1. 11.2.7 ทรายและกรวด
ทรายและกรวด เป็นวัสดุก่อสร้างที่ใช้เป็นส่วนผสมของคอนกรีต ทรายเป็นส่วนเล็ก ๆ ที่แตกแยกออกมาจากหิน
และเกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ขนาดของทรายจะโตไม่เกิน 2 มม. ถ้าขนาดโตกว่านั้นเรียกว่า กรวด
โดยทั่วไปแบ่งทรายออกเป็น 4 ชนิด คือ
1. ทรายบก พบบนบกห่างจากทะเลและไม่มีความเค็มติดอยู่
2. ทรายแม่น้า, ลาธาร พบตามแม่น้า, ลาธาร
3. ทรายทะเล พบตามชายทะเล หรือบนบกห่างทะเล แต่มีความเค็มอยู่
4. ทรายที่เกิดจากการย่อยเป็นก้อนเล็ก ๆ
ทรายทั้ง 4 ชนิดจะใช้ทาคอนกรีตในลักษณะและคุณสมบัติต่าง ๆ กัน สาหรับทรายที่ใช้ในการผสมคอนกรีตไม่ควร
นาทรายจากทะเลมาใช้ เพราะเกลือแร่ที่ติดอยู่กับทรายจะดูดความชื้น ทาให้คอนกรีตหรือผนังปูนฉาบมีความชื้นอยู่เสมอ
นอกจากนั้น ในงานคอนกรีตเสริมเหล็ก ถ้านาทรายประเภทนี้ไปใช้จะทาให้เหล็กเป็นสนิมได้ง่าย
การที่ต้องใช้ทรายเป็นส่วนผสมของคอนกรีต, ปูนก่อ, หรือปูนฉาบ เนื่องมาจาก
1. ทราย สามารถแทรกตัวเข้าไปอุดช่องว่างของหินในคอนกรีตได้ดีทาให้คอนกรีตแน่น ไม่เป็นโพรง
2. ช่วยเพิ่มปริมาณของคอนกรีตและปูนก่อ
3. ทรายเป็นตัวต้านทานการยืดหด อันเกิดจากคอนกรีตขยายตัว เมื่ออุณหภูมิเปลี่ยนแปลงได้เป็นอย่างดี
4. เหลี่ยมคมของทราย ทาให้ส่วนผสมของคอนกรีตยึดตัวกันแน่นได้ดี
ชนิดของทรายที่นิยมใช้ในงานก่อสร้าง
1. ทรายหยาบ เป็นทรายเม็ดใหญ่ มีเหลี่ยม แง่ มุมแข็งแรง ใช้เป็นส่วนผสมของคอนกรีตที่ต้านกาลังมาก เช่น
ฐานราก, โครงสร้างอาคาร ฯลฯ
2. ทรายกลาง เป็นทรายที่มีขนาดปานกลาง ใช้สาหรับปูนก่อ เช่น ก่อกาแพงอิฐ ฯลฯ
3. ทรายละเอียด เป็นทรายที่มีขนาดละเอียดมาก ใช้สาหรับผสมปูนฉาบ ทาบังประกอบลวดลาย ฯลฯ
ทรายที่ใช้ผสมคอนกรีต ควรมีคุณสมบัติดังนี้
1. ไม่มีดิน, ถ่าน หรือฝุ่น ผสมอยู่เกินกว่า 1 % โดยน้าหนัก
2. ไม่มีอนินทรีย์สาร ได้แก่ ตะไคร่น้า, ใบไม้หนา ฯลฯ ปะปนอยู่มาก
3. เป็นทรายน้าจืดหรือทรายบก
4. มีรูปร่างเป็นเหลี่ยม เพื่อช่วยในการเกาะตัวของคอนกรีต
รูปที่ 11.15 เรือดูดทราย