ορμονικής επίδρασης.
Μια πιο προχωρημένη ανάπτυξη στο αιδοίο παρατηρείται μεταξύ 8ου
και 9ου
έτους, δηλαδή με την έναρξη της τρίχωσης του εφηβαίου, την εναπόθεση λιπώδους
ιστού μέσα στα μεγάλα χείλη και την αλλαγή του σχήματος των μικρών χειλέων,
άπου από οξέα μετατρέπονται σε στρογγυλά και μαλακώνουν στη σύσταση. Η
κλειτορίδα επίσης αυξάνεται λίγο σε μέγεθος και παρατηρείται μια μικρή
δραστηριότητα στους αδένες που αργότερα γίνεται πιο έκδηλη.
Οι αδένες του Bartolini υπάρχουν στη θέση τους απο την εμβρυική κιόλας
ζωή και δεν ενεργοποιούνται παρά μόνο όταν αρχίσει η έκκριση οιστρογόνων. Οι
παραουθρικοί αδένες είναι επίσης αναπτυγμένοι από την εμβρυική ηλικία. Η
λειτουργία των αδένων αυτών γίνεται πιο εμφανής μετά την έναρξη των σεξουαλικών
σχέσεων.
2.1.2 Κόλπος
Κατά μέσο όρο, το βάθος του κόλπου στη νεογνική ηλικία είναι γύρω στα 4εκ.
και στην πρώτη παιδική ηλικία κυμαίνεται μεταξύ 4,5 και 5,5εκ. ενώ αυξάνεται στα
8εκ. αμέσως μετά την επίδραση των οιστρογόνων. Έτσι, κατά την εμμηναρχή το
μήκος του κόλπου βρίσκεται μεταξύ 10,5 και 11,5εκ.
6

Ο βλεννογόνος του κόλπου μακροσκοπικά εμφανίζεται παχύς, ροδαλής
χροιάς, μαλθακής σύστασης και υγρός. Το επιθήλιό του, όπως είναι γνωστό υφίσταται
μεταβολές ανάλογα με την ορμονική κατάσταση στο κορίτσι. Οι μεταβολές αυτές
είναι εμφανείς ακόμα και στην εμβρυική περίοδο, όταν ο βλεννογόνος βρίσκεται
κάτω από την επίδραση των μητρικών και πλακουντιακών ορμονών.
2.1.3 Μήτρα
Η μήτρα στο κορίτσι είναι μικρή και λεπτή. Στη νεογνική περίοδο, το μέγεθος
της είναι λίγο μεγαλύτερο και δυσανάλογο με την ηλικία λόγω της επίδρασης των
μητρικών οιστρογόνων. Έτσι έχει βρεθεί ότι η μήτρα του νεογνού ζυγίζει γύρω στα 2-
4γρ. και έχει μήκος 2,5 - 3,5εκ. είναι δε περίπου η ίδια σε βάρος και μήκος με την
μήτρα ενός κοριτσιού 5 – 6 ετών. Σχηματικά δεν παρουσιάζει ακόμα τη γνωστή της
κάμψη, αλλά είναι μάλλον ευθεία. Κατά την γυναικολογική αμφίχειρη από το ορθό
εξέταση αυτό που ψηλαφάτε είναι μάλλον ο τράχηλος παρά το σώμα της μήτρας.
Συγκεκριμένα η σχέση τραχήλου και σώματος μήτρας στο μικρό κορίτσι είναι
3:1, στην εφηβεία 1:1 και αργότερα στην αναπαραγωγική ηλικία, όταν παίρνει την
τελικής της μορφή είναι 1:3.
Η ανατροπή της αναλογίας αυτής κατά την αναπαραγωγική ηλικία αποδίδεται
κατά τους Corner και Csapo, στον πολλαπλασιασμό των ινών του μυομητρίου και όχι
στην ανάπτυξη του ενδομητρίου. Οι ίδιοι παρατήρησαν επίσης ότι τα ποσά της
ακτομυοσίνης και τριφωσφορικής αδενοσίνης, τα οποία είναι υπεύθυνα για τις μυϊκές
συστολές της μήτρας είναι χαμηλά στο μικρό κορίτσι αλλά αυξάνονται με την
σμηναρχία, όταν η μήτρα αποκτήσει την πλήρη λειτουργικότητά της. Η ορατή
επιφάνεια του τραχήλου στο κορίτσι, δεν εμφανίζει το γνωστό λείο επιθήλιο της αλλά
μοιάζει περισσότερο με εκείνο του κόλπου.
Εικόνα 2: Κόλπος – Μήτρα - Ωοθήκη
7

2.1.4 Ωοθήκη
Από τον 7ο
μήνα της εμβρυικής ζωής η ωοθήκη αποτελείται από τις πύλες, το
σημείο δηλαδή της επικοινωνίας της ωοθήκης με το μεσοωθήκιο, τον μυελό,
κεντρικά, και τον αλοιό, εξωτερικά.
Κατά την γέννηση η ωοθήκη εμφανίζεται σε ένα λεπτό επιμηκυμένο,
πρισματοειδές όργανο, με τις εξής κατά μέσο όρο διαστάσεις, μήκος 1,5εκ, πλάτος
0,3εκ και πάχος 0,25εκ. Αρχικά εντοπίζεται στα όρια της εισόδου της πυέλου,
αργότερα όμως, ως γνωστόν κατέρχεται και γίνεται ενδοπυελικό όργανο. Η
εξωτερική της επιφάνεια είναι λεία, λευκωπής ή ροδόχροης χροιάς.
Η μεταβολή του μεγέθους της ωοθήκης, κατά την παιδική ηλικία, δεν είναι
τόσο γρήγορη όπως στα άλλα ενδοπυελικά όργανα, λίγο πριν την εμμηναρχή όμως η
ανάπτυξή της ακολουθεί πιο γρήγορο ρυθμό.
Η μυελώδεις ουσία της ωοθήκης είναι μαλθακή και σπογγώδης και αποτελείτε
από χαλαρό συνδετικό ιστό με ελαστικές κα ιμονήριες λείες μυϊκές ίνες, αγγεία και
νεύρα, ενώ η φλοιώδης ουσία καλυπτόμενη εξωτερικά από επιθήλιο αποτελείται από
τα ωοκύτταρα, που ως γνωστόν βρίσκονται μέσα στα ωοθυλάκια και είναι
κατανεμημένα μέσα στο στρώμα. Έτσι ο φλοιός αποτελείται από πληθώρα
πρωτογενών ωοθυλακίων, μερικά των οποίων παρουσιάζουν εξελικτικά σημεία
ωριμότητας. Είναι ύστερα από αυτό μερικές φορές δυνατή ή ανεύρεση στην παιδική
ωοθήκη κύστεων ωοθυλακίων οι οποίες μερικές σπανιότατα μπορεί να φτάσουν σε
8

μεγάλο μέγεθος και που εύκολα βρίσκονται στην κλινική εξέταση. Οι Lentern –
Moore et all όμως, μετά από εξέταση 400 παρασκευασμάτων νεογνικών ωοθηκών δεν
βρήκαν κανένα σημείο ωοθυλακιορρηξίας. Επιπλέον, στην ωοθήκη υπάρχουν
διάφοροι κυτταρικοί υποδοχείς έναντι των γοναδοτροπινών και των φυλετικών
στερεοειδών ορμονών.
Μετά τη νεογνική περίοδο το κυβοειδές επιθήλιο της επιφάνειας της ωοθήκης
αποπλατύνεται και μοιάζει με το ενδοθήλιο του περιτονούμενου ενώ ο ινώδης
χιτώνας, που βρίσκεται αμέσως από κάτω, γίνεται παχύτερος και πυκνότερος.
2.2 Εφηβεία
Η εφηβεία είναι μια ευαίσθητη περίοδος στη ζωή κάθε ανθρώπου, αφού
συνεπάγεται συναισθηματικές μεταπτώσεις και αλλαγές που επηρεάζουν με τρόπο
καταλυτικό τη μετέπειτα ενήλικη ζωή του. Η διαδικασία αυτή της ωρίμανσης
περιλαμβάνει την ανάπτυξη των πρωτογενών και δευτερογενών χαρακτηριστικών του
φύλου και την απόκτηση της ικανότητας αναπαραγωγής. Οι μεταβολές αυτές
πραγματοποιούνται μετά από ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου υπόφυσης
μονάδων και την παραγωγή των στεροειδών του φύλου από τις γονάδες.
Ως εφηβεία για τις γυναίκες εννοούμε, την ηλικιακή περίοδο κατά την οποία
μια σειρά γεγονότων οδηγούν στην αλλαγή από παιδί σε γυναίκα. Ο ρυθμός
ανάπτυξης πριν την εφηβεία είναι κατά μέσο όρο 5-6 εκατοστά το χρόνο, για το ύψος
και 2-3 κιλά, για το βάρος. Κατά την εφηβεία παρατηρείται ταχύτατη ανάπτυξη του
κοριτσιού, που κυριολεκτικά μεταμορφώνεται σε γυναίκα. Στα περισσότερα κορίτσια,
ο μεγαλύτερος ρυθμός ανάπτυξης παρατηρείται κοντά στην ηλικία των 12 ετών, με
κατά μέσο όρο 9 εκ. αύξηση του ύψους κάθε χρόνο. Μετά την εμφάνιση της
περιόδου, η ανάπτυξη επιβραδύνεται. Έτσι, τα κορίτσια κερδίζουν σε ύψος μόνο λίγα
ακόμα εκατοστά. Η βιοχημική διαδικασία περιλαμβάνει την παλμική έκκριση GnRH
από τον υποθάλαμο διεγείρει την έκκριση των γοναδοτροπινών LH (luteinizing
hormone, ωχρινοτρόπος ορμόνη) και FSH (follicle stimulating hormone,
ωοθυλακιοτρόπος ορμόνη) από την πρόσθια υπόφυση. Οι γοναδοτροπίνες οδηγούν
στην αύξηση του μεγέθους και ωρίμανση των γονάδων (ωοθήκες, όρχεις) και την
παραγωγή των στεροειδών του φύλου (οιστρογόνα, ανδρογόνα). [6]
9

Η χαρακτηριστική γυναικεία «σιλουέτα» τελικώς διαμορφώνεται από την
αύξηση της λεκάνης και την εναπόθεση λίπους σε μηρούς και γλουτούς. Από τα
πρώτα σημάδια της εφηβείας είναι η ανάπτυξη του στήθους. Συνήθως όμως, αρχίζει
μετά την ανάπτυξη της τριχοφυΐας των έξω γεννητικών οργάνων, αλλά πριν από την
εμφάνιση της περιόδου. Η τρίχωση του εφηβαίου αρχίζει πρώτα από τα χείλη του
αιδοίου, αλλά γρήγορα γίνεται πυκνή στην περιοχή του μπικίνι. Τέλος, η τρίχωση της
μασχάλης αποτελεί το τελευταίο στάδιο ανάπτυξης των χαρακτηριστικών της εισόδου
στην εφηβεία. Στα αγόρια παρατηρείται τριχοφυΐα στην περιοχή των γεννητικών
οργάνων, τρίχωση στο πρόσωπο, μασχάλες, στήθος, πόδια, χέρια, μεταβολή της
φωνής (πιο βαριά και βραχνή), διεύρυνση των ώμων, παραγωγή ιδρώτα με
χαρακτηριστική οσμή και λίπος στο πρόσωπο.
Η έναρξη της εφηβείας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Εκτός από την
εθνικότητα, άλλοι παράγοντες που συσχετίζονται με την εμφάνιση της εφηβείας
νωρίς περιλαμβάνουν την πρώιμη εμμηναρχή της μητέρας, το χαμηλό βάρος
γέννησης, την υπερβολική αύξηση του βάρους σώματος ή παχυσαρκία στην βρεφική
και πρώτη παιδική ηλικία, την υιοθεσία (όπου ο κίνδυνος αυξάνει 10 -20 φορές), την
έκθεση σε ενδοκρινικούς διαταράκτες με οιστρογονική δράση ή την απουσία του
πατέρα από το σπίτι. Οι παράγοντες αυτοί ευθύνονται για ένα μικρό ποσοστό της
διακύμανσης του χρόνου έναρξης της ήβης και δεν λαμβάνονται υπ όψη στον
καθορισμό των χρονικών ορίων στην πράξη. [11]
Επιπλέον σημαντικές παραμέτρους της εφηβείας αποτελούν η ψυχική,
συναισθηματική και πνευματική μεταστροφή της εφήβου. Η νεαρή κοπέλα
προσπαθεί, κατά την ηλικιακή αυτή περίοδο, να κατανοήσει τις αλλαγές που
παρατηρεί τόσο στο σώμα της όσο και στα συναισθήματα της. Αποτέλεσμα όλων
αυτών είναι να βιώνει, τόσο η ίδια, όσο και το κοινωνικό της περιβάλλον, μια
συναισθηματική και ψυχολογική αστάθεια με μεταστροφές της διάθεσης. Στις
δυσκολίες που πιθανά αντιμετωπίζει τόσο η ίδια όσο και η οικογένεια της, θέση έχει
κάποιες φορές η βοήθεια παιδοψυχολόγου. [12]
Η έφηβη βρίσκεται σε μια περίοδο της ζωής της, κατά την οποία περνάει από
την ψυχολογία του παιδιού στην ψυχολογία της γυναίκας. Οι μεταβολές που
συμβαίνουν στο σώμα της φαίνονται περίεργες, τη γεμίζουν άγχος και πολλά
ερωτηματικά. Αμφιβάλει για το αν οι αλλαγές αυτές είναι φυσιολογικές και
10

αναμενόμενες ή αν κάτι δεν εξελίσσεται σωστά. Η συνήθως περιορισμένη πρόσβαση
σε ειδικούς ιατρούς και συνεπώς στη σωστή πληροφόρηση είναι επιβαρυντικός
παράγοντας. Η συντριπτική πλειοψηφία των εφήβων ενημερώνεται λανθασμένα από
φίλες, το ιντερνέτ και περιοδικά. Αποτέλεσμα είναι να δέχεται πλήθος ψευδών
πληροφοριών, που την απομακρύνουν από την πραγματικότητα και πολλές φορές τη
βάζουν σε κίνδυνο (άγνοια σωστών κανόνων υγιεινής των γεννητικών οργάνων με
συνέπεια επαναλαμβανόμενες κολπίτιδες ή σωστής αντισυλληπτικής μεθόδου με
συνέπεια μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη). Επιπλέον, όταν ξεκινάει τις σχέσεις με το
άλλο φύλο, γεμίζει άγχος για το πώς φαίνεται το σώμα της, για το τι πρέπει να
προσέξει, πως θα αποφύγει ανεπιθύμητες καταστάσεις και αν θα αρέσει στους
συνομήλικους της. Πολλοί γονείς συχνά ξεχνούν τη δική τους δύσκολη αυτή φάση
που πέρασαν κι οι ίδιοι και άθελά τους προβάλλουν τα λάθη των δικών τους γονιών
στα παιδιά τους.
Η πρώτη εφηβική ηλικία (11-12 με 14-15 ετών) στα κορίτσια διακρίνεται με
την εμμηναρχή (έμμηνη ρύση), που είναι μια αλλαγή που μας ειδοποιεί ότι το κορίτσι
έγινε γυναίκα και είναι βέβαια ο ερχομός της έμμηνης ρύσης (περίοδος), ως
αποτέλεσμα των υψηλών γυναικείων ορμονών, ειδικά των οιστρογόνων, αλλαγή που
ενεργοποιεί το σύστημα αναπαραγωγής. Η μήτρα κάθε μήνα προετοιμάζεται για να
δεχθεί την εγκατάσταση του γονιμοποιημένου ωαρίου. Η προετοιμασία αυτή γίνεται
με τη βοήθεια της σωστής ορμονικής λειτουργίας που έχει σαν αποτέλεσμα την
έκκριση θρεπτικών ουσιών από τους ενδομήτριους αδένες, με σκοπό την υπεραιμία,
υπερτροφία και υπερπλασία του βλεννογόνου της μήτρας. Σε περίπτωση που δεν
γονιμοποιηθεί το ωάριο ο βλεννογόνος της μήτρας αποκολλάται με μορφή
αιμόρροιας και έχουμε την εμφάνιση από τον κόλπο της περιόδου.
Ο χρόνος που εμφανίζεται η περίοδος δεν είναι συγκεκριμένος μπορεί να
πρωτοεμφανιστεί στα δέκα χρόνια ή στα δεκαέξι, χωρίς να υπάρχει πρόβλημα,
εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το ύψος, το βάρος, οι συνήθειες
διατροφής, η κληρονομικότητα.
Η περίοδος διαρκεί από 2 - 6 ημέρες ή και περισσότερες και επαναλαμβάνεται
κάθε 20 - 34 ημέρες. Πολλές φορές χρειάζεται αρκετός χρόνος για να βρει το
κανονικό της ρυθμό που είναι διαφορετικός από γυναίκα σε γυναίκα. Ο μηνιαίος
κύκλος της γυναίκας αρχίζει από την πρώτη μέρα που θα εμφανιστεί το αίμα από τον
11

κόλπο και διαρκεί μέχρι την πρώτη ημέρα της επόμενης περιόδου.
Σαν αντίδραση στις ορμονικές αλλαγές που συντελούνται κατά τη διάρκεια του
κύκλου, πολλές γυναίκες νιώθουν ευεξία ή κατάθλιψη και τάση για κλάμα.
Ορισμένες γυναίκες κατά τη διάρκεια της περιόδου έχουν έντονες ενοχλήσεις. Η
επώδυνη περίοδος λέγεται δυσμηνόρροια. Τα συμπτώματα εμφανίζονται στην αρχή
της περιόδου και είναι οξύς πόνος στο κατώτερο τμήμα της κοιλιάς που συνδυάζεται
με αιμορραγία η οποία αυξάνει όταν περάσει ο πόνος, τάση προς εμετό, ημικρανία,
τάση για λιποθυμία. Πολλές φορές τα συμπτώματα αυτά μετά τον πρώτο τοκετό
εξαφανίζονται. Η εμφάνιση δευτερευόντων χαρακτηριστικών έχει να κάνει με την
λειτουργία μιας πιο αφηρημένης σκέψης και με έλξη προς το αντίθετο φύλο.
Η μέση εφηβική ηλικία (13-14 με 17-18 ετών) αφορά το ενδιαφέρον για
ετεροφυλικές σχέσεις, τον πειραματισμό για εξοικείωση με το σεξ, την αίσθηση
κύρους μέσα στην παρέα, ανάγκη για απομάκρυνση από τους γονείς και γενικότερα
είναι μια περίοδος αναζήτησης της προσωπικής τους ταυτότητας.
Ο αυνανισμός είναι ένα δεύτερο χαρακτηριστικό της περιόδου αυτής, το οποίο
βρίσκεται σε άμεση σχέση με τις σωματικές αλλαγές. Ο αυνανισμός είναι μια
συνήθεια και κατά τη διάρκεια της εφηβείας, την οποία αποκτούν σ’ ένα στάδιο τα
περισσότερα αγόρια και κορίτσια, και σχετίζεται με την εκούσια συμμετοχή τους
στον αυτοερωτισμό, γεγονός που δείχνει τη σεξουαλική αφύπνισή τους. Είναι,
δηλαδή, μια φυσιολογική εκδήλωση αυτής της ηλικίας, η οποία οδηγεί τον έφηβο
σταδιακά στη σεξουαλική επαφή, οποτεδήποτε εκείνος το αναζητήσει ή νιώσει
έτοιμος.
Η τελική φάση (ολοκλήρωση συνήθως 18-20 ετών) αφορά επιβράδυνση της
σωματικής ανάπτυξης, την ενεργητική σκέψη για το μέλλον και προγραμματισμός
γενικότερα, σεξουαλικές σχέσεις με διάρκεια και σταθερότητα καθώς και πόλωση
σκέψης στις δικές του ιδέες.
Εικόνα 1: Από το 2001 έως το 2008 καταγράφηκαν στη μαιευτική - γυναικολογική
κλινική του νοσοκομείου Πύργου 438 εγκυμοσύνες σε έφηβες ηλικίας 13 έως 19 ετών. (Πηγή
Εφημερίδα Μακεδονία, 6.11.2009) Από αυτές:
12

2.3 Σεξ και εφηβεία
Η σεξουαλικότητα είναι συνεχώς παρούσα σε όλη τη ζωή του ανθρώπου, με
διαφορετικούς τρόπους, ανάλογα με την ηλικία στην οποία βρίσκεται, δεν ξεκινά
στην εφηβεία. Τα χαρακτηριστικά της σεξουαλικότητας, στην εφηβεία, είναι η
σωματική ωρίμανση, οι ψυχολογικές αλλαγές που τη συνοδεύουν και η αναζήτηση
της ευχαρίστησης. [56]
Ωστόσο, στον άνθρωπο, όσο αφορά το σεξ, δεν πρόκειται για ικανοποίηση
ενστίκτου, όπως στα ζώα, εκτός από τα δελφίνια, αλλά για έκφραση της ερωτικής
επιθυμίας, κάνουν δηλαδή έρωτα για ευχαρίστηση και όχι μόνο για αναπαραγωγή.
Είναι γεγονός πως, ακόμη κι αν το σεξ είναι παντού, ακόμη κι αν η σεξουαλικότητα
είναι σημαντική για όλους, δεν είναι εύκολη για κανέναν. [9]
Είναι πλέον διαπιστωμένο και αδιαμφισβήτητο ότι τα παιδιά
«βομβαρδίζονται» καθημερινά με πολλαπλά μηνύματα και εικόνες με σεξουαλικά
υπονοούμενα, από νωρίς στην παιδική ηλικία. Αυτά προέρχονται από διαφημίσεις
στον δρόμο, στα έντυπα, εκπομπές στην τηλεόραση και σίγουρα στο διαδίκτυο [60].
Η πλειοψηφία των γονέων αδυνατούν να ελέγξουν πλήρως τα οπτικά και ακουστικά
ερεθίσματα που λαμβάνουν τα παιδία τους, νιώθουν ιδιαίτερα άβολα να εξηγήσουν
ζητήματα σεξουαλικού περιεχομένου σε προεφηβικές ηλικίες και δύσκολα ένας
γονιός μπορεί να αποδεχθεί την ηλικιακή και συναισθηματική επάρκεια του παιδιού
13

του προκειμένου να επικροτήσει την έναρξη της σεξουαλικής ζωής του, ειδικά εάν
πρόκειται για κορίτσι. [57] Αντίθετα για τα αγόρια δέχονται ευκολότερα την ιδέα της
έναρξης της σεξουαλικής ζωής, ενώ δεν πιστεύουν στην επάρκεια της γνώσης τους,
απλά τους καθησυχάζει η ιδέα ότι δεν θα εμπλακούν σε μία τραυματική ανεπιθύμητη
εγκυμοσύνη. [7]
Έρευνα για την υγεία στις διαφυλικές σχέσεις και τη σεξουαλικότητα, που
διεξήγαγε ο Οργανισμός Νεολαίας Κύπρου και το Ινστιτούτο Αναπαραγωγικής
Ιατρικής Κύπρου, σε δείγμα 1668 μαθητών Γυμνασίων και Λυκείων παγκύπρια,
έδειξε ότι το ένα τέταρτο των μαθητών έχει σεξουαλικές σχέσεις (37,3% των αγοριών
και 13,2% των κοριτσιών, δηλαδή μέσος όρος ποσοστό 24%). Από αυτά τα παιδιά, το
68% είχαν σεξουαλική δραστηριότητα πριν από την ηλικία των 16, δηλαδή 280 από
τα 1668 παιδιά. Στην ερώτηση αν αντιμετώπισαν περιστατικό ανεπιθύμητης
εγκυμοσύνης, το 10,5% των μαθητών που έχουν σχέσεις απάντησε θετικά, δηλαδή το
2,5% του δείγματος (42 παιδιά) [73]. Παρόμοιες έρευνες με παρόμοια αποτελέσματα
έχουν διεξαχθεί και στην Ελλάδα. [49]
2.4 Παράγοντες που οδηγούν σε εφηβική εγκυμοσύνη
Έρευνες αποδεικνύουν ότι περίπου 1 στους 4 έφηβους είναι ήδη σεξουαλικά
ενεργός και το μεγαλύτερο ποσοστό από αυτούς δεν χρησιμοποιεί καμιά ή
χρησιμοποιεί αναποτελεσματικές μεθόδους αντισύλληψης. Επιπλέον, οι στατιστικές
μελέτες δείχνουν ότι περίπου 1 στις 10 έφηβες, στις αναπτυγμένες χώρες, θα έχει μια
τουλάχιστον απρογραμμάτιστη εγκυμοσύνη. [8]
Οι κύριοι λόγοι για τη συχνή εμφάνιση των ανεπιθύμητων κυήσεων στην
εφηβεία είναι [40]:
• η μη-χρήση αντισύλληψης, πολλοί έφηβοι δεν γνωρίζουν τη χρήση των
αντισυλληπτικών. Η χρήση της αντισύλληψης στην εφηβική ηλικία παραμένει
περιορισμένη στη χώρα μας. Το 50% των εφήβων αναφέρει ότι δε
χρησιμοποιεί καμία αντισυλληπτική μέθοδο κατά την πρώτη επαφή. Ωστόσο
τα τελευταία 20 χρόνια, ο αριθμός των εφήβων που χρησιμοποιούν κάποια
αντισυλληπτική μέθοδο έχει αυξηθεί, αλλά όχι στο επιθυμητό επίπεδο. Η
μέθοδος που χρησιμοποιείται συχνότερα είναι το προφυλακτικό, κυρίως λόγω
14

του φόβου μετάδοσης των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων ασθενειών. Επιπλέον,
οι κοπέλες νιώθουν αμηχανία να χρησιμοποιήσουν αντισύλληψη κάτι που
αφορά την ανησυχία για ακμή, αιμορραγία και αύξηση του σωματικού βάρους
όπου κρατά τις κοπέλες μακριά από την αντισύλληψη. Άγνοια για τις
κατάλληλες μεθόδους αντισύλληψης και τη σωστή χρήση τους. [53]
• η έλλειψη ενημέρωσης, και τα χαμηλά επίπεδα εκπαίδευσης όπου πολλοί
έφηβοι δεν γνωρίζουν τα αποτελέσματα της σεξουαλικότητας, στερούνται
γνώσης σχετικά με τις πρακτικές ασφαλούς σεξ και δεν είναι διαδεδομένη η
σεξουαλική διαπαιδαγώγηση από τους γονείς ή το σχολείο. [54]
• η αυξημένη σεξουαλική δραστηριότητα.
• η σεξουαλική απελευθέρωση όπου τα τελευταία 30 χρόνια, αυξήθηκε το
ποσοστό των εφήβων που αναφέρουν έναρξη των σεξουαλικών επαφών κατά
την εφηβεία κατά 25%. [55]
• η αυξημένη γονιμότητα στην ηλικία αυτή.
• τα υψηλά ηλικιακά κενά στις σχέσεις αφού έχει παρατηρηθεί ότι η
εγκυμοσύνη εφήβων, ως επί το πλείστον, εμφανίζονται στις σχέσεις με
μεγάλους άνδρες. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα εφηβικά κορίτσια
μπορούν εύκολα να έρθουν κάτω από την επιρροή της ωρίμανσης των ανδρών
[62].
• η σεξουαλική κακοποίηση, όπου πολλές εφηβικές εγκυμοσύνες προέρχονται
από βιασμό.
• η μικρότερη ηλικία έλευσης της εμμηναρχής. Η εμμηναρχή επέρχεται μεταξύ
10-16 ετών, με μέσο όρο τα 12,4 έτη. Δεν είναι εξακριβωμένα τα αιτία που
επιφέρουν την όλο και νωρίτερα γεννητική ωρίμανση των κοριτσιών και
αγοριών. Η διατροφή και η καλύτερη ποιότητα ζωής πιθανόν έχουν συμβάλλει
[14].
• ο παιδικός γάμος, όπου στις υπο ανάπτυξη χώρες, ο γάμος σε ηλικία 5 ετών
είναι κάτι συνηθισμένο.
• το μακρύ χρονικό διάστημα μεταξύ εφηβείας και γάμου, όπου πριν μερικές
δεκαετίες, το διάστημα που μεσολαβούσε μεταξύ της πρώτης σεξουαλικής
επαφής και του γάμου, κυμαινόταν από εβδομάδες μέχρι μήνες. Σήμερα το
15

χρονικό αυτό διάστημα έχει αυξηθεί στα 15 χρόνια περίπου, με αποτέλεσμα
να αυξάνεται η πιθανότητα ανεπιθύμητης κύησης. [43]
• οι χαμηλές προσδοκίες από την παιδεία και την εργασία.
• η αστικοποίηση.
• η αλλαγή του ρόλου της γυναίκας.
• τα μπερδεμένα μηνύματα που λαμβάνουν οι νέοι από τους ενήλικες.
• το ψηλό οικονομικό κόστος.
2.5 Παγκόσμιο φαινόμενο
Το ζήτημα της εφηβικής εγκυμοσύνης αποτελεί παγκοσμίως μεγάλο
πρόβλημα. Ως βασικός άξονας του τομέα της εφηβικής υγείας απασχολεί έντονα τόσο
τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας όσο και την Διεθνή Κοινότητα. [34]
Στις ΗΠΑ, το ποσοστό γεννήσεων ανάμεσα στις έφηβες αγγίζει το 52,1% και
είναι τέσσερις φορές υψηλότερο, από αυτό στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Από
εξέταση σε γυμνάσιο εφήβων διαπιστώθηκε ότι το 40,8% των αγοριών και το 45%
των κοριτσιών είναι σεξουαλικά ενεργά. Το ένα τέταρτο των μαθητών έχει έρθει σε
σεξουαλική επαφή και το 90% των εφηβικών κυήσεων ήταν ακούσιες. Σημειώνονται
ετησίως περισσότερες των 900.000 εγκυμοσύνες εκ των οποίων 51% τελεσφορούν,
35% οδηγούνται σε έκτρωση και 14% σε αποβολή. Από τις 745.000
καταγεγραμμένες εφηβικές εγκυμοσύνες από το 2006 και μετά, σε 16.000 εξ' αυτών
η μητέρα ήταν ηλικίας μόλις 10 έως 14 ετών. Επίσης στην εποχή μας μια στις τρεις
έφηβες στις ΗΠΑ δηλώνει πως δεν λαμβάνει καμία συμβουλή για τις διαθέσιμες
μεθόδους αντισύλληψης προτού φτάσει στην ηλικία των 18 ετών [74]. Έτσι έχουμε
τα εξής στοιχεία:
ΗΠΑ (Στοιχεία για το έτος 2004)
Κυήσεις 72.2 / 1000 κορίτσια ηλικίας 15 – 19 ετών → 750 000
Γεννήσεις 41.1 / 1000 » → 435 000
Εκτρώσεις 15 / 1000 » → 125 000
16

Στην Ευρώπη, λαμβάνονται δραστικά μέτρα για την αντιμετώπιση του
φαινομένου καθώς διαπιστώνεται σημαντική αύξηση των νεαρών εφήβων (12-14
ετών), που προχωρούν στην σεξουαλική επαφή χωρίς να λαμβάνουν επαρκή μέτρα
προστασίας [32].
Η Μ. Βρετανία έχει το υψηλότερο ποσοστό, σε ηλικία από 16 ετών και κάτω.
[39] Η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Μ. Βρετανίας, αποκαλύπτει στοιχεία τα
οποία δείχνουν ότι οι εγκυμοσύνες 10χρονων και 11χρονων κοριτσιών δεν είναι και
τόσο σπάνιες. Σύμφωνα με στοιχεία που ήρθαν στη δημοσιότητα βάσει του νέου
Νόμου για την Ελευθερία της Πληροφορίας, από το 2000 έως το 2007 στην Αγγλία
και την Ουαλία καταγράφηκαν 15 εγκυμοσύνες 10χρονων κοριτσιών και 39
εγκυμοσύνες 11χρονων [36]. Συνολικά οι εγκυμοσύνες κοριτσιών κάτω των 13 ετών
κατά το διάστημα αυτό ανήλθαν σε 300 - περίπου 40 το χρόνο. Το ίδιο διάστημα
υπήρξαν 2.527 εγκυμοσύνες 13χρονων κοριτσιών, 14.777 εγκυμοσύνες 14χρονων και
45.861 εγκυμοσύνες 15χρονων [50]. Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι πραγματικοί
αριθμοί μπορεί να είναι υψηλότεροι, καθώς δεν είναι γνωστός ο αριθμός των
παράνομων εκτρώσεων και των αποβολών. Στατιστικά στοιχεία της κυβέρνησης
δείχνουν ότι 60% των ανήλικων κοριτσιών έχουν κάνει έκτρωση [57].
Δεν είναι γνωστό πόσες εγκυμοσύνες ολοκληρώθηκαν και έφθασαν σε τοκετό
και πόσες διακόπηκαν. Επίσης δεν είναι γνωστό πόσα ανήλικα αγόρια έχουν γίνει
πατέρες. Επιπλέον ως τραγικούς χαρακτήρισε τους αριθμούς αυτούς ο Καθηγητής
Frank Furedi από το Πανεπιστήμιο του Kent. «Δείχνουν τις συνέπειες της
«σεξουαλοποίησης της παιδικής ηλικίας» δήλωσε στην εφημερίδα The Sun, η οποία
δημοσίευσε τα στοιχεία [82].
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία, το 2007, είχαμε
3.129 γεννήσεις από έφηβες κάτω των 18 ετών, με 75 γεννήσεις από έφηβες
μικρότερες των 15 ετών [24].
Στην Αφρική υπήρξαν 143 γεννήσεις στις 1000 κοπέλες ηλικίας 15 – 19 ετών.
Σημαντικό ρόλο άσκησε η παράδοση του γάμου σε μικρή ηλικία [41].
Στην Ασία υπήρξαν 71 – 119 γεννήσεις στα 1000 κορίτσια 15 – 19 χρόνων
[52].
17

Στην Λατινική Αμερική και συγκεκριμένα στην Βραζιλία υπήρξαν 73
γεννήσεις στα 1000 κορίτσια 15 – 19 ετών, στην Νικαράγουα 135, στην Βενεζουέλα
95 και στην Βολιβία 81 [27].
Το μεγαλύτερο πρόβλημα φαίνεται να αντιμετωπίζουν χώρες της Νότιας και
Δυτικής Ασίας, όπου στην Ινδία αναφέρονται 45 γεννήσεις από έφηβες, στο
Πακιστάν 50, στο Νεπάλ 117, στο Αφγανιστάν 111, στο Μπαγκλαντές 117 [74].
Επίσης τα στατιστικά στοιχεία και οι έρευνες αναφέρουν ότι κάθε χρόνο
70.000 κορίτσια ηλικίας 15 – 19 ετών πεθαίνουν λόγω επιπλοκών στην εγκυμοσύνη
και τον τοκετό παγκοσμίως [51], το 99% αυτών συμβαίνουν στις αναπτυσσόμενες
χώρες, περίπου 2.000 κορίτσια μένουν με κατάλοιπα, όπως χρόνιες ασθένειες και
μόνιμες αναπηρίες, με αποτέλεσμα να υποφέρουν εφ’ όρου ζωής τόσο σωματικά όσο
και ψυχικά και ζουν στην ντροπή και την εγκατάλειψη και το 74% των περιπτώσεων
μπορούσαν να προληφθούν [83] .
2.6 Σεξουαλικά νοσήματα στην εφηβεία
Η έλλειψη ενημέρωσης για την αντισύλληψη οδηγεί εκτός από ανεπιθύμητες
εγκυμοσύνες στην εφηβεία, και σε επιδημία από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα
νοσήματα. Για παράδειγμα διαπιστώνεται έξαρση των κρουσμάτων σύφιλης σε
κορίτσια και αγόρια 15 έως 24 ετών, ενώ ίδια είναι η εικόνα σε ότι αφορά το AIDS
και την μόλυνση με τον ιό HPV των ανθρωπίνων θηλωμάτων [77].
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνέλεξε το Αμερικανικό Κέντρο Ελέγχου και
Πρόληψης νοσημάτων [76], το 2006 πάνω από ένα εκατομμύριο άτομα νεαρής
ηλικίας (έως 24 ετών) διαγνώστηκε με χλαμύδια, γονόρροια ή σύφιλη στα
νοσοκομεία της χώρας.
Εικόνα 3: Ασθενής με σύφιλη
18

Η μελέτη του CDC αποκαλύπτει και τις ισχύουσες φυλετικές διακρίσεις στις
ΗΠΑ, σε ότι αφορά την εγκυμοσύνη στην εφηβεία και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα
νοσήματα σε έφηβους και έφηβες όπου πιο πιθανές για εγκυμοσύνη είναι οι έφηβες
ισπανικής προέλευσης, ενώ οι έγχρωμοι (κορίτσια και αγόρια) έχουν τα υψηλότερα
ποσοστά διάγνωσης με AIDS.
Παρόμοιες μελέτες έχουν γίνει και στην Ευρώπη [78].
3. Κίνδυνοι εφηβικής εγκυμοσύνης
Η εγκυμοσύνη στην εφηβική ηλικία είναι επικίνδυνη τόσο για τη μητέρα όσο
και για το παιδί. Εκτιμάται ότι 11% όλων των γεννήσεων παγκοσμίως είναι σε
γυναίκες 15 έως 19 ετών. Το 95% των 16 αυτών εκατομμυρίων γεννήσεων
συμβαίνουν σε αναπτυσσόμενες χώρες. Τα πλείστα προβλήματα κατά την
εγκυμοσύνη και τον τοκετό στην εφηβική ηλικία όπως επίσης και στα νεογέννητα
παιδιά ή βρέφη από έφηβες μητέρες, καταγράφονται σε φτωχές χώρες. [13]
Είναι πραγματικό γεγονός ότι η Lina Medina (που γεννήθηκε 27 Σεπτεμβρίου
1933) γέννησε στην ηλικία των 5 ετών, 7 μηνών και 21 ημερών και είναι η νεότερη
μητέρα παγκοσμίως [84].
Εικόνα 4: H Lina Medina
19

Η εγκυμοσύνη στην εφηβεία είναι πηγή βραχυπρόθεσμων αλλά και
μακροπρόθεσμων κινδύνων.
3.1 Κίνδυνοι για το νεογνό - επιπλοκές
Διαπιστώνεται πως τα παιδιά που γεννιούνται από έφηβο μητέρα
παρουσιάζουν συχνότερα σχολικές αποτυχίες, έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από
σωματικές ή ψυχικές ασθένειες και απειλούνται περισσότερο από τη φτώχεια [64].
Επιπλέον, οι γεννήσεις πεθαμένων παιδιών ή οι θάνατοι παιδιών κατά την
πρώτη εβδομάδα ζωής είναι 50% περισσότεροι σε παιδιά γυναικών κάτω των 20 ετών
σε σύγκριση με παιδιά γυναικών ηλικίας από 20 έως 29 ετών. Οι θάνατοι παιδιών
στον πρώτο μήνα ζωής είναι από 50% έως 100% συχνότεροι εάν η μητέρα είναι
έφηβος συγκριτικά με μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες. Όσο πιο νέα είναι η μητέρα
τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος [14].
Έχει διαπιστωθεί ότι τα ποσοστά παιδιών που γεννιούνται πρόωρα ή με
χαμηλό βάρος σώματος ή με περιγεννητική ασφυξία είναι μεγαλύτερα όταν οι
μητέρες είναι εφηβικής ηλικίας. Όλες αυτές οι καταστάσεις αυξάνουν τον κίνδυνο
θανάτου και μελλοντικών προβλημάτων στο παιδί [45].
20

Παρατηρείται επίσης ότι τα κορίτσια εφηβικής ηλικίας καπνίζουν και πίνουν
αλκοόλ με μεγαλύτερη συχνότητα από ότι οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες. Το
κάπνισμα και το αλκοόλ κατά την εγκυμοσύνη μπορούν να προκαλέσουν πολλά
προβλήματα υγείας στο παιδί τόσο κατά τον τοκετό όσο και μετά [37].
Επιπλέον, ο τοκετός στις έφηβες μπορεί να έχει μεγαλύτερη διάρκεια και
περισσότερους τραυματισμούς του κόλπου και του αιδοίου, λόγω της ανωριμότητας
των ιστών. Αλλά πολύ σημαντική είναι και η ψυχολογική πίεση από το οικογενειακό
και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον και αποτελεί επίσης ένα από τα μεγαλύτερα
προβλήματα [65].
Οι σημαντικότερες επιπλοκές που παρατηρούνται κατά την κύηση στην
εφηβεία επηρεάζουν σημαντικά τη φυσιολογική ανάπτυξη του εμβρύου και είναι η
αναιμία, η αυξημένη αρτηριακή πίεση, το χαμηλό βάρος εμβρύου, ο πρόωρος
τοκετός, η τοξιναιμία (προεκλαμψία - εκλαμψία), η πρόωρη αποκόλληση του
πλακούντα, δυσαναλογία, αναιμία, σύνδρομο Down. [44]
3.2 Κίνδυνοι για τους έφηβους γονείς
Οι κυήσεις στην ηλικία αυτή αποτελούν κυήσεις υψηλού κινδύνου. Κυριότερα
αίτια για την αύξηση των κινδύνων είναι η ανωριμότητα του γεννητικού συστήματος,
οι κακές διατροφικές συνήθειες των εφήβων, σε συνδυασμό με τις αυξημένες
διαιτητικές απαιτήσεις μιας εγκυμοσύνης, η συναισθηματική ανωριμότητα, η χρήση
καπνού, αλκοόλ και ναρκωτικών, η κακή κατάσταση της υγείας των εφήβων πριν την
εγκυμοσύνη και η έντονη ψυχολογική επιβάρυνση. [58]
Επίσης, ο κίνδυνος θανάτου στην έφηβο μητέρα κατά τη γέννηση είναι
σημαντικά μεγαλύτερος από ότι στην ενήλικη γυναίκα. Παρά το γεγονός ότι οι
γεννήσεις παιδιών από έφηβη μητέρα ανέρχονται στο 11% των γεννήσεων όλων των
παιδιών παγκοσμίως εντούτοις ευθύνονται για το 23% όλων των προβλημάτων υγείας
που δημιουργούνται εξαιτίας των κυήσεων και των γεννήσεων [66]. Η εγκυμοσύνη
της εφηβείας από πολλούς θεωρείται ως κύηση υψηλού κινδύνου, καθώς συνδέεται
με υψηλό ποσοστό επιπλοκών (διαταραχές θρέψεως σε πρωτεΐνες και ασβέστιο,
αναιμία, ουρολοιμώξεις, Σ.Μ.Ν., υπέρταση, τοξιναιμία, αποκόλληση πλακούντα,
κεφαλοπυελική δυσαναλογία, προωρότητα, νεογνά μικρού βάρους<2500 γρ.,
καισαρικές τομές και θνησιμότητα) [67].
21

Αναλυτικότερα έχει παρατηρηθεί ότι η τοξιναιμία, μια επιπλοκή της
εγκυμοσύνης που εκδηλώνεται με αυξημένη πίεση, οιδήματα, λεύκωμα στα ούρα και
μερικές φορές και σπασμούς είναι συχνότερη σε κυήσεις της εφηβείας.
Η πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα, του οργάνου δηλαδή που συνδέει το έμβρυο
με την επιφάνεια της μήτρας είναι επίσης πιο συχνή, με αποτέλεσμα να κινδυνεύει το
έμβρυο [18].
Επιπλέον ο σκελετός του κοριτσιού στην εφηβική ηλικία δεν έχει πλήρως
αναπτυχθεί. Αυτό σημαίνει συχνά ότι η πύελος έχει μικρότερες διαστάσεις από εκείνη
της ενήλικης γυναίκας με αποτέλεσμα να δημιουργείται δυσαναλογία μεταξύ του
εμβρύου και της πυέλου [68]. Δημιουργούνται έτσι προβλήματα κατά τον τοκετό και
γι αυτό η συχνότητα των καισαρικών τομών είναι μεγαλύτερη σ’ αυτή την ηλικία
παρά στις ενήλικες. Εξάλλου επειδή οι έφηβες έγκυες δεν πηγαίνουν τακτικά στο
γιατρό, δημιουργούνται προβλήματα αναιμίας, έλλειψης σιδήρου, βιταμινών και
ασβεστίου [70].
Τέλος έχει παρατηρηθεί ότι νεογνά που γεννιούνται από γυναίκες νεαρής
ηλικίας, παρουσιάζουν σε μεγαλύτερο βαθμό το σύνδρομο Down. Η συχνότητα είναι
τέτοια ώστε να συμβαδίζει με εκείνη των γυναικών που είναι πάνω από σαράντα
χρόνων [71].
Ένα επιπρόσθετο πολύ σοβαρό πρόβλημα είναι το μαιευτικό συρίγγιο. Μέχρι
65% των γυναικών που πάσχουν από αυτό, το αναπτύσσουν στην εφηβική ηλικία και
τους προκαλεί σοβαρά προβλήματα στη ζωή τους, σωματικά και κοινωνικά. [72] Το
μαιευτικό συρίγγιο που είναι πολύ σπάνιο στις ανεπτυγμένες χώρες, είναι το
αποτέλεσμα ενός δύσκολου και κοπιώδους τοκετού που διαρκεί πολύ. Δημιουργείται
συρίγγιο μεταξύ των γεννητικών οργάνων και της ουροδόχου κύστης ή με το έντερο.
Συχνά συνυπάρχουν και νευρολογικά προβλήματα. Συνήθως το μαιευτικό συρίγγιο
συμβαίνει στις έφηβες που τεκνοποιούν και το ποσοστό θανάτου των παιδιών κατά τη
γέννηση είναι πολύ μεγάλο. [19]
Επιπλέον, οι γεννήσεις παιδιών σε έφηβες που δεν είναι παντρεμένες έχουν
πολύ περισσότερες πιθανότητες κακών εξελίξεων τόσο για τη μητέρα όσο και για το
παιδί. Επίσης καταλήγουν συχνότερα σε εκτρώσεις.
22

Έχει επίσης παρατηρηθεί ότι το σεξ μετά από εξαναγκασμό αναφέρεται από
το 10% των κοριτσιών που είχαν σεξουαλική εμπειρία πριν από την ηλικία των 15
ετών. Το σεξ μετά από εξαναγκασμό ευθύνεται για ανεπιθύμητες κυήσεις [75].
Πολλοί έφηβοι δεν αντιλαμβάνονται τη δέσμευση που συνεπάγεται ένα μωρό
ούτε έχουν πολλές δεξιότητες για την ανατροφή του. Έτσι δυσκολεύονται να
αντιμετωπίσουν το γεγονός της εγκυμοσύνης με τρόπο ρεαλιστικό.
3.3 Σχέση εφηβικής εγκυμοσύνης με μεγαλύτερα αδέλφια
Έρευνες δείχνουν πως η εφηβική εγκυμοσύνη φαίνεται να είναι «κολλητική»
μεταξύ των αδελφών, όπως υποστηρίζουν Βρετανοί και Νορβηγοί επιστήμονες. Η
μελέτη αφορούσε περισσότερες από 42.000 έφηβες κοπέλες από τη Νορβηγία και
κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ήταν πιθανότερο να μείνουν έγκυες αν είχαν ήδη μια
μεγαλύτερη αδελφή που είχε αποκτήσει παιδί σε εφηβική ηλικία. Μάλιστα η
επίδραση ήταν ισχυρότερη όταν οι αδελφές είχαν μικρή διαφορά ηλικίας ή
προέρχονταν από φτωχό οικογενειακό περιβάλλον. Ολοένα και μεγαλύτερες
διαστάσεις παίρνει το φαινόμενο στις ανεπτυγμένες χώρες. Η πιθανότητα να γίνει
μητέρα ένα κορίτσι σε νεαρή ηλικία, του οποίου η αδερφή έχει ήδη δοκιμάσει την
μητρότητα σε εξίσου νεαρή ηλικία είναι περίπου 40%, ενώ για τα κορίτσια χωρίς
εμπειρία εφηβικής εγκυμοσύνης στο οικογενειακό του περιβάλλον η πιθανότητα είναι
20%. [20]
Παράγοντες όπως το οικογενειακό περιβάλλον και το επίπεδο μόρφωσης είναι
ήδη γνωστό ότι επηρεάζουν την εφηβική κύηση. Η παρούσα έρευνα που έγινε σε
συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ, επικεντρώθηκε στην επίδραση που
έχει η σχέση μεταξύ των αδελφών.
Στην έρευνα υπογραμμίζεται ότι οι αδελφές συνήθως περνάνε αρκετό χρόνο
μεταξύ τους, απ' ότι με συμμαθήτριες και φίλες και άρα είναι πιθανότερο να
επηρεάζουν η μια την άλλη με την συμπεριφορά τους. Οι επιστήμονες μελέτησαν
στοιχεία για παιδιά που είχαν γεννηθεί την περίοδο 1947-1958, συγκρίνοντας
οικογένειες με όμοια κοινωνική προέλευση, από διαφορετικές περιοχές της
Νορβηγίας. Η πιθανότητα της μικρότερη αδελφής να κυοφορήσει στην εφηβεία από
μία στις πέντε, αυξανόταν σε δύο στις πέντε πιθανότητες, αν είχε μεγαλύτερη αδερφή
που είχε αποκτήσει παιδί σε εφηβική ηλικία. Ο χρόνος που περνούσε το κορίτσι στο
23

σχολικό περιβάλλον μείωνε την πιθανότητα εφηβικής κύησης, αλλά σε μικρότερη
κλίμακα από την επίδραση της εγκύου αδελφής.
Φυσικά η αδελφική επίδραση εξασθενεί όσο μεγαλώνει το ηλικιακό κενό
μεταξύ των αδελφών, καθώς ακολουθούν διαφορετικούς κύκλους ζωής, ενώ όταν
έχουν κοντινές ηλικίες είναι φυσικό να έχουν κοινό κοινωνικό κύκλο. Η έρευνα
εξηγεί ότι εστίασε στις γεννήσεις και όχι στις συλλήψεις, διότι μια μεγαλύτερη
αδερφή με παιδί, μπορεί να επηρεάσει την μικρότερη ως προς την απόφασή της να
συνεχίσει ή να διακόψει μια εγκυμοσύνη.
4. Ενέργειες αποφυγής εφηβικής εγκυμοσύνης
Οι ειλικρινείς και υγιείς σχέσεις των γονιών με τα παιδιά τους είναι ο θεμέλιος
λίθος της πρόληψης των προβλημάτων αυτών. Οι σχέσεις αυτές πρέπει να αρχίζουν
να κτίζονται από πολύ νωρίς στην παιδική ηλικία. Δεν πρέπει οι γονείς να περιμένουν
να κτίσουν δυνατές σχέσεις με τα παιδιά τους όταν αυτά γίνουν έφηβοι. Ούτε και
πρέπει να νομίζουν ότι οι καλές και δυνατές σχέσεις είναι δεδομένες και έρχονται
μόνες τους λόγω της γονικής σχέσης. Οι καλές και δυνατές σχέσεις κτίζονται από
τους γονείς. Χρειάζονται δουλειά, χρόνο, φροντίδα και συντήρηση. Μέσα σε αυτό το
πλαίσιο, οι γονείς είναι σημαντικό να μιλούν με τα παιδιά τους, πολύ πριν ακόμη από
την εφηβεία, για θέματα σεξ. [21]
Είναι γεγονός πως τα παιδιά έχουν πολλές ερωτήσεις για το σεξ. Σε έρευνες
φάνηκε ότι θα προτιμούσαν πιο πολύ τις απαντήσεις να τις έχουν από τους γονείς
τους. Καλό είναι να επισημανθεί, ότι η διαπαιδαγώγηση των παιδιών και εφήβων για
θέματα σεξ στο σπίτι ή στο σχολείο, δεν τα ενθαρρύνει να έχουν νωρίτερα
σεξουαλική δραστηριότητα ή να είναι περισσότερο σεξουαλικά ενεργά. Όσο
περισσότερο μορφωμένη είναι μια νέα κοπέλα, όσο περισσότερες ελπίδες έχει για μια
καλύτερη ζωή στο μέλλον, τόσο περισσότερα κίνητρα και πιθανότητες θα έχει για να
καθυστερήσει μια εγκυμοσύνη. Το καλύτερο όπλο για να αποφευχθεί μια εφηβική
εγκυμοσύνη είναι η ίδια η θέληση της νεαρής κοπέλας [77].
Πρόσφατα παρατηρήθηκε η ανάπτυξη ενός νέου ρεύματος το οποίο
επαναφέρει τις αξίες της αποχής από το σεξ και της παρθενιάς μέχρι το γάμο. Στις
Ηνωμένες Πολιτείες, η ανάπτυξη της συντηρητικής αυτής προσέγγισης, εκδηλώνεται
24

με τη δημιουργία οργανισμών που προτρέπουν τους νέους να μην κάνουν σεξ και να
διατηρούν την παρθενιά τους μέχρι το γάμο. Οι υποστηρικτές της τάσης αυτής που
έχει πάρει μεγάλη έκταση, θεωρούν ότι αυτός είναι ο λόγος που παρατηρείται στις
Ηνωμένες Πολιτείες μια μείωση του αριθμού των εφήβων που μένουν έγκυες. Άλλοι
έχουν αντίθετη γνώμη και δεν θεωρούν ότι αυτός είναι ο λόγος για τη μείωση της
εφηβικής εγκυμοσύνης. [22]
4.1 Πρόληψη
Η ενημέρωση για την αντισύλληψη πρέπει να ξεκινά ταυτόχρονα και στα δύο
φύλα στα προεφηβικά έτη, μέσα από εκπαιδευτικές διαδικασίες και με την συμμετοχή
εξειδικευμένου προσωπικού. Η ενημέρωση και των δύο φύλων πρέπει να είναι
πανομοιότυπη και ο κατάλληλα ενημερωμένος γονέας ανεξαρτήτως φύλου μπορεί να
συμβουλεύσει ορθά και εποικοδομητικά το παιδί του [78].
Στον τομέα της πρόληψης οι έφηβοι πρέπει να θυμούνται ότι αν είναι
σεξουαλικά ενεργοί, αλλά δεν χρησιμοποιούν μιαν αποτελεσματική μέθοδο
αντισύλληψης, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μείνει η κοπέλα έγκυος. Επίσης
υπάρχει πιθανότητα να μείνει η κοπέλα έγκυος από την πρώτη φορά που έχει
ωορρηξία. Η πρώτη ωορρηξία, μάλιστα, μπορεί να συμβεί πριν κι από την πρώτη
περίοδο ακόμη. Επιπλέον, υπάρχει πιθανότητα να μείνει έγκυος μία κοπέλα από την
πρώτη φορά που έχει σεξουαλική επαφή, καθώς και κάθε επόμενη φορά.
Καταρρίπτεται έτσι ο μύθος της πρώτης φοράς ή ότι, αν δεν έχει οργασμό η γυναίκα,
δεν μένει έγκυος. Ακόμη, υπάρχει πιθανότητα να μείνει έγκυος μια γυναίκα
οποιαδήποτε μέρα του κύκλου, και όχι μόνο γύρω στο μέσο του κύκλου, δηλαδή κατά
τις υποτιθέμενες γόνιμες μέρες [26].
Μια επιπλέον επιλογή είναι η αποχή, δηλαδή το να μην έχουν σεξουαλικές
σχέσεις. Αποχή είναι η πλήρης αποφυγή των σεξουαλικών σχέσεων ή η διατήρηση
της παρθενιάς μέχρι το γάμο, παρ’ όλο που υπάρχουν κι άλλες ερμηνείες. Μπορεί για
κάποιους αποχή να σημαίνει το να μην έχουν σεξουαλικές σχέσεις κατά τη διάρκεια
όλης τους της ζωής, ενώ για άλλους μπορεί να σημαίνει το να μην έχουν σεξουαλικές
σχέσεις για κάποιο χρονικό διάστημα ή με το συγκεκριμένο άτομο. Αποχή όμως θα
πρέπει για όλους να σημαίνει συνειδητή επιλογή και όχι να είναι η μόνη διέξοδος
λόγω άγνοιας, παραπληροφόρησης ή φόβου [79]. Αν λοιπόν η απόφαση ενός νεαρού
25

ατόμου είναι να μην έχει σεξουαλικές σχέσεις θα πρέπει να είναι αρκετά σίγουρο και
δυνατό ώστε να περάσει το μήνυμα αυτό και στον σύντροφό του.
Τέλος, η άλλη επιλογή είναι να έχουν σεξουαλικές σχέσεις με υπευθυνότητα.
Πράγμα που προϋποθέτει λήψη απόφασης μετά από πολλή και ώριμη σκέψη και
βάσει σωστής πληροφόρησης.
4.2 Αντισύλληψη
Ως αντισύλληψη ονομάζουμε όλες τις μεθόδους που έχουν ως στόχο την
αποφυγή μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης. Η προσπάθεια ανεύρεσης
αποτελεσματικών τρόπων αντισύλληψης ξεκινά από την αρχαιότητα. Για την επιλογή
της τεχνικής που αρμόζει περισσότερο στο κάθε άτομο, καλό είναι να εκτιμηθεί η
αποτελεσματικότητα αυτής της τεχνικής, το πόσο εύχρηστη είναι και οι θετικές και
αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία. Οι μέθοδοι αντισύλληψης χωρίζονται σε 3
κατηγορίες, φυσικές μέθοδοι, μέθοδοι φραγμού, ορμονικές μέθοδοι. [3]
4.2.1 Φυσική Μέθοδος
Φυσικές μέθοδοι αντισύλληψης είναι η μέθοδος του θηλασμού, η αποχή στις
γόνιμες ημέρες, η μέθοδος βασικής θερμοκρασίας και η ημερολογιακή μέθοδος οι
οποίες αποτελούν απόλυτα φυσικούς τρόπους αντισύλληψης, χωρίς παρενέργειες.
Όμως, έχουν πολύ φτωχά αποτελέσματα και μεγάλα ποσοστά αποτυχίας. Επιπλέον, η
διακεκομμένη συνουσία, δηλαδή η έξοδος του πέους από τον κόλπο και η
εκσπερμάτιση εκτός κόλπου, είναι απόλυτα φυσική, αλλά μη επαρκής. Το πρόβλημα
εντοπίζεται στις εκκρίσεις του πέους πριν από την εκσπερμάτιση. Ο σκοπός τους
είναι να βοηθήσουν στη λίπανση του κόλπου κατά την ερωτική πράξη. Όμως μπορεί
να συμπαρασύρουν μέχρι και αρκετές χιλιάδες σπερματοζωάρια, που μπορεί να
οδηγήσουν σε εγκυμοσύνη [80].
Τέλος, επιβεβλημένη θεωρείται η άσκηση υπεύθυνων σεξουαλικών σχέσεων.
Ωστόσο, η αποχή δεν είναι η μόνη επιλογή. Είναι όμως η μόνη επιλογή που
προστατεύει 100% και από ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και από τα διάφορα νοσήματα
που μεταδίδονται μέσω του σεξ, όπως για παράδειγμα το AIDS, τα χλαμύδια, ο έρπης
26

τα κονδυλώματα και πολλά άλλα. Από την άλλη όμως η αποχή είναι και μια επιλογή
αρκετά δύσκολη, και χρειάζεται μεγάλη πειθαρχία για την εφαρμογή της.
Όταν ένα νεαρό άτομο είναι έτοιμο να έχει σεξουαλικές σχέσεις στη φάση
αυτή της ζωής του, με το σύντροφο του, τότε πρέπει να χρησιμοποιήσει κάποια
αντισυλληπτική μέθοδο που να είναι όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική και να είναι
αποδεκτή και από το άλλο μέλος του ζευγαριού. Γι αυτό και σ’ αυτή την περίπτωση
θα πρέπει οι νέοι να είναι προετοιμασμένοι να περάσουν το μήνυμα στο σύντροφό
τους ότι πρέπει δηλαδή να χρησιμοποιήσουν προστασία και ότι η χρήση
αντισύλληψης είναι και δικαίωμα και υποχρέωση τους [81].
4.2.2 Μέθοδος Φραγμού
Μέθοδος φραγμού αποτελεί η χρήση προφυλακτικού. Παρέχουν μεγάλη
ασφάλεια στον άνδρα για την αποφυγή των Σ.Μ.Ν. και σπάνια χάνουν την
αποτελεσματικότητα στην αντισύλληψη. Η ασφάλεια που παρέχει στην αντισύλληψη
είναι περίπου 80%. Το αρνητικό στοιχείο είναι η μείωση της σεξουαλικής απόλαυσης
εξ' αιτίας της μεσολάβησης του προφυλακτικού, που εμποδίζει την απόλυτη επαφή.
Όμως, τα νέα προφυλακτικά είναι τόσο λεπτά, που αυτός ή αυτή που ισχυρίζεται ότι
δε νιώθει τίποτα, θα πρέπει να αναζητήσει τους λόγους σε ψυχολογικό επίπεδο.
Ωστόσο, η απόλυτη ικανοποίηση στον έρωτα, που διακατέχει κάποιους, είναι
περισσότερο φανταστική παρά πραγματική. Η ικανοποίηση δεν επιτυγχάνεται από
την έλλειψη προφυλακτικού, αλλά από το αν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να
εκφράζεται συναισθηματικά και από το αν νιώθουμε καλά με το σώμα μας.
Σημαντικό ρόλο, ακόμη, παίζει η ασφάλεια που αισθανόμαστε, όταν προστατεύουμε
τον εαυτό μας από τα Σ.Μ.Ν. ή την ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη.
27

Εικόνα 5: Αντρικό προφυλακτικό
Ο κίνδυνος να σπάσει το προφυλακτικό υπολογίζεται περίπου στο 3%.
Συνήθως οφείλεται στην κακή ποιότητα κατασκευής ή στη λάθος τοποθέτηση. Είναι
ασφαλής και φτηνή μέθοδος. Είναι εύκολο να το προμηθευτεί κανείς, σχεδόν παντού
και δεν έχει παρενέργειες. Το βασικότερο πλεονέκτημά του είναι ότι προστατεύει και
από τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (τον HPV, HIV, έρπητα κλπ), τις
κολπίτιδες κ.α. Για το λόγο αυτό, δεν πρέπει ποτέ να αμελείται η χρήση του ανδρικού
προφυλακτικού, ανεξάρτητα με το αν χρησιμοποιείται ταυτόχρονα και οποιαδήποτε
άλλη αντισυλληπτική μέθοδος.
Παράλληλα με το προφυλακτικό για εφήβους και ενήλικες άντρες, στην
Ελβετία αναπτύχθηκε το προφυλακτικό extra small για 12χρονους. Το λεγόμενο
«Hotshot», ένα προφυλακτικό με extra small μέγεθος, αναπτύχθηκε από ελβετική
εταιρεία όταν κυβερνητική έρευνα έδειξε ότι οι έφηβοι 12 έως 14 ετών δεν
χρησιμοποιούν επαρκή προστασία όταν έχουν σεξουαλική επαφή. Η μελέτη, η οποία
πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Ομοσπονδιακής Επιτροπής για τα Παιδιά και
τους Νέους, περιελάμβανε 1.480 παιδιά και εφήβους, ηλικίας 10 έως 20 ετών. Η
μελέτη έδειξε ότι οι έφηβοι 12-14 ετών που προχωρούν σε σεξουαλική επαφή είναι
περισσότεροι σήμερα από ότι ήταν τη δεκαετία του 1990. Στο μεταξύ, γερμανική
μελέτη που περιελάμβανε 12.970 εφήβους 13-20 ετών ανέφερε ότι το ένα τέταρτο εξ
αυτών δηλώνει ότι το τυπικό μέγεθος προφυλακτικού είναι πολύ μεγάλο. Διάφορες
οργανώσεις οικογενειακού προγραμματισμού και η Ελβετική Ομοσπονδία για το
AIDS έκαναν εκστρατεία για την ανάπτυξη του Hotshot, μετά από αρκετές μελέτες
που υποστηρίζουν την αναγκαιότητά του. Η διάμετρος του Hotshot θα είναι 4,5 cm,
28

έναντι 5,2 cm που είναι σε ένα τυπικό προφυλακτικό, ενώ το μήκος του θα είναι το
ίδιο με αυτό των τυπικών προφυλακτικών (19 cm).
Ωστόσο, πλήρη απαγόρευση των διαφημίσεων των προφυλακτικών ζητούν οι
Καθολικοί αρχιεπίσκοποι στις Φιλιππίνες. Η Διάσκεψη Καθολικών Αρχιεπισκόπων
των Φιλιππίνων υποστήριξε ότι η προώθηση της χρήσης των προφυλακτικών στην
πραγματικότητα συμβάλλει στην εξάπλωση της θανατηφόρας νόσου, διότι
ενθαρρύνει την ασυδοσία στους Φιλιππινέζους. Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι
δημιουργώντας μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, συγχωρεί και ενθαρρύνει την επιπόλαιη
συμπεριφορά εκτός γάμου, συμβάλλοντας έτσι στην περαιτέρω εξάπλωση του AIDS
[79].
Επιπλέον, για την γυναίκα, το σπιράλ ή ενδομητρικό σπείραμα, τοποθετείται
μέσα στη μήτρα, και εμποδίζει τη εμφύτευση του γονιμοποιημένου ωαρίου στη
μήτρα.
Εικόνα 6: Ενδομήτριο σπιράλ
Τοποθετείται εύκολα στο ιατρείο, με τοπική αναισθησία από το γυναικολόγο.
Χρησιμοποιείται κυρίως από γυναίκες που έχουν ήδη αποκτήσει παιδί, καθώς
θεωρείται από κάποιους γυναικολόγους ότι πρέπει να αποφεύγεται σε γυναίκες που
δεν έχουν ακόμα τεκνοποιήσει. Πριν την τοποθέτηση του σπιράλ, πρέπει να
αποκλειστεί η πιθανότητα να υπάρχει ήδη εγκυμοσύνη, γυναικολογικός καρκίνος,
ανωμαλίες διάπλασης της μήτρας και μεγάλα ινομυώματα. Πλεονέκτημα είναι το
γεγονός ότι η γυναίκα, για περίπου 5 χρόνια, δεν χρειάζεται να θυμάται και να
σκέφτεται καθημερινά την αντισυλληπτική της προστασία. Μειονεκτήματα είναι
κυρίως η αυξημένη πιθανότητα για εξωμήτρια κύηση, αίσθημα ξένου σώματος, αλλά
και πόνου σε περίπτωση μετατόπισης του. Επίσης σπάνια μπορεί να εμφανιστούν και
άλλες επιπλοκές κατά την τοποθέτηση του, όπως διάτρηση μήτρας ή αμέσως μετά,
29

όπως είσοδος μικροβίων και λοίμωξη του ενδομητρίου και της πυέλου (ενδομητρίτιδα
και πυελική φλεγμονή αντίστοιχα).
Άλλη μέθοδος αντισύλληψης αποτελούν τα σπερματοκτόνα όπου
ακινητοποιούν το σπέρμα μέσα στον κόλπο και διατίθενται κυρίως σε μορφή αφρού,
ζελέ ή ως κολπικά υπόθετα. Ως επιπλέον μέθοδοι φραγμού υπάρχουν το γυναικείο
προφυλακτικό, ο κολπικός σπόγγος, και το κολπικό διάφραγμα αλλά σπάνια
χρησιμοποιούνται στη χώρα μας, αν και είναι ασφαλείς και μπορεί να
χρησιμοποιηθούν από οποιαδήποτε γυναίκα. Τα ζευγάρια δεν τα προτιμούν εξ' αιτίας
της δυσκολίας στην πρακτική τους εφαρμογή. Η αποτελεσματικότητά τους είναι
περίπου 80% και υπάρχει ένας κίνδυνος μόλυνσης ή αλλεργίας από την
σπερματοκτόνο αλοιφή ή το υλικό του διαφράγματος.
Από άτυπη, προφορική έρευνα που διεξήγαγε η συγγραφέας της παρούσας
εργασίας, σε κοπέλες ηλικίας 19-22, διαπίστωσε ότι οι κύριοι λόγοι είναι ότι η
αντισύλληψη αποτελεί κυρίως αντρική υπόθεση, αφού η χρήση προφυλακτικού, έχει
διττή χρησιμότητα, αφού προστατεύει και από ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη αλλά και
από μετάδοση σεξουαλικών νοσημάτων, κάτι που δεν παρέχει το σπιράλ. Επιπλέον
για ψυχολογικούς λόγους, οι κοπέλες δε θέλουν να φέρουν μέσα τους κάποιο ξένο
αντικείμενο, ακόμη κι αν αυτό δεν γίνεται αισθητό. Επίσης η παρουσία σπιράλ ίσως
ωθεί κάποιες κοπέλες σε περισσότερες σεξουαλικές σχέσεις, από όταν δε θα το έφερε
μέσα της, κάτι που εμποδίζει μεν τις ανεπιθύμητες κυήσεις όχι όμως από
σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Τέλος, η αλήθεια είναι ότι υπάρχει μεγάλη
έλλειψη ενημέρωσης αναφορικά με το κόστος, τη διαδικασία εγκατάστασης και την
προστασία του σπιράλ.
Το διάφραγμα με επίπεδο ελατήριο, τοποθετείται σχετικά εύκολα,
παραμένοντας σε οριζόντια θέση. Οι κύριες λειτουργίες φαίνονται στο γεγονός ότι το
σπέρμα λόγω του δε μπορεί να επιβιώσει πάνω από 6 ώρες, το κρατά μακριά από την
αλκαλική τραχηλική βλέννα, αρκετό χρόνο ώστε να πεθάνουν τα σπερματοζωάρια
μέσα στο όξινο περιβάλλον του κόλπου και ενεργεί ως φορέας σπερματοκτόνου.
4.2.3 Ορμονική Μέθοδος
Η έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας μίας έφηβης θα ήταν ιδανικό να
συνδυαστεί με την έναρξη λήψης των αντισυλληπτικών δισκίων. Τα χάπια αυτά
30

μπορούν να χορηγηθούν με ασφάλεια αμέσως μετά την εμμηναρχή (έναρξη της
εμμήνου ρύσεως) αρκεί να προηγηθεί η λήψη ενός ενδελεχούς ατομικού και
οικογενειακού ιστορικού, και η μέτρηση της αρτηριακής πίεσης, από έναν
επαγγελματία υγείας. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, προ της ενάρξεως λήψης των
χαπιών, πρέπει να διενεργείται εργαστηριακός έλεγχος αίματος.
Εικόνα 7: Αντισυλληπτικό χάπι
Το αντισυλληπτικό χάπι ή αντισυλληπτικά δισκία, χρησιμοποιούνται εδώ και
πολλά χρόνια και προσφέρουν αντισύλληψη σχεδόν 100%, όταν λαμβάνονται με το
σωστό τρόπο. Έχει αποδειχθεί από παγκόσμιες επιστημονικές έρευνες που έγιναν σε
εκατομμύρια γυναίκες, ότι τα αντισυλληπτικά χάπια είναι γενικά ασφαλή, δεν
φαίνεται να υπάρχει σχέση με τον καρκίνο του μαστού και ότι τα σύγχρονα
αντισυλληπτικά δεν προσθέτουν βάρος στην γυναίκα, αντίθετα ίσως παρατηρηθεί
μέχρι και μικρή απώλεια κιλών.
Εκτός από την αντισυλληπτική προστασία, παρουσιάζουν και άλλα,
σημαντικά ή μη, πλεονεκτήματα όπως ότι βελτιώνουν την ακμή μετά από λίγους
μήνες, μειώνουν την ανεπιθύμητη τριχοφυΐα, εξαφανίζουν συνήθως το
προεμμηνορρυσιακό σύνδρομο (πόνος στο στήθος, πρήξιμο, φούσκωμα,
δυσκοιλιότητα, εκνευρισμός, κ.α., μειώνουν την απώλεια αίματος της περιόδου και τη
σιδηροπενική αναιμία, μειώνουν τους πόνους στην περίοδο (δυσμηνόρροια) και
προλαμβάνουν την οστεοπόρωση.
Επιπλέον τα αντισυλληπτικά, περιορίζουν τον κίνδυνο εμφάνισης καλοηθών
παθήσεων του μαστού, καρκίνου της μήτρας, καρκίνου ωοθηκών, καρκίνου του
παχέος εντέρου, κύστεων ωοθηκών, σαλπιγγίτιδας και εξωμητρίων κυήσεων.
Σήμερα, κυκλοφορούν αντισυλληπτικά 4ης γενιάς με ελάχιστο κίνδυνο
θρόμβωσης και ευεργετικές δράσεις στην ακμή και την υπερτρίχωση, οι οποίες μαζί
με τις διαταραχές στον κύκλο απασχολούν τις εφήβους. Το αντισυλληπτικό χάπι
31

ωστόσο δεν προφυλάσσει από τα Σ.Μ.Ν. (Σεξουαλικά Μεταδιδόμενα Νοσήματα).
Έτσι, χρειάζεται να το χρησιμοποιείτε μαζί με το προφυλακτικό. Χρειάζεται,
επίσης, να είναι γνωστό το ιστορικό της οικογένειας, σε σχέση με τις θρομβώσεις, τις
αιματολογικές νόσους, την ηπατοπάθεια κ.ά. Επίσης, καλό είναι να αποφεύγεται η
χρήση του εάν η κοπέλα είναι καπνίστρια. Επιπλέον, η μακροχρόνια χρήση του
χαπιού, χωρίς διακοπή, αποτελεί για τους ειδικούς σοβαρό λάθος και η χρήση του,
χωρίς ιατρική εξέταση, απαγορεύεται. Είναι απαραίτητο, πριν η γυναίκα αρχίσει τη
χρήση αντισυλληπτικών, να επισκεφτεί το γυναικολόγο, καθώς βαριές καπνίστριες,
γυναίκες με αιματολογικά προβλήματα, ιστορικό θρομβώσεων, ημικρανίες, και άλλα
ίσως πρέπει να αποφεύγουν τη χρήση των αντισυλληπτικών.
Τέλος, υπάρχει και το «χάπι της επόμενης μέρας», όπως έχει επικρατήσει
να λέγεται του οποίου η λήψη μπορεί να γίνει μέσα στις πρώτες 72 ώρες, μετά την
ερωτική πράξη. Πρόκειται για ένα σκεύασμα επείγουσας αντισύλληψης, το οποίο
περιέχει δόση προγεστερινοειδούς και δρα στο ενδομήτριο, εμποδίζοντας την
εγκατάσταση του τυχόν γονιμοποιηθέντος ωοκυττάρου και εμποδίζει την
ωοθυλακιορρηξία. Συνήθως εφαρμόζεται όταν η γυναίκα ξεχάσει το αντισυλληπτικό
χάπι ή το προφυλακτικό βγει ή σπάσει, καθώς επίσης όταν ο σύντροφος δεν προλάβει
να αποσύρει το πέος από τον κόλπο έγκαιρα, προκειμένου να εκσπερματίσει εκτός.
Φυσικά ή επικίνδυνη αυτή επαφή πρέπει να έχει γίνει όταν η γυναίκα βρίσκεται στις
γόνιμες της ημέρες. Συνήθως, μετά την λήψη της επείγουσας αντισύλληψης, η
περίοδος που θα ακολουθήσει έχει παράξενους χαρακτήρες (χρώμα, ποσότητα,
διάρκεια κλπ).
Είναι γεγονός πως το χάπι της επόμενης ημέρας δεν είναι χάπι τακτικής
αντισύλληψης. Οι άμεσες παρενέργειες του συνήθως δεν είναι σημαντικές, όπως
ναυτία, ζάλη, εμετός και αίσθημα κούρασης. Λιγότερο συχνά οι γυναίκες αναφέρουν
ευαισθησία στο στήθος και πονοκέφαλο. Τα συμπτώματα αυτά είναι προσωρινά και
υποχωρούν μόνα τους τις επόμενες ημέρες. Μόνη εξαίρεση αποτελούν οι γυναίκες
που αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρά προβλήματα με το πεπτικό τους σύστημα. Πρέπει
να γίνει κατανοητό ότι η συνεχής χρήση του χαπιού της επόμενης μέρας μπορεί να
φέρει ανεπιθύμητες και απρόσμενες επιπτώσεις στην έμμηνο ρύση (περίοδο) της
γυναίκας.
32

Η ορμονική αντισύλληψη δεν υπάρχει μόνο με την μορφή των χαπιών αλλά
και με άλλες μορφές, όπως την ενέσιμη μορφή, τα εμφυτεύματα, τα διαδερμικά
αυτοκόλλητα και τον κολπικό δακτύλιο, χωρίς όμως αυτές να χρησιμοποιούνται πολύ
στη χώρα μας.
4.2.4 Καταρρίπτοντας τους μύθους για την αντισύλληψη
Η προσπάθεια να καταρριφθούν μύθοι και ανακρίβειες, για την αντισύλληψη
παίρνει αφορμή, από πολλές γυναίκες που ρωτούν πράγματα για εκείνες λογικοφανή,
αλλά ουσιαστικά αστήρικτα. Παράδειγμα αποτελεί η πεποίθηση διαφόρων κοριτσιών
πως δεν μένουν έγκυες κάνοντας μόνο σεξουαλικά παιχνίδια χωρίς διείσδυση. Εν
πολλοίς αυτό είναι αλήθεια, σπάνια όμως επιτυγχάνεται σύλληψη όταν σπέρμα
εναποτίθεται στην περιοχή του αιδοίου (εκτός κόλπου αλλά κοντά στην είσοδό του),
που μπορεί να εγκλωβιστεί στην βλέννη, που στο μέσο του κύκλου της γυναίκας
είναι άφθονη και φιλική προς το σπέρμα. Συνυπολογίζοντας την υψηλή κινητικότητα
του σπέρματος και την δυνατότητα να παραμένει ενεργό μέσα στο κόλπο έως 5
ημέρες, μπορεί να φτάσει στον τράχηλο και από εκεί σε μήτρα και σάλπιγγες και να
προκαλέσει εγκυμοσύνη χωρίς διείσδυση. [30]
Επιπλέον, υπάρχει η εντύπωση στις γυναίκες πως επειδή τα αντισυλληπτικά
είναι ορμόνες, πρέπει να αποφεύγονται. Ορισμένοι επαγγελματίες της υγείας,
θεωρούν πως η συνταγογράφηση αντισυλληπτικών, πρέπει να είναι περιορισμένη,
λόγω κινδύνων. Η αλήθεια είναι πως το πλήθος των γυναικών (κάτω από 35) είναι
πολύ καλές υποψήφιες για το χάπι, αρκεί να έχουν φυσιολογικό ή ελαφρά αυξημένο
σωματικό βάρος, να είναι πλήρως κινητικές, να μην καπνίζουν (ή να καπνίζουν
λίγο), χωρίς ιστορικό καρδιακής ή αρτηριακής πάθησης, υπέρτασης, διαβήτη,
θρομβώσεων και ημικρανιών. Αυτές οι γυναίκες είναι απίθανο να υποστούν βλάβη
από την χρήση του χαπιού, ενώ αντίθετα προσφέρεται αυξημένη προστασία από
καρκίνο (ενδομητρίου, ωοθηκών, παχέος εντέρου). Δεν φαίνεται (50 χρόνια μετά την
εμφάνισή τους), να προκαλούν αύξηση κινδύνου καρκίνου (υπάρχουν όμως
αντικρουόμενες μελέτες για καρκίνο μαστού και σπάνιο τύπο ηπατικού καρκίνου).
Τέλος, τα πλεονεκτήματα είναι πολλά, όπως ότι είναι εύκολο στη χρήση, φθηνό, δεν
παρεμβαίνει στη σεξουαλική πράξη, κανονικοποιείται η περίοδος και γίνεται
λιγότερο επώδυνη.
33

Τέλος, τα ενδομήτρια σπιράλ, αποτελούν εξαιρετικά αξιόπιστη μέθοδο
αντισύλληψης, φθηνή, που δεν υπεισέρχεται στη διαδικασία του σεξ και που για
μεγάλο χρονικό διάστημα (μέχρι 5 έτη) προσφέρουν αποτελεσματικότητα. Πάραυτα,
οι Ελληνίδες σπάνια ζητούν να ενημερωθούν για αυτό και ακόμα πιο δύσκολα
αποφασίζουν να το τοποθετήσουν. Είναι διαδεδομένο ότι τα σπιράλ προκαλούν
εκτρώσεις, αντίληψη που είναι λανθασμένη, καθώς τα σπιράλ λειτουργούν κυρίως
αναστέλλοντας την γονιμοποίηση. Άλλη λάθος εντύπωση είναι πως σαν ξένο σώμα
προκαλεί λοιμώξεις. Υπάρχει μια ελάχιστη πιθανότητα για λοίμωξη στις πρώτες 3
εβδομάδες της τοποθέτησης. Αν γίνει όμως σωστά η επιλογή της γυναίκας από το
γιατρό, ο κίνδυνος είναι αμελητέος για όσο χρόνο παραμείνει το σπιράλ. Λάθος είναι
και η αντίληψη πως δεν κάνει το σπιράλ για άτοκες γυναίκες. Όχι μόνο κάνει αλλά
και η γονιμότητα επανέρχεται γρήγορα μετά την αφαίρεση του. Εν ολίγοις, το σπιράλ
είναι εξαιρετική εναλλακτική των χαπιών.
4.3 Διακοπή κύησης
Κρίνεται όμως σκόπιμο να αναρωτηθεί η έφηβη γυναίκα ποιές είναι οι
επιλογές της μπροστά σε μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Η απάντηση βρίσκεται
ανάμεσα σε τρείς επιλογές, που συνοψίζονται στο να διατηρήσουν την εγκυμοσύνη,
δηλαδή να γεννήσουν και να κρατήσουν το παιδί, να διατηρήσουν την εγκυμοσύνη
και να δώσουν το παιδί για υιοθεσία και να διακόψουν την εγκυμοσύνη.
Στις δύο πρώτες περιπτώσεις η έγκυος έφηβος πρέπει να χαίρει προγεννητικής
φροντίδας όσο το δυνατό πιο νωρίς. Στην τρίτη περίπτωση πρέπει όσο το δυνατό
γρηγορότερα να πάρει την απόφασή της, ώστε να είναι εφικτή η διακοπή της
εγκυμοσύνης. [15]
Η νεαρή γυναίκα που αποφασίζει να διατηρήσει την εγκυμοσύνη της,
χρειάζεται στήριξη ηθική, κοινωνική και οικονομική. Αυτή την στήριξη μπορεί να
την βρει στο σύντροφο - πατέρα του παιδιού, την οικογένεια, αλλά και σε κάποιους
οργανισμούς που λειτουργούν για το σκοπό αυτό. Υπάρχει λοιπόν η κοινωνική
πρόνοια με διάφορα προγράμματα για τις ανύπαντρες μητέρες. Μέσα σ’ αυτά τα
προγράμματα εκτός από ηθική και οικονομική στήριξη, παρέχεται και προγεννητικός
έλεγχος. [33]
34

Στην περίπτωση της διακοπής κύησης, αναφέρεται πως είναι μια χειρουργική
επέμβαση που δεν αποτελεί αντισυλληπτική μέθοδο, γιατί δεν προλαμβάνει την
σύλληψη, αλλά αποβλέπει στην έξοδο ανεπιθύμητου κυήματος από την ενδομήτρια
κοιλότητα. Απαραίτητος είναι ο κλινικοεργαστηριακός έλεγχος και η
αναισθησιολογική εξέταση πριν από την επέμβαση. Γι’ αυτήν, η οποία είναι
ολιγόλεπτης διάρκειας απαιτείται κατάλληλος εξοπλισμός και πρέπει να γίνεται σε
καλά οργανωμένα κέντρα από γυναικολόγο. [4]
35

Εικόνα 8: Απόξυση εμβρύου
Είναι γεγονός ότι, θα ήταν πάρα πολύ δύσκολο μιλώντας κανείς για τις
εκτρώσεις στην εφηβεία να αναφερθεί σε ποσοστά. Εντούτοις ενδεικτικά για τον
ελλαδικό χώρο, οι εκτρώσεις για κορίτσια 14 - 19, το 1975 έφτασαν στο 28,8% ενώ
το 1989 ήταν μεγαλύτερο του 35%. Ωστόσο, σήμερα, για την αντιμετώπιση των
ανεπιθύμητων κυήσεων χρησιμοποιούνται εκτρωτικά φάρμακα με υψηλό ποσοστό
επιτυχίας (95%). Η φαρμακευτική έκτρωση θα πρέπει να γίνει γνωστή στους
γυναικολόγους και να εφαρμοστεί ευρύτατα, προς όφελος των εφήβων και των
ιατρών. Κυρίως συνιστάται σε κυήσεις κάτω των 8 εβδομάδων [16]. Επιτυχία της
φαρμακευτικής έκτρωσης θεωρείται η πλήρης αποβολή του κυήματος, χωρίς τη
χρησιμοποίηση χειρουργικής επέμβασης. Στην Γαλλία εφαρμόζεται «πειραματικά»
μία ουσία (Μιφεπριστόνη ή RU486) που προκαλεί αυτόματη έκτρωση με ποσοστό
επιτυχίας που φτάνει το 95%. [46]
Η εκτρωτική δράση των φαρμάκων διακρίνεται σε 4 κατηγορίες: Στα
αναστέλλοντα τη σύνθεση της προγεστερόνης (epostane). Στα προκαλούντα
συσπάσεις του ενδομητρίου (προσταγλανδινες-μισοπροστόλη-οξυτοκίνη). Στους
μικροανταγωνιστές της δράσης της προγεστερόνης (μιφεπριστόνη η RU 486). Η
δράση τους είναι: η νέκρωση του φθαρτού, η σύσπαση των αγγείων του ενδομητρίου,
οι συσπάσεις του μυομητρίου και η διαστολή τραχήλου. Στα μικροανασταλτικά
ανάπτυξης της τροφλοβλάστης (μεθοτρεξάτη–ΜΤΧ). Είναι ανταγωνιστής του
φυλικού οξέος, τα οποία εισέρχονται στη σύνθεση του DNA. [29]
Στη χώρα μας η μοναδική επιλογή είναι η χειρουργική έκτρωση. Ο
γυναικολόγος πρέπει να έχει την κατάλληλη εμπειρία για χειρισμό τέτοιων
διαδικασιών σε έφηβες, για να αποφεύγονται οι πιθανές επιπλοκές βραχυπρόθεσμες
36

και μακροπρόθεσμες. Η διάρκεια της νοσηλείας είναι, συνήθως, μισή μέρα και
χρειάζεται να σας συνοδεύει κάποιος. Μετά την επέμβαση, επιβλέπουν το σφυγμό,
την πίεση και αν υπάρχει αιμορραγία. Δύο ή τρεις εβδομάδες αργότερα χρειάζεται
απαραίτητα να επισκεφθείτε και πάλι το γιατρό σας, για να βεβαιωθείτε ότι όλες οι
λειτουργίες του σώματός σας έχουν επανέλθει. Να θυμάστε πως κανένας δεν έχει το
δικαίωμα να κρίνει την απόφασή σας ή να σας κάνει να την αναθεωρήσετε για τους
δικούς του λόγους. Πρέπει να τονιστεί ότι ο γιατρός έχει και ρόλο συμβούλου. Η
έφηβη χρειάζεται αρκετό χρόνο συζήτησης με το γιατρό Ο πρωταρχικός στόχος του
γιατρού είναι να βοηθήσει την έφηβη να κατανοήσει τις πραγματικές διαστάσεις της
κατάστασης και να υποστηρίξει την οικογένεια της για να πάρει τις σωστές
αποφάσεις για το μέλλον. Επίσης, πρέπει να δώσει συμβουλές και κατευθύνσεις για
το μέλλον, καθώς η έφηβη μπορεί να έχει απόλυτη άγνοια για την αντισύλληψη, που
θα πρέπει να ακολουθήσει από εκεί και ύστερα, καθώς επίσης και εξωπραγματικούς
φόβους και παρανοήσεις. [47]
Στην Ελλάδα η διακοπή μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, μέχρι τη 12η
εβδομάδα της κύησης, είναι σήμερα νομοθετικά κατοχυρωμένη. Όταν όμως πρόκειται
για ανήλικη, χρειάζεται τη γραπτή συγκατάθεση ενός από τους δύο γονείς ή του
ατόμου που έχει την επιμέλεια της ανήλικης. [48]
Η αύξηση των εκτρώσεων στις μέρες μας θεωρείται αποτέλεσμα τριών κυρίως
παραγόντων. Της ελάττωση της ηλικίας έναρξης της σεξουαλικής δραστηριότητας
των νέων, την ανεπαρκή διαφώτιση ή αποτυχία ορισμένων προγραμμάτων
οικογενειακού προγραμματισμού και την πρώιμη βιολογική ανάπτυξη του κοριτσιού.
Πολλά κορίτσια στην εφηβεία τους είναι συχνά ευάλωτα σε μια εγκυμοσύνη, επειδή
πιστεύουν ότι η εγκυμοσύνη είναι κάτι που μπορεί να συμβεί στους άλλους και ποτέ
σ’ αυτές, με αποτέλεσμα να πιστεύουν ότι δεν χρειάζεται να πάρουν προφυλάξεις.
Οι έφηβες που εγκυμονούν και υποβάλλονται σε έκτρωση κάτω από μη
ασφαλείς συνθήκες κινδυνεύουν περισσότερο από ότι οι ενήλικες γυναίκες από
επιπλοκές. Εκτιμάται ότι κάθε χρόνο παγκοσμίως 2,5 εκατομμύρια έφηβες
υποβάλλονται σε μη ασφαλή έκτρωση. Η εγκυμοσύνη σε μικρή ηλικία
χαρακτηρίζεται από αυξημένους κινδύνους για την μητέρα και το έμβρυο, ενώ στις
περισσότερες περιπτώσεις θεωρείται σαν ανεπιθύμητη κύηση και καταλήγει σε
τεχνητή έκτρωση. Η ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη είναι ένα από τα πιο σοβαρά
37

προβλήματα που αντιμετωπίζει η νεολαία σήμερα μετά βεβαίως από τα ναρκωτικά
και τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα
Επιπλέον, η διακοπή της εγκυμοσύνης σε αυτές τις ηλικίες προκαλεί ένα
αίσθημα πανικού γιατί η κοπέλα εξαρτάται ακόμα άμεσα από την οικογένεια της,
χωρίς δηλαδή οικονομική ανεξαρτησία, γνωριμίες, κοινωνική αποκατάσταση ενώ
συνήθως το ίδιο συμβαίνει και στον σύντροφο της. Η επέμβαση αυτή, σήμερα,
γίνεται μόνο από ιατρό γυναικολόγο, σε οργανωμένα μαιευτήρια και αυτό έχει
μειώσει σε σημαντικό ποσοστό τις επιπλοκές της που είναι η διάτρηση μήτρας και η
αιμορραγία ενδομητρίτιδα και σαλπιγγίτιδα, οι ενδομητριακές συμφύσεις και η
ανεπάρκεια του τραχήλου στομίου. Η παρουσία καρδιολόγου και αναισθησιολόγου
εξασφαλίζει την ασθενή από τυχόν προβλήματα αναισθησίας.
Υπολογίζεται ότι από τις εγκύους που ευρίσκονται σε ηλικία από 13-19 ετών,
το 76% είναι πρωτότοκες ενώ το υπόλοιπο 24% έχουν ήδη ένα παιδί και εγκυμονούν
στο δεύτερο. Λόγω της κακής μαιευτικής παρακολούθησης που παρατηρείται στις
περισσότερες έχουμε υψηλό ποσοστό επιπλοκών όπως τοξιναιμία ή προεκλαμψία,
πρόωρο τοκετό, πρόωρη αποκόλληση του πλακούντα, Δυσαναλογία, αναιμία αλλά
και αυξημένο ποσοστό εμφάνισης συγγενών ανωμαλιών στα παιδιά. Απαραίτητος
θεωρείται ο καρυοτυπικός έλεγχος του εμβρύου με αμνιοπαρακέντηση η λήψη
τροφοβλάστης.
Πρέπει λοιπόν να αντιμετωπίζονται σαν κυήσεις υψηλού κινδύνου και να
λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι ειδικές ανάγκες λόγω της ηλικίας. Τέλος οι
ανύπαντρες μητέρες αποτελούν μία ιδιαίτερη κατηγορία. Για αυτές δεν υπάρχει
ακόμα δυστυχώς κοινωνική συμπαράσταση και αποδοχή και ο ρόλος τους είναι
δύσκολος χωρίς εναλλακτικές δυνατότητες. Εδώ ακριβώς χρειάζεται η ουσιαστική
συμπαράσταση και συνεργασία από πλευράς μαιευτήρα και εξειδικευμένης μαίας.
Οι επιπλοκές από την επέμβαση διακρίνονται σε άμεσες και έμμεσες. Στις
άμεσες επιπλοκές, η διάτρηση της μήτρας και η προκαλούμενη αιμορραγία, μπορούν
να οδηγήσουν ακόμα και σε ολική υστερεκτομία. Επίσης μπορούν να εμφανιστούν
κακώσεις κατά την ώρα της επέμβασης και επιγενόμενες φλεγμονές που πρέπει να
τυγχάνουν ιδιαίτερης προσοχής και θεραπευτικής αντιμετώπισης για την αποτροπή
των δυσμενέστερων επιπλοκών, όπως ενδομητρίτιδα, σαλπιγγίτιδα, πυελίτιδα και
ανεπάρκεια του έσω τραχηλικού στομίου. Επίσης, στις επιπλοκές υπάγονται η
38

ανεπάρκεια τραχήλου, η καταστροφή του ενδομητρίου (σύνδρομο Asherman), οι
φλεγμονές, η αιμορραγία, η διάτρηση και η στείρωση) [Dragoman M, Davis A.
(2008)].
5. Ο τοκετός στην εφηβεία
Όταν ένα κορίτσι εφηβικής ηλικίας μείνει έγκυος, τότε δημιουργείται μια
κατάσταση κρίσης τόσο για αυτή όσο και για την οικογένειά της. Ο θυμός, οι ενοχές
και η άρνηση είναι συνηθισμένες ψυχολογικές καταστάσεις που χαρακτηρίζουν
τέτοιες κρίσεις στην οικογένεια. Στις περιπτώσεις που ο πατέρας του παιδιού είναι
επίσης έφηβος, τότε παρατηρούνται παρόμοιες ψυχολογικές καταστάσεις και στη
δική του οικογένεια [17]. Ασφαλώς όλα αυτά έχουν την δική τους ψυχολογική
επιβάρυνση στο έμβρυο που είναι κοινά αποδεκτό πως ακόμη και μέσα στην μήτρα
μπορεί να βιώσει ψυχοσωματικές ποικιλόμορφες καταστάσεις. Όπως μπορεί να
ηρεμήσει ακούγοντας απαλή μουσική έτσι μπορεί να αντιδράσει σε στενάχωρα
συναισθήματα της μητέρας.
Μια νεαρή έγκυος γυναίκα έχει και κοινωνικά προβλήματα να αντιμετωπίσει,
που μάλιστα είναι σοβαρά και συχνά επιδρούν δυσμενώς στην ψυχολογία της. Όσο
και να έχει προοδεύσει η κοινωνία, όσο και να έχει αποβάλλει οπισθοδρομικές ιδέες,
παρόλα αυτά ακόμα και σήμερα κρίνει αυστηρά την γέννηση ενός παιδιού στην
εφηβεία, ειδικά όταν η έφηβος δεν είναι παντρεμένη. Αυτό βέβαια συμβαίνει σε
μικρές κλειστές κοινωνίες [76]. Αν η νεαρή γυναίκα έχει μια απόλυτα υγιή
προσωπικότητα, θα μπορέσει να αντιμετωπίσει επιτυχώς τα προβλήματα που θα
συναντήσει. Εφόσον βέβαια έχει και την υποστήριξη των γονιών της. Διαφορετικά
είναι πολύ εύκολο να περιθωριοποιηθεί και να ακολουθήσει διάφορους δρόμους,
δρόμους χωρίς επιστροφή [25].
Είναι γεγονός πως η κοινωνική κατακραυγή μπορεί να την οδηγήσει εύκολα
στον ψεύτικο δρόμο των ναρκωτικών. Ακόμη η έφηβος μητέρα που αντιμετωπίζει τις
απαιτήσεις της μητρότητας χωρίς ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη, μπορεί να
οδηγηθεί στην απομόνωση και σε κατάθλιψη, συνέπεια αυτών καταστάσεις πολύ
δύσκολες και μη αναστρέψιμες.
Επιπλέον, οι έφηβες έγκυες, όπως και ο σύντροφός τους, έχουν πολύ μεγάλες
πιθανότητες να εγκαταλείψουν το σχολείο ή να μην ακολουθήσουν ανώτερες σπουδές
39

και σαν αποτέλεσμα να μην μπορούν να βρουν μια ικανοποιητική εργασία αργότερα.
Επίσης η έφηβη έγκυος μπορεί να προβεί με τον σύντροφό της σε ένα βιαστικό γάμο
ο οποίος με τη σειρά του έχει αυξημένο κίνδυνο να καταλήξει σε διαζύγιο.
Δεν εκλείπουν όμως και οι περιπτώσεις όπου οι έφηβες έγκυες κοπέλες
βρίσκουν πάντα ανοικτή την αγκαλιά των γονέων και επίσης τους βρίσκουν
δεκτικούς στην είσοδο ενός νέου μέλους στην οικογένεια. Φροντίζουν και
υποστηρίζουν την έφηβο κόρη τους και της παρέχουν όλα όσα χρειάζεται όπως
ψυχολογική υποστήριξη, ιδιαίτερα σχολικά μαθήματα στο σπίτι, χώρο.
Επιπλέον πολύ έφηβοι πατέρες διαισθάνονται την ευθύνη τους και με θάρρος
αναλαμβάνουν να φροντίζουν από κοινού με την σύντροφό τους το μελλοντικό παιδί
τους, ωριμάζουν πιο γρήγορα, χωρίς να στερούνται μια ζωή που απαιτεί ίσως
περισσότερη ξεγνοιασιά.
6. Στάδια τοκετού στην εφηβεία
Ο τοκετός, διακρίνεται σε 3 στάδια, το στάδιο της διαστολής, το στάδιο της
εξώθησης και το στάδιο της υστεροτοκίας [85].
Το στάδιο της διαστολής αφορά το χρονικό διάστημα που απαιτείται για να
διασταλεί και να εξαλειφθεί ο τράχηλος της μήτρας. Ουσιαστικά, το στάδιο αυτό
συμπληρώνεται όταν στην εξέταση της επιτόκου δεν ψηλαφάται πλέον ο τράχηλος
της μήτρας αλλά μόνο η κεφαλή του εμβρύου. Τότε υπάρχει πλήρη διαστολή του
τραχήλου. Το στάδιο αυτό είναι το πιο χρονοβόρο από τα 3 στάδια. Στις πρωτοτοκίες,
για να ολοκληρωθεί το πρώτο στάδιο μπορεί να χρειαστούν περισσότερες από 8 ώρες.
Η επίτοκος παραμένει στο δωμάτιο της Αίθουσας Τοκετών για όλο αυτό το διάστημα
και εξετάζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα (συνήθως ανά μία ώρα). Στο πρώτο
δίωρο είναι πιθανόν ο τράχηλος να έχει διασταλεί ελάχιστα. Ο τοκετός θέλει τον
χρόνο του. Το σώμα και η μήτρα ειδικότερα θέλουν τον χρόνο τους για να μπουν σε
μία σειρά και να επιτελέσουν ένα τόσο σημαντικό έργο.
Το στάδιο της εξώθησης αφορά το διάστημα από την πλήρη διαστολή του
τραχήλου της μήτρας έως και την έξοδο του εμβρύου. Συνήθης διάρκεια του σταδίου
αυτού είναι μία ώρα αλλά σε πρωτοτόκο μπορεί να παραταθεί. Η επίτοκος μέχρι τώρα
δεν είχε ενεργό ρόλο στην διαδικασία, η διαστολή του τραχήλου είναι σωματική
40

διαδικασία. Τώρα αναλαμβάνει τον ενεργό ρόλο της εξώθησης, της προώθησης
δηλαδή του εμβρύου προς τα έξω. Στο στάδιο της διαστολής η προώθηση του
εμβρύου είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της μήτρας. Με τις συσπάσεις της αργά μεν
αλλά σταθερά η μήτρα ωθεί το έμβρυο προς τα έξω. Η μητέρα τώρα, αποκλειστικά
μέσα στο χρονικό διάστημα που διαρκεί η κάθε συστολή της μήτρας, παίρνει βαθειά
αναπνοή την οποία και κρατάει και ωθεί προς τα κάτω το έμβρυο. Στην κίνηση αυτή
βοηθά και το διάφραγμα (ο κύριος αναπνευστικός μυς). Για να διευκολυνθεί η
εξώθηση, η μητέρα πρέπει να έχει τα γόνατά της όσο το δυνατόν πιο κοντά στον
κορμό ώστε να επιτυγχάνεται ευθειασμός της πυέλου με τον κόλπο και να
εκμεταλλευόμαστε και το παραμικρό χιλιοστό χώρου που έχουμε στην διάθεσή μας.
Όταν σταματά η συστολή της μήτρας, η μητέρα ξεκουράζεται και παίρνει
χαλαρωτικές αναπνοές. Έτσι προετοιμάζεται για την επόμενη συστολή. Στο στάδιο
της εξώθησης η πρόοδος του τοκετού κρίνεται από την σταδιακή προώθηση του
εμβρύου προς τα έξω. Ο πόνος στο στάδιο αυτό του τοκετού προκαλείται από την
διάταση του κόλπου και του περίνεου από την κεφαλή του εμβρύου. Όταν η κεφαλή
του μωρού προβάλλει πλέον από τον κόλπο η γυναίκα μεταφέρεται στην αίθουσα του
τοκετού. Η εξάντληση συνήθως τώρα γίνεται εμφανής στο πρόσωπό της αλλά
απέχουμε ελάχιστα λεπτά πριν την έξοδο του μωρού οπότε θα ξεκουραστεί.
Κατά την διάρκεια μίας συστολής της μήτρας και μετά την εφαρμογή τοπικής
αναισθησίας γίνεται η περινεοτομία. Η περινεοτομία είναι ουσιαστικά μία ελεγχόμενη
διάνοιξη της εξόδου του κόλπου. Παρέχει ικανό χώρο ώστε η κεφαλή του μωρού και
οι ώμοι του να περάσουν με ευχέρεια χωρίς να προκαλέσουν τα ίδια, άθελά τους
βέβαια, ρήξη του τοιχώματος του κόλπου, των χειλέων και του περινέου.
Προϋπόθεση για την εφαρμογή περινεοτομίας βέβαια είναι είτε η διάμετρος της
κεφαλής του μωρού να είναι ιδιαίτερα μεγάλη είτε η έξοδος του κόλπου να είναι πολύ
στενή, κάτι το οποίο συχνά συναντάται στις έγκυες εφήβους. Εάν εκτιμηθεί ότι
μπορεί το έμβρυο να περάσει χωρίς να προκαλέσει κάκωση στην μητέρα τότε η
περινεοτομία δεν εφαρμόζεται. Εφόσον εξέλθει η κεφαλή του μωρού ακολουθεί το
πιο δύσκολο στάδιο του τοκετού, η έξοδος των ώμων. Η απόσταση των ώμων στον
άνθρωπο είναι τελείως δυσανάλογη με τον χώρο από τον οποίο πρέπει να περάσουν.
Η έφηβος μητέρα καλείται νε μην σπρώχνει πλέον, την έξοδο των ώμων την
αναλαμβάνει αποκλειστικά ο γιατρός. Πρώτα εξέρχεται ελεγχόμενα ο ένας ώμος και
41

μετά επίσης ελεγχόμενα ο άλλος. Και οι δύο μαζί είναι αδύνατον να εξέλθουν και αν
συμβεί αυτό θα οφείλεται είτε σε πολύ μικρό έμβρυο, είτε σε γυναίκα πολυτόκο, είτε
σε βεβιασμένη εξώθηση από πλευράς της μητέρας. Στην τελευταία περίπτωση, όπου
η μητέρα βιαστεί να σπρώξει ή δεν ακούσει μέσα στην ένταση της στιγμής την οδηγία
να μην σπρώξει τότε μπορεί να βρεθούμε μπροστά σε δύο καταστάσεις: δυστοκία
ώμων (αδυναμία να εξέλθουν, σφηνώνουν στην κυριολεξία στην πύελο) και
ανεξέλεγκτη έξοδο και ανεξέλεγκτη ρήξη οργάνων με τις ανάλογες επιπτώσεις.
Αφού το μωρό εξέλθει και πάρει τις πρώτες αναπνοές του οι Μαίες
αναλαμβάνουν την περιποίησή του και ο Παιδίατρος το εξετάζει για πρώτη φορά. Το
ερέθισμα για την πρώτη αναπνοή του μωρού είναι ο θόρυβος και τα εξωτερικά
ερεθίσματα, η αλλαγή θερμοκρασίας και η διακοπή της τροφοδοσίας με οξυγόνο από
τον πλακούντα. Αφού εξεταστεί, οδηγείται στην μητέρα του και μπροστά της οι
Υπεύθυνες της Αίθουσας παίρνουν το αποτύπωμα του παιδιού και γράφουν την
ταυτότητά του. Η μητέρα ελέγχει τα στοιχεία της ταυτότητας και με την σύμφωνη
γνώμη της τοποθετείται στο χέρι του σαν βραχιόλι.
Εικόνα 9: Πρώτη επαφή μητέρας και βρέφους
Το στάδιο της Υστεροτοκίας αφορά τον χρόνο που απαιτείται ώστε να εξέλθει
ο πλακούντας. Ο πλακούντας απαιτεί μερικές φορές αρκετό χρόνο για να
αποκολληθεί σε όλη την επιφάνειά του από την μήτρα και να εξέλθει. Ο χρόνος αυτός
είναι στην διάθεσή του αφού θα πρέπει να εξέλθει ακέραιος. Με την έξοδό του
ελέγχεται και στις δύο επιφάνειές του για να διαπιστωθεί η ακεραιότητά του.
Μετά την έξοδο του πλακούντα, ακολουθεί ο έλεγχος από πλευράς γιατρού
των γεννητικών οργάνων της μητέρας. Ελέγχεται η μήτρα (η οποία φυσιολογικά
42

συσπάται και γίνεται μισή σε μέγεθος ώστε πλέον να ψηλαφάται κάτω από τον
ομφαλό), ο τράχηλος της μήτρας, ο κόλπος, τα χείλη του αιδοίου και το περίνεο. Ο
έλεγχος αφορά πιθανές εστίες αιμορραγίας ή ρήξεις που έγιναν κατά την δίοδο του
μωρού και την πίεση πάνω στα όργανα. Αφού ολοκληρωθεί ο έλεγχος, ακολουθεί η
συρραφή της περινεοτομίας (εφόσον έχει γίνει). η μητέρα παραμένει στην Αίθουσα
τοκετού για 2 ώρες ακόμα για λόγους καθαρά προληπτικούς. Στο χρονικό αυτό
διάστημα κάνει και την πρώτη προσπάθεια θηλασμού με την βοήθεα της Μαίας.
Μόλις περάσει το δίωρο οδηγείται στο δωμάτιό της.
7. Τα επόμενα βήματα της εφηβικής εγκυμοσύνης
Είναι γεγονός πως οι οικογένειες στις οποίες παρουσιάζεται το θέμα της
εφηβικής εγκυμοσύνης χρειάζονται βοήθεια και συμπαράσταση με ειλικρίνεια και
ευαισθησία. Χρειάζονται εξειδικευμένοι επαγγελματίες για να δώσουν τις
απαραίτητες συμβουλές στους γονείς, στην έφηβο ή στον έφηβο. Παράλληλα πρέπει
να παρέχεται η απαραίτητη στήριξη από την κοινωνία κατά τη διάρκεια της
εγκυμοσύνης, της γέννας και το μεγάλωμα του παιδιού. [42]
Πολλοί γονείς ανατριχιάζουν στην ιδέα ότι η κόρη τους να έχει σεξουαλικές
επαφές, πόσο μάλλον να μείνει έγκυος. Η έγκυος έφηβη γυναίκα έχει πολλά να
πολεμήσει. Φόβους, άγχη, τύψεις και φυσικά το πως θα μιλήσει στους γονείς. Η πιο
σωστή τακτική είναι να μιλήσει νωρίς (άμεσα μόλις εκείνη το μάθει), είτε και στους
δύο γονείς, είτε στον πιο ήρεμο που θα αναλάβει να ενημερώσει τον άλλο γονέα. Σε
πνεύμα συνεργασίας πρέπει να συμπεριληφθεί στη συζήτηση η οικογένεια του
υποψήφιου πατέρα και ο ίδιος. Η απόφαση για την εγκυμοσύνη πρέπει να ληφθεί με
βοήθεια ειδικών (ψυχολόγων και ιατρών), λαμβάνοντας υπ’ όψιν το μέλλον των
νεαρών γονέων και του παιδιού που θα γεννηθεί. Από ιατρικής άποψης, οι πολύ
νεαρές μητέρες έχουν αυξημένους κινδύνους για εκείνες και το έμβρυο, όπως και
εξαιρετικά απρόσμενες ψυχολογικές συνέπειες σε ενδεχόμενη διακοπή κύησης.
43

8. Λοχεία και θηλασμός στην εφηβεία
Ήδη από την εμβρυϊκή περίοδο, αναπτύσσονται στο θηλυκό έμβρυο οι
καταβολές του στήθους. Στην εφηβεία, ο αδένας του στήθους και οι γαλακτοφόροι
πόροι μεγαλώνουν. Αργότερα με την εμμηναρχή, σε κάθε κύκλο, με την επίδραση
των ορμονών, το στήθος αναπτύσσεται παραπέρα. Όμως ποτέ πριν δεν γίνονται οι
αλλαγές του στήθους τόσο αισθητές όσο στην εγκυμοσύνη.
Ένα από τα πρώτα σημάδια της εγκυμοσύνης, που παρατηρούν πολλές
γυναίκες, είναι το μεγάλωμα του στήθους. Ο αδένας του στήθους αλλάζει κάτω από
την επίδραση των ορμονών της εγκυμοσύνης και προετοιμάζεται για τη λειτουργία
του στη λοχεία. Το στήθος είναι πιο βαρύ και πιο ευαίσθητο. Η θηλαία άλως
χρωματίζεται πιο σκούρα και στην επιφάνεια του στήθους εμφανίζονται σε πολλές
γυναίκες πολυάριθμες μικρές φλέβες, μια και το στήθος τώρα αιματώνεται
περισσότερο. Το γεγονός ότι το στήθος στην εγκυμοσύνη δεν παράγει ακόμα γάλα,
εξηγείται με την επίδραση των ορμονών του πλακούντα (οιστρογόνα και
προγεστερόνη), που αναστέλλουν την παραγωγή του γάλακτος. Μετά τον τοκετό και
μόλις γεννηθεί ο πλακούντας, το στήθος είναι σε θέση να παράγει γάλα και αυτό ήδη
από την 16η εβδομάδα της εγκυμοσύνης.
Εικόνα 9: Εφηβική εγκυμοσύνη
Κάθε γυναίκα, εκτός ίσως από τις εξαιρέσεις που αφορούν συνήθως την
εφηβική εγκυμοσύνη, έχει τις σωματικές προϋποθέσεις για να θηλάσει το παιδί της.
44

Το μόνο που μένει είναι να προετοιμαστεί και πνευματικά για το θηλασμό, όπως
άλλωστε και για τον τοκετό, μαζεύοντας τις απαραίτητες πληροφορίες και κάνοντας
ορισμένες σκέψεις.
Είναι γεγονός πως για να υπάρξει μια επιτυχημένη και φυσική σχέση ανάμεσα
στην έφηβο μητέρα και το παιδί χωρίς προβλήματα, είναι απαραίτητο να υπάρξει μια
θετική στάση απέναντι στον θηλασμό. Ωστόσο ο θηλασμός δεν είναι ένστικτο και γι
αυτό υπάρχει η περίπτωση, ούτε η έφηβος μητέρα αλλά ούτε και το νεογνό να είναι
σε θέση να θηλάσουν. Είναι μια τέχνη, που μαθαίνεται. Πολλές φορές γυναίκες που
καταφέρνουν να θηλάσουν αμέσως και χωρίς προβλήματα, έχουν δεχθεί στο
παρελθόν, έστω και υποσυνείδητα την επίδραση κάποιων προτύπων. Μια μητέρα ή
μια αδελφή για παράδειγμα, που θήλαζαν χωρίς προβλήματα στο οικογενειακό
περιβάλλον, είναι ένα πολύ ισχυρό ερέθισμα, που προετοιμάζει για μια εξίσου
επιτυχημένη σχέση θηλασμού με το παιδί σας. Αλλά κάτι τέτοιο είναι μάλλον σπάνιο
στη σημερινή κοινωνία.
O θηλασμός ωστόσο, είναι ο φυσικός τρόπος διατροφής των μωρών. Είναι η
αυτόματη κίνηση που γίνεται αμέσως όταν βρεθεί για πρώτη φορά στην αγκαλιά της
μητέρας τους. Αποτελεί ένα ένστικτο επιβίωσης και μια ανάγκη για δυνατή
ψυχοσωματική επαφή. Tα τελευταία χρόνια γυναικολόγοι και παιδίατροι
επισημαίνουν όλο και πιο έντονα τη ζωτική σημασία του θηλασμού τόσο για την
επιβίωση και την προστασία των παιδιών όσο και για τη διατήρηση της καλής υγείας
της μητέρας. Mάλιστα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που στο εξωτερικό μιλάνε για μια «νέα
τάση», προσπαθώντας να πείσουν όλο και περισσότερες μητέρες να υιοθετήσουν το
θηλασμό. Στην Eλλάδα, σύμφωνα με έρευνες, εκτιμάται ότι λιγότερο από 5% των
μητέρων θηλάζουν τα μωρά τους αποκλειστικά με δικό τους γάλα για ένα εξάμηνο,
ένα ποσοστό που είναι πολύ χαμηλό για μεσογειακή χώρα.
Τα οφέλη του θηλασμού στο μωρό είναι πολλά καθώς το μητρικό γάλα
παρέχει έτοιμα αντισώματα στο βρέφος τον πρώτο καιρό που δεν έχει αναπτυχθεί το
δικό του ανοσοποιητικό σύστημα. Aυτά, σύμφωνα με μελέτες, είναι οι
ανοσοσφαιρίνες, που δημιουργούν ένα προστατευτικό «στρώμα» σε επιφάνειες του
αναπνευστικού και του γαστρεντερικού συστήματος, θωρακίζοντας τον οργανισμό
από λοιμώξεις, προκαλούμενες από ιούς και βακτηρίδια. Eκτός από αυτά, τα
μακροφάγα του μητρικού γάλακτος (κύτταρα που σκοτώνουν μικρόβια και ιούς)
45

παίζουν σπουδαίο ρόλο στην ανοσολογική προστασία του μωρού κατά τους πρώτους
μήνες, αλλά και μακροχρόνια. Tο αποτέλεσμα για τα παιδιά που θηλάζουν είναι ότι
παρουσιάζουν λιγότερες λοιμώξεις του αναπνευστικού και ωτίτιδα. Επιπλέον, ο
θηλασμός επιβραδύνει την ανάπτυξη της κοιλιοκάκης, μιας διαταραχής του πεπτικού,
και προσφέρει προστασία από τη νόσο Crohn και την ελκώδη κολίτιδα στους
ενηλίκους. Eπίσης, τα μωρά που θηλάζουν παρουσιάζουν λιγότερες διάρροιες και δεν
έχουν δυσκοιλιότητα. Aυτό αποδίδεται στην καλή απορρόφηση των πρωτεϊνών του
μητρικού γάλακτος. Επίσης, τα βρέφη που θηλάζουν έχουν λιγότερες πιθανότητες να
παρουσιάσουν ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη, αλλεργίες και άσθμα καθώς και
παχυσαρκία. Tα μωρά που τρέφονται με ξένο γάλα είναι συνήθως βαρύτερα από
εκείνα που θηλάζουν. Aυτό οφείλεται στη διαφορετική σύσταση των δύο τύπων
γάλακτος, αλλά και στη διαφορετική σύνθεση του μητρικού στην αρχή του θηλασμού
(μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες) και προς το τέλος (περισσότερο λίπος),
που καλύπτει ακριβώς τις καθημερινές διατροφικές ανάγκες του μωρού. Tα μωρά
κατά το θηλασμό έχουν γρήγορα το αίσθημα του κορεσμού και σταματούν μόνα τους.
Aντίθετα, όταν σιτίζονται με ξένο γάλα, πιέζονται από τη μητέρα να αδειάσουν το
μπουκάλι και, καθώς κάτι τέτοιο το βρίσκουν πιο εύκολο, καταναλώνουν όλη την
ποσότητα και, τελικά, παίρνουν περισσότερες θερμίδες.
Τα πλεονεκτήματα για την έφηβο μητέρα είναι ότι αναπτύσσει μια δυνατή
συναισθηματική σχέση με το μωρό της. O θηλασμός είναι στιγμή χαλάρωσης για την
ίδια και μοναδική ευκαιρία να γνωρίσει περισσότερο το νεογέννητό της και να δεθεί
μαζί του. O θηλασμός διαρκεί περισσότερο από το τάισμα με το μπουκάλι, οι
αντιδράσεις του μωρού ποικίλλουν και σιγά-σιγά αναπτύσσεται μια τρυφερή σχέση.
Επιπλέον αδυνατίζει πιο εύκολα, λόγω των θερμίδων που καταναλώνει για την
παραγωγή γάλακτος και για το θηλασμό, και έχει μειωμένη τάση αποθήκευσης λίπους
στους γλουτούς. Kατά τη διάρκεια του θηλασμού εκκρίνεται μία ορμόνη, η
ωκυτοκίνη, που προκαλεί συσπάσεις στη μήτρα και την επαναφέρει στο φυσιολογικό
της μέγεθος. Eξού και ο πόνος που νιώθει. Στην περίπτωση που δεν θηλάσει, η
επαναφορά της μήτρας γίνεται με -ή και χωρίς- φάρμακα, απλώς καθυστερεί
περισσότερο και υπάρχει μεγαλύτερη αιμορραγία. Παρατηρείται επιπλέον μικρότερο
ποσοστό αναιμίας, μιας και η περίοδος αρχίζει αργότερα, καθώς και μικρότερο
ποσοστό οστεοπόρωσης, ανάλογα με το χρόνο θηλασμού.
46

Τέλος, σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες, μειώνεται ο κίνδυνος για
καρκίνο των ωοθηκών, κυρίως στις γυναίκες που θήλασαν για μεγάλο διάστημα. Mία
ανασκόπηση των κυριότερων επιδημιολογικών ερευνών μέχρι το 1998 έδειξε μείωση
έως και 50% του καρκίνου του μαστού σε γυναίκες που θήλασαν τουλάχιστον 2
χρόνια, αλλά αυτό ήταν συνδεδεμένο και με πολυτοκία σε νεαρότερη ηλικία. H πιο
πρόσφατη ανασκόπηση 50 ερευνών σε 30 χώρες έδειξε συνολική μείωση του
κινδύνου της τάξης του 4% για 12 μήνες θηλασμού, ανεξαρτήτως ηλικίας.
9. Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση
Από τα παραπάνω γίνεται προφανής η αναγκαιότητα της σεξουαλικής αγωγής
από εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία πρέπει να ξεκινούν σίγουρα
σε πολύ μικρή ηλικία. Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, ή αγωγή, είναι μια συνεχής
εκπαιδευτική διαδικασία, που αποσκοπεί στη διαμόρφωση προτύπων συμπεριφοράς,
που προάγουν τη σεξουαλική υγεία και αξιοποιούν τις ατομικές δυνατότητες. Τα
προγράμματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης είναι αναγκαίο να εξετάζουν, πέρα από
τις βιολογικές και ιατρικές διαστάσεις, και τις πολιτιστικές και ψυχολογικές
παραμέτρους. Η θεματολογία, που μπορούν να περιλαμβάνουν τα προγράμματα της
σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης, προκειμένου να καλυφθούν βασικά ζητήματα και
έννοιες μπορεί να περιλαμβάνουν ανατομία σώματος, λειτουργία οργανισμού,
υγιεινή, αντισύλληψη, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, ανθρώπινες σχέσεις και
επικοινωνία. [1]
Είναι γενικά αποδεκτό ότι τα παιδιά καλό είναι να διδάσκονται τις βασικές
αρχές της αντισύλληψης μέσα από εκπαιδευτικά σχολικά προγράμματα. Επιπλέον, οι
γονείς οφείλουν να είναι εκτενώς ενημερωμένοι για αυτές τις βασικές αρχές
αντισύλληψης αλλά δεν πρέπει να καθοδηγούν τις επιλογές των εφήβων παιδιών
τους. Την αντισυλληπτική μέθοδο που θα εφαρμόσει ο έφηβος, στην έναρξη της
σεξουαλικής ζωής του, πρέπει να την συναποφασίζει κατόπιν μια διαπροσωπικής
συνέντευξής του, με έναν ειδικό σε θέματα εφηβικής αντισύλληψης. Η συνέντευξη
αυτή θα περιλαμβάνει ένα ατομικό και οικογενειακό ιστορικό του εφήβου, μια εκτενή
ενημέρωσή του για κάθε μέθοδο, ενώ δεν θα πρέπει απαραιτήτως να συνοδεύεται από
47

μια ιατρική εξέταση διότι αποτελεί μια ιδιαιτέρως γυρεογόνο διαδικασία για τις
έφηβες και έτσι οι τελευταίες αποφεύγουν να συμμετάσχουν σε μια ανάλογη
συζήτηση. [5]
Σε μια έρευνα, που διεξήχθη, για την πληροφόρηση των εφήβων του Δήμου
Αθηναίων, ως προς τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τα προτεινόμενα από
τους εφήβους θέματα για σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, ήταν ότι το 87,9% των
ερωτώμενων εφήβων ήθελε ενημέρωση για τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα,
το 86% για τις σχέσεις δυο φύλων, το 81% για την αντισύλληψη, το 72% για την
εγκυμοσύνη, το 69% για το γεννητικό σύστημα, το 65% για την αναπαραγωγή, το
56% για την ομοφυλοφιλία, και το 47% για τον αυνανισμό [Λαουτάρης, (1991)]. Από
τα παραπάνω, γίνεται αντιληπτή η ανάγκη των εφήβων για περαιτέρω και διεξοδική
ενημέρωση σε ουσιαστικά ζητήματα σεξουαλικότητας που παίζουν καθοριστικό ρόλο
στη διαμόρφωση της σεξουαλικής τους ταυτότητας και ζωής. Η αναλυτική
ενημέρωση στα θέματα αυτά, θα εφοδιάσει τους εφήβους με γνώσεις, ώστε να
μπορέσουν να προάγουν την υγεία τους. [38]
48

Εικόνα 10: Σεξουαλική διαπαιδαγώγηση
Η σεξουαλική διαπαιδαγώγηση, λοιπόν, είναι μια διαδικασία, με έναρξη στη
νεογνική ηλικία. Είναι αναγκαίο, να ξεκινά πρώτιστα από τους γονείς, σαν
διαπαιδαγωγούς των παιδιών τους, οι οποίοι χρειάζεται να έχουν τις απαραίτητες
γνώσεις, ώστε να μπορούν να δώσουν ακριβείς απαντήσεις στις ερωτήσεις των
παιδιών τους, προκειμένου η ενημέρωση που θα τους παρέχουν να είναι σωστή και να
μην έρχεται σε αντίθεση με την πληροφόρηση, που θα έχουν τα παιδιά, αργότερα,
από το σχολείο.[2]
Σε παρόμοιες έρευνες στην Αμερική, 9:10 δασκάλους υποστηρίζουν ότι
πρέπει να περιλαμβάνετε το μάθημα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης αλλά το 50%
αυτών λέει όχι σε παιδιά κάτω των 12 ενώ ότι 1:4 δασκάλους υποστηρίζει ότι δεν
καλύπτει τις μαθησιακές ανάγκες των μαθητών του. Από την πλευρά τους 1:3 γονείς
υποστηρίζουν ότι τα σχολεία θα πρέπει να προωθούν την έναρξη σεξουαλικών
σχέσεων μετά το γάμο και ότι 2:3 γονείς υποστηρίζουν ότι οι μαθητές θα έπρεπε
επιπρόσθετα να ενημερώνονται και για το πώς μπορούν να ελεγχθούν για τον HIV, τα
σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, τις εκτρώσεις, δεξιότητες πώς να μιλήσουν με
το σύντροφο τους για αντισύλληψη, τη σωστή χρήση του προφυλακτικού και τη
χρήση άλλων μεθόδων αντισύλληψης, το σεξουαλικό προσανατολισμό, τις
συναισθηματικές συνέπειες που μπορεί να έχει η σεξουαλική δραστηριότητα. Από
την πλευρά τους το 50% των μαθητών αναφέρουν ότι θα ήθελαν περισσότερες
πληροφορίες για το πώς να δράσουν σε περίπτωση βιασμού ή σεξουαλικής
κακοποίησης, πώς να ελεγχθούν για τον HIV και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα
νοσήματα, και πώς να μιλήσουν με το σύντροφο τους για αντισύλληψη και νοσήματα.
Οι 2:5 μαθητές αναφέρουν ότι θα ήθελαν ακριβέστερες πληροφορίες για το που θα
49

βρουν και την σωστή χρήση αντισύλληψης και πώς να χειριστούν την επίμονη του
συντρόφου τους για σεξ. [10]
10. Ο ρόλος της μαίας
Μεγάλη σημασία φαίνεται πως έχουν και παράγοντες όπως η συνεχής
ψυχολογική υποστήριξη κατά τη διάρκεια του τοκετού, η σχέση που αναπτύσσει η
μέλλουσα μητέρα με το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, η δυνατότητα
μεγαλύτερης συμμετοχής της στην όλη διαδικασία αλλά και οι προσωπικές
προσδοκίες της [58].
Η ενθάρρυνση, η διακριτικότητα, η συμπαράσταση, η υπενθύμιση μέσων
ανακούφισης, η πληροφόρηση για όσα συμβαίνουν, μπορούν από μόνα τους να
ανακουφίσουν σημαντικά. Μελέτες έδειξαν ότι τότε η διάρκεια του τοκετού είναι
μικρότερη, οι παρεμβάσεις στη φυσική πορεία του τοκετού λιγότερες, η ανάγκη για
φαρμακευτική ανακούφιση του πόνου μικρότερη, καθώς και ο αριθμός των
καισαρικών.
Ο ρόλος της μαίας ξεκινά πριν από την ημέρα του τοκετού. Ο ιατρός συστήνει
την μαία η οποία καλείται να ενημερώσει, να «μυήσει» στα μυστικά του τοκετού την
έγκυο γυναίκα πριν από τον τοκετό, Η προετοιμασία αυτή γίνεται τους τελευταίους
μήνες της κύησης και δεν αφορά μόνο το σώμα, αλλά κυρίως αποβλέπει στην ψυχική
ηρεμία της επιτόκου.
Έτσι λοιπόν η μαία φροντίζει να «χτίσει» την υπομονή της, γνωρίζοντάς της
όχι μόνο τη διαδικασία του τοκετού, αλλά κυρίως τον μηχανισμό του. Η επίτοκος
μαθαίνει να «ακούει » το σώμα της, συμφιλιώνεται με τον χρόνο, είναι σε θέση να
εκτιμήσει τα συμπτώματα έναρξης τοκετού και, απαλλαγμένη από τον φόβο και την
αγωνία του, να φτάσει όσο το δυνατόν νωρίτερα στο μαιευτήριο, χωρίς πανικό να
έρθει με ηρεμία στο σωστό χρόνο και ενώ θα βρίσκεται πραγματικά σε διαδικασία
τοκετού.
Εικόνα 11: Υποστήριξη μαίας
50

Ας μην ξεχνάμε ότι ο τοκετός για κάθε γυναίκα είναι μοναδικός και έτσι
πρέπει να αντιμετωπίζεται. Η μαία οφείλει να τακτοποιήσει, να βάλει σε σειρά τα
κομματάκια από το «πάζλ» του τοκετού και κυρίως να ξεχωρίσει τον μύθο από την
πραγματικότητα, αφήνοντας στην άκρη την παραφιλολογία και τους «μύθους» που
συνοδεύουν την πιο σημαντική στιγμή της ζωής της. Όμως και κατά τη διάρκεια του
τοκετού η μαία βρίσκεται διαρκώς κοντά στην επίτοκο, σε άμεση συνεργασία με το
γιατρό παρακολουθεί την εξέλιξή του κι έχοντας ήδη αναπτύξει σχέση εμπιστοσύνης
καθοδηγεί, εμψυχώνει και βοηθά τη γυναίκα.
Οι συναντήσεις της μαίας με την έγκυο γυναίκα εκτός από την προετοιμασία
για τον τοκετό σκοπό έχουν να ενημερώσουν και να προετοιμάσουν τη μέλλουσα
μητέρα για τη φροντίδα και την περιποίηση του βρέφους καθώς και να δώσουν όλες
τις πληροφορίες για το θηλασμό. Ακόμη κι αν μία γυναίκα γεννήσει με
προγραμματισμένη καισαρική τομή μπορεί να έχει τη στήριξη και την καθοδήγηση
που χρειάζεται σε ότι αφορά τον θηλασμό και τη φροντίδα του νεογέννητου.
11. Συμπεράσματα
Δυστυχώς παρά τις προσπάθειες που καταβάλλονται για χρόνια σε πολλές
χώρες, το πρόβλημα της εγκυμοσύνης και των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νόσων
στην εφηβεία, δεν μειώνεται αισθητά. Φαίνεται ότι η στρατηγική που έχει
ακολουθηθεί μέχρι σήμερα στον τομέα αυτό δεν είναι αρκετή για την αντιμετώπιση
του σοβαρού αυτού προβλήματος. Μέχρι σήμερα οι εκστρατείες πρόληψης της
εφηβικής εγκυμοσύνης βασίστηκαν στη διαφώτιση, στην διαπαιδαγώγηση και στον
οικογενειακό προγραμματισμό. Όμως η κοινωνία μας σήμερα στέλλει αντικρουόμενα
μηνύματα στους νέους μας για το σεξ. Παντού υπάρχουν εικόνες σχετικές με το σεξ,
51

οι νέοι βομβαρδίζονται από περιεχόμενο με σεξουαλικό χαρακτήρα σε όλα τα μέσα
μαζικής επικοινωνίας.
Πιστεύεται ότι το ποσοστό των κυήσεων και των εκτρώσεων στην εφηβεία
είναι δυνατό να ελαττωθεί, εάν εφαρμοστούν σωστά προγράμματα σεξουαλικής
διαπαιδαγώγησης και οικογενειακού προγραμματισμού. Η εφαρμογή των
προγραμμάτων μπορεί να γίνει μέσω θέσπισης προγραμμάτων σεξουαλικής
διαπαιδαγώγησης. Προγράμματα σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης που μπορεί να
οργανώνονται και να εφαρμόζονται από υπηρεσίες υγείας, κοινωνικούς ή
πολιτιστικούς φορείς, επαγγελματίες υγείας αλλά και τους ίδιους τους εφήβους.
Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει να αρχίζουν από τη βασική εκπαίδευση και να
συνεχίζονται σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης. Μπορεί να απευθύνονται ατομικά σε
νέους, σε μικρές ομάδες νέων ή σε μεγάλο ακροατήριο.
Επίσης θα βοηθήσει η δημιουργία περισσοτέρων κέντρων οικογενειακού
προγραμματισμού. Τα κέντρα αυτά διαθέτουν όλο το επιστημονικό προσωπικό,
γιατρούς, νοσηλευτές, κοινωνιολόγους, ψυχολόγους και είναι εύκολο να συμβάλλουν
στην ενημέρωση των νέων αλλά και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που
δημιουργούνται από τη σεξουαλική δραστηριότητα των νέων. Ένας επιπλέον λόγος
είναι, ότι τα κέντρα αυτά βρίσκονται συνήθως εγκατεστημένα εκτός των
νοσοκομείων. Εάν δε συνδεθούν με το σχολείο, σαν μονάδες παροχής υγείας και
άλλα γενικότερα θέματα υγείας, γίνεται ακόμα πιο εύκολο να πετύχουν αλλαγή στη
συμπεριφορά των νέων στα θέματα υγείας. Έχει παρατηρηθεί ότι η συνεργασία
σχολείων και κέντρων οικογενειακού προγραμματισμού (σε χώρες όπως Δυτική
Ευρώπη και Αμερική) έχει συμβάλλει στη μείωση του αριθμού κυήσεων στην
εφηβεία. [28]
Θα λέγαμε, λοιπόν ότι αν θέλουμε να μειώσουμε τον αριθμό κυήσεων στην
εφηβεία, την πρόωρη σεξουαλική δραστηριότητα των νέων, τη συχνότητα μετάδοσης
των σεξουαλικά μεταδιδομένων νοσημάτων και τον αριθμό εκτρώσεων στην εφηβεία,
πρέπει να αρχίσουν τα προγράμματα σε πολύ μικρότερη ηλικία, από τη βασική
εκπαίδευση, ώστε να δημιουργηθούν στους νέους έγκαιρα θετικές προσεγγίσεις.
Επιπλέον, αποτελεί επιτακτική ανάγκη η επικέντρωση των προγραμμάτων στα
σχολεία, όπου υπάρχουν πολλοί νέοι και περνούν πολλές ώρες εκεί, με παρέμβαση
στο σχολικό πρόγραμμα καθώς και δυνατότητα των νέων να φθάνουν εύκολα στις
52

υπηρεσίες οικογενειακού προγραμματισμού και αγωγής υγείας αλλά και εκπαίδευση
των επαγγελματιών υγείας στην παιδαγωγική και των παιδαγωγών σε θέματα αγωγής
υγείας με συνεχή εκπαίδευση.
Η μέριμνα της πολιτείας και των αρμοδίων υγειονομικών παραγόντων θα
πρέπει να έχουν στόχο την πρόληψη της εγκυμοσύνης στις έφηβες. Στη χώρα μας,
εξακολουθεί να παραμένει, ως σημαντικότερος παράγοντας στην πρόληψη αυτών των
ανεπιθύμητων κυήσεων, η οικογένεια. Τελικά, είναι η μόνη που μπορεί με την αγάπη
της και τη στοργή που παρέχει, να επιμένει στο δύσκολο δρόμο της αποχής από τις
σεξουαλικές σχέσεις. Επίσης, η σύσταση της αποχής θα πρέπει να περιλαμβάνεται σε
όλες τις συζητήσεις που γίνονται μεταξύ των εφήβων και των ασχολουμένων με την
αναπαραγωγική υγεία.
Παράλληλα σε όλες τις χώρες του κόσμου πρέπει να υπάρχει πρόσβαση σε
όλα τα μέσα αντισύλληψης όπως τα προφυλακτικά και στις κατάλληλες
συμβουλευτικές υπηρεσίες. Επιπρόσθετα χρειάζεται η προστασία στις ευάλωτες
αυτές ηλικίες από την εκμετάλλευση και τη βία.
53

Βιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
1. Κρεάτσας Γ. (1997) Η ενημέρωση των νέων σε θέματα γενετησιακής αγωγής και
διαπροσωπικών σχέσεων στην Ελλάδα. Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα
2. Κρεάτσας Γ. (1998) Σεξουαλική αγωγή και οι σχέσεις των δύο φύλων, Εκδόσεις
Ελληνικά Γράμματα
3. Δανέζης Ι. (1986). Προσεξουαλική δραστηριότητα των εφήβων και αντισύλληψη.
Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής
4. Κελλαρτζής Δ. Ι. (2008) Εκτρώσεις στην Εφηβεία, Ελληνική Μαιευτική και
Γυναικολογία
5. ΥΠΕΠΘ –Γραφείο Αγωγής Υγείας (2007) Αγωγή υγείας – Σεξουαλική αγωγή –
Διαφυλικές σχέσεις, Βιβλίο καθηγητή και μαθητή
6. Κριστίν Λανγκλουά (2003) Εφηβεία… υπομονή θα περάσει!
7. Ρόμπι Χ. Χάρρις Ας μιλήσουμε για το ΣΕΞ Εκδόσεις Πατάκη
8. Τζάκι Μπέιλι (2001) Απαντήσεις σε ερωτήσεις εφήβων. Εκδόσεις Άγκυρα
9. June Morris (2001) Κουβεντιάζοντας για το ΣΕΞ. Εκδόσεις Θυμάρι
10. Nicole Bacharan, Dominique Simonnet (2000) Συζητώντας με τα παιδιά μας για
τον έρωτα. Εκδόσεις Μεταίχμιο.
11. Sylvain Mimoun – Rica Etienne (2003) Εφηβεία, έρωτας και σεξουαλικότητα
για αγόρια, Εκδόσεις Σαββάλας.
12. Sylvain Mimoun – Rica Etienne (2004) Εφηβεία, έρωτας και σεξουαλικότητα
για κορίτσια, Εκδόσεις Σαββάλας.
Ξενόγλωσση
13. Dawson D.A (2002) The effects of Sex education on adolescent American
Journal of B.H.
14. Jaskiewicz J, Mc Anarney (1994) Pregnancy during Adolescence. Pediatrics in
Review
54

15. Dragoman M, Davis A. (2008) Abortion care for Adolescents. Clinical
Obstetrics and Gynecology
16. Maitre S, Bouchard P (2000) Medical termination of pregnancy.
17. Mayor S. (2004) Pregnancy and childbirth are leading causes of death in
teenage girls in developing countries
18. Quinlivan JA, Box H, SharonSF. (2003) Postnatal home visits in teenage
mothers: a randomized controlled trial.
19. Creatsas G. Elsheikh A. (2002) Adolescent pregnancy and its consequences.
Contracept Reprod Health Care.
20. UNICEF. Innocenti Research Centre. (2001) A League Table of Teenage Births
in Rich Nations. Innocenti Report Card Issue No. 3. Florence].
21. Gupta N, Kiran U, Bhal K. (2008) Teenage outcome. Gynecol Reprod Biol.
22. Horgan PR ,Kenny LC. (2007) Managment of teenage pregnancy. The
Obstetriacian and Gynaecologist.
23. Mavroforou A, Koumantakis E, Michalodimitrakis E. (2004) Adolescence and
Abortion in Greece: Women’s Profile and Perceptions. Pedriatric Adolesence
Gynecol.
24. Ioannidi - Kapolou E. (2004) Use of contraception and abortion in Greece: a
review Reprod. Health Matters
25. Κokkalis P., Papatheodorou D., Georgogiannis N. Tsavez N., Papadimitriou A.
(2005) Teenage Pregnancy. Adolescence Gynecology Reprod Menop
26. Arai L. (2007) Peer and neighborhood influences on teenage pregnancy and
fertility: qualitative findings from research in English communities Health and
Place
27. Kmietowicz Zosia. (2002) US and UK are top in teenage pregnancy rates.
28. National Center for Health Statistics (2006) Pregnancy trends in Teenage
Pregnancy in the United States. Department of Health ND Human Services,
Centers for Disease Control and Prevention.
29. Dragoman M, Davis A. (2008) Abortion care for adolescents. Clin Obstet
Gynecology.
55

30. Krishnamoorthy N, Simpson CD, Townend J, Helms PJ, McLay JS. (2008)
Adolescent females and hormonal contraception: a retrospective study in
primary care. Journal of Adolescent Health
31. Lawlor DA, Shaw M. (2004) Teenage pregnancy rates: high compared with
where and when? Journal of The Royal Society of Medicine.
32. Bailey P. (2005) Teenage pregnancies: is the high rate of teenage pregnancy
and parenthood in the UK a public health problem? Reprod Health Care
33. Department of Health (2008) Abortion statistics England and Wales.
http://www.dh.gov.uk/en/Publications Statistics/DH-099285
34. Danielsson M, Rogala C, Sundstom K. (2003) Few teenage pregnancies in
Sweden a comparison between five Western industrialized countries.
35. Tsitsika Α., Chrousos G. (2005) Adolescent Health: a major priority of the
health care system in recent years.
36. Wilkinson P, French R, Kane R, Lachowycz K, Stephenson J, Grundy C, et al.
(2006) Teenage conceptions, abortions, and births in England 1994-2003, and
the national teenage pregnancy strategy.
37. McLeod A. (2001) Changing patterns of teenage pregnancy :population based
study of small areas.
38. Papathanasiou I. Lahana (2007) Adolescence Sexuality and Sexual Education.
Health Science Journal.
39. Wellings K, Nanchahal K, Mac Dowall W, McManus S, Erens B, Mercer CH,
et al. (2001) Sexual behaviour in Britain; early heterosexual experience.
40. Turner K. (2004) Young women's views on teenage motherhood: a possible
explanation for the relationship between socio-economic background and
teenage pregnancy outcome? Journal of Youth Studies
41. Harden A, Brunton G, Fletcher A, Oakley A. (2009) Teenage pregnancy and
social disadvantage: systematic review integrating controlled trials and
qualitative studies.
42. Knight A, Chase E.Aggleton P. (2006) Someone of Your Own to Love:
Experiences of Being Looked After as Influences on Teenage Pregnancy.
Children & Society
56

43. Ellis BJ, Bates JE, Dodge KA, Fergusson DM, Horwood LJ, Pettit GS, et al.
(2003) Does Father Absence Place Doughters at Special Risk for Early Sexual
Activity and Teenage Pregnancy? Child Development
44. Elfenbein DS, Felice ME. (2003) Adolescent pregnancy.
45. Heavey EJ, Moysich KB, Hyland A, Druschel CM, Sill MW. (2008)
Differences in Pregnancy Desire Among Pregnant Female Adolescents at a
State-Funded Family Planning Clininc. Journal of Midwifery & Womens
Health.
46. Kozinszky Z, Bartai G. (2004) Contraceptive behaviour of teenagers requesting
abortion
47. Tripp J. Viner R. (2005) Sexual health, contraception and teenage pregnancy.
48. Tountas Y, Creatsas G, Dimitrakaki C, Antoniou A, Boulamatsis D. (2004)
Information sources and level of knowledge of contraception issues among
Greek women and men in the reproductive age: a country-wide survey.
Contracept Reprod Health Care.
49. Gerouki M. (2007) Sexuality and relationships education in the Greek primary
schools - see no evil, hear no evil, speak no evil.
50. Galavotti C, Green DC. (2006) England’s national Teenage Strategy.
51. Thato S, Rachukul S, Sopajaree C . (2007) Obstetrics and perinatal outcomes of
Thai pregnant adolescents: A retrospective study. International Journal of
Nursing Studies.
52. Keskinoglu P, Bilgic N, Picakciefe M, Giray H, Karakus N, Gunay T. Perinatal
(2007) Outcomes and Risk Factors of Turkish Adolescent Mothers. Journal of
Pedriatic and Adolescence Gynecology
53. Wahn EH, Nissen E. (2008) Sociodemographic background, lifestyle and
psychosocial conditions of Swedish teenage mothers and their perception of
health and social support during pregnancy and childbirth. Public Health
54. French R., Mercer C., Kane R., Kingori P., et al . (2007) What Impact Has
England’s Teenage Pregnancy Strategy Had on Young People’s Knowledge
and Access to Contraceptive Services? Journal of Adolescent Health
55. Falk G, Ostlund I, Magnuson A, Schollin J, Nilsson K. (2006) Teenage mothers
- a high-risk group for new unintended pregnancies. Contraception
57

56. Lynch E. (2004) Let’s talk about sex. Nursing Standard
57. Trivedi S.S, Pasrija S. (2007) Teenage pregnancies and their obstetric
outcomes, New Delhi
58. Simkin P. (1989) The Birth Partner. Εκδόσεις Boston: Harvard Common Press,.
Ιστοσελίδες
59. http://www.mother.gr (προσπελάστηκε στις 15/10/2011)
60. http://www.woman.com.gr (προσπελάστηκε στις 9/11/2010)
61. http://www.parents.gr (προσπελάστηκε στις 3/11/2011)
62. http://www.eutokia.gr (προσπελάστηκε στις 3/11/2011)
63. http://www.ygeia-evexia.gr (προσπελάστηκε στις 21/12/2011)
64. http://www.mybabysworld.gr (προσπελάστηκε στις 7/12/2011)
65. http://www.kgoumas-obgyn.gr/maieftiko.html (προσπελάστηκε 15/10/2011)
66. http://www.leto.gr (προσπελάστηκε στις 3/11/2011)
67. http://www.medlook.net (προσπελάστηκε στις 3/11/2011)
68. http://www.healthylady.gr (προσπελάστηκε στις 15/10/2011)
69. http://www.healthview.gr (προσπελάστηκε στις 3/11/2011)
70. http://www.aboutyouth.gr (προσπελάστηκε στις 3/11/2011)
71. http://pregnancygr.blogspot.com (προσπελάστηκε στις 15/10/2011)
72. http://www.drmetaxas.gr (προσπελάστηκε στις 3/11/2011)
73. http://www.cyfamplan.org (προσπελάθηκε 04/12/2011)
74. http://www.advocatesforyouth.org/ (προσπελάθηκε 4/12/2011)
75. Εγκυκλοπαίδεια http://www.wikipedia.com (προσπελάστηκε 01/12/2011)]
76. http://www.cdc.gov (προσπελάστηκε 26/11/2011)
77. Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων http://www.keelpno.gr/
(προσπελάθηκε 25/11/2011)
78. Ευρωπαικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης νοσημάτων
http://ecdc.europa.eu/en/Pages/home.aspx (προσπελάθηκε 25/11/2011)
79. www.earthtimes.org (προσπελάθηκε 12/11/2011)]
80. UNICEF www.unicef-irc.org/cgi-bin/unicef/download_insert.sql?
ProductID=328
58

81. http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/teenpreg1990-
2002/teenpreg1990-2002
82. http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8537734.stm (προσπελάθηκε 04/12/2011)
83. http://www.td.rsmjournals.com/content/37/2/85.short (προσπελάθηκε στις
28/11/2011)
84. http://en.wikipedia.org/wiki/Lina_Medina (προσπελάθηκε στις 04/12/2011)
85. http://www.adamismd.gr/index.php/toketos/themata-toketou/item/15-στάδια-
του-τοκετού (προσπελάθηκε στις 12/03/2012)
Αξιοποιήθηκαν οι μηχανές αναζήτησης
86. Iatrotek on line http://www.iatrotek.org/search.asp
87. Google scholars http://scholar.google.com/
88. DOAJ Directory of Open Access Journals www.doaj.org
59

Τσικολάτας Α. (2012) Κύηση στην Εφηβεία. Αθήνα

More Related Content

What's hot

Similar to Τσικολάτας Α. (2012) Κύηση στην Εφηβεία. Αθήνα

More from Alexandros Tsikolatas

Τσικολάτας Α. (2012) Κύηση στην Εφηβεία. Αθήνα